To`yingan uglevodorodlar. Alkanlar. Gomologik qatori. Nomlanishi - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	920.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

To`yingan uglevodorodlar. Alkanlar. Gomologik qatori. Nomlanishi

Купить

To`yingan uglevodorodlar. Alkanlar. Gomologik qatori. Nomlanishi Reja: 1. Alkanlar. Gomologik qatori. 2. Alkanlarning nomenklaturasi va izomeriyasi. 3. Alkanlarning tuzilishi. sp 3 – gibridlanish. 4. Tabiiy manbalari va olinishi.010203 01 1102 18 18 03 1E

Uglerod atomlari o’zaro bir-biri bilan oddiy kovalent (  -bog’) bilan bog’langan va qolgan valentliklari vodorod bilan to’yingan organik birikmalarga to’yingan uglevodorodlar- alkanlar deb ataladi. Toyingan uglevodorodlarda uglerod atomlari birinchi valentlik holatida (sp 3 - gibridlangan holatda) bo’lib, uglerod zanjirini hosil qilishda sarf bo’lmagan valentlik birliklari vodorod atomlari bilan to’la to’yingan bo’ladi. Shuning uchun ular to’yingan uglevodorodlar deb ataladi. To’yingan uglevodorodlar C n H 2n+2 umumiy formulaga muvofiq keladigan gamologik qatorni hosil qiladilar. Bu yerda n=1,2,3 … va h.o. butun son. 06 0A0B0B0F 01 13 120A0710 170A0B 120F 04 1B 120F 22 13 070F 11 17 120F 1B 0B02 26 14 27 28 0C 16 1A0F 12

Tuzilishi o`zaro o`xshash, kimyoviy xossalari esa yaqin bo`lib, tarkibi bir yoki bir necha CH 2 gruppa bilan farq qiluvchi moddalar qatori gomologik qator deyiladi. Gomologik qatordagi moddalar esa gomologlar deyiladi. Gomologik qator a`zolarining fizika-kimyoviy xossalari biridan ikkinchisiga o`tganda asta-sekin o`zgarib boradi. Qatordagi ayrim a`zolarning xossalarini o`rganish bilan bu qatordagi quyi va yuqori gomologlarning xossalari haqida fikr yuriitish mumkin. Izomeriyasi. Metan, etan va propanning izomeri yo`q. Lekin butanda uglerod atomlari o`zaro ikki xil, pentanda uch xil, tartibda birikishi mumkin. Demak, butan ikki, pentan esa uchta izomerga ega.1D 12 28 0C 07 07 30 0F 04 07 1A1B 0C 1B 0E

Butan va pentandagi uglerod atomlari o`zaro birikib, to’g`ri zanjirni hosil qilgan. Bunday tuzilishga ega bo`lgan birikmalar normal birikmalar deyiladi va n harfi bilan belgilanadi. Izobutan, izopentan va neopentandagi uglerod zanjiri esa tarmoqlangan. Bunday birikmalar izo- birikmalar deyiladi. Yuqorida keltirilgan butan hamda pentanning izomerlari bir-biridan uglerod zanjirining turlicha tuzilganligi bilan farq qiladi. Bunday izomeriya struktura izomeriya yoki uglerod skeletining izomeriyasi deyiladi. Uglevodorod molekulasidagi uglerod atomlarining soni oshib borishi bilan izomerlarning soni ham juda tez ortib boradi. Alkanlarning molekulasidagi har bir uglerod atomi o`zi bilan bevosita bog`langan boshqa uglerod atomlarining soniga qarab birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to`rtlamchi ug

Nomenklaturasi. Organik birikmalarning tuzilish formulalariga qarab nomlash va aksincha, nomiga qarab tuzilish formulalarini tuzish imkoniyatini bera oladigan nomenklaturagina to`g`ri va ilmiy nomenklatura bo`la oladi. Organik kimyo rivojlanishining dastlabki bosqichida yangi kashf qilingan moddalarga tasodifiy nomlar berilgan. Bu tarixiy nomlar shu moddalar birinchi marta ajratib olingan tabiiy mahsulotlar nomiga (masalan, sut kislota, vino spirti), sintez qilgan va uning xossalarini o`rgangan olimlar sharafiga (Chichibabin uglevodorodi, Dils uglevodorodi, Mixler ketoni) yoki moddalarning xarakterli xossalariga qarab berilgan. Bu nomenklaturadan foydalanish qulay bo`lsada, u moddaning kimyoviy tabiati va tuzilishi haqida hech qanday ma`lumot yoki tushuncha bermaydi, balki faktik materialn

XIX asrning birinchi yarmidan boshlab racional (lotincha «ratio» aql, idrok, fikr so`zidan olingan) nomenklatura qo`llanila boshlandi. Bu nomenklaturaga asosan barcha to`yingan uglevodorodlar metanning hosilalari, ya`ni metan moleklasidagi bir yoki bir necha vodorod atomlarining uglevodorod radikallariga almashinishidan hosil bo`lgan moddalar deb qaraladi. Uglevodorodni nomlash uchun markaziy atom bilan bevosita bog`langan barcha uglevodorod radikallarining nomi oddiydan murakkabga qarab, oxiriga «metan» so`zi qo`shib aytiladi. Agar bir necha xil uglevodorod radikallari bo`lsa, ularning nomlaridan oldin tegishli grek sonlari: di(ikki), tri(uch), tetra(to`rt) qo`yiladi. Masalan: CH2 C CH3 CH3 CH CH2 CH3 CH3 CH3 CH2 C CH3 CH3 CH CH CH2 CH3 CH3 CH3 CH338 09 20 120A201F0804 1204 1F0A20 150A160

Ba`zi bir murakkab hollarda esa etan asos qilib olinadi va uning uglerod atomlari  va  grek harflari bilan belgilanadi:  ,  ,  ,  -tetrametil-  ,  dietil etanC H2 C H 2 C H3 C H 3 C C C H 3 C H 3 C H 3 C H 3

organik birikmalarning racional nomenklaturasi modda molekulalarining tuzilishini aks ettiradi va nisbatan oddiyligi uchun juda qulaydir. Lekin murakkab birikmalarni, jumladan, juda tarmoqlangan strukturaga ega bo`lgan moddalarni bu nomenklaturaga asosan nomlab bo`lmaydi. Chunki murakkab radikallarning umumiy qabul qilingan nomi mavjud emas. Shuning uchun ham 1892 yilda Jenevada halqaro ximiklar kongressida yangi nomenklatura qabul qilindi. Jeneva nomenklaturasiga asosan barcha to`yinmagan uglevodorodlarning nomlari - an qo`shimchasi bilan tamomlanadi. Gomologik qatorning birinchi to`rt vakili (metan, etan, propan va butan) trivial nomga ega bo`lib, pentandan boshlab uglevodorod nomi molekulalari tarkibidagi uglerod atomlari sonining grekcha nomiga –an qo`shimchasini qo`shib hosil qilinadi

1960 yilda organik moddalarning IUPAC (International Union of Pure Applied Chemistry) yoki IYuPAK (sof va amaliy ximiya halqaro ittifoqi) komissiyasi tomonidan ishlab chiqilgan yangi nomenklaturasi e`lon qilindi. Bu nomenklaturada Jeneva nomenklaturasi takomillashtirilgan, ya`ni u tartibga solingan va unga ayrim tuzatish hamda qo`shimchalar kiritilgan. sp 3 - gibridlanish. Metan molekulasi hosil bo`lganda energiyasi va bulutlarining shakli turlicha bo`lgan uglerodning s va p elektronlaridan hossalari aynan bir xil bog`lar hosil bo`lar ekan. Bu hodisani L. Poling quyidagicha tushuntiradi: turli atom orbitallari bir-biri bilan qo`shilib, ulardan “o`rtacha” yoki “oraliq” orbitallar yuzaga keladi. Masalan, uglerod atomining bitta s hamda uchta p orbitallari qo`shilib, to`rtta oraliq orbital ho

Uglerod atomidagi bitta s va p orbitalning qo`shilishidan hosil bo`lgan to`rtta gibrid orbital har bir shakl va bir xil energiyaga ega. Bu gibrid orbitallar energiyasi s va p orbitallar energiyalari oralig`idagi qiymatga ega. Gibrid orbitalda uni hosil qilgan dastlabki orbitallarning shakli ma`lum darajada shakllanib qoladi. To`rtala gibrid orbital tetraedr markazidan uning uchlariga tomon joylashganda ularning o`zaro ta`sirlashishi kam bo`ladi. Ikkinchidan gibrid orbittallar va 1 s orbitallardan metan hosil bo`lganda gibrid orbitallarning tetraedrik joylashishi metan molekulasidagi vodorod atomlarining bir-biridan baravar uzoqlikda turishini ham ta`minlaydi. Demak, ularning o`zaro itarilish energiyasi ham eng kam bo`ladi. Gibrid orbitallaring yo`nalishlari orasidagi burchaklar metanda 109

Metan hosil bo`lganda gibrid orbitallar vodorod atomlarining 1 s orbitallari bilan gibrid orbitallarning o`qlari yo`nalishlarida qoplangani uchun metanda to`rtala C-H bog` ham  – bog`lardir.

Gibridlanish yuzaga kelishi uchun gibrid orbital hosil qilishi kerak bo`lgan orbitallar energiyasi bir-biriga yaqin bo`lishi lozim. Ana shu shartga ko`ra, 1s va 2p-orbitallar qiyin gibridlanadi. Shuni unutmaslik kerakki, gibrid orbitallar soni gibridlanayotgan dastlabki orbitallar soniga teng bo`ladi. Masalan, uglerodning bitta s va uchta p (jami to`rtta) orbitallardan to`rtta gibrid orbital hosil bo`ladi. Uglerod atomining bunday gibridlanishi sp yoki tetraedrik gibridlanish deb ataladi. Tetraedrik gibridlanishga ega bo`lgan uglerod «uglerod atomi birinchi valentlik holatida» deyiladi. Tetraedrik gibridlanish kremniy, germaniy, qalay atomlari uchun ham xos.30 120A2E 20 1602 20 0D 06 070F 3B1B0708 070F

Uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi. Alkanlar tabiatda keng tarqalgan moddalar bo`lib, ularning quyi vakillari yer qobig`idan chiqadigan tabiiy gazlarning asosiy tarkibiy qismini tashkil qiladi. Neft ham to`yingan uglevodorodlar aralashmasining asosiy tabiiy manbai hisoblanadi. Tog` mumi, ya`ni ozokerit qattiq parafirinlar aralashmasidir. Bundan tashqari, to`yingan uglevodorodlarning ba`zi vakillari o`simliklardan ham ajratib olingan. Lekin individual ugledorodlarni tabiiy manbalardan, jumladan, neft va uning kreking mahsulotlaridan sof holda ajratib olish ko`p mehnat talab qiladigan qiyin ishdir.

Bu reaksiya birlamchi galoid alkillar bilan o’tkazilganda yaxshi natija beradi. Ikkilamchi, uchlamchi galoid alkillardan foydalanilganda esa qo’shimcha mahsulotlar hosil bo’lishi hisobiga kerakli uglevodorodning hosil bo’lish miqdori kamayib ketadi. Natriy metali o’rniga litiy, rux, magniy kabi metallardan ham foydalanish mumkin. Bulardan tashqari to’yingan uglevodorodlarni metall karbidlariga suv ta’sir ettirib, karbon kislotlar va ularning tuzlarini elektroliz qilib, metall oragnik birikmalardan ham olish mumkin.2A 1404 24 1F0F 1602 1F04 2A 1604 0D 0E

To’yingan uglevodorodlar neftni qayta ishlash vaqtida ko’p miqdorda hosil bo’lganligi va tabiatda tayyor holda mavjud bo’lganligi sababli yuqoridagi usullar bilan deyyarli olinmaydi. 1D 1B07 1A 16 120A 0D 0E 200412041208 1B20 0A08

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari