VII guruhning d-elementlari atomlarining tuzilishi. elementlarning atom radiuslari va ionlanish potensiallarining o’zgarishi

REJA:REJA: 1.1. Marganets va reniy birikmalari.Marganets va reniy birikmalari. 2.2. Marganets birikmalari.Marganets birikmalari. 3.3. Permanganat kislota va uning tuzlari.Permanganat kislota va uning tuzlari. 4.4. Kaliy permanganat.Kaliy permanganat. 5.5. Natriy permanganat.Natriy permanganat. 6.6. Reniy-Ke va texnetsiy —TsReniy-Ke va texnetsiy —Ts VII guruhning d-elementlari atomlarining tuzilishi. elementlarning atom radiuslari va ionlanish potensiallarining o’zgarishi  Mp 2=25, nisbiy atom massasi 54,9380; K 35^3/3^452Mp 2=25, nisbiy atom massasi 54,9380; K 35^3/3^452  Ts 2=43, nisbiy atom massasi [99], KM Ts 2=43, nisbiy atom massasi [99], KM 45^4rChsR5z^45^4rChsR5z^  Ke 2 = 75, nisbiy atom massasi 186,2, KMI Ke 2 = 75, nisbiy atom massasi 186,2, KMI Zz^Zr^sRbz^Zz^Zr^sRbz^  Marganetsning bark,aror izotopi "Mp tabiiy marga-netsning Marganetsning bark,aror izotopi "Mp tabiiy marga-netsning 100% ini, reyniyning bark.aror izotopi '*^Ke tabiatdagi 100% ini, reyniyning bark.aror izotopi '*^Ke tabiatdagi reniyning 36,07% ini tashkil kiladi. Reniy-ning ikkinchi reniyning 36,07% ini tashkil kiladi. Reniy-ning ikkinchi izotopi '*'Ke garchi oz darajada radioaktiv bulsa-da, tabiatdagi izotopi '*'Ke garchi oz darajada radioaktiv  Marganets - Marganets - MpMp  Marganetsning bir necha xil birikmalari uchraydi. Marganetsning bir necha xil birikmalari uchraydi. Ular ichida eng muximi Ular ichida eng muximi pirolyuzit pirolyuzit MpO^ dir. MpO^ MpO^ dir. MpO^ k,adim za-monlardan beri ma’lum. Uning boshk,a k,adim za-monlardan beri ma’lum. Uning boshk,a minerallaridan minerallaridan braunit braunit ZMp20zMp810z, ZMp20zMp810z, manganit manganit Mp^OzN^O, Mp^OzN^O, gausmanit gausmanit MPzO ^, MPzO ^, marganetsli shpat marganetsli shpat MpSOz za >^okazolar ma’lum. Mar ganets rudalari MpSOz za >^okazolar ma’lum. Mar ganets rudalari MDX, da (asosan, Kavkazda), X.indiston-da, Kanada, MDX, da (asosan, Kavkazda), X.indiston-da, Kanada, Janubiy Afrikada uchraydi. Marganetsni 1774 yilda Janubiy Afrikada uchraydi. Marganetsni 1774  Olinishi. Olinishi. Metallurgiyada k^ora metallarga kushish uchun Elektr pechda Metallurgiyada k^ora metallarga kushish uchun Elektr pechda ferromarganets olinadi; ferromarganets mar ganetsning temir bilan ferromarganets olinadi; ferromarganets mar ganetsning temir bilan \\ossh1\\ossh1 k,ilgan k,ilgan k.otishmasi bulib, uning tarkibida ozgina uglerod va 60-90% Mp buladi. k.otishmasi bulib, uning tarkibida ozgina uglerod va 60-90% Mp buladi. Ferromarganetsni marganetsning tabiiy oksidlarini ug lerod bilan pirometallurgik Ferromarganetsni marganetsning tabiiy oksidlarini ug lerod bilan pirometallurgik usulda kaytarish orkali olinadi, masalan:usulda kaytarish orkali olinadi, masalan:  MpOz + 2S ^ 2S0 + MpMpOz + 2S ^ 2S0 + Mp  Marganets oksidlarini alyumotermiya yuli bilan k,ay-tarish ork.  Fizik xossalari. Fizik xossalari. Marganets kumush kabi ok, tusli ogir metall. U turtta Marganets kumush kabi ok, tusli ogir metall. U turtta kristall modifikatsiyaga ega. 727 kristall modifikatsiyaga ega. 727 °S °S dan kuyi temperaturada a = dan kuyi temperaturada a = marganets, 727 marganets, 727 °S °S dan to 1079 °S gacha 3 = marganets, 1079 °S dan dan to 1079 °S gacha 3 = marganets, 1079 °S dan 1143 1143 °S °S gacha u = marganets, 1143 gacha u = marganets, 1143 °S °S dan yu k ^orida 1244 dan yu k ^orida 1244 °S °S gacha gacha 5 = marganets barkarordir. Ular bir-biridan uzlarining kristall tuzilishi 5 = marganets barkarordir. Ular bir-biridan uzlarining kristall tuzilishi va fizik kon-statalari bilan fark, k^iladi.va fizik kon-statalari bilan fark, k^iladi.  Kimyoviy xossalari. Kimyo Marganets birikmalari.Marganets birikmalari.  Marganets uz birikmalarining xossalari bilan xrom va temirga Marganets uz birikmalarining xossalari bilan xrom va temirga uxshab ketadi. Marganets past valentlik namoyon Kiladigan uxshab ketadi. Marganets past valentlik namoyon Kiladigan birikmalari ichida ikki valentli marganets birikmalari kuprok, birikmalari ichida ikki valentli marganets birikmalari kuprok, uchraydi. Ular deyarli bark;aror bula-di va kislotali m u ^ ^ i t uchraydi. Ular deyarli bark;aror bula-di va kislotali m u ^ ^ i t d a k,iyinlik bilan oksidlanadi.d a k,iyinlik bilan oksidlanadi.  Marganets uch valenitli x ; a m buladi. Lekin tarkibida Mp'* Marganets uch valenitli x ; a m buladi. Lekin tarkibida Mp'* kationi bulgan tuzlar osonlik bilan disproporsi-yaga uchrab,  Marganetsning 5 ta oksidi bor, ular ekzotermik bi-rikmalar x^isoblanadi.Marganetsning 5 ta oksidi bor, ular ekzotermik bi-rikmalar x^isoblanadi.  1. MpO — suvda erimaydigan yashil tusli kukun; ^=5,43 g sm-'; dN" =-385kJ- mol''; U 1. MpO — suvda erimaydigan yashil tusli kukun; ^=5,43 g sm-'; dN" =-385kJ- mol''; U kuyidagi reaksiya buyi-cha olinadi:kuyidagi reaksiya buyi-cha olinadi:  MpO 2+N2->MpO+N2OMpO 2+N2->MpO+N2O  2. M p ^ O z kunrir tusli kattik; modsa; s? =4,50 g - s m " ' ; DN? =-958kJ- mol"'; 1°u„^ 2. M p ^ O z kunrir tusli kattik; modsa; s? =4,50 g - s m " ' ; DN? =-958kJ- mol"'; 1°u„^ = 1650 °S; asosli oksid bulib, kuyidagi tenglama asosida olinadi:= 1650 °S; asosli oksid bulib, kuyidagi tenglama asosida olinadi Permanganat kislota va uning tuzlari.Permanganat kislota va uning tuzlari.  M p ^ O ^ suvda eri-ganda permanganat kislota N M M p ^ O ^ suvda eri-ganda permanganat kislota N M p O ^ X O S i l buladi. Permanga-nat kislota juda p O ^ X O S i l buladi. Permanga-nat kislota juda kuchli kislota bulib, f a k . a t suyultirilgan (20% kuchli kislota bulib, f a k . a t suyultirilgan (20% gacha) eritmalarda mavjud (0,1 n eritmada gacha) eritmalarda mavjud (0,1 n eritmada a a = 93%). = 93%). Uning uzi xam, tuzlari xam binafsha tusli buladi.Uning uzi xam, tuzlari xam binafsha tusli buladi.  Permanganat kislota ikki valentli marganets tuzla-riga Permanganat kislota ikki valentli marganets tuzla-riga kislotali muxitda RYO^ ta’sir ettirilganda xam xosil kislotali muxitda RYO^ ta’sir ettirilganda xam xo Kaliy permanganat.Kaliy permanganat.  Kaliy permanganat Kaliy permanganat suvsiz xolatda rombik suvsiz xolatda rombik sistemada kristallanadi. Uning zichligi s? =2,7 sistemada kristallanadi. Uning zichligi s? =2,7 g • sm'; 20 °S da 100 g suvda 6,3 g g • sm'; 20 °S da 100 g suvda 6,3 g KMpO^eriydi; kaliy permanganatni kizdira KMpO^eriydi; kaliy permanganatni kizdira borilsa, u 200 °S ga yak.in xaroratda borilsa, u 200 °S ga yak.in xaroratda parchalanadi:parchalanadi:  2KMp04 -^ K2MPO4 + MpOz + 022KMp04 -^ K2MPO4 + MpOz + 02  KMPO4 bilan Va804 va KSYU4 izomorfdir.KMPO4 bilan Va804 va KSYU4 izomorfdir. Natriy permanganat.Natriy permanganat.  KaMp04-ZNzO tarkibli gidrat xosil k,iladi. U suvda KaMp04-ZNzO tarkibli gidrat xosil k,iladi. U suvda yaxshi eriydi va xavoda nam tortib yoyilib ketadi.yaxshi eriydi va xavoda nam tortib yoyilib ketadi.  Permanganatlar, aynik,sa KMPO4 oksidlovchi va de-Permanganatlar, aynik,sa KMPO4 oksidlovchi va de- zinfeksiyalovchi vositalar sifatida ishlatiladi. Kaliy zinfeksiyalovchi vositalar sifatida ishlatiladi. Kaliy permanganat eritmasi analitik kimyoda temir(11) permanganat eritmasi analitik kimyoda temir(11) tuzla-rini, yodid, nitrit va xokazolarni ani1u1ash tuzla-rini, yodid, nitrit va xokazolarni ani1u1ash uchun kulla-niladi. K M P O 4 eritmasi kumush uchun kulla-niladi. K M P O 4 eritmasi kumush katalizatori ishtiroki-dagina gazsimon vodorodni katali Reniy-Ke va texnetsiy —TsReniy-Ke va texnetsiy —Ts  43- va 75- elementlarning m a v j u d l i g i n i 1 8 7 1 yilda D . 43- va 75- elementlarning m a v j u d l i g i n i 1 8 7 1 yilda D . I . Mendeleyev oldindan bashorat etgan. Birini «Eka-marga-I . Mendeleyev oldindan bashorat etgan. Birini «Eka-marga- nets», ikkinchisini «Dvi-marganets» deb atagan 75- elemen-tni nets», ikkinchisini «Dvi-marganets» deb atagan 75- elemen-tni topish mak.sadida V. Noddak xamda I.Noddak 1925 yil-da topish mak.sadida V. Noddak xamda I.Noddak 1925 yil-da 1600 dan ortik, mineral va tog jinslarini tekshirib platina 1600 dan ortik, mineral va tog jinslarini tekshirib platina gurux;chasi metallari rudalarida va kolumbitda bor-ligini gurux;chasi metallari rudalarida va kolumbitda bor-ligini kashf etdilar. Unga reni  Xozirgi vaktda texnetsiy olish uchun manba sifatida yadro reaktorlarida Xozirgi vaktda texnetsiy olish uchun manba sifatida yadro reaktorlarida uranning yemirilish max,sulotlaridan foydalaniladi. Xozirgi vaktda Yerda '^ '^ uranning yemirilish max,sulotlaridan foydalaniladi. Xozirgi vaktda Yerda '^ '^ T s ning mikdori Ke mikdoridan k^'p bulsa kerak.T s ning mikdori Ke mikdoridan k^'p bulsa kerak.  Texnetsiy uzining kimyoviy xossalari jix^atidan re-niyga kuprok. va Texnetsiy uzining kimyoviy xossalari jix^atidan re-niyga kuprok. va marganetsga kamrok. uxshaydi. Texnetsiy uz birikmalarida 2, 4, 6 va 7 valentli marganetsga kamrok. uxshaydi. Texnetsiy uz birikmalarida 2, 4, 6 va 7 valentli buladi. Aynik.sa, yetti valentli texnetsiy birikmalari batafsil urganilgan. bul E’tiboringiz uchun E’tiboringiz uchun rahmat!rahmat!