Yog`lar va yog`simon birikmalar, ya`ni lipoidlar - Ботаника - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Ботаника

Yog`lar va yog`simon birikmalar, ya`ni lipoidlar

Купить

Yog`lar va yog`simon birikmalar, ya`ni lipoidlar Reja: 1.Yog`lar, ularning tuzilishi, xossalari va biologik ahamiyati 2. Lipidlar va fosfotidlar ularning tuzilishi va biologik ahamiyati

Suvda erimaydigan yog`lar va yog`simon organik moddalar lipoidlar degan umumiy nom bilan ataladi. Lipoidlar organik erituvchilarda-efir, benzin, benzol va atsetondanda osonlik bilan eriydi. Yog`lar ximiyaviy tuzilishiga va tabiatiga ko`ra bir necha guruhga bo`linadi. Yog` molekulasi 3 atomli spirt glitserin bilan (tenglamadagidek) yog` kislotalarining qo`shilishidan hosil bo`ladi. Linol va linolin yog` kislotalari inson va hayvonlar organizmida sintezlanmaganligidan ular vitamin qatoriga qo`shiladi. Glitserinda qo`shilgan yog` kislotalarining turiga ko`ra turli tuman yog`lar sintezlanadi.

Suyuq moylar tarkibida to`yingan moy kislotalarga nisbatan to`yinmagan yog` kislotalari ustun turadi va aksincha qattiq yog`larda to`yingan yog` kislotalari to`yinmagan yog` kislotalaridan bir necha foizga ortiq ekanligi jadval raqamlaridan ko`rinadi. Moy tarkibida 1-2 % chamasida erkin moy kislotalari, 1-2 % fosfotidlar, 0.3-0.5% sterinlar va vitaminlar uchraydi. Moylarning sarg’ish rangda bo`lishi karotinoidlarga nasha moyining yashil rangda bo`lishi xlorofil molekalalariga bog’liq. Moylar o`simlik va hayvonot olamining hayot jarayonida energetik modda sifatida sarflanadi. Boshқa organik moddalarga nisbatan moylar energiyaga boy bo`lganligidan, ko`pchilik (90%), o`simliklar urug’ida asosiy zahira birikma sifatida to`planadi.

To`yinmagan yog kislotalaridagi qo`sh bog’lamlarning kislorod bilan oksidlanishi natijasida aldegid va yog` kislotalari to`planishi tufayli yog`lar eskirib, yoqimsiz hidli bo`lib qoladi. Yog`lar tarkibida guruhlari ko`pligidan ular suvda erimaydi. Suvda aralashtirilganda emultsiya hosil qiladi. yog`larga ishqor yoki kislota ta`sir ettirilganda sovunlanish reaktsiyasi tufayli suv ishtirokida glitserin va yog` kislotalariga yoki uning tuzlariga gidrolizlanadi.

O`simliklarning yashash sharoitiga ko`ra to`yinmagan yog` kislotalaridagi qo`sh bog’lar soni ko`p ozliga qarab yod soni har xil bo`ladi. Masalan: Toshkentda o`sgan zig’ir moyining yod soni 154 bo`lsa, Arxangelskda o`sgan zig’ir moyining yod soni 195 bo`lgan. 1g moy tarkibidagi erkin yoki glitserin bilan bog’langan moy kislotalarini neytrallash uchun sarf bo`lgan KON miqdori (mg hisobida) sovunlanish soni deb ataladi. 1g moy tarkibidagi erkin moy kislotalarini neytrallash uchun sarflangan KON miqdori moyning kislotalik soni deyiladi . 100 g moy tomonidan bog’langan yod miqdoriga (g hisobida) yod soni deyiladi. Bu ko`rsatgich vositasida yog` tarkibidagi qo`sh bog’larning ko`p-ozligi aniqlanadi.

Lipidlar Lipidlar - Bu guruxga o`simliklar tarkibida ko`p uchraydigan yog` va yog`simon moddalar kiradi. Ularning uziga xos xususiyati — suvda erimaydi. Lekin efir, atseton, benzol, xloroformlarda yaxshi eriydi. Lipidlar Yuqori molekulali yor kislotalar xosilasidir.Lipidlar asosan yog’lar, mumlar, fosfatillar va glikolipidlarga bo`linadi. Yog’lar o`simliklar tarkibida juda ko`p bo`lib, aksariyat zaxira modda atrofida uchraydi. Xar xil o`simliklarning urug’larida turlicha bo`ladi: kungaboqarda - 24-38 foiz, kanopda - 30 foiz, chigitda - 23 foiz, kanakunjutda - 60 foiz, kunjutda - 53 foiz, bug’doyda - 2 foiz, makkajuxorida - 5 foiz, nuxatda - 2 foiz. Bundan tashqari 0,1-0,5 foiz yog’lar tuzilmaviy tavsifga ham ega.

Yog’lar o`simliklar tarkibidagi boshqa organik moddalardan energiya zaxirasining ko`pligi bilan farq, qiladi: 1 g lipidtsa 37, 62 kDJ energiya bo`ladi. Oqsillar va uglevodlar tarkibida esa yeglarra nisbatan ` taxminan ikki baravar kam energiya bo`ladi. Biologik oksidlanish jara enida yorlardan ajralib chiqadigan suvning miqdori xam Oqsil va uglevodlarga nisbatan ikki baravar ortiqroq bo`ladi. Yog`lar tarkibida uchraydigan barcha yor kislotalar to’yingan va to'yinmagan yor kislotalardan iborat. O`simlik moylarida yor kislotalarga oleinat, lipolat va linolenat kislotalar kiradi. O`simlik yorlarining kimyoviy tarkibi asosan glitseridlar — 95-98 foiz, erkin yor kislotalari - 1-2 foiz, fosfatidlar - 1-2 foiz, sterinlar - 0,3-0,5 foiz, vita-minlar va karotinoidlardan iborat.

Yorlar o`simliklarning hamma organlarida bo`lib, moylar deyiladi. Ular Yuqorii molekulali yog` kislotalarining uch atomli spirtlar (glitserin) bilan hosil k,ilingan murakkab efiridir. Shuning uchun ular triglitseridlar deyiladi. Yog`lar tarkibida uchraydigan barcha yor kislotalarga (S|8N3402) linolat (S|XN,?02) va linolenat (S|KNIO2) kislotalar kiradi. To’yingan yor kislotalarga palmitat (S!6N,,02) va laurinat (S|2NM02) kislotalar kiradi. O`simlik moylarini tashqil etuvchi triglitseridlar bir xil yoki aralash yor kislotalaridan tashkil topgan. Yog` kislotali moylarga chigit moyini misol qilish mumkin. Ya`ni uning tarkibida 40 foiz linolat, 31 foiz oleinat va 20 foiz palmitat kislotalari bor. Bir xil yor kislotasidan tashkil topgan moylar kam xozirgacha o`simliklarda mavjudligi aniqlanmagan

Fosfatidlar yog`simon qattiq moddalardir. Rangsiz, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Oqsillar bilan birikib, lipoprotein membranalar xosil qiladi va xujayra organoidlarining asosini tashkil etadi. Ayniqsa, moyli va dukkakli o`simliklarda ko`p. Masalan, chigit tarkibida - 1,7-1,8 foiz, nuxatda - 1,0-1,1, bug’doyda - 0,4-0,5, makkaxuxorida - 0,2-0,3 foiz. Glikolipidlar murakkab birikma bo`lib, yer kislotalarining gli tserin va shakar birikishidan iborat. Asosan linolenat yor kislotasi va galaktoza shakari bo`lishi mumkin. Glikolipidlar barg to’qimalarida ko`proq uchraydi. Ular modda almashinuv jarayonida ishtirok etadi va zaxira modda xolida tugallanishi mumkin. Fiyualyeksinlar. O`simliklar immunitetida muhim ahamiyatga ega. Kichik molekulali, o`simliklarda kasallik quzg’atuvchi patogen

Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Pleshkov B.P. Bioximiya selskoxozyaystvennx rasteniy. M. “Kolos” 1969 g. 2. Lebedov S.I. Fiziologiya rasteniy. M. 1988 g. 3. Yakushkina N.I. Fiziologiya rasteniy. M. 1980 g. 4. Mustaqimov G.D. O`simliklar fiziologiyasi va mikrobiologiya asoslari. T. 1995 y. 5. Xo`jaev J. X O`simliklar fiziologiyasi Toshkent “Mexnat” 2004 6. Rubin B.A. Kurs fiziologii rasteniy. M. 1976 g. 7. www.ziyonet.uz

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy