Юпқа қатламли хроматография усули ва унинг имкониятлари - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	812.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	16 Февраль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Юпқа қатламли хроматография усули ва унинг имкониятлари

Купить

Юпқа қатламли хроматография усули ва унинг имкониятлари

МАВЗУНИ ЎЗЛАШТИРИШДА ФОЙДАЛАНИШ МУМКИН БЎЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Пилипенко А.Т., Пятницкий И.В. Аналитическая химия. В двух книгах: кн..1 – М.: Химия, 1990,-480с. 2. Пилипенко А.Т., Пятницкий И.В. Аналитическая химия. В двух книгах: кн..2 – М.: Химия, 1990,-480с. 3. Лурье Ю.Ю. Аналитическая химия производственных сточных вод / Ю.Ю. Лурье; М.: Химия, 1984, - 448с. 4. Юинг Г. Инструментальные методы химического анализа / Пер. с англ. М.: Мир, 1989. – 348 с. 5. Айвазов Б.В. Введение в хроматографию. М.: Высш. шк., 1983. – 450 с. 6. Гольдберг К.А., Вигдергауз М.С. Введение в газовую хроматографию. М.: Химия, 1990. – 329 с. 7. Столяров Б.В. и др. // Практическая газовая и жидкостная хроматография. СПб.: СПбГУ, 1998. - С. 81.

РЕЖA: 1. Юпқа қатламли хроматография усули. 2. Юпқа қатламли хроматография усулининг афзалликлари ва камчиликлари. 3. Хроматографиялаш ва хроматограмма доғларини аниқлаш усуллари. 4. Юпқа қатламли хроматография усули ёрдамида реакцияни боришини бошқариш. 5. Турли хил моддалар ва уларнинг тозалигини юпқа қатламли хроматография усули ёрдамида аниқлаш.

ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ (ЮҚХ) Юпқа қатлам хроматографияси (ЮҚХ) – мураккаб қаттиқ ва суюқ аралашмаларни сорбент қават билан ҳаракатчан суюқ фаза орасида турли моддаларни ажратишга асосланган усул ҳисобланади. Шу сабаб, модда бир хил вақт оралиғида ҳар хил оралиқда жойлашади. Бу метод юқори сезгирлиги ва кўп компонентли аралашмаларни ўрганиш ҳамда ажратишда кэнг қўлланилади. 1938 йилда Харьков кимё-фармацевтика институтида Н.А.Измайлов ва М.С.Шрайбер юпқа қатламли хромотография усулининг асосларини ишлаб чиқдилар. Юпқа қатлам хроматографияси (ЮҚХ) – хроматографик методлар ичида энг кўп қўлланиладиган доривор препаратлар ва ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган хроматографик методдир. Ушбу усулнинг бошқа хроматографик таҳлил усулларига нисбатан оммалашиши юпқа қатламли хроматографиянинг бир қ

ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ УСУЛИНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ Экспреслиги яъни тезкорлиги. Юпқа қатлам хроматографиясида сифат анализи учун намуна тайёрлашга 1 дақиқадан 5-10 дақиқагача вақт сарфланади. Баъзи мураккаб вазиятларда ярим соатгача давом етиши мумкин. Хроматограмманинг елюенсяси (Хроматографнинг хосил бўлиши) елюент таркибига, ҳаракатчан фазага, хроматаграммнинг узунлиги ва сорбентга қараб 5 дақиқадан 30 дақиқагача чўзилиши мумкин. Кўпгина ҳолларда намуналарни олдиндан тайёрлашга хожат йўқ. Кўпинча у таҳлил ўтказиладиган пластинкада амалга оширилади. Универсаллиги. Юпқа қатлам хроматографияси турли шароитларда бир нечта намуналар ва кўп ўлчамли елюерланишни ажратиш қобилятига ега. Худди шу пластинкани шунчаки ўзгартириб (пластинкани биридан бошқасига ўтказамиз) икки ўлчамли елуерланишни а

Aнализ қилинаётган модданинг сарфланиши. Aнализ учун зарур бўлган модда миқдори унинг сезгирлиги ва таркибнинг ўзига хос вазифларига қараб 1- 500 мкг ни ташкил қилади. Юпқа қатлам хроматографиясининг техникасининг соддалиги. Таҳлилнинг техникасини ўзлаштириш учун 5-6 анализ (бир кунда камида) ўтказиш йетарли. Визуализаця ва маълумот олиш. Қоғоз хроматографиясидан ташқари бошқа ҳеч бир хроматографик тахлил усуллари бу параметрлар бўйича Юпқа қатлам хроматографияси билан рақобатлаша олмайди. Бу усул турли хил реагентларнинг хроматограммасини қайта ишлаш нафақат доғлар ўрнини аниқлашга имкон беради. (Боғланган бирикмаларни таҳлил қилишда) Aниқланган моддаларнинг кимёвий табиати ҳақида доғларнинг ўзига хос рангидан олдин маълум бир реактивлари қўллаш мумкин. Муайян операцион усулидан фойдаланг

ЮПҚА ҚАТЛАМ ХРОМАТОГРАФИЯ УСУЛИНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ Натижалар аниқлашнинг қулайлиги. Кўпинча хроматограмманинг ўзи, махсус акрилат елим билан пуркагандан сўнг (Мутахассиснинг маҳоратидан келиб чиқиб "оддий" сочлар учун лак билан алмаштирилиши мумкин - витаминлар ва бошқа қўшимчалари бўлмаслиги керак). Бўялагн доғлар олинганида, фотокопироват ("нусха кўчириш"), скрининг ёки хроматограммани суратга олиш мумкин (агар баъзи моддаларнинг доғлари рангсиз бўлса, лекин ултрабинафша нурлар остида кўринадиган бўлса, у ҳолда бу доғларни олдин УБ нурида кўриб қалам билан белгиланади шундан кейин нусха кўчириш усуллари қўлланилади). Ускуналарнинг оддийлиги. Юпқа қатлам учун керак бўладиган минимал жиҳозлар тўплами пластинкадан (ЮҚХ учун тайёр пластинклар сотувда бўлиши мумкин), қайчи, шиша

ЮПҚA ҚAТЛAМ ХРОМAТОГРAФИЯСИНИНГ КAМЧИЛИКЛAРИ Чекланган ўлчамлар. ЮҚХ 5-20 см гача бўлган елуерланиш йўлини таъминлайдиган етарлича қисқа пластинкалардан фойдаланади, бу чекланган ажратиш қобилиятини ҳисобга олган ҳолда, моддаларни ишончли ажратиш учун етарли бўлмаслиги мумкин. Кам сезгирлик. Кўпгина ҳолларда сезувчанлик суюқ колонкали хроматографиядан паст бўлади. Бошқариш қийин бўлган ташқи шароитларга боғлиқлиги. Aжратиш "очиқ" тизим бўлгани учун, натижалар атроф-муҳитга боғлиқ (масалан, нисбий намлик гидрофил қатламларининг ҳолатига таъсир қилади, бу эса атроф-муҳит намлигини бошқариш зарурлигини келтириб чиқаради, пластинка юзаси ифлослантирувчи моддаларни ҳаводан ушлаб туришга қодир, бу миқдорий натижаларни бузиши мумкин, айниқса юқори маҳсулдорликдаги юпқа қатламли хроматогра

ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ Юпқа қатламли хроматография уч йўналишда қўлланади: 1) моддалар ва аралашмаларнинг сифат таҳлили учун; 2) моддалар аралашмасининг миқдорий таҳлили учун; 3) ҳар бир компонентни препаратив ажратиш учун. Юпқа қатламли хроматографияни ўтказиш бир неча босқичда амалга оширилади: а) юпқа қатламли пластинкани тайёрлаш; б) намуна эритмаларини тайёрлаш; в) намуна эритмасини юпқа қатлам пластинкасига ўтказиш; г) хроматографик ажратишни амалга ошириш; д) хроматограммадаги доғларни аниқлаш; е) ажратиш натижаларни изохлаш ва хроматограммаларни (ишчи дафтарга) қайд этиш.

Юпқа қатламли хроматография қилишда асосан икки хил ёпиштирилган ва ёпиштирилмаган қатламли пластинкалар қўлланади. Мустаҳкамланган (ёпиштирилган) қатламли пластинкалар, уларга майдалаб эланган хроматографик материалларни сувда ёки органик эритувчидаги суспензиясини қуйиб тайёрланади. Суспензияга одатда ёпиштириш учун боғловчи моддалар қўшилади. Агар боғловчи сифатида олинган модда таҳлил натижаларига таъсир қиладиган бўлса, унда боғловчи қўшилмайди. Мускаҳкамланмаган (ёпиштирилмаган) қатламли пластинкалар қуруқ сорбентни пластинка юзига бир хил қалинликда ётқизилиш йўли билан тайёрланади. Ҳар икки хил хроматографик қатламлар бир вақтда қўллана бошланди. Ёпиштирилмаган қатламли пластинкаларнинг афзаллиги шундаки, уни оддий мосламада тез ва осон тайёрлаш мумкин. Ёпиштирилган қатламли плас

Силикагель ва алюминий оксиди энг универсал-турли хилдаги бирикмаларни ажратиш қобилиятига эга бўлган сорбентлардир. Улар кенг тарқалган, арзон ва ажратиш қобилияти кучлидир. Ушбу сорбентларни фаоллигини рН-мухитни, майда-йириклигини ўзгартириб бошқариш мумкин. Силикагел, шунингдек ажратадиган хроматографиясида қўзғалмас фазани сақловчи сифатида хам қўлланади. Силикагелни моддалар сифатини, аниқлаш самарадорлиги ва баъзи бир ўзгарувчан кимевий бирикмаларни барқарорлигини белгилайди. Масалан: пирозалон хосилаларини ажратишда уни парчаланиши кузатилиши мумкин, демак намунани старт чизиғига томизгандан сўнг тезда хроматография қилинмаган. Алюминий оксиди ҳам жуда қулай сорбентдир. У ҳар хил фаолликка, турли рН-муҳитга эга. Алюминий оксидини 125 о С қиздирилганда, унинг  – шакли олинади, у

Тўғри келадиган эритувчилар системасини танлаш унча қийин эмас. Юпқа қатламли хроматографияни афзалликларидан бири эритувчилар системасини қутблигини ўзгартириб моддани яхши ажратиш зонасига йўналтириш мумкин. Зарур системани олдиндан тайёрлаш учун Штал усули қўлланади. Бу усул бўйича пластинканинг старт чизиғига бир неча нуқтага аралашмадан томизилади. Сўнг бу нуқталарга пипетка ёрдамида ҳар - хил эритувчилар системасидан томизилади. Ушбу усул билан қилинган кичик айланма хроматограммалар қайси система қандай натижа беришини яққол кўрсатади. Системани аниқлашнинг яъна бошқа усули бўйича узун шиша найчага сорбент қатлами солиб, сўнг унга моддалар аралашмаси томизилади ва пробиркада кўрилади. Хона ҳароратининг ўзгариши натижаларига деярли таъсир қилмайди. R f – ўлчамининг ўзгариши асосан ҳ

ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ (ЮҚХ) 12

Ажратиш самарадорлигини икки ўлчамли хроматография ёрдамида ошириш мумкин. Бу вазиятда намунани алоҳида доғ кўринишида пластинкани пастки бурчагига суртилади ва битта йўналишда ажратиш жараёни олиб борилади. Сўнг пластинка камерадан чиқариб олинади ва қуритилади, шундан сўнг биринчи йўналишга перпендикуляр йўналишда бошқа эритувчилар системасида хроматография қилинади. А – намунани киритиш; Б – биринчи элюент билан ишлов берилганидан кейин; В – иккинчи элюент билан ишлов берилганидан кейин. Икки ўлчамли хроматограмма 13

ЮҚХ учун кўпгина адсорбентлар таркибида флуоресцирланадиган бўёқлар тутган бўлади. Ажратилганидан кейин пластинкалар ультрабинафша нурда кузатилади ва алоҳида компонентлари уларда кўк, яшил ёки қўнғир рангли доғ кўринишида намоён бўалди. Бу доғлар белгилаб олинади, ёиғилади, бу бирикмани ювадиган лекин бўёқни эритмайдиган эритувчи ёрдамида тегишли бирикма элюирланади. Агар адсорбентлар таркибида бўёқлар бўлмаса, пластинкадаги бирикмаларни ҳолатини бошқа усулларда топиш мумкин: Пластинкаларни 50%ли сульфат кислота эритмаси билан ишлов берилиб, сўнг қиздирилганда кўпгина бирикмалар куйиб кетади, натижада пластинкаларда тегишли жойларда жигарранг доғлар пайдо бўлади. Тўйинмаган бирикмалар иод буғлари таъсирида яхши бўялади. Пластинкаларни бўёвчи агентлар ёрдамида пуркаш натижасида маълум бири

Қатламли хроматографияда ишлатиладиган баъзи бир реагентлар Реагент Аниқланадиган моддалар Аналитик эффект Нингидрин Аминокислоталар, пептидлар, бирламчи аминлар Кўк рангга кириши (сиёҳранг, жигарранг ва б.) Драгендорф K[BiI 4 ] реактиви Учламчи аминлар ва тўртламчи аммонийли бирикмалар Сариқ фондаги тўқ-қизғиш доғлар SbCl 3 хлороформдаги эритмаси Стероидлар Сиёҳрангга бўялиши FeCl 3 Феноллар, осоноксидланадиган моддалар (анальгин, амидопирин ва б.) Кўк-сиёҳранг, қизил-сиёҳранг, ва б. рангга сариқ фонда бўялиши 2,4-Динитро фенилгидразин Альдегидлар, кетонлар 10%-ли NaOH билан ишлов берилганда қизил-жигаррангга ўтадиган сариқ ранг 15

Юпқа қатламли хроматография учун ишлатиладиган баъзи эритувчилар Таҳлил қилинадиган бирикмалар Адсорбент Эритувчилар Аминокислоталар Силикагель Этанол 96%-–сув (70:30) Бутанол–сирка кислота–сув (80:20:20) Углеводлар Кизельгур Этилацетат-1–пропанол (65:35) Н-Бутанол–ацетон–фосфатли буфер рН 5 (40:50:10) Нейтрал липидлар Силикагель Петролей эфири–диэтил эфир–ацетон (90:10:1) Фосфолипидлар Силикагель Хлороформ–метанол–сув(65:25:10) Каротиноидлар Кизельгур Петролей эфир-1–пропанол (99:1) ЮҚХ усулининг муҳим томонларидан бири – ажратишнинг тезкорлиги. Ҳаракатчан фаза сифатида учувчан моддалардан фойдаланиш ажратиш вақтини 30 минутга қисқартириш имконини беради. 16

R f - ўлчамини киритилиши доғнинг хроматограммани жойлашишини ифодалайди. Кўпинча муаллифлар бу кўрсаткични физик ёки физик-кимёвий кўрсаткич деб ҳисобламайдилар, уни фақат аралашмадаги бошқа моддаларга нисбатан модданинг жойлашишини ифодаловчи кўрсаткич, деб такидлайдилар. Моддани стандарт модда билан R f - қийматларини солиштириш орқали идентификация қилиш учун ажратишнинг хроматографик жараёнини такрорлаш мухим ахамиятга эгадир. R f - ўлчамини доимийлиги кўп омиллар таъсир қилади. Энг аввало эритувчилар системаси, камерани тўйинтиришнинг шакли ва даражаси, хроматографик сорбентларнинг активлиги, нисбий намлик, эритувчи фронтининг масофаси, сорбентнинг рН ёки системанинг рН-муҳит кўрсаткичлари шулар жумласидандир. R f – ўлчамига шунингдек системадаги эритувчиларнинг тозалиги, қатламнинг

ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ УСУЛИ ЁРДАМИДА РЕАКЦИЯНИ БОРИШИНИ БОШҚАРИШ НО(СН 2 ) 8 ОН + НBr → Br(СН 2 ) 8 ОН +H 2 O Br(СН 2 ) 8 ОН + DHP → Br(СН 2 ) 8 ОTHP Юпқа қатламли хроматография (ЮҚХ) учун Silufol (Чехия) (20:20) пластинкаларидан фойдаланилди. Система сифатида гексан-диэтил эфир (2:1) танлаб олинди . 8-бромоктанол-1 моддасининг R f =0.46 ва дибромоктаннинг R f =0.76. Моддалар гексaн:этилацетат (2:1) системаси ёрдамида ЮҚХ қилинди. Бунда R f =0.48 ва R f =0.75 га тенг бўлган иккита моддалар аралашмаси олинди

ТУРЛИ ХИЛ МОДДАЛАРНИ ЮПҚА ҚАТЛАМЛИ ХРОМАТОГРАФИЯ УСУЛИ ЁРДАМИДА АНИҚЛАШ Наъматак меваси таркибидаги аскорбин кислота қуйидагича аниқланади: 10,5 г наъматак мевасини чинни ҳовончада майдаланади ва устига 5 мл сув қуйиб, аралаштириб, 15 минутга қадар тиндирилади, сўнгра ажратма филтрланади. Силуфол пластинкасининг старт чизиғига тайёрланган ажратмадан капилляр найча ёрдамида томизилади. Томчининг қаторига “гувоҳ” модда сифатида аскорбин кислота эритмаси томизилиб, кейин пластинка ичига эритувчилар аралашмаси ( этилатсетат:конс.сирка кислотасининг 4:1 нисбатдаги аралашмаси) қуйилган хроматографик камерага жойлаштирилади ва 20 минут давомида қолдирилади (эритувчилар аралашмаси тахминан 13 см га кўтарилади). Сўнгра пластинка камерадан олиниб, ҳавода қуритилади ва хроматограммага 2,6-дихлорфенол

ФЛАВОНОИДЛАРНИНГ ХРОМАТОГРАФИК ТАҲЛИЛИ Ўсимликлардан тайёрланган ажратмада қанча флавоноид бирикмалар борлиги ва уларнинг чинлигини тахминий аниқлашда (идентификация қилишда) тақсимланиш (бўлиниш) хроматографик усулидан (қоғозда – ҚХ ва юпқа қаватда – ЮҚХ) кенг фойдаланилади. Хроматографик таҳлил учун ўсимликдан спиртли ажратма тайёрланади. Бунинг учун япон сафорасининг майдаланган гулидан 1 г ни 25 мл ҳажмли колбага солиб, устига 10 мл спирт қуйлади. Колбага қайтар совуткич ўрнатиб, сув ҳаммомида 10 дақиқа қайнатилади. Ажратма совугандан сўнг қоғоз филтр орқали филтрланади. 0,1 мл филтратни ва «гувоҳ» флавоноидларнинг спиртли эритмасидан «Силуфол» пластинкасининг старт чизиғига капилляр найча ёки махсус томизғич ёрдамида бир-биридан 2 см масофада томизилади ва ҳавода қуритилади. Сўнгра пл

Концентрланган экстрактлар алоҳида силикагелли пластинкаларда қуйидаги системада хроматография қилинади: этилацетат: ацетон: сув ( 4:5:1); глюкоза (R f =0,28), сахароза (R f =0,16), фруктоза (R f =0,21)- гувоҳлар билан текширилади. Доғлар ҳолатини анилин реактиви пуркалиб аниқланади, бунда углеводлар ҳолати 5-10 минут давомида 120 0 С да қиздирилиши натижасида ҳар хил рангли доғлар кўринишида намоён бўлади. Лактоза- кўкиш-кулранг, сахароза- жигар кулранг , галактоза- қизғиш-кулранг , фруктоза- жигарранг , глюкоза- қизғиш- кулранг ва ниҳоят ксилоза- кўк рангли доғлар ҳосил қилади. Анилин реактиви бўлмаганда хроматограммадаги доғларни 30%-ли H 2 SO 4 билан қиздириш ёрдамида ҳам кўриш мумкин. Экстрактдаги углеводлар аралашмаси қоғоз хроматографияси ёрдамида ҳам н-бутанол:сирка кислота:сув (4:

МАВЗУНИ МУСТАҲКАМЛАШ УЧУН САВОЛ ВА ТОПШИРИҚЛАР 1. ЮҚХ усулининг бошқа хроматография усулларидан афзалликлари. 2. ЮҚХ усули қандай мақсадларда ишлатилиши мумкин. 3. ЮҚХ усули учун қандай реагентлар ва асбоб-ускуналардан фойдаланилади? 4. Система тайёрлашда нималарга эътибор бериш зарур? 5. Қандай табиатли моддаларни ЮҚХ усули ёрдамида аниқлаш имконияти мавжуд эмас. 6. Аралашма таркибида бизга керакли модда борлигини ЮҚХ усули билан аниқлаш мумкинми ва мавжуд бўлса бирор бир мисол ёрдамида тушунтиринг. 7. R f қийматига қандай омиллар таъсир қилади. 8. Сирка кислота билан этанол реакцияси боришини ЮҚХ усули ёрдамида қандай бошқарилишини тушунтиринг.

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ !!!

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari