Turar joy va jamoat binolarining elektr yuklamalarini, yoritish yuklamasini hisoblash
![№ Binolar nоmi Qav at lar soni К v art iralar soni
y ok i
xizmat
k o’rsat ish
k o’rsat k ichi Lift lar soni
1 1 Тurar-joy
binosi 7 56 2
2 2 Тurar-joy
binosi 7 56 2
3 3 Тurar-joy
binosi 4 128
4 4 Тurar-joy
binosi 4 128
5 5 Тurar-joy
binosi 4 128
6 6 Тurar-joy
binosi 9 189 7
7 7 Тurar-joy
binosi 9 189 7
8 8 Тurar-joy
binosi 9 189 7
9 9 Тurar-joy
binosi 5 120
10 10 Тurar-joy
binosi 5 120
11 11 Boshqaruv
binosi [kV/m 2
maydoni] 250
12 12
Sartoroshxona [kVt/ish o‘rin] 5
13 13 Shifoxona [kVt/
smenadagilar 100
14 14 Bolalar
bog‘chasi [kVt/joy] 175
15 Maktab [kVt/joy] 400
16 Stadion [kVt/joy] 2000
17 Masjid [kVt/joy] 350
18 18
Sanoat
mollari [kVt/m savdo
zali] 200
19 19 Oziq-
ovqat
blokli [kVt/joy] 80
20 20 Yotoqxona [kVt/joy] 275
9](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_8.png?v=1)
![Turar-joy v a jamoat binolarining elek t r y uk lamalarini y orit ish
y uk lamalarini hisoblash
Shahar kichik nohiyasining elektr ta’minoti ishlab chiqilayotganda hisobiy
yuklamalar alohida elektr iste’molchilarning o‘rtacha iste’moli normalariga
asoslangan kattaliklar asosida aniqlanadi. Hisobiy yuklamalar bosh planda
berilgan barcha turdagi: turar-joy va jamoat binolari uchun alohida
hisoblanadi va jadval ko’rinishida taqdim etiladi.
Tur-joy va jamoat binolarining hisobiy yuklamasini aniqlash
Turar-joy va jamoat binolarining hisobiy yuklamalarinida tavsiya etilgan
usullar asosida aniqlanadi.
Turar-joy binolari kirishidagi elektr energiya iste’molchilarining hisobiy
aktiv yuklamasi quyidagi ifoda asosida hisoblanadi:
?????? ??????.????????????. = ?????? ????????????.??????????????????. · ????????????+ ??????, ??????· (?????? ??????.??????. + ???????????? ??????.??????. ) , [k Vt ]
bu yerda, P kv.sol. – kvartiradagi elektr energiya iste’molchilarining
solishtirma hisobiy yuklamasi, kVt/kvartira (4-ilova), agar ushbu qiymat jadval
bo’yicha topilmasa
quyidagi ifodadan
hisoblanadi: P kv.sol.i ′ = P kv.sol.i −P kv.sol.i+1
· (n i+i ′ −n i ) ;
n i+1 −n i
n – liniya(TP)ga ulanadigan kvartiralarining umumiy soni;
P h.l. – liftdagi dvigatellarning hisobiy elektr yuklamasi, kVt;
ΣP h.d – bino ichidagi kuch dvigatellarining hisobiy yuklamasi (0,05
kVt/kvartira).
Lift uskunalari liniyasining hisobiy yuklamasi aniqlanadi:
??????
P h.l. =K t · ?????? ·P ni · √П?????? ???????????? +P d.i , k Vt
bu yerda, K t – talab koeffitsiyenti (5-ilova);
n – liniya ta’minlaydigan lift uskunalarining soni (6-ilova);
P ni – 1 ta liftning o‘rnatilgan quvvati;
ПB ni – elektr dvigatelning ulanish vaqti (0,6);
P d.i – lift uskunasining elektrmagnitli tarmog’i, boshqarish apparatlari va
eritish uchun elektr yuklamasi, kVt; (4,5÷7,0 kVt li lift dvigatellari uchun
P d.i =1,5÷2,5 kVt).
Turar-joy binolarining hisobiy yuklamasi ishlatilishi hisobiga ko‘payadi.
Havoni sovutish hisobiga ortadigan qo‘shimcha hisobiy yuklama aniqlanadi:
P qo‘sh.h = P kv.sol · n · K o , kVt
bu yerda, P kv.sol – kondetsionerlarning solishtirma elektr yuklamasi,](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_9.png?v=1)
![Komplek t t ransformat or podst ansiy alarning joy lashuv o‘rnini
aniqlash,
TP dagi transformatorlarning soni va nominal to’la quvvatlari ГОСТ
bo’yicha aniqlangandan so’ng, TP larning kichik nohiya hududi bo’yicha har bir
TP ning o’rnatilish shartli yuklamalar markazi koordinatalari ( X 0 , Y 0 ) ushbu
ifoda orqali aniqlanadi:
X =
PX1
1 +
PX 2 2 +
... +
PX
n
n
Y =
PY
1 1 +
PY
2 2 +
... +
0
P 1 +
P 2 +
... +
P n , 0
P 1 +
P 2 +
... +
P
X i , Y i – hududdagi iste’molchilarning koordinatasi, [ sm ]; P i – hududdagi
iste’molchining hisobiy aktiv yuklamasi [ kVt ].
Hudud bo’yicha aniqlangan TP larning koordinatalari hisoblangan
nuqtalarga to’g’ri kelmasligi mumkin. Bunda shartli yuklama markazi bino
ustiga yoki harakat yo’nalishiga tushishi mumkin. Ushbu holatda shartli
yuklamalar markazi quvvati katta bo’lgan iste’molchilarga yaqin nuqtaga
ko’chirilishi mumkin.
Aniqlangan barcha qiymatlar bo’yicha TP lardagi transformatorlarning
parametrlari aniqlanadi. Aniqlangan barcha kattaliklar 3,4-jadvalga
joylashtiriladi.
TP-1 ning joy lashish o’rnini hisoblash ,
X 0 =
P 1 ⋅X 1 +P 16 ⋅X 16 +P 11 ⋅X 11 +P 6 ⋅X 6 +P 7 ⋅X 7 +P 8 ⋅X 8
P 1 +P 16 +P 11 +P 6 +P 7 +P 8
= 4,2 sm
Y 0 =
P
1 ⋅Y 1 +P 16 ⋅Y 11 +P 7 ⋅Y 7 +P 8 ⋅?????? 8 +P 6 ⋅?????? 6
P
1 +P 16 +P 11 +P 7 +P 6 +P 8
=11,5 sm](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_14.png?v=1)
![Komplek s t ransformat or podst ansiy alari uchun t ransformat or sonini v a
quv v at ini t anlash
Shahar elektr ta’minotining hududi bo’yicha loyihalashtirilayotgan kichik
nohiya uchun hisobiy quvvat qiymatlari aniqlangandan so‘ng TP ning soni va
undagi transformatorlarning nominal quvvatini aniqlashga o‘tiladi. Kichik
noyiha bo’yicha TP larning soni va ularga biriktirilgan binolarning turlari
aniqlanadi hamda ajratib chiqiladi.
Shahar elektr tarmoqlarida TP lar soni turlicha bo‘lgin sxema variantlarini
juda ko‘p tuzish mumkin, bu esa texnik-iqtisodiy taqqoslashni murakkablash
yuqori va hisoblarni qiyinlashtiradi. Shuning uchun TP quvvatini tanlashning
bir necha turlari mavjud.
Shahar elektr iste’molchilari uchun transformator podstansiya soni
ularning hudud bo’yicha elektr yuklama zichligiga qarab tanlanadi. Elektr
yuklama zichligi (δ) quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
P ∑
δ = F hud, , [MVt/km 2 ]
Ushbu kurs ishida 3 ta usulni keltirib etamiz.
a), Bir TP 10/0,4 k V xizmat k o‘rsat uv chi maqsadga muv ofi q zona
asosida 2-jadv al
Bino
qavatlari soni TP ning to’la
quvvati,
[kVA] Xizmat ko‘rsatish zonasi
Gaz plita Elektr plita
4 1x400 8,5 – 9 –
5 1x630 11 – 12,5 –
9 – 12 2x400 8 – 9 6 ÷
12 – 17 2x630 9 –13 8 ÷ 11
b), TP dagi t ransformat orlarini t aqsimlov chi t armoqning opt imal
paramet rlari asosida t anlash,
3-jadv al
Elektr yuklama
zichligi δ,
[kVt/km 2 ] TP
transformatorining
optimal yuklamasi P,
[kVt] Kuchlanishi 1000 V gacha
bo’lgan liniyaning optimal
kesim yuzasi F, [mm
2000
4000
6000
8000 250
350
430
490 60
83
102
116
16](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_15.png?v=1)
![10000
12000 560
610 132
144
c), [1] ga asosan,
Past qav at li (1–4 qav at lik ) k ichik nohiy alarda TP shinasidagi quv v at
elek t r y uk lama zichligiga bog‘liq
4-jadv al
Yuklama zichligi δ, [MVt/km 2 ]
TP quvvati, [kVA]
0,8 – 1 1x160
1 – 2 1x250
2 – 5 1x400
Ko‘p qavatli (5 qavat va yuqori) binolarda:
- δ > 5 MVt/km 2 – TP soni 1x630 kVA, ikki transformatorli TP larda 2x630 kVA
bo’lgan transformator tavsiya etiladi.
TP ning optimal quvvati, aniqlangandan so‘ng loyihalashtirilayotgan
nohiyadagi TP lar soni quyidagicha aniqlanadi:
N =P n,h,
P tp,opt,
bu yerda, N – tarmoqdagi TP lar soni; P n,h, – tarmoqning hisobiy yuklamasi,
kVt; P t,p, – TP ning optimal quvvati, kVt.
Kichik tarmoqdagi TP lar soniga qarab, har qaysi podstansiyaning kerakli
quvvati aniqlanadi. Buning uchun, yuqorida aniqlangan TP lar soni kichik
nohiya rejasiga joylashtiriladi. Keyin har bir TP dagi haqiqiy hisobiy yuklama
aniqlanadi, shundan so‘ng har qaysi podstansiyaning o‘rnatilgan hisobiy
quvvati quyidagicha aniqlanadi:
bu yerda, S h, = P ∑h,
1,4⋅cos α ,
S h, – TP ning o‘rnatilgan hisobiy to’la quvvati,
[kVA]; cosφ – quvvat koeffitsiyenti (0,9);
1,4 – ortiqcha yuklanish koeffitsiyenti (ПУЭ);
P Σh, – TP uchun hisobiy yuklamalar yig‘indisi,
[kVt].
Shahar elektr tarmoqlarida yuklamalar grafigi bo‘yicha bir tekis emas va
maksimal yuklamadan foydalanish soati (T) ham nisbatan har xil. Shuning
uchun eng ko‘p yuklama davrida transformatorning maksimal yuklamasi 130%
ruxsat etiladi, avariya holatida esa](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_16.png?v=1)
![tran
sfo
Bu
hol
T
qiym
at
Y
und
an rmatorl
arni u
atda TP
dagi
ransfor
mator i
quyida
gi if
uklanis
h ko
ortiq
transfo
r ning
nomina
l
transfo
rmator
podsta
nsiyad
oda
orqali
ani
effitsiy
enti K y
mator
o’rnatil
Elek
δ
T
quvvati
ga
larning
o’agi
transf
qlanadi
:
K yuk, =
uk, <1,4
bo sa,
ushbu
t r
y uk la
m
= P ∑ 1
,
F hud,
M-
630/10
F hud,
=
nisbata
n 40-50
ta
yuklani
shini
ormato
rlar uch
P
∑
h,
S nom,
⋅cos α
’lgan
holat
tra
tengsiz
lik
bajar
a
zichlig
ini hi
963
342 =5,73
[MVt % ga
hisobg
un yu
nsform
ilishi l
soblas
/km 2 ]
landi
lash
uv v at qo‘shi
m a
olish
klanish
ator po
ozim.
h
i cha ru
lozim.
koeffi
o dstan xsat eti
tsiyenti
siyada
5-ja ladi.
ning
2 va
dv al
TP
nomer
i TP ga
kiruv
chi
binol TP
ning
hisobi
y
yukla TP ning
nomina
l
quvvati
, [kVA] TP dagi
transfo
rmato r K yuk P∆ q,t,
[kVt] U q,t, % X 0
[sm] Y 0 ,
[sm]
TP-1 1,16,1
1,6,
7,8 869 630 2xTM
-
630/ 0,69 7,6 5,5 4,2 11,5
TP-2 12,17,
2,3,
4,5 638,4 630 2xTM
-
630/ 0,5 7,6 5,5 9,5 11,5
TP-3 15,9,10,
13 ,20,1
9,18, 14 425,5 400 2xTM
-
400/
10/0, 0,54 3,9 4,5 9,5 3,3
18](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_17.png?v=1)
![Shahar elek t r t a’minot i sxemalari
Shaharlarning taqsimlovchi elektr tarmoqlari odatda, sirtmoq sxemasi bo‘yicha
quriladi va u ochiq rejimda ishlaydi. Bu 5,3-bo’limda ko’rib chiqildi.
5,1-rasm, Shahar elektr tarmoqlarida a) sirtmoq, b) xalqasimon
sxemalarning umumiy ko’rinishi,
Elektr tarmoqlarida hisob ishlari hisobiy tokning bo‘linish nuqtasini
aniqlashdan boshlanadi va bu nuqtada tarmoq normal rejimida ochiq bo‘ladi.
Sirtmoq taqsimlovchi tarmog‘ining ta’minot manbalari “ A ” va “ B ” bilan
belgilanganda “ A ” nuqtadan uzatilayotgan quvvat teng bo‘ladi.P = PL i i
bu yerda,
PL
i i
A L , [ kVt ]
(5,7)
- « B » nuqtaga nisbatan yuklama momentlari
yig‘indisi, [ kVt km
∙ ];
L – « AB » sirtmoq uzunligi,
Shunga o‘xshab « B » manbadan uzatilayotgan quvvat ham aniqlanadi:
P =
PL i '
B
L
Elektr tarmoqni quyidagi 5,2-rasmda keltirilgan namuna ko’rinishiga
keltirib olib, quvvatlarning bo’linish nuqtasini aniqlash ishlari olib boriladi.
Aniqlashda quvvatlar kesimida faqat aktiv quvvatni hisobga olamiz. Bunda
bo’linish nuqtasi qaysi liniyaga tushsa, shu liniya normal holatda ochiq,
avariyadan keying rejimda yopiq holatda ishlaydi,
19](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_18.png?v=1)
![5,2-rasm, Elektr tarmoqlarda quvvat bo’linish nuqtasini
aniqlashning namunaviy ko’rinishi,
Keyin tarmoqning ochiq uchastkalari hisobi oddiy radial liniyalar hisobiga
o‘xshab bajariladi:
a) Ta’minot manbali va eng yaqin TP orasidagi liniya kesim yuzasi normal
rejimi uchun tokning iqtisodiy zichligi bo‘yicha aniqlanadi,
b) Shu uchastkadagi liniyaning kesim yuzasi avariya rejimi uzoq muddatli
qizish sharti bo‘yicha tanlanadi,
c) Qisqa tutashuv toklariga termik bardoshlilik bo‘yicha kabelning kesim
yuzasi tanlanadi.
Hisoblangan kesim yuzalaridan eng kattasi qabul qilinadi va kesim
yuzalarining standart qiymatlaridan olinadi. Shunga o‘xshab boshqa uchastka
kesim yuzalari tanlanadi.
Yakunda tarmoq normal va avriya rejimlarida kuchlanish yo‘qotilishi
bo‘yicha tekshiriladi, kuchlanish yo‘qotilishini hisobi quyidagi ifoda asosida
amalga oshiriladi:
U
% =
1
0
( P
r i +U % =
310 5
ILr i i 0 i cos
+
r 0 sin)
U 2
yoki
U 2 N (5,9)
bu
yerd U%
∆ - liniyadagi kuchlanish yo‘qotilishi, %;
I i , P i , Q i – « i » uchastka bo‘yicha uzatiladigan tok, aktiv va reaktiv
quvvatlar; [A, kVt, kVAr];
L i – « i » uchastkasi uzunligi, [km];
r oi , x oi – « i » uchastkaning solishtirma aktiv va reaktiv qarshiliklari,
[Om/km];
U n – tarmoqning nominal kuchlanishi, [kV];
cosφ =0,9 – quvvat koeffitsiyentining o‘rtacha qiymati,
Kesim yuza oldindan tanlanganda tarmoqdagi kuchlanish yo‘qotilishning
o‘rtacha qiymati normal rejimda – 5-6% va avariya rejimida qo‘shimcha 5%
qabul qilish ruxsat etiladi.
Yuqorida berilgan ifodalar va namunaviy sxema bo’yicha quvvatlar tengligi
quyidagi ifodalar asosida hisob chiqiladi.
20](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_19.png?v=1)
![P = P1 ( L 2 + L 3 + L 4 + L 5 ) + P 2 ( L 3 + L 4 + L 5 )+ P
3 ( L 4 + L
5A
L
1 + L 2 + L 3 + L
4 + L 5
P
2
( L
1 +
L
2
P =
P 4
( L
1 +
L 2 +
L 3 +
L 4
) +
P 3
( L 1 +
L 2 +
L
3
) + B
L 1 +
L 2 +
L 3 +
L 4 +
L 5
Xatolarga yo‘l qo‘ymaslik uchun tekshiruv o‘tkazish kerak:
P A +P B =P 1 +P 2 +P 3 +P 4 tenglik bajarilsa demak, hisob ishlari to‘g‘ri bo’ladi.
Har bir manbadan chiqayotgan quvvatni aniqlab olib, liniyalardan
oqayotgan quvvatni Kirxgofning birinchi qonuni bo‘yicha topish mumkin:
P a-b =P A-a -P 1 , P b-c =P a-b -P 2 , P c-d =P b-c -P 3 , P B-d =P c-d -P 4 , [kVt] (5,12)
Shu yo‘l bilan barcha liniyalardagi oqayotgan quvvatlar aniqlanadi va
ushbu quvvatlar bo’yicha liniyasining ko’ndalang kesim yuzalari tanlanadi.
Tanlangan simlar avariya holatiga tekshirilishi kerak, ya’ni halqadagi har qaysi
liniyani o‘chirib turib quvvat taqsimoti aniqlanadi. Kelib chiqqan yangi quvvat
taqsimoti jadvalda keltirilgan:
??????= S
1 ⋅(L 2 +L 3 +L 4 )+S 2 ⋅(L 3 +L 4 )+S 3 ⋅L 4 = 1173,6 kVt
L
1 +L 2 +L 3 +L 4
P B =
S
3 ⋅(L 1 +L 2 +L 3 )+S 2 ⋅(L 1 +L 2 )+S 1 ⋅L 1
L
1 +L 2 +L 3 +L 4
= 738,7 kVt](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_20.png?v=1)
![Tashqi elek t r t armoq 10 k V k uchlanishli k abel liniy alarining k o‘ndalang
k esim
y uzasini t anlash
Kuchlanishi 10 kV bo‘lgan ta’minlovchi va taqsimlovchi elektr tarmoqlar
uchun quyidagicha hisoblanishi kerak:
1) Normal ish rejimida tokning iqtisodiy zichligi ( j iq, ) sharti bo‘yicha;
2) Normal va avariya rejimlarida sim va kabellarning kesim yuzasini qizish
sharti bo‘yicha;
3) Normal va avariya rejimlarida kuchlanishning ruxsat etilgan yo‘qotilish
sharti bo‘yicha;
4) Qisqa tutatuv toklariga termik bardoshliligi sharti bo‘yicha.
Ta’minlovchi tarmoqni hisoblash qabul qilingan sxema asosida normal va
avariya rejimlaridagi hisobiy yuklamani aniqlashdan boshlanishi kerak.
Ta’minlovchi liniyaning maksimal toki:
I =
P h
К
bu
yerd
m 3 U
N tr . tar .
cos ort .
0
P h, – ushbu liniyadagi ta’minlanayotgan iste’molchilarning hisobiy
yuklamasi, [kVt];
cosα o’rt, – quvvat koeffitsiyentining o‘rtacha qiymati;
η tr, , η tar, – aktiv quvvat yuqorini hisobga oluvchisi, transformator
va tarmoqning foydali ish koeffitsiyenti;
K o – bir vaqtlilik koeffitsiyenti,
So‘ngra ta’minlovchi liniyaning kesim yuzasi tokning iqtisodiy zichligi
sharti bo‘yicha aniqlanadi:
F = I m ish
h ish j iq .
bu yerda, j iq, – tokning iqtisodiy zichligi, [ A/mm 2 ], Shahar elektr tarmoqlari
uchun qiymati j iq, =1,4 [ A/mm 2 ] olinadi. Aniqlangan F h,ish, bo‘yicha eng yaqin
standart kesim yuza qabul qilinadi, tanlangan liniyaning kesim yuzasi
maksimal (avariya) rejimlarida uzoq muddatga qizish sharti bo‘yicha
tekshirilishi kerak. Avariya rejimidagi tok avariya yuklamasi asosida aniqlanadi.
Bunda quyidagi bog‘lanish bajarilishi shart:
I m, I
≤ rux, ; I rux,h, = I n,rux, K ∙ a,r, K ∙ t K ∙ i
bu yerda, I rux, – qizish sharoiti bo‘yicha ruxsat etilgan tokning qiymati, [ A ];
I n,rux, – tanlangan o‘tkazgich uchun qizish sharoiti bo‘yicha normal
ruxsat etilgan tokning qiymati;
22](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_21.png?v=1)
![K a,r, – liniya o‘tkazgichlari avariya rejimida ruxsat etilgan qo‘shimcha
yuklanish koeffitsiyenti;
K t , K i – yotqizish sharoitini hisobiga oluvchi koeffitsiyentlar.
Qisqa tutashuv tokidan qizishga bardoshlik sharti bo‘yicha kabel kesim
yuzasi aniqlanadi:
bu yerda, F q,t, = I
t
ish .
, [ mm 2
C
F q,t, – qisqa tutashuv tokidan qizish sharti bo‘yicha kabelning maksimal
ruxsat etilgan kesim yuzasi, [ mm 2 ];
I ∞ – qisqa tutashuv toki eng katta bo‘lgan tarmoq nuqtasidagi 3
fazali qisqa tutashuv tokining o‘rnatilgan qiymati, [kA] (ПУЭ);
C – qizish doyimisi: mis tomirli kabellar uchun 90, alyumin tomirli
kabellar uchun 95 olinadi;
t ish, – qisqa tutashuv davomiyligini keltirilgan vaqti, haqiqiy vaqtga
va β ga bog‘liq holda chiziqlardagi aniqlanadi.
bu
yerd
t ish . = t r . h . + t o ' ch . ,
[ sek,
t r,h, – rele himoyaning ish vaqti;
t o‘ch , – o‘chirgichning o‘chirish vaqti;
I
II
= I
bu yerda, I II – q,t, tokining davriy tarkibining o‘tish toki, [kA],
Tokning iqtisodiy zichligi va uzoq muddatli qizish bo‘yicha tanlangan
ta’minlovchi liniyaning ko’ndalang kesim yuzasi qisqa tutashuv tokening
bardoshlilik sharti bo‘yicha aniqlangan ko’ndalang kesim yuzadan ( F q,t, ) kichik
bo‘lmasligi kerak.
Keyin normal va avariya rejimlarida ta’minlovchi tarmoqdagi kuchlanish
yo‘qotilishi aniqlanadi:
bu
yerd U =
3 I
m . ish .
( r 0
cos
+ x 0
sin
)
l
,
[ V ]
r 0 va x 0 - qabul qilingan kesim yuzasi uchun liniyaning solishtirma aktiv va
reaktiv qarshiligi, [ Om/km ];
l – liniya uzunligi, [ km ].
Odatda, ta’minlovchi elektr tarmoqlarda kuchlanish yo‘qotilishi hisob
ishlarida 2,5% dan oshmaydi.
Normal holat uchun 10 kV kuchlanishli elektr tarmoqda “sirtmoq” hamda
TP larning joylashuv o’rniga qarab ikki magistralli sxemasi bo’yicha tokning
iqtisodiy zichligi va qisqa
23](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_22.png?v=1)
![K i – yerda truba yoki trubasiz yotqizilgan kabellar soniga tuzatish
koeffitsiyenti (kabellar 1 ta xandaqda bo’lsa 1; 2 ta xandaqda bo’lsa 0,92
olinadi).
Zaxiralash rejimida uzoq ruxsat etilgan tok aniqlanayotganda minimal
yuklamalar davrida kabelni kam yuklama bilan ishlaganligini hisobga olib
ruxsat etilgan qo’shimcha yuklanishini hisobga olish kerak (ПУЭ):
Р ish,
I ish, = 1,3⋅√3⋅U N ⋅cos α , [A]
5, Sim va kabel liniyalarning ko’ndalang kesim yuzasi normal va avariya
rejimlarida TP ning past kuchlanish shinasida eng uzoq joylashgan elektr
iste’molchigacha bo‘lganda tekshiriladi. Bunda ruxsat etilgan kuchlanish
yo‘qotilish 5-6,5% olinadi, bino ichida esa – 1-3,2%, TP dan binoning
kirishigacha bo‘lgan ruxsat etilgan kuchlanish yo‘qotilishi 3,3-5,5% ga teng
bo‘ladi.
Past kuchlanishli elektr tarmoqlar uchun kuchlanish yo‘qotilishining ruxsat
etilgan qiymati bo‘yicha o‘tkazgichning ko’ndalang kesim yuzasi har bir liniya
uchun aniqlanadi.
Bunda kabel ko’ndalang kesim yuzasi quyidagi ifoda orqali aniqlanadi:
F=α∙ ΔU , [mm 2 ] М a
bu yerda, M a =ΣP l – yuklamani aktiv momentlari yig‘indisi, [kVt·km]; α – sim
∙
o’tkazgich materialiga va kuchlanishga bog‘liq koeffitsiyent.
1
yoki 100 ∑P⋅l
α =
γΔU[V] α = γU N 2 [%] F ish, = γ⋅U N 2
Hisob ishlarida asosan, U=2,5% olinadi. Kabel liniyalari uchun tanlangan
∆
materiallar uchun alyumin o’tkazgich uchun γ=0,0317 [km/Оm mm
∙ 2 ], mis
uchun γ=0,053 [km/Оm mm
∙ 2 ]. Aniqlangan kabel liniyasining markasi bo’yicha
aktiv va reaktiv qarshiligi aniqlanadi, Bunda qarshiliklar quyidagicha
aniqlanadi:
R l = r 0 ⋅l va X l = x 0 ⋅l , [Om]
Past kuchlanishli 0,38 kV li shahar elektr tarmoqlari uchun aniqlangan
kabel liniyalarining hisob natijalari quyidagi 4,1-jadvalda keltiriladi.
Kabel liniy asi №1
F h = ∑P h ·l·10 5
Ja⋅U n2 ⋅U q = 69,44∗0,4∗10 4
0,0317∗380∗380∗2,5 =24,27 mm 2
Shartni tekshiramiz : F h ≤ F st 24,27 mm 2 ≤35 mm 2
I h = ∑s h
1,73⋅U N ⋅n = = 62,7??????
Shartni tekshiramiz : I h ≤ I rux 62,7 A ≤123 A
АВВГ-(3*35+1*25)](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_25.png?v=1)
![Transformat or v a k abel liniy alarida elek t r energiy asi isrofi ni
hisoblash
Shahar elektr ta’minotida mavjud bo’lgan elektr energiyasi isroflarini
hisoblash transformatorlarda, 10 kV kuchlanishli ta’minlovchi elektr
tarmog’ida va 0,4 kV kuchlanishli taqsimlash elektr tarmoqlaridagi elektr
energiyasi isroflarini hisoblash orqali amalga oshiriladi va bu hisoblash
quyidagi ketma ketlikda amalga oshiriladi.
1.Hudud bo’y icha ist e’mol elek t r energiy asi hisoblanadi :
W u = W xudud + ∑ W kVt*soat ∆
W xudud = P
∑ xudud * T Max
W xudud = 1731,77*5000=8658850kVt*soat
T Max = 5000 soat
2.10 k V li k abel liniy alaridagi elek t r energiy asi isrofi aniqlanadi:
W l(10) =
∑ P ∆ i * τ
τ= (0,124+T max, /10000) 2 ·8760, [ soat ]
10 k Vli liniy alarda quv v at isrofl ari
8-jadv al
Qiy mat lar L-1 L-2
PkVt
∆
1,139 2,71
W l(10) =
∑ P ∆ i * τ = 1963*(1,139+2,71+1,1908) = 11300,9 kVt*soat
3.Transformat orlarda elek t r energiy aasi isrofi aniqlanadi:
W
∑ ∆ tr = W ∆ tr1 + W ∆ tr2 + W ∆ tr3 + W ∆ tr4 kVt*soat
W
∆ tr1 = P*K ∆ yuk2 * τ+
n* P
∆ salt *T yil
T yil = 8760 soat](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_27.png?v=1)
![х L b = x 0 ⋅l ⋅ S baz,
U 2b,i, , r L b = r 0 ⋅l ⋅ S baz,
U 2b,i,
bu yerda, x0 va r0 – berilgan markali liniya uchun 1 km ga to‘g‘ri keladigan
induktiv va aktiv qarshiliklari, Om/km; l – liniyaning uzunligi, km; Ub,i, –
liniyaning o‘rtacha nominal kuchlanishiga to‘g‘ri keladigan bazis kuchlanish.
Yuqorida keltirilgan munosabatlarga asoslanib tarmoqning ekvivalent
almashtirish sxemasi tuziladi, shundan keyin QT ning hisobiy nuqtalari
beriladi. Qoidaga asosan, hisobiy nuqtalar sifatida taqsimlovchi
qurilmalarning shinalari qabul qilinadi. Bir vaqtning o‘zida yuqorida
keltirilgan munosabatlarni hisobga olgan holda, hisobiy sxemaning har bir
QT nuqtasi uchun tarmoqning barcha maksimal va minimal QT toklari
hisoblanadi. Barcha hisobiy sxemalarda ularning tartib nomerlarini
ko‘rsatgan holda tushuntirish xatida keltirilishi kerak. Masalan:
1K1
R 1 +jX 1
K2
3 K3 4 K4
2 R 3 +jX 3 R 4 +jX 4
R 2 +jX 2
6,1-rasm, Tarmoqning ekvivalent almashtirish sxemasi,
6-10 kVli shahar elektr tarmoqlarida qisqa tutashuv yuklarini hisoblash
soddalashtirilgan usullari ma’lumotlarga qarab ta’minlovchi tarmoqning
umumiy qarshiligi berilgan q,t, toki yoki q,t, quvvati bo‘yicha aniqlanadi:
X ∗s = I baz, /I q,t, ; X ∗s = S baz, /S q,t,
bu yerda, X*s – q,t, joyiga nisbatan sistemaning nisbiy qarshiligi, nisbiy
birlikda; Ibaz,, Sbaz, – tok va quvvatning bazali qiymatlari, [kA, MVA];
Sbaz=100 MVA; Iq,t,, Sq,t, – q,t, toki va quvvatining qiymatlari, [kA, MVA],
Qisqa tutashuvning boshlang‘ich vaqti uchun Iq,t,=I ni qabul qilib hisob
∞
olib borilishi mumkin.
I q,t,i = S baz,
= 1,05 ⋅I baz,
Z ∑
√3 ⋅Z ekv,i, ⋅U baz,i,
Zekv,i = X*s Sbaz,/U2bazi, Bunda X*s=1,2, 6-10 kV kuchlanishli tarmoq
∙
elementlari Fx, qisqa tuashuv toki bo‘yicha tekshiriladi. Qisqa tutashuvning
hisobiy nuqtasi shunday tanlash kerakki, bunda tekshirilayotgan elementdagi
q,t, toki eng katta bo‘lsin.
Qisqa tutashuv toklariga bardoshlilikka tekshiriladi.
Taqsimlovchi qurilmada – o‘chirgich, ajratgich, tok va kuchlanish
transformatorlari, shina va izolyator tanlanadi.
TP da – yuqori kuchlanish shinalari, yuklama o‘chirgichlari, ajratgichlar, tok
transformatorlari, past kuchlanish shinasi va apparaturasi.
32](https://docx.uz/documents/0922f525-16c8-4eee-8b05-206dee55c699/page_31.png?v=1)
MUNDARIJA
1. Kirish
2. Turar joy va jamoat binolarining elektr yuklamalarini, yoritish yuklamasini hisoblash
3. Komplekt transformator podstansiyalarining joylashuv o’rnini aniqlash
4. Komplekt transformator podstansiya uchun transformator soni va quvvatini tanlash
5. Shahar elektr ta’minoti sxemalari
6. Tashqi elektr tarmoq 10 kV kuchlanishli kabel liniyalarining ko’ndalang kesim yuzasini tanlash
7. 0,4 kV kuchlanishli kabel liniyalarining ko’ndalang kesim yuzasini tanlash
8. Transformator va kabel liniyalarida elektr energiyasini isrofini hisoblash
9. Qisqa tutashuv toklarini hisoblash
10. Kommutatsion aparatlar tanlash
11. Xulosa
12. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati