Uch komponentli nitrat sistemalardagi komponentlar orasidagi o’zaro ta’sir natijasida kompleks xosil bo’lish jarayonlarni o’rganish - Химия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	119.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Химия

Uch komponentli nitrat sistemalardagi komponentlar orasidagi o’zaro ta’sir natijasida kompleks xosil bo’lish jarayonlarni o’rganish

Купить

R E J A Kirish ………………………………………………………………………...…3 I-B ob . Adabiyotlar sharxi ……………………………………….…………….6 1.1. M.A.Yakimovning nitrat sistemalardagi komponentlardagi o’zaro ta’sir nazariyalari……………………………………………………………………..6 1.2. Eruvchanlikni termodinamika bilan o’zaro bog’likligi………………..….23 1.3. d va s-elementlarga xarakteristika…………………………………….…..28 II-B ob . Amaliy qism ………………………………………………….…….. .36 2.1. Kadmiy nitrat-nitrat kislota, suv sistemalarning xar xil xaroratdagi eruvchanligi… ………………………………………………………………....36 III-B ob . Natijalar tahlil i …………………………………………………….45 3.1. Reaktivlarni tayyorlash………………………………………………..….45 3.2. Nitrat sistemalarni eruvchanligini aniqlash…………………………..…..48 3.3. O’ta to’yingan eritmalar, tuzlarning eruvchanligini temperaturaga bog’likligi……………………………………………………………………...

KIRISH. О ‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017 yil 7- fevral kuni “ О ‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish b о ‘yicha Harakatlar strategiyasi t о ‘g‘risida”gi Farmoni qabul qilindi. Farmonga muvofiq aholi va tadbirkorlarni о ‘ylantirayotgan dolzarb masalalarni har tomonlama о ‘rganish, amaldagi qonunchilik, huquqni q о ‘llash amaliyoti va ilg‘or xorijiy tajribani tahlil qilish, shuningdek keng jamoatchilik muhokamasi natijasida ishlab chiqilgan hamda quyidagilarni nazarda tutadigan 2017-2021 yillarda О ‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor y о ‘nalishi b о ‘yicha Harakatlar strategiyasi (keyingi о ‘rinlarda – Harakatlar strategiyasi) tasdiqlandi [1]: Qishloq x о ‘jaligini modernizatsiya qilish va jadal rivojlantirish:tarkibiy о ‘zg

mavjudlarini rekonstruksiya va modernizatsiya qilish yuzasidan investitsiya loyihalarini amalga oshirish; qishloq x о ‘jaligi mahsulotlarni saqlash, transportirovka qilish va sotish, agrokimyo, moliyaviy va boshqa zamonaviy bozor xizmatlarni k о ‘rsatish infratuzilmasini yanada keygatirish;sug‘oriladigan yerlarning meliorativ holatini yanada yaxshilash, meliorativ va irrigatsiya obyektlarning tarmog‘ini rivojlantirish, qishloq x о ‘jaligi ishlab chiqarish sohasiga intensiv usullarni, eng avvalo zamonoviy suv va resurslarni tejaydigan agrotexnologiyalarni joriy etish, unumdorligi yuqori qishloq x о ‘jaligi texnikasidan foydalanish;global iqlim о ‘zgarishi va Orol dengizi qurib qolishining qishloq x о ‘jaligi rivojlanishi hamda aholining hayot faoliyatiga salbiy ta’sirini yumshatish b о ‘y

ehtiyojlariga javob beradigan mutaxassisliklar b о ‘yicha tayyorlash hamda ishga joylashtirish borasidagi ishlarni takomillashtirish; ta’lim va о ‘qitish sifatini baholashning xalqaro standartlarini joriy etish asosida oliy ta’lim muassasalari faoliyatining sifati hamda samaradorligini oshirish, oliy ta’lim muassasalariga qabul kvotalarini bosqichma-bosqich k о ‘paytirish; ilmiy-tadqiqot va innovatsiya faoliyatini rag‘batlantirish, ilmiy va innovatsiya yutuqlarini amaliyotga joriy etishning samarali mexanizmlarini yaratish, oliy о ‘quv yurtlari va ilmiy-tadqiqot institutlari huzurida ixtisoslashtirilgan ilmiy-eksperimental laboratoriyalar, yuqori texnologiya markazlari va texnoparklarni tashkil etish. Yoshlarga oid davlat siyosatini takomillashtirish; jismonan sog‘lom, ruhiy va intellektua

D.I.Mendeleyevning gitradlar nazariyasidan so’ng eritmalar nihoyatda murakkab kimyoviy sistemalardan iborat ekanligi aniq bo’lib qoldi. D.I.Mendeleyevning eritmalar to’grisidagi nazariyasiga yaqin ishlardan YE.V.Bironovskiyning nazariyalari xam muxim axamiyatga ega. Keyingi vaktlarda LGU universitetining eritmalar kafedrasida prof. L.S.Lilich, L.V.Chernix, prof. Yakimov va boshkalar tomonidan olib borilayotgan ilmiy ishlarning yo’nalishlari quyidagidan iborat: Ko’p metodlar ichidan e’tiborlisi shundan iboratki, tekshiriladigan eritmaga shartli ravishda eritmaga qo’shish tufayli yondashish maqsadga muvofikdir. Bu metodni xozirgi vaktda ko’p tarqalgan va o’z effekt tomonlari bilan o’rganilayotgan eritmalarni xossa- xususiyatlarini aniqlashdan iboratdir. Bu yondashish va metodni xususiyati sh

a) Mavzuning dolzarbligi. Xozirgi zamon ximiya fanining rivojlanishi jarayonida eritmalarda komponentlarni o’zaro ta’sirini o’rganish anorganik kimyo fanining eng aktual problemalaridan biri xisoblanadi. Eritmalarni o’rganishning eng qulay va xozirgi zamon metodlaridan fiziko-ximiyaviy analiz usullaridir. Shunday yo’nalish tekshiriladigan obyektlar uchun eng zarurdir. Eng muxim yo’nalishlardan biri bo’lgan ya’ni sistematik taqqoslash bir komponentli sistemalarga qaraganda uch komponentli sistemalarni o’rganish, ayniqsa anionlar o’zgarmas xolda qarash dikkatga sazovordir. Ayniqsa D.I.Mendeleyevning davriy qonuniy asosida bitta gruppadagi kationlarni olib, anionlarni bir xil xolda taqqoslash muxim axamiyatga ega. Ayniqsa kationlarda d va f qavat to’ldirilganlarni o’rganilganda sifat jixatdan

Bizning ishimizda nafaqat d-elementlarni nitratlarini eruvchanligini o’rganish balki bu moddalarni entropiya va entalpiya energiyalari va erish jarayonlarni o’rganishdan iboratdir. Shu vaqtgacha bir komponentli sistemalarni eruvchanlik nitrat sistemalar ko’p o’rganilgan, ammo uch komponentli nitrat sistemalardan d-elementlar kam o’rganilgan. Shu nuqtai nazardan kadmiy nitrat, nitrat kislota suv sistemalarni xar xil xaroratdagi eruvchanligini o’rganishning ilmiy tomonlari muxim axamiyatga ega. Ayniqsa bu nitrat sistemalari perxlorat va boshqa anionlar bilan taqqoslanganda bular eriganda endotermik xolatlar sodir bo’lishi nazarda tutilgan. 8

I – BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1. M.A.Yakimovning nitrat sistemalardagi komponentlardagi o’zaro ta’sir nazariyalari. Uch komponentli nitrat sistemalarni o’rganishda ko’pincha D.I.Mendeleyev davriy sistemasidagi d yoki f-elementlarni xossa va xususiyatlariga ega bo’lgan elementlarni eruvchanligini o’rganishda keskin ionlarni sifat jixatdan farq qiladigan xossalarni kuzatish mumkin. Uch komponentli nitrat sistemalardan oldin bir komponentli nitrat sistemalarni termodinamik tomonlari ya’ni erish issiqligi entropiya o’zgarishlarini kuzatish diqqatga sazovordir. Bular erish issiqliklar issiqlik energiyalari quyidagi formulalar yordamida ifodalanadi. Δ Z = Δ H + T Δ S Agar Δ Z qanchalik katta manfiy qiymatga ega bo’lganda eritmani xosil bo’lish extimoli ortadi. 1-Rasmdan ko’rsatilgandek, CsNO 3 -

T Δ S 15 – 14 – 1 13 – 2 3 12 – 4 11 – 10 – 9 – 8 – 7 – 100 200 300 400 500 600 700 1-rasm. Bir komponentli sistemalarni suyuqlanishini TΔS bog’liqligi. 1 – CaNO 3 -H 2 O; 2 – RbNO 3 -H 2 O; 3 – KNO 3 -H 2 O; 4 – NaNO 3 -H 2 O. Yakimov nitrat sistemalarni o’rganishda uchinchi komponentli uronil nitratni olib ularni eruvchanliklari o’rganilgan. Ayniqsa CsNO 3 -UO 2 (NO 3 ) 2 -H 2 O sistemasini eruvchanligi o’rganilganda yangi faza ya’ni Cs[UO 2 (NO 3 ) 2 ] kompleks tuzlar xosil bo’lishi kuzatilgan. D.I.Mendeleyevning birinchi gruppasidagi elementlardan xamda ba’zi bir zaryadli kationlarni kompleks xosil bo’lishi o’rganilganda suvni strukturasi quyidagi ketma-ketlik asosida o’tish o’rganilgan (Cs + , K + , Rb + , NH 4 + ), va boshqalar. Suvning strukturasini buzish kompleks xosil bo’lish jar

bo’lmaydi. 2-rasmdagi (I)kristallogidratni (II) esa to’yingan eritmadagi suvsiz tuzni bildiradi. Birinchi tipdagi izotermalarda albatta minimum bo’lib 3-rasmda ko’rsatilgan. Ikkinchi tipdagi elektrolitlar o’rtasida kuchli o’zaro ta’sir vujudga kelishi natijasida minimum izotermalarda xosil bo’ladi, bularga HNO 3 -ZiNO 3 -H 2 O va UO 2 (NO 3 ) 2 -HNO 3 -H 2 O sistema misol bo’ladi. 4-5 rasmlarda nitrat kislotani konsentratsiyasi 70% bo’lganda suvning qanday taqsimlanishi ko’rsatilgan.3 MNO m 1 2 3 HNO m 2-rasm. MNO 3 - HNO 3 - H 2 O sistemasining elektrolitlar orasidagi o ' zaro ta ’ sirni ko ’ rsatuvchi eruvchanlik izotermasi . 11

3 MNO m 2 3 1 3 HNO m 3-rasm. MNO 3 - HN O 3 - H 2 O suv sistemasidagi komponentlar orasidagi o'zaro ta’sirni ko'rsatuvchi eruvchanlik izotermasi. 12

3 LiNO m 50 – 40 – 30 – 20 – 10 – 10 20 30 40 50 3 HNO m 4-rasm. LNO 3 -HNO 3 -H 2 O sistemasidagi komponentlar orasidagi izopotensiallarning o’zgarishi. Ogir.%UO 2 (NO 3 ) 2 13

50 – 2 40 – 30 – 3 20 – 1 10 – 10 20 30 40 50 60 70 Ogir.%HNO 3 5-rasm. UO 2 (NO 3 ) 2 -HNO 3 -H 2 O sistemasining 25 0 Sdagi suvning izopotensiallarining ko’rinishi. Eritmalarning tabiati insonni qadim zamonlardan to xozirgi kungacha qiziqtirib kelmoqda. Kimyo fanining tarixchisi Pol Valden «eritma deb nimaga aytiladi?» degan savol bilan kimyoning tarixi bog’lik deb yozgan edi. Bunga sabab sayyoramizdagi xayotning eritmalarga bog’likligidir. Eritmalar paydo bo’lishi bilan xayot xam paydo bo’lgan, xayotni eritmalarsiz tasavvur etish qiyin. Shuning uchun xam eritmalarning tabiatini insoniyat uzoq yillar davomida o’rganib kelmoqda. Tabiatda, sanoatda va kundalik xayotda uchraydigan juda ko’pchilik eritmalar orasida suvli eritmalar muxim axamiyatga egadir. Suvli eritmalarning axamiyati to’g’

Eritmalarning nazariya va amaliyotda juda muxim axamiyatga ega ekanligini isbotlovchi dalillardan biri bu eng buyuk tabiatshunoslarning, filosoflar, alximiklar, ximiklar va fiziklar nomini eritmalar tabiatini o’rganish bilan bog’likligidir. Eritmalarning tabiati Demokrit, Platon, Aristotellarni qiziqtirgan. Erish va eritmalar sirini o’rganishda Gassendi, Lemeri, Boyl, Lomonosov, Burgave, Marvo va Byuffon kabi olimlar juda ko’p tadqiqot ishlari olib borgan. Eritmalar masalasi bilan Bertolle, Lavuazye, Pru, Bertlo, Devi, Daniel, Faradey, Grotgus, Petrov, Lens, Bersellius, Lovits, Mechermix, Gey-Lyussak, Bio, Pogendorf, Gess, Guldberg va Vaage, Avagadro, Arrenius, Tomsen, Sentelerde- Vill, Raul, Vantgof, Plank, Van-der-Vals kabi olimlar keldi. Masalan, nemis vrachi Goffman, “Agar metallarning

Ulug rus ximigi Gess esa eritmalar ximiyaviy birikmalar xisoblanadi, deb xisoblab, eritmalarni ikki tipga bo’ladi, ya’ni birinchisi kristallogidratlar xosil qiladigan eritmalar bo’lib, ikkinchisi esa o’zgaruvchan tarkibga ega bo’lgan birikmalarni xosil qiluvchi eritmalardir. Shunday qilib, eritmalar tug’risida xam fizikaviy, xam ximiyaviy qarashlar vujudga keldi. Bu qarashning qaysi biri to’g’ri ekanligini isbotlash juda qiyin bo’lganligi sababli yangi organik qarash vujudga keldi. Masalan, fransuz ximigi Bertlo bunday deb yozadi: “Normal xolatdagi erish protsessi aniq bir ma’noda oddiy fizik aralashma bilan xaqiqiy ximiyaviy birikmaning oraligi xisoblanadi”. Buning bilan fransuz ximigi eritmalar tabiati to’g’risidagi masalani yechishga yaqinlashadi, ammo u eritmalar tabiatining ikki tomon

D.I.Mendeleyev Arreniusning bu fikrini faqat juda suyultirilgan eritmalar uchun to’g’ri bo’lishi mumkin, ammo konsentrlangan eritmalar uchun asosiy rolni ximiyaviy o’zaro ta’sir etish bajaradi, deb o’z fikrini to umrining oxirigacha ximoya qilib keldi. Eritmalar tabiatini o’rganishning xozirgi zamondagi xolati Mendeleyevning Arrenius nazariyasi to’g’risidagi aytganlari to’g’ri ekanligini isbotlamoqda. Mendeleyevning o’zining ilmiy tadqiqotlarida erish protsessida eruvchi modda bilan erituvchi orasidagi o’zaro ta’sir natijasida paydo bo’lgan kuch eruvchi moddalarning kristallik panjarasini buzishligini, moddalarning mustaxkam kristallik panjarasini buzish uchun kerak bo’ladigan katta kuchning paydo bo’lishi uchun erituvchi va eruvchi modda orasidagi o’zaro ta’sir xam katta bo’lishi keraklig

elektrolitlarning suyultirilgan eritmalari nazariyasi yaratiladigan bo’lsa, uning modeli uchun erituvchi dielektrik konstantasi D bo’lgan biror muxit deb qabul qilinadi va bu muxitda zaryadlangan fserik zarrachalar-ionlar xarakatlanadi, deb faraz kilinadi. Yukori molekulyar moddalarning eritmalari nazariyasini yaratishda asosiy e’tibor molekulalararo ta’sirga va ayniqsa molekulalarning o’lchamiga va ularning shakliga qaratiladi. Eritmalar nazariyasining modeli tuzilib bo’lganda keyin statistik termodinamika usullaridan foydalanishga o’tiladi. Ularning yordami bilan eritmaning izobarik potensiali, entalpiyasi, entropiyasi va boshqa termodinamik funksiyalari xisoblab chiqariladi. Xisoblash vaqtida matematik jixatdan katta qiyinchiliklar ro’y beradi. Shuning uchun xisoblashda ba’zi narsalar s

Bir-biri bilan ximiyaviy reaksiyaga kirishmaydigan gazlar kichik va o’rtacha bosimlarda o’zaro har qanday nisbatda aralasha oladi. Natijada, gazlarning gomogen aralashmasi xosil bo’ladi. Aralashmada xar bir gaz o’z mustaqilligini saqlasa, bunday aralashma ideal gazlar aralashmasi deb yuritiladi. Bu aralashmalar xosil bo’lishida issiqlik effekti kuzatilmaydi, gazlar aralashmasining umumiy xajmi ayrim-ayrim gazlarning xajmlari yig’indisiga teng bo’ladi. Shuningdek, gazlar aralashmasining umumiy bosimi shu aralashmadagi gazlarning parsial bosimlari yig’indisidan iborat bo’ladi. Ma’lumki, Dalton parsial bosimlar qonuniga binoan: P = r 1 + r 2 + r 3 + ….. + r k bu yerda R- gazlar aralashmasining bosimi; r 1 , r 2 , r 3 , r k , - ayrim gazlarning parsial bosimlari. Xuddi shuningdek: V = v 1 + v

ya’ni ideal gazlar aralashmasidagi biror gazning parsial xajmi shu gaz molyar qismi bilan umumiy xajm ko’paytmasiga teng. Gazlar aralashmasi tarkibiga kirgan xar qaysi gaz ideal gaz qonunlariga qanchalik bo’ysunsa, aralashma xam shunchalik bo’ysunadi. Ikki gaz bir-biri bilan uchrashganda bir gazning zarrachalari ikkinchi gaz ichiga tarqaladi. O’z-o’zidan sodir bo’ladigan bu protsess diffuziya deb ataladi. Agar ikki gaz orasiga yarim o’tkazgich parda (membrana) qo’yilgan bo’lsa, diffuziya bir yqklama bo’ladi. Masalan, vodorodli idish bilan kislorodli idish orasiga palladiy membrana qo’yilgan bo’lsa, vodorod palladiy orqali kislorodga tomon o’ta oladi, lekin kislorod vodorodga tomon o’ta olmaydi. Gazlarning yarim o’tkazgich membrana orqali bo’ladigan bir yoqlama diffuziyasi gaz tabiatiga, me

Bo’ladi. Agar o’sha gazlarning mollari sonini n A va n B bilan belgilasak, sistemada izobarik potensialning aralashma xosil bo’lishi natijasida o’zgarishi:  Z` =(n AA Z + n B B Z ) – (n A Z A + n B Z B ) yoki  Z` = n A  Z A + n B Z B bo’ladi. Bu tenglamaning ikkala tomoni n A + n B ga bo’lsak, 1 mol aralashma xosil bo’lishi uchun quyidagi tenglamani xosil qilamiz:  Z` = N A  Z A + N B  Z B Ideal gazning izobarik potensiali Z=K+RT ln P bo’lgani uchun, ideal gazlar aralashmasidagi i komponentning portsial molyar izobarik potensiali Z i =R i + RT ln P i bilan ifodalanadi. Shuning uchun, xar qaysi gaz izobarik potensialning o’zgarishi: P P ln RT Z A A   va P P ln RT Z B B  bo’ladi, bu yerda R-gazlarning dastlabki umumiy bosimi, R A va R V – xar bir gazning parsial bosimi. Gazlar a

B A B A A A A A H H H; U U U; H H; U U      Bundan foydalanib, xar qaysi gaz entropiyasining o'zgarishini va ideal aralashma xosil bo'lishida sistema umumiy entropiyasining o'zgarishini topish mumkin, Entropiya: T Z H S   Bo ’ lgani uchun xar qaysi gaz entropiyasining o ’ zgarishi quyidagicha yoziladi : A A 0A 0A A A A N lnR T N ln RT ) H H( S S S        B 0B 0B B B B N lnR T N ln RT ) H H( S S S B        Ideal aralashma xosil bo’lishida sistema umumiy entropiyasining o’zgarishi quyidagi tenglamadan topiladi: ) N ln N N ln N(R T N ln N N ln N( RT O T Z H S B B A A B B A A          Shunday qilib, ideal gazlar aralashmasi xosil bo’lganda, birinchidan, xar qaysi komponentning ichki energiyasi o’zgarmay qoladi, ikkinchidan, xar bir komponentning m

Sanoatda ishlatiladigan gazlar aralashmasining xillari juda ko’p; ular bilan ish olib boriladigan bosim va temperatura xam turlicha bo’ladi. Binobarin, texnika maqsadlarida ishlatiladigan gazlar aralashmasi uchun bosim, xajm, temperatura va tarkib orasidagi bog’lanishlar juda katta axamiyatga ega. Real gazlarning aralashmasi i k 3 2 1 i i N P n... n n n P n P        tenglamaga bo’ysunadi. V i = V  N i tenglamaga bo’ysunmaydi yoki v i = V  N i tenglamaga bo’ysunsa, i k 3 2 1 i i N P n... n n n P n P        tenglamaga bo’ysunmaydi. Masalan, Ar-C 2 H 4 aralashmasi i k 3 2 1 i i N P n... n n n P n P        tenglamaga, azot bilan vodorod aralashmasi esa v i = V  N i tenglamaga bo’ysunadi. Agar aralashmani xosil qilgan real gazlarning ximiyaviy tarkiblari va xossalari bir

bu yerda R-gazlar aralashmasining umumiy bosimi; p A va p B – toza xoldagi A xam V komponentlarning bosimlari a - aralashma tarkibiga bog’liq bo’lmagan o’zgarmas kattalik. Agar aralashma tarkibida polyar komponentlar bo’lmasa, a ni temperatura bog’liq emas deb xisoblash mumkin. Krichevskiy va Kazarnovskiy tenglamasi past bosimlarda xam, yuqori bosimlarda xam amaldagiga muvofik natijalar beradi. Shuni xam aytib o’tamizki, g’oyat yuqori bosimlarda real gazlar aralashmasi ideal gazlar aralashmasi uchun topilgan tenglamalarga bo’ysunmaydi. Bunday xollarda polyar molekulalardan iborat gazlar aralashmasida qavatlanish xodisasi ro’y beradi, ya’ni gazlar bir-birida ma’lum chegaragacha eriydigan bo’lib qoladi. Lekin polyarmas molekulalardan iborat gazlar aralashmasida shu vaqtga qadar juda katta bo

Gazlarning suyuqliklarda eruvchanligi temperaturaga qarab qanday o’zgarishi to’g’risida Klauzius-Klapeyron tenglamasi:) v v(T Q dT dP 1 2  asosida xam fikr yuritish mumkin. Ko’pchilik gazlar suyuqliklarda eriganda yuqorida aytib o’tganimizdek, issiqlik chiqadi va xajm kamayadi. Shuning uchun temperatura ko’tarilganda, Klauzius-Klapeyron tenglamasiga muvofik, gazning eritma ustidagi bosimi ortadi, ya’ni gazning eruvchanligi kamayadi. Masalan, 760 mm bosimida O 0 da 1 l suvda 0,04889 l vodorod eriydi, o’sha bosimda 60 0 da 0,01946 l vodorod eriydi. Yuqoridagi fikrlar ko’pchilik gazlar uchun to’g’ri bo’lsa- da, lekin ba’zi gazlarning, chunonchi geliy, vodorod va azotning suvda eruvchanligi ma’lum temperaturalar oralig’ida temperatura ortishi bilan ortadi, chunki bu gazlar odatdagi sharoitda

Gazning R bosimi shu gazning gaz fazasidagi konsentratsiyasi S 2 ga proporsional bo’lgani uchun k P m tenglama quyidagicha yozilishi mumkin: К C C г c Demak, suyuqlikda erigan gaz konsentratsiya (S s )ning eritmasi ustidagi gaz konsentratsiyasi (S g )ga nisbati o’zgarmas temperaturada o’zgarmas kattalikdir. К C C г c tenglamani quyidagicha yozish mumkin: c c г г c kC С К 1 ёкиC С К С    Agar S g ni erigan moddaning bug’ bosimi (R g ) bilan S s ni erigan moddaning molyar qismi (N 2 ) bilan almashtirsak, Genri qonuni eritmalar uchun asosiy qonun ekanini ko’ramiz R 2 =k 1 N 2 (k 1 -Genri konstantasi bo’lib, temperatura bilan bosimga bog’lik). Demak, erigan modda to’yingan bug’ining bosimi uning eritmadagi molyar qismiga to’g’ri proporsionaldir. Agar abssissalar o’qiga N 2 va ordinatalar

Kadmiy kationining galagenlar bilan xosil qilgan tuzlari kompleks xosil qilishga moyilligi bilan aloxida o’rin tutadi. Ammo bu sistemalarga termodinamik xossalarini o’rganish muxim axamiyatga ega. Bu sistemalarni eruvchanligi xar xil temperaturada Xeringe tomonidan o’rganilgan. Ular 25 0 va 50 0 S o’rganilgan. Kadmiy xloridlarning termodinamik potensiallari o’rganilgan va xisoblanilgan. Ular 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval KX-CdX2-H2O)X-Cl, Br, J) sistemasining kompleks xosil qilishda termodinamik funksiyalarini o’zgarishi KX Birikmalar Δ G 298 , kDj/mol Δ G 308 , kDj/mol ΔN 298 , kDj/mol (TΔ S) 298 , kDj/mol KCl)2 5,1,0( )3 4,1,3 1( (1,1,1) (4,1,0) -7,78 -13,89 -20,54 -26,11 - - - - -25,86 -23,35 -25,73 48,18 -18,07 -9,46 -5,19 -17,07 KBr (0,1,4) )3 4,1,3 1( (1,1,1) -3,10 -5,56 -11,42 -2

6 ,60 5,46 6,14 4,47 5,21 2,98 3,55 4,32 2,11 2,72 3,50 1,37 1,97 2,75 0,70 1,31 2,06 0,17 0,71 1,39 2,31 0,18 0,75 1,61 0,24 0,94 0,40 1,32 0,02 0,72 0,31 0,37 1,03 0,49 1,19 0,02 0,66 1,42 0,22 0,94 1,71 0,56 1,30 2,05 0,99 1,71 2,45 1,47 2,18 2,91 3,62 2,79 3,47 4,12 4,12 4,76 5,48 5,92 6,27 6,77 +1004 +837 +837 +669 +669 +502 +502 +502 +332 +332 +332 +167 +167 +167 0 0 0 -167 -167 -167 -167 -332 -332 -332 -502 -502 -669 -669 -837 -837 -460 -460 -628 -460 -628 -293 -460 -628 -293 -460 -628 -293 -460 -628 -293 -460 -628 -293 -460 -628 -794 -460 -628 -794 -628 -794 -794 -962 -794 -962 +1464 +1297 +1464 +1130 +1297 +794 +962 +1130 +628 +794 +962 +460 +628 +794 +293 +460 +628 +126 +293 +460 +628 +128 +296 +462 +126 +292 +125 +293 -48 +125 2-jadval Uch komponentli sistemalarning termodinamik

KBr-CdBr 2 -H 2 O(K=2 1 х х ) uch komponentli sistemalarning termodinamik funksiyalari 25 0 S va 35 0 S da CdBr 2 , mol % -Δ G, Dj/mol CdBr 2 , mol % -Δ G, Dj/mol 25 0 S 35 0 S 25 0 S 35 0 S 0,40 0,80 1,20 1,60 2,00 2,40 0,75 1,25 1,75 2,25 2,75 3,25 3,75 4,25 0,50 1,50 2,50 3,50 4,50 5,50 6,50 7,50 K=4,58 301 494 640 757 845 912 K=3,00 381 552 695 816 921 1013 1088 1146 K=2,25 251 548 787 1025 1146 1285 1393 1485 322 527 690 820 925 1004 406 590 745 879 1000 1096 1180 1251 259 582 841 950 1234 1276 1494 1586 1,50 2,50 3,50 4,50 5,50 6,50 7,50 8,50 9,50 0,75 1,25 2,25 3,25 4,25 5,25 6,25 0,80 1,60 2,40 3,20 4,00 4,40 K=1,667 335 481 615 745 858 958 1050 1138 1218 K-1,00 226 331 519 674 816 937 1050 K=0,60 285 481 640 766 874 925 347 506 644 778 900 1008 1105 1201 1289 230 348 585 699 845 9

KBr-CdBr 2 -H 2 O(K=2 1 х х ) uch komponentli sistemalarning termodinamik funksiyalari 25 0 S va 35 0 S da CdI 2 , mol % -Δ G, Dj/mol CdI 2 , mol % -Δ G, Dj/mol 25 0 S 35 0 S 25 0 S 35 0 S 0 ,40 1,00 1,40 1,80 2,20 2,60 3,00 0,50 1,10 1,70 2,30 2,90 3,50 4,10 4,70 5,30 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 7,00 8,00 K-5,00 565 833 1050 1230 1377 1494 1590 K=3,00 360 686 967 1209 14,23 1607 1770 1916 2054 K=2,375 971 1331 1632 1904 2126 2331 2540 607 929 1126 1318 1477 1603 1707 381 732 1029 1289 1515 1715 1887 2050 2197 1033 1414 1736 2033 2276 2502 2820 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 7,00 8,00 9,00 10,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 7,00 8,00 0,40 0,80 1,20 1,60 2,00 K=1,818 473 841 1159 1444 1699 1933 2138 2326 2490 2632 K=1,333 297 536 745 933 1108 1272 1427 1573 K=0,60 167 301 414 515 607 506 891 1

5-jadval KBr-CdBr 2 -H 2 O sistemasining eruvchanligi to’g’risida ma’lumotlar 25 0 S va 35 0 S da Kl CdI 2 KI CdI 2 Kattik faza 25 0 S 35 0 S 60,64 58,26 55,30 52,79 48,84 46,30 44,48 43,30 43,00 42,90 41,80 40,20 89,55 39,00 37,30 36,01 35,20 33,99 31,59 28,20 25,00 18,58 9,39 4,69 0,00 0,00 4,30 9,90 14,70 22,70 28,80 34,20 39,00 41,00 42,87 44,30 46,50 47,40 47,21 47,12 47,21 47,89 46,60 45,28 41,91 42,99 42,54 43,68 44,81 46,43 61,98 59,54 57,00 53,29 49,90 47,18 45,04 43,94 43,27 43,00 41,80 40,50 39,70 38,70 36,60 - 85,85 34,80 32,712 7,19 17,09 11,60 8,52 5,65 0,00 0,00 4,00 8,50 15,50 22,20 28,24 34,15 38,50 42,00 43,70 45,10 46,80 47,90 47,95 - - 48,39 47,90 46,28 43,79 43,05 43,75 44,49 45,33 47,35 Kl Kl Kl Kl Kl Kl Kl Kl Kl Kl + 2Kl ∙ CdI 2 ∙ 2H 2 O 2Kl ∙ CdI 2 ∙ 2H 2 O 2Kl ∙ Cd

d-elementlar na faqat nitrat sistemalarda xam o’zining xarakterli xossasini namoyon etadi. Eruvchanlik erituvchi bilan xar xil parametrlarda masalan, tuzlarning kristallik panjarasi radius, entalpiya va entropiya xamda boshqa ionlarning gidrotatsiyalari ustida uzviy bog’lanishlar mavjud. Eruvchanlik masalalarini xal qilishda ayniqsa ikki komponentli sistemalarning eruvchanligiga ta’sir etuvchi, ularning erituvchisida erigandan keyingi xosssalari va eritmaning strukturasi muxim axamiyatga egadir. Ikki komponentli sistemalarni eruvchanligi to’g’risida batafsil ma’lumot olish uchun moddalarni eruvchanligini xar xil temperaturada ko’rib chiqish maqsadga muvofiqdir. 1.Ion bog’lanishga ega bo’lgan ikki komponentli sistemalarning eruvchanligini aniqlash. Xar qanday eritma eng kamida ikkita indivi

qolmasdan balki eritmani xosil qiladigan komponentlarning bir-biriga ta’siriga va tashqi sharoitga xam bog’likdir. Bundan tashqari eruvchanlik muammosini yechishning qiyinligi shundaki, shu vaqtgacha suyuq moddalar xolatini isbotlab beradigan nazariya mavjud emas. Eruvchanlik masalasini xal qilishda eriydigan moddalarning kattik xolatidagi xususiyatlari, ularning erituvchi eriganda keyingi xossalari va eritmaning strukturasi muxim axamiyatga egadir. Eruvchanlikka ta’sir etadigan asosiy faktorlardan biri tuzlarning xolatining xususiyatini ifoda qiluvchi tuzlarning kristall panjarasining energiyasidir. Agar kristall panjara energiyasi qancha kam bo’lsa, bunday tuzlar kristalini erituvchi osonlik bilan ionlarga parchalaydi. Natijada eruvchanlik yuqori bo’ladi. Aksincha, kristall panjara energ

Uchinchi zona oddiy suv strukturasiga ega bo’lgan suv molekulalaridan iborat bo’lib, ionlar ularga ta’sir etmaydi. Bu uch zonaning bir-biriga nisbati eritmagan ionlarning tabiatiga bog’liq. Struktura xosil qiluvchi ionlar uchun birinchi zona asosiy bo’lib, ikkinchi va uchinchi zonalar ikkinchi darajali xisoblanadi. Galinker va Gavrish juda ko’p eksperiment natijalari asosida tuzlarning temperaturasini oshishi bilan erish qobiliyatlarini analiz qilib, tuzlarni 2 gruppaga bo’ladilar. 1.Ion bog’lanishga ega bo’lgan tuzlar temperaturaning oshishi bilan erish qobiliyati oshib boradi. 2,Kovalent bog’lanishga ega bo’lgan tuzlar temperaturaning oshishi bilan oldin erish qobiliyati oshib boradi va ma’lum temperaturaga yetgandan keyin eruvchanligi kamayadi. Eruvchanlikning temperaturaga bog’liqligin

60 37,2 124,7 110,0 45,3 88,0 32,7 39,1 46,3 70 37,8 135,8 44,4 138,0 56,7 91,9 33,0 45,8 56,8 80 38,1 148,1 168,0 69,8 93,4 33,5 53,6 69,7 85 32,9 90 39,0 161,1 42,9 203,6 82,5 99,2 31,1 62,6 86,0 Masalan, NaF, NaCl, NaBr va NaAl larning qatorida eruvchanlik ftordan yodga qarab ortib boradi. Bu qonunni barcha galogenli tuzlarga taaluqlilidir. Kompleks xosil qiluvchi galogenid tuzlarida esa aksincha eruvchanlik yodlardan ftoridlar tomon oshib boradi. Bunga misol qilib, simob galogenid tuzlarini olish mumkin. Eruvchanlikning temperaturaga bog’liqligini analiz qilib berdi, eruvchanlikning o’zgarishi bilan tuz kristallogidratlari o’rtasida bog’liqlik borligini aniqlash mumkin. Agar tuzlar kristallogidratning tarkibi temperatura bilan o’zgarmasa, eruvchanlik xam kam o’zgaradi. Agar tuzlar kris

1000 g Mg ( ClO 4 ) 2 Ca (ClO 4 ) 2 Sr(ClO 4 ) 2 Ba ( ClO 4 ) 2 0,2 6,49 3,87 3,25 3,24 0,4 12,61 8,74 8,24 7,12 0,6 19,86 14,86 14,24 13,20 0,8 27,86 22,11 21,61 19,36 1,0 36,48 30,73 30,11 25,61 1,5 65,72 58,34 57,22 48,22 2,0 107,70 95,95 90,70 73,71 2,5 164,80 145,30 131,30 100,40 3,0 231,20 205,30 178,20 129,30 3,5 300,20 269,10 230,40 161,20 4,0 371,80 333,30 281,70 196,60 4,5 397,20 334,30 5,0 464,20 382,70 5,5 532,20 430,90 6,0 609,80 477,20 6,5 700,50 523,60 8-jadval . Me(ClO 4 ) 2 -H 2 O sistemaning 50 0 S dagi xar xil konsentratsiyadagi eruvchanligining  N 2 O ga bog’liqligi. Me(ClO 4 ) 2 mol   N 2 O kkal.mol 1000 g Mg ( ClO 4 ) 2 Ca (ClO 4 ) 2 Sr(ClO 4 ) 2 Ba ( ClO 4 ) 2 0,2 3,84 3,29 1,92 1,33 0,6 16,85 13,59 10,93 7,68 1,0 38,13 32,96 28,82 21,58 1,5 79,08 69,91 64,15 50,

5,5 594,60 492,90 367,50 6,0 677,60 558,40 416,10 6,5 772,90 624,50 465,90 7,0 862,30 688,80 518,40 7,5 960,50 749,70 573,90 8,0 1034 812,70 631,30 8,5 1156 874,80 9,0 1280 940,70 9,5 1005 10,0 1076 10,5 1152 11,0 1235 11,5 1325 12,0 1417 9-jadval . Me(ClO 4 ) 2 -H 2 O sistemaning 0 0 S va 50 0 S dagi xar xil konsentratsiyadagi eruvchanligining  N 2 O ga bog’liqligi. Me(ClO 4 ) 2 Mol   N 2 O kkal/mol HClO 4 HClO 4 mol   N 2 O kkal/mol H S lO 4 1000g N 2 O 0 0 S 50 0 S 1000g N 2 O 0 0 S 50 0 S 0,2 1,62 0,59 10,5 649,6 764,3 0,4 4,87 1,92 11,0 716,5 828,8 0,6 8,24 3,84 11,5 797,4 895,0 0,8 12,12 6,50 12,0 865,2 963,3 1,0 15,99 10,93 12,5 961,5 1033 1,5 28,36 28,23 13,0 1059 1111 2,0 44,60 52,77 13,5 1159 1201 2,5 62,59 78,49 14,0 1260 1262 3,0 83,08 113,90 14,5 1357 1399 3,5 105,00 132

5,5 216,50 265,70 17,0 1818 1764 6,0 249,00 303,70 18,0 1959 1963 6,5 283,40 344,10 19,0 2096 2070 7,0 321,40 384,40 20,0 2210 2394 7,5 361,00 432,20 21,0 2399 2654 8,0 400,50 479,20 22,0 2556 2950 8,5 443,00 514,10 23,0 2692 3183 9,0 483,70 583,40 24,0 2873 3340 9,5 529,30 643,40 25,0 3152 3401 10,0 585,30 702,10 26,0 3742 38

II-BOB. AMALIY KISM 2.1. Kadmiy nitrat-nitrat kislota, suv sistemalarning xar xil xaroratdagi eruvchanligi. Uch komponentli nitrat sistemalarni komponentlar bilan o’zaro ta’siri o’rganilganda izotermalarni xarakteriga va xususiyatlariga qarab ularni ikki tipga bo’lib o’rganiladi. Birinchi tipdagi suvli eritmalarda kompleks xosil qilmaydigan elektrolitlar. Ikkinchi tipdagi sistemalar kompleks xosil qiluvchi elektrolitlar. Birinchi tipdagi uch komponentli nitrat sistemalarda suv bir xilda mavjud bulib eritmada erkin H 2 O mavjud bo’lmaydi. Juda ko’p tajriba va eksperimental ma’lumotlar misollar tariqasida ikkinchi tipda, ayniqsa D.I.Mendeleyevning birinchi gruppaning asosiy podgruppasidagi kationlar (mas, natriy) suvning strukturasini buzib, kation nitrat bilan birikib kompleks xosil qilishg

Yuqoridagi sistemalardan lantan nitrat, metal nitrat suv siste juda ko’p fiziko-ximiyaviy analizlar orqali o’rganilgan. Bu sistemani eruvchanligi t=10, 20 va 30 0 S o’rganilgan. Yuqorida keltirilgan sistemada, to’yingan eritmalarda quyidagi ko’rinishda kompleks xosil bo’ladi. Zn(NO 3 ) 3 -6H 2 O, 2Zn(NO 3 ) 3 -3M(NO 3 ) 2 -24H 2 O Cu(NO 3 ) 2 -3H 2 O Bularni grafiklari quyidagi 6,7,8 rasmlarda keltirilgan. Bundan tashqari 9- rasmda eng siyrak elementlarni tartib nomerga bog’lik xoldagi chidamlilik konstantalari keltirilgan. Agar elektrolitlar bir xil xususiyatga bir tipdagi kationlarni eruvchanliklari taqqoslanganda xattoki temperatura oshganda xam ularni izotermalari bir xilda parallel xolda o’zgaradi. Bunday sistemalar ya’ni birinchi tipga taalukli bo’lib bularga quyidagi uch komponentli

6 – 4 – 2 – 2 4 6 8 Mg(NO 3 ) 2 , mol% La(NO 3 ) 3 , mol% 8 – b) 6 – 4 – 2 – 2 4 6 8 Zn(NO 3 ) 2 , mol% 6-rasm. Quyidagi La(NO 3 ) 3 -Mg(NO 3 ) 2 -H 2 O (a); La(NO 3 ) 3 -Zn(NO 3 ) 2 -H 2 O (b) 25 0 S dagi eruvchanlik izotermasi. Se(NO 3 ) 3 , mol% 41

8 – v) 6 – 4 – 2 – 2 4 6 8 Mg(NO 3 ) 2 , mol% Se(NO 3 ) 3 , mol% 8 – g) 6 – 4 – 2 – 2 4 6 8 Ni(NO 3 ) 2 , mol% 7-rasm. Quyidagi Se(NO 3 ) 3 -Mg(NO 3 ) 2 -H 2 O (v); Se(NO 3 ) 3 -Ni(NO 3 ) 2 -H 2 O (g) 25 0 S dagi eruvchanlik izotermasi. 42

Se(NO 3 ) 3 , mol% 8 – d) 6 – 4 – 2 – 2 4 6 8 10 12 Cu(NO 3 ) 2 , mol% 8-rasm. Quyidagi Se(NO 3 ) 3 -Ni(NO 3 ) 2 -H 2 O (d) 25 0 S dagi eruvchanlik izotermasi. Biz tomonidan o’rganilgan kadmiy nitrat, nitrat kislota va suv sistemasini eruvchanligi 25 0 S va 50 0 Sda o’rganilganda, ikkinchi komponent qo’shilganda eritmada erkin suv paydo bo’ladi. Bu jarayon sodir bo’lishiga eritmada yo kompleks, yo gidroliz yo suvni strukturasi buzilishiga sabab bo’ladi. Bu ikkinchi tipdagi d-elementlardan ya’ni kadmiy, nikel, s-elementlardan kalsiy kationlarda, ayniqsa temperatura oshishi bilan yuqoridagi jarayonlar kuchayishi kuzatiladi. Past temperaturada kadmiy nitrat, nitrat kislota suv sistemasida ya’ni 25 0 S da kompleks birikmalar xosil bo’lmaydi. Suvlar ikki elektrolitlar o’rtasida teng tarqalgan b

Bunday xolatlarni ya’ni ikkinchi tipga taallukli sistemalardan (quyida keltirilgan rasmda ko’rsatilgan) kalsiy sulfat, metal nitrat sistemalarda kuzatish mumkin. Bu sistemalarda kuchli gidratlangan ionlar Mg(NO 3 ) 2 , MgCl 2 , lar suvni strukturasini buzib birinchi elektrolitni eruvchanligini oshirishga olib keladi. Bu jarayonlar ba’zi sistemalarda yuqori temperaturada kam seziladi, shunday komponentli sistemalarga rubidiy perxlorat nitrat kislota va suv sistemasi kalsiy gidroksid, natriy nitrat suv, kaliy perxlorat, nitrat kislota va suv sistemalari misol bo’la oladi. Shunday qilib, o’rganilgan uch komponentli nitrat sistemalarni eruvchanligi o’rganilganda asosan komponentlarni xususiyatiga bog’lik ekanligi kuzatilgan. Temperatura ta’sir ettirilib o’rganilganda xam, komponentlarni xossa

m Na 2 S 2 O 3 . b) 6 – 45 0 35 0 4 – 20 0 2 – 2 4 6 m NaCl. 10-rasm. Na 2 S 2 O 3 -NaCl-H 2 O sistemasining xar temperaturada eruvchanligi Ogir.%NaCl 40 30 20 0 0 50 0 120 0 300 0 10 10 20 30 40 50 ogir%KCl 11-rasm. NaCl-KCl-H 2 O sistemasining xar temperaturada eruvchanligi 45

m Cd(NO 3 ) 2 40 50 0 20 0 0 10 10 20 30 40 50 mKNO 3 12-rasm. Cd(NO 3 ) 2 -KNO 3 -H 2 O sistemasining xar temperaturada eruvchanligi Ogir.%NaCl 6 70 0 4 35 0 15 0 2 2 4 6 m KCl 13-rasm. NiCl-KCl -H 2 O sistemasining xar temperaturada eruvchanligi 46

m Cd(NO 3 ) 2 14 Mg(NO 3 ) 2 10 NH 4 Cl 6 NaNO 3 NaCl MgCl 2 2 2 4 6 m MX n 14-rasm. CaSO 4 sistemasining 25 0 C da eruvchanligi Ogir. %KClO 4 15– 10– 100 0 5 – 75 0 50 0 25 0 10 0 5 10 m HNO 3 . 15-rasm. Na 2 S 2 O 3 -NaCl-H 2 O sistemasining xar temperaturada eruvchanligi 47

III BOB. NATIJALAR TAHLILI. 3.1. Reaktivlarni tayyorlash. Bizning ishimizda kadmiy nitrat va nitrat kislotaning xar xil konsentratsiyalari ishlatiladi. Perxlorat kislota 72% ximiyaviy toza kislotadan foydalanildi. Suvsiz kislota quyidagi reaksiyadan foydalanildi 2KClO 4 +H 2 SO 4 =K 2 SO 4 +2HClO 4 magniy perxlorat tuzini bir necha bor qayta kristallash natijasida ximiyaviy toza tuz olinib keyinchalik eksperimentga ishlatildi. Magniy ioni trilon B indikator bilan titrlanib ion konsentratsiyalari aniqlandi perxlorat kislota esa qizil metil indikatorlar yordamida konsentratsiyalar aniqlandi. xamma analizlar analitik tarozi yordamida 0,05% aniqlik bilan o’lchanildi. Eritmalarning bug’ bosimi aniqlash quyidagi faktorlarga to’g’ridan-to’g’ri bog’lik bo’ladi: 1)Reaktivlarning tozaligi, 2)Probala

Kattik faza Kattik fazalarning tuzilishiMASS % Mol/1000g.N 2 O MASS% Cd(ClO 4 ) 2 HClO 4 Cd(ClO 4 ) 2 HClO 4 Cd(ClO 4 ) 2 HClO 4 1 2 3 4 5 6 7 Temperatura 0 0 S 69,58 - 7,98 - - - S d(ClO 4 ) 2 .4 H 2 O 63,21 5,20 6,98 1,64 70,15 2,65 -//- 52,58 15,97 5,83 5,05 70,23 4,81 -//- 45,82 22,16 5,00 6,89 64,65 9,16 -//- 34,28 33,77 3,74 10,52 62,52 13,14 -//- 29,35 38,64 3,20 12,01 61,66 15,88 S d(ClO 4 ) 2 .4 H 2 O S d(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O 23,50 44,25 2,54 13,65 58,44 20,48 S d(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O 20,58 47,25 2,22 14,52 47,54 28,78 -//- 16,52 50,92 1,77 15,56 50,80 26,58 -//- 15,00 52,30 1,60 15,91 57,78 21,22 -//- 13,47 55,74 1,53 17,93 50,72 27,77 -//- 7,46 64,88 0,82 23,20 56,90 23,98 -//- 5,00 69,00 0,67 26,40 - - S d(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O S d(ClO 4 ) 2 2,95 72,09 0,41 28,74 36,29 47,11 Cd(ClO 4

18,75 52,78 2,30 18,45 62,90 21,75 -//- 12,42 59,85 1,56 21,48 58,72 25,90 -//- 11,88 61,15 1,54 22,57 66,98 19,90 -//- 11,30 62,40 1,50 23,60 - - Cd(ClO 4 ) 2 . H 2 O+ Cd(ClO 4 ) 2 9,60 64,40 1,28 24,42 49,58 36,60 Cd(ClO 4 ) 2 7,80 66,40 1,05 25,60 - - -//- 4,75 70,50 0,07 28,35 36,72 46,88 -//- 1,85 74,97 0,28 32,14 - - -//- 1,57 76,87 0,27 35,48 - - -//- 1 2 3 4 5 6 7 Temperatura 50 0 S 76,41 2,94 12,90 1,41 77,78 2,11 Cd(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O 76,87 2,56 13,20 1,24 78,62 2,26 Cd(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O 73,74 4,62 11,88 2,12 - - -//- 70,90 6,98 11,18 3,14 77,27 4,45 -//- 66,75 11,33 10,00 4,92 74,53 6,91 -//- 61,46 14,96 9,09 6,31 - - -//- 55,28 20,24 7,88 8,23 80,34 7,42 -//- 54,03 22,10 7,90 9,20 - - Cd(ClO 4 ) 2 .2 H 2 O Cd(ClO 4 ) 2 . H 2 O 49,13 25,94 6,87 10,36 - - Cd(ClO 4 ) 2 . H 2 O 40

3.2. Nitrat sistemalarni eruvchanligini aniqlash. Bu ishni bir necha kishi bajaradi. Xar qaysi talaba tajribani turli temperaturada olib boradi. Topilgan natijalar asosiy absissalar o’qiga temperatura va ordinatalar o’qiga eruvchanlik qo’yilib yagona diagramma tuziladi. Tajribaning borishi. Kichikroq stakancha olib unga 10 ml g suv va 1-2 g mayda tuyilgan tuz solinadi. Stakanga simdan yasalgan xalqaga joylanib, katta stakanga o’rnatiladi. So’ngra katta stakanga suv solinadi. Suvning kerakli temperaturaga qadar qizdirilgandan keyin olovga pasaytirib qo’yib, temperatura o’zgarmasligi ta’minlanadi. Biroz ketsa, yana ozrok tuz quyiladi. Yana erisa yana quyiladi. Bunda eritma doimo aralashtirib turiladi. Nixoyat tuzning bir qismi erimay ortib qoladi. Bu ish jarayonida temperatura o’zgarmasligi

Tuzlarning eruvchanligiga temperatura ta’siri . a)Kadmiy nitrat bilan tajriba. Probirkaga 3 ml suv solib uning ustiga 2 g magniy perxlorat kristallarini tashlang. Agar tuzning xammasi shu suvda erib ketmasa, probirkani uning ichidagi suyuqlik qaynaguncha qizdirish kerak. Kuzatishdan oldingi ma’lumotlar daftarga yozib boriladi. So’ngra eritma xona temperaturasiga qadar sovitiladi. b)Kaltsiy atsetat bilan tajriba. Quruq probirkaga kalsiy atsetatning to’yingan eritmasidan ozroq solib qizdiramiz so’ngra uni vodoprovod jumragi tagiga qo’yib sovuq suv okimi bilan sovitamiz. Qanday xodisa kuzatiladi. Quyidagi keltirilgan jadvaldan foydalanib kaliy alyuminiyni achchiq tosh va kalsiy atsetat uchun eruvchanlik diagrammasi tuziladi (absissalar o’qiga temperatura, ordinatalar o’qiga esa eritmaning kon

Issiq eritmaga KNO 3 qo’shishni davom ettiriladi. Eritmani qaynaguncha qizdirib, so’ngra uy temperaturasiga kelguncha sovitiladi. KNO 3 ning issiq va sovuq suvda eruvchanligi to’g’risida xulosa chiqariladi. b) probirkaga suv solib va ozgina osh tuzi qo’shiladi. Tuzni qizdirib turib eritiladi. Agar tuzning xammasi erib ketsa, to’yingan eritma xosil bo’lguncha tuz qo’shiladi. Erimay qolgan kristallarni qoldirib, NaCl ning issik eritmasini boshqa probirkaga quyib olinib va sovutib ozroq mqkdorda tuz kislotalari cho’kishini kuzatdik. NaCl ning eruvchanligi to’g’risidagi ma’lumotlardan foydalanib tajriba natijalarini izohlab berildi. O’ta to’yingan eritmalar a) Probirkaga 5 g natriy atsetat solib unga 3 ml suv qushdik va tuz erib ketguncha qizdirdik. So’ngra probirkaning ozgina paxta bilan berk

XULOSA 1. Eruvchanlikka bag ’ ishlangan juda ko ’ p nazariy eksperimental materiallar asosida ikki komponentli sistemalarda tuzlarni eruvchanligi temperatura oshishi bilan ion va kovalent xarakterga ega ekanligi nazarda tutib ikki gruppaga bo ’ lib o ’ rganildi : a). Ion bog’lanish tuzlari, b). Kovalent bog’lanishga ega bo’lgan tuzlar. 2.Ikki komponentli sistemalarni analizidan shunday xulosaga kelish mumkinki, faqat qisman bog’lanishni kuzatish mumkin. 3.Izotermalarni o’rganishda, ikki komponentli sistemalar emas, balki uch komponentli sistemalarni o’rganish muhim axamiyatga ega. Uch komponentli k admiy nitrat-nitrat kislota, suv sistemasini xar xil xaroratlardagi eruvchanligini aniqlash natijasida quyidagi xulosaga kelish mumkin, barcha uch komponentli sistemalarni minimumlarini ikkita g

4.Birinchi tipdagi izotermalarda kislotaning konsentratsiyasi oshishi bilan akvoion metallarning koordinatsiyasidagi suv ionlari oktaedrik strukturadan tetraedrik xolatga o’tadi. 5.Ikkinchi tipdagi izotermalarda kationlarning miniumlarga asosiy sabab to’lmagan d-orbitallaridir. 6.Bularga Ni 2+ , Co 2+ , Mn 2+ , Cu 2+ lar misol bo’ladi. Bu ionlar suv ionlari bilan kovalent bog’langanligi tufayli oktaedrik strukturalar ancha mustaxkam bo’lib k admiy nitrat-nitrat kislota va boshqa kislotalarni degidratatsiyasi tufayli eruvchanlik oshishiga sabab bo’ladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Пол Валден " Основний химии" 1970й, 59 бет И - том 2. D.I.Mendeleyev "Ximiyaning tarixi" 1 970 y. 3. Лилич Л.С , Черних Л.В Сб. Проблеми современний химии неорганический соеденений. Идн. ЛГУ 1971

13. Валден Л.И Теория растворов и её исторический исследователности. 1970й 14. Шахпаранов М.И Журн физхимии 27,3. 1972й 15. Лилич Л.С , курбонова З.И , Черних Журн. неорг. химии 16, 2268, 1971 й 16. И.С Голенкер , М.Л Гарвиш Химический технология Хар ков 1967й 17. Кафаров В.В Спр. по расстворимости Т.Ш Изд. Наука, Л. 1970 й 18. Здановский А.В , Лховский Е.М Шлейнович Р.Э Спр. эксперементалних данних по расстворомости многокомпо нентних водносоливних систем 1971й. 19. Umumiy Ximiya Glinka. 19 7 1y. 20. Frank X , Ven Disk 24, 133, 19 70 y 21. V.P. Vasilyev Analitik kimk 1999 yil. 22. Raximov X.R. Anorganik kimyo 1984 y. 23.Проблеми современной химии координационних соединений. Част-И, ЛГУ 1974г. 24.Проблеми современной химии координационних соединений. Част-4, ЛГУ 1974г. 25.Проблеми современ

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari