Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Ноябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi

Купить

TIRIK ORGANIZMLARNING KIMYOVIY TARKIBI VA UNING DOIMIYLIGI

Mavzuning maqsadi: O‘quvchilarga tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi haqida tushuncha bеrish Rеja: 1. Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi. 2. Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi. Adabiyotlar: 7,8,10,11,12. Tayanch iboralar : Hujayra, o’simlik, prokariot, eukariot, mikron, fagotsitoz, parеnxima, mеxanik tolalar, organеllalar, mеmbrana.

Mavzuning maqsadi: Talabalarga novda, novdaning ildizdan farqi, novdaning uchki kurtakdan shakllanganligi va poyada barglarning joylashishi haqida ma’lumot bеrish. Rеja: 1. Novda haqida umumiy tushuncha. 2. Kurtak. 3. Daraxt. 4. Butalar. 5. Butacha va chala butacha. Adabiyotlar: 2. 7. 8. 10. Tayanch iboralar : novda, mеtamеr, bo’g’imlar, kurtak, apikal, monopodial, simpodial, kurtak, kollatеral. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Biologiya o‘rta ta’lim muassasalarinig 11-sinfi va o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik // A. G‘affurov, A. Abdukarimov, J. Tolipova, O. Ishankulov, M. Umaraliyeva, I. Abduraxmonova. 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi “Umumiy o‘rta ta’lim va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim sta

Tirik organizmlarning asosiy xossalaridan biri kimyoviy tarkibining birligidir. O‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlarning barcha hujayralari kimyoviy tarkibiga ko‘ra bir-biriga o‘xshaydi, bu esa organik olamning birligidan dalolat beradi. Barcha tirik organizmlar tarkibiga kiruvchi kimyoviy elementlar biogen elementlar deyiladi.

Tirik organizmlardagi miqdoriga ko‘ra hujayra tarkibiga elementlar makroelement va mikroelementlar ga ajratiladi. Makroelementlarni 2 guruhga birlashtiriladi. Birinchi guruhga element larning 98% ini tashkil etuvchi C,O,H,N kiradi. Bu elementlar tirik organizmlar tarkibiga kiruvchi organik birikmalar, masalan, oqsillar, nuklein kislotalar, lipidlar, uglevodlarni hosil qiladi. Ikkinchi guruhga S, P, Ca, Na, K, Cl, Mg, Fe kiradi. Bu elementlar 1,9% ni tashkil etadi. Miqdori 0,001% dan kam elementlar mikroelementlar deyiladi. Ular biologik faol moddalar – ferment, gormon va vitaminlar tarkibiga kiradi.

Kimyoviy elementlarning biologik ahamiyati Kislorod (O) Uglerod (C) Vodorod (H) Azot (N) Fosfor (P) Kalsiy (Ca) Magniy (Mg) Natriy (Na) Temir (Fe)

Biologik ahamiyati. Makroelementlar suv va organik birikmalar tarkibiga kiradi. Hujayrada nafas olish jarayonining aerob bosqichida ishtirok etadi. Barcha organik birikmalar tarkibiga kiradi Suv va organik birikmalar tarkibiga kiradi. Energiyaning bir turdan boshqa turga o‘tishida ishtirok etadi Aminokislotalar, oqsillar, nuklein kislotalar, ATF, xlorofill, vitaminlar tarkibiga kiradi. Nuklein kislotalar, ATF, fermentlar, suyak to‘qimasi tarkibiga kiradi. Suyak to‘qimasi tarkibiga kiradi, qonning ivishi, muskullar qisqarishini ta’minlaydi.

Xlorofill molekulasi tarkibiga kiradi, energiya almashinuvi va DNK sintezini faollashtirishda koferment sifatida ishtirok etadi. Nerv impulslarini o‘tkazishda ishtirok etadi va hujayraning osmotik bosimini ta’minlaydi. Gemoglobin, mioglobin oqsillari tarkibida O2 transportini ta’minlaydi. Kaliy (K) Nerv impulslarining o‘tishi, o‘simliklarning rivojlanishini, yurak ishining me’yorida o‘tishi, qonning normal ivishini ta’minlovchi omil Oltingugurt (S) Sistein, sistin, metionin aminokislotalari tarkibiga kiradi, oqsillarning uchlamchi strukturasida disulfid bog‘ hosil qiladi Xlor (Cl) oshqozon shirasi tarkibiga kiradi.

Mikroelementlar Yod (I) qalqonsimon bez gormonlari tarkibiga kiradi Mis (Cu) umurtqasiz hayvonlar qonidagi gemosianin tarkibida kislorod tashish funksiyasini bajaradi. Ayrim fermentlar tarkibiga kiradi. Kobalt (Co) B 12 vitamini tarkibiga kiradi. Ftor (F) tish emali tarkibiga kiradi. Rux (Zn) DNK-polimeraza va RNK- polimeraza fermentlari, insulin gormoni tarkibiga kiradi. Hujayra tarkibiga kiruvchi birikmalarni ikki guruhga: anorganik moddalar va organik moddalarga birlashtirish mumkin.

Hujayraning anorganik birikmalari. Hujayraning hayot faoliyatida mineral tuzlar ham muhim ahamiyatga ega. Mineral tuzlar hujayrada kationlar (K + , Na + , Ca +2 , Mg +2 ), anionlar (Cl – , HCO 3– , HPO4 2- , H 2 PO 4) yoki kristall holda uchraydi. Kation va anionlar ning hujayra ichidagi va tashqi muhitidagi miqdori farq qiladi. Natijada hujayraning ichki va tashqi muhiti o‘rtasida potensiallar farqi yuzaga keladi. Bu farq nerv impulslarining o‘tkazilishi va muskul tolalarining qisqarishi kabi muhim jarayonlarni ta’minlaydi. Ionlar hujayrada muhim funksiyalarni bajaradi. – K + , Na + , Ca 2+ kationlari organizmlarning qo‘zg‘aluvchanlik xususiyatlarini ta’minlaydi; – Mg 2+ , Mn 2+ , Zn 2+ , Ca 2+ kationlari fermentlar faoliyati uchun zarur; – fotosintez jarayonida uglevodlarning hosil bo‘li

Hujayra ichki muhitining kuchsiz ishqoriy holatda doimiy saqlash xususiyati buferlik deyiladi. Organizmlar tarkibiga kiruvchi moddalar: anorganik moddalar, organik moddalar, birikmalar, ionlar, kichik molekulalar, makromolekulalar, suv, anionlar, monosaxaridlar, polisaxaridlar, tuzlar, kationlar, aminokislotalar, oqsillar, nukleotidlar, nuklein kislotalar, organik kislotalar, lipidlar, kislotalar, fermentlar, gormonlar, vitaminlar. Suyuqlik va qon plazmasida HCO 3- anioni buferlikni ta’minlovchi sistemalar hisoblanadi.

Suvning hujayradagi funksiyalari nihoyatda ko‘p. Ko‘p hujayrali organizmlar tana massasining 80% ini suv tashkil qiladi. Hujayradagi suvning miqdori, shu hujayradagi moddalar almashinuvining intensivligiga bog‘liq bo‘ladi. Hujayrada hayotiy jarayonlarning suvli muhitda o‘tishga moslashganligi, dastlabki hayotning suvda paydo bo‘lganligini isbotlovchi dalil hisoblanadi. Suvning biologik funksiyalari uning fizik-kimyoviy xususiyatlari bilan belgilanadi. Suv molekulasi kislorod atomi va u bilan kovalent bog‘lar orqali bog‘langan ikkita vodorod atomidan tashkil topgan. Suv molekulasining bir tomoni musbat, ikkinchi tomoni esa manfiy zaryadlangan bo‘lib, dipol – ikki qutbli molekula deyiladi. Bitta suv molekulasining manfiy zaryadlangan kislorod atomi bilan ikkinchi suv molekulasining musbat za

Suv molekulasi. Suvning yuqorida keltirilgan xususiyatlari uning funksiyalarini belgilaydi. Suv ko‘pchilik tirik organizmlar uchun yashash muhiti hisoblanadi va organizmda oziq moddalarni, metabolizm mahsulotlarini tashiydi. Suvda erigan mineral moddalar o‘simliklarning o‘tkazuvchi to‘qimalari orqali barcha organlariga yetkaziladi. Suv hujayrada muhim erituvchi hisoblanadi. Suv molekulalari qutbli bo‘lgani uchun unda qutbli moddalar yaxshi eriydi. Suvda yaxshi eriydigan moddalarni gidrofil moddalar deyiladi. Ularga osh tuzi, monosaxaridlar, disaxaridlar, oddiy spirtlar, aminokislotalar misol bo‘ladi. Suvda yomon eriydigan va umuman erimaydigan moddalarni gidrofob moddalar deyiladi. Ularga polisaxaridlar (kraxmal, glikogen, kletchatka), ATF, lipidlar, ba’zi oqsillar, nuklein kislotalar kira

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari