TALEN va CRISPR nukleazalari - Биотехнология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Декабрь 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биотехнология

TALEN va CRISPR nukleazalari

Купить

Mavzu : TALEN va CRISPR nukleazalari O’quv savollari : Gen/genomni tahrirlash nima? Gen tahririga nima ehtiyoj bor? Genlarni tahrirlashning ahamiyati Genlarni tahrirlash turlari TALENs nima? ZFNs nima? CRISPR-Cas9 nima? Crispr komponentlari

● Genom tahrirlash, shuningdek, genom muhandisligi yoki gen tahrirlash deb ham ataladi, bu bir shakldir genetik muhandislik tirik mavjudotning genomiga DNKni kiritish, yo'q qilish, o'zgartirish yoki almashtirishni o'z ichiga oladi. ● Genomni tahrirlash, genetik materialni xost genomiga tasodifiy kiritgan dastlabki genetik muhandislik yondashuvlaridan farqli o'laroq, qo'shimchalarni belgilangan joylarga yo'naltiradi. ● Ba'zilar genomni tahrirlash atamasini afzal ko'rishadi, lekin ikkala nom ham maqbuldir; ikkalasidan ham foydalanishimiz mumkin. DNKni tahrirlashning asosiy maqsadi aberrant yoki noto'g'ri DNK ketma-ketligini yo'q qilishdir.

 1970-yillarning oxirida Herb Boyer va Stenli Koen antibiotiklarga chidamli genetik jihatdan o'zgartirilgan bakteriyalarni topdilar, bu esa genlarni tahrirlashni yoritishga olib keldi. 2012 yilgacha genlarni tahrirlash tushunchasi afsona edi.  2012 yilda CRISPR genini tahrirlash texnikasining kashf etilishi genetika davrini o'zgartirdi. Kaliforniya universiteti tadqiqotchilari guruhi CRISPR-CAS9 tizimini kashf etdilar, bu bakterial immunitet tizimi deb ataladigan, maqsadli joyda genlarni o'zgartira oladi.  1982 yilda esa inson insulinini ishlab chiqaruvchi bakteriyalar aniqlandi va kontseptsiya rivojlandi. FDA ma'qullaganidan so'ng, bu sintetik insulin shu qadar mashhur bo'ldiki, u tijoratda mavjud bo'ldi.

 Gen tahririga nima ehtiyoj bor?  Deyarli barcha genetik kasalliklar o'limga olib keladi va davolanmaydi. 1953 yilda DNK kashf etilgandan so'ng, kasallikning merosxo'rligi aniqroq bo'ldi. X romosoma meros qilib olingan DNKni avloddan- avlodga olib boradi.  Shunday qilib, genetik material ota- onadan bolalarga uzatiladi va mutatsiyalar ham shunday! Genomdagi har qanday o'zgarishlar naslga o'tishi mumkin. Va genetik mutatsiya sodir bo'ladi. Genomning bu mutatsiyaga uchragan hududini gen tahrirlash yordamida olib tashlash mumkin. Inson genomi Milliy tadqiqot instituti 2003 yilda yangi halqaro loyiha ENCODE (ingl. Encyclopedia of DNA Elements, o’zb. DNK elementlari entsiklopediyasi) ustida ish boshladi. Loyihadan maqsad - olimlarning intilish va izlanishlarini b

Genlarni tahrirlash turlari Genetik jihatdan yaratilgan nukleaza fermenti molekulyar qaychi genni tahrirlash jarayonida hal qiluvchi rol o'ynaydi. Shuning uchun, nukleaza turiga qarab, ko'plab genetik muhandislik texnikasi o'nlab yillar davomida qo'llanilgan. Bu yerda uchta asosiy texnika mavjud: 1. ZFNs (sink barmoq nukleazasi) 2. TALEN (transkripsiya faollashtiruvchisiga o'xshash effektorga asoslangan nukleaz) 3. CRISPR-CAS9 (klasterli muntazam intervalgacha qisqa palindromik takrorlar)So’nggi bir necha yillar ichida genomlarni tahrirlash uchun TALEN, Zinc Finger va CRISPR/Cas9 (inglizcha CRISPR - Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats, o’zbek tilida - muntazam guruhlarda joylashgan qisqa palindromik takrorlar) kabi yangi texnologiyalar vujudga keld

TALENs nima? Transkripsiya faollashtiruvchisiga o'xshash effektor nukleazalar (TALENlar) 33 yoki 34 takrorlanuvchi qatorga ega bo'lgan DNKni bog'laydigan oqsillardir.  TALENlar - bu nukleazaning DNK- kesuvchi domenini TALE domenlari bilan birlashtirish orqali yaratilgan sintetik cheklash fermentlari bo'lib, ular ma'lum bir DNK ketma-ketligini aniqlash uchun dasturlashtirilishi mumkin.  Ushbu termoyadroviy oqsillar genlarni tahrirlash ilovalari uchun osongina maqsadli "DNK qaychi" bo'lib xizmat qiladi, bu tirik hujayralardagi maqsadli genom modifikatsiyalarini, shu jumladan ketma-ketlikni kiritish, o'chirish, tuzatish va almashtirishni ta'minlaydi.

TALE oqsillari DNKga bog’lanishi, domen va yadroda joylashish signali hamda maqsaddagi genning transkriptsiyasini faollashtirish uchun javobgar markaziy domendan tashkil topgan. Birinchi marta ushbu oqsillarning DNKga bog’lana olish qobiliyatlari 2007 yilda tavsiflangan edi, bir yil o’tib esa ikki guruh olimlar tomonidan TALE oqsillarining nishonlangan DNK izchilliklarini tanib olish kodlari aniqlandi.

• ZFNs nima?  Sink-barmoq nukleazalari (ZFN) sink barmoq DNK-bog'lash domenini DNK-parchalanish domenini birlashtirish orqali yaratilgan sintetik cheklash fermentlari.  Muayyan DNK ketma-ketligini nishonga olish uchun sink barmoq domenlarini yaratish qobiliyati sink- barmoq nukleazalariga murakkab genomlar ichidagi noyob ketma- ketliklarni nishonga olishga imkon beradi.  Ushbu reagentlar endogen DNK ta'mirlash mexanizmlaridan foydalangan holda yuqori turlarning genomlarini aniq o'zgartirish uchun ishlatilishi mumkin.

• CRISPR/Cas9 va TALEN-dan tashqari, ZFN genomni tahrirlash uchun muhim texnologiya hisoblanadi. • Sink barmoq nukleazalari arabidopsis, tamaki, soya, makkajo'xori, Drosophila melanogaster va Candida albicans kabi ko'plab o'simliklar va hayvonlarning genomlarini boshqarish uchun foydalidir. elegans, Platynereis dumerilii, dengiz kirpisi, ipak qurti, zebrafish, qurbaqalar, sichqonlar, kalamushlar, quyonlar, cho'chqalar va qoramollar, shuningdek, ko'plab sutemizuvchilar. • Sink barmoq nukleazalari gemofiliyaning sichqoncha modelida ham qo'llanilgan va klinik tajriba shuni ko'rsatdiki, sink barmoq nukleazalari bilan zararlangan CCR4 geni bo'lgan CD5+ inson T-hujayralari OIV/OITSni potentsial davolash sifatida xavfsizdir.ZFNlar, shuningdek, insonning izogen kas

CRISPR-Cas9 nima? CRISPR-Cas9 - bu ilmiy hamjamiyatda hayajonni keltirib chiqaradigan genomni tahrirlash usuli. Bu DNKni tahrirlashning oldingi yondashuvlariga qaraganda tezroq, arzonroq va aniqroqdir va undan keng foydalanish mumkin. CRISPR-Cas9 - bu genetiklar va tibbiyot tadqiqotchilariga DNK ketma-ketlik segmentlarini olib tashlash, kiritish yoki o'zgartirish orqali genom qismlarini tahrirlash imkonini beruvchi innovatsion texnologiya.

• Umumiy foydalanishda “CRISPR” (“crisper” deb talaffuz qilinadi) “CRISPR- Cas9” ning qisqartmasi hisoblanadi. CRISPRlar DNKning o'ziga xos ketma- ketligidir va Cas9 oqsili - bu erda Cas "CRISPR bilan bog'liq" degan ma'noni anglatadi - DNK zanjirlarini kesishga qodir ferment. • Nisbatan ibtidoiy bir hujayrali mikroorganizmlar toifasi bo'lgan bakteriyalar va arxeyalarning tabiiy himoya mexanizmlaridan moslashtirilgan CRISPR texnologiyasi genlarni tahrirlash shaklidir. Viruslar bu turlar tomonidan DNKning molekulyar qarindoshi bo'lgan CRISPRdan olingan RNK va turli xil Cas oqsillari yordamida qaytariladi. • Hujumlarning oldini olish uchun organizmlar viruslarning DNKsini parchalab tashlaydi va keyin viruslar yana hujum qilsa, qurol sifatida foydalanish uchun ushbu

• CRISPR tarkibiy qismlari boshqa, murakkabroq organizmlarga o'tkazilganda, bu komponentlar genlarni boshqarishi mumkin, bu jarayon "genlarni tahrirlash" deb nomlanadi. 2017-yilgacha Yaponiyaning Kanazava universiteti xodimi Mikixiro Shibata va Tokio universitetidan Xiroshi Nishimasu boshchiligidagi tadqiqotchilar guruhi CRISPR qanday ko‘rinishini birinchi marta ochib berguniga qadar bu jarayon qanday ko‘rinishini hech kim bilmas edi. • Hozirgi vaqtda bu genetik manipulyatsiyaning eng oson, eng moslashuvchan va eng aniq yondashuvi bo'lib, shuning uchun ilmiy hamjamiyatda shov- shuvga sabab bo'lmoqda. • Immun tizimi bilan taqqoslanadigan bo'lsak, ba'zi bakteriyalar CRISPR-Cas9 ga o'xshash tug'ma gen tahrirlash mexanizmiga ega bo'lib, ular viruslar kab

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

Купить