Dokument ma'lumotlari

Narxi 30000UZS
Hajmi 70.9KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Testlar
Fan Biologiya

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

1 Sotish

11-sinf biologiya. BSB va CHSB ga tayyorgarlik to‘plami: 1–4-choraklar bo‘yicha mashq testlari, javoblari bilan (2026–2027 o‘quv yili)

Sotib olish
11-SINF BIOLOGIYA BSB va CHSB ga tayyorgarlik to'plami: 1–4-choraklar bo'yicha mashq testlari, javoblari bilan (2026–2027 o'quv yili) 20 ta variant • 500 ta topshiriq • javoblari bilan Mashq to'plami • 2025–2026 o'quv yili 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma • Ushbu tayyorgarlik to'plami 11-sinf o'quvchilari, ota-onalar, fan o'qituvchilari va repetitorlar uchun mo'ljallangan: Biologiya fanidan BSB (bo'lim bo'yicha summativ baholash) va CHSB (choraklik summativ baholash) ga tayyorlanish uchun mashq testlari. • Savollar 4 ta chorak bo'yicha guruhlangan; har bir chorakda 5 ta mashq varianti bor. Har bir variant ichida savollar bo'limlar (mavzular) bo'yicha ajratilgan — BSB ga tayyorlanishda kerakli bo'limni, CHSB ga tayyorlanishda esa to'liq variantni ishlang. • To'plam: 20 ta variant, jami 500 ta mashq testi. To'g'ri javob har bir savol ostida yashil rangda, hujjat oxirida esa variantlar bo'yicha javoblar kaliti berilgan. • Tavsiya: avval javoblarni yopib, variantni vaqt belgilab ishlang (odatda 40–45 daqiqa), so'ng kalit bilan tekshirib, xato qilgan mavzularni darslikdan qayta o'qing. • Mavzular amaldagi o'quv dasturi va darsliklar asosida tuzilgan; choraklar bo'yicha taqsimot maktabingizdagi taqvim-mavzu rejasidan biroz farq qilishi mumkin. • Muhim: bu mashq testlari — rasmiy BSB/CHSB topshiriqlari yoki ularning javoblari emas. Rasmiy nazorat ishlari maktabda o'tkaziladi; ushbu to'plam faqat mustaqil tayyorgarlik uchun. Choraklar va bo'limlar Chorak Variantlar Bo'limlar (BSB mavzulari) 1-chorak 5 ta variant × 25 ta savol Ch. Darvin ta'limoti; Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi; Tur va populyatsiya; Evolyutsiyaning elementar omillari; Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 2-chorak 5 ta variant × 25 ta savol Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari; Turlanish (mikroevolyutsiya); Yerda hayotning paydo bo'lishi; Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari; Yerda hayotning rivojlanish tarixi 3-chorak 5 ta variant × 25 ta savol Ekologik omillar; Populyatsiyalar ekologiyasi; Odamning kelib chiqishi; Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar; Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 4-chorak 5 ta variant × 25 ta savol Biosferada moddalar va energiya aylanishi; Biosfera va uning tuzilishi; Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar; Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish; Ekotizimlar va oziq zanjirlari 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 2 Mundarija № Variant Topshiriqlar 1 1-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 1–25 2 1-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 26–50 3 1-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 51–75 4 1-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 76–100 5 1-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 101–125 6 2-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 126–150 7 2-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 151–175 8 2-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 176–200 9 2-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 201–225 10 2-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 226–250 11 3-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 251–275 12 3-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 276–300 13 3-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 301–325 14 3-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 326–350 15 3-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 351–375 16 4-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 376–400 17 4-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 401–425 18 4-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 426–450 19 4-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 451–475 20 4-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 476–500 Jami topshiriqlar 500 Javoblar kaliti (hujjat oxirida) 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 3 1-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ch. Darvin ta'limoti 1. Darvin o'zgaruvchanlikning qaysi shaklini evolyutsiya uchun ahamiyatli deb bilgan? A) Noaniq (individual) o'zgaruvchanlikni B) Faqat yoshga bog'liq o'zgarishlarni C) Aniq (guruhli) o'zgaruvchanlikni D) Faqat mavsumiy o'zgarishlarni To'g'ri javob: A) Noaniq (individual) o'zgaruvchanlikni✔ 2. Karamning bargli, boshli, gulkaram va kolrabi xillari qanday yo'l bilan yaratilgan? A) Turli yovvoyi turlarni chatishtirish bilan B) Tabiiy tanlanish bilan C) Geografik izolyatsiya bilan D) Bitta yovvoyi turdan sun'iy tanlanish bilan To'g'ri javob: D) Bitta yovvoyi turdan sun'iy tanlanish bilan ✔ 3. Darvin Galapagos orollarida qaysi qushlarning tumshug'i shakli turlicha ekaniga e'tibor bergan? A) Vyuroklar B) Tuyaqushlar C) Pingvinlar D) Albatroslar To'g'ri javob: A) Vyuroklar ✔ 4. Bir ajdoddan kelib chiqqan shakllar belgilarining tanlanish natijasida tafovutlanib borishi Darvin ta'limotida qanday ataladi? A) Katastrofa B) Gradatsiya C) Belgilar divergensiyasi D) Belgilar konvergensiyasi To'g'ri javob: C) Belgilar divergensiyasi ✔ 5. Darvin «Bigl» kemasida taxminan necha yil davom etgan dunyo bo'ylab sayohat qilgan? A) 10 yil B) 1 yil C) 5 yil D) 2 yil To'g'ri javob: C) 5 yil ✔ 6. Darvin ta'limotiga ko'ra evolyutsiyaning harakatlantiruvchi kuchlari qaysilar? A) Global halokatlar va yangidan yaratilish B) Organlarni mashq qildirish va orttirilgan belgilarning irsiylanishi C) Irsiy o'zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish D) Takomillashishga ichki intilish va gradatsiya To'g'ri javob: C) Irsiy o'zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 4 Bo'lim (BSB): Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi 7. Jirafa bo'ynining uzunligini «doimo yuqoridagi barglarga cho'zilish mashqi» bilan tushuntirish qaysi olim qarashlariga xos? A) J. Kyuve B) J. B. Lamark C) K. Linney D) Ch. Darvin To'g'ri javob: B) J. B. Lamark✔ 8. Lamarkning ikkinchi qonuniga ko'ra organizm hayoti davomida orttirgan belgilar ... A) naslga mutlaqo o'tmaydi B) faqat mutatsiya orqali yo'qoladi C) faqat jinsiy tanlanishda saqlanadi D) nasldan naslga beriladi To'g'ri javob: D) nasldan naslga beriladi ✔ 9. Lamark fikricha, tashqi muhit o'simliklar va quyi hayvonlarga qanday ta'sir qiladi? A) Hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi B) Faqat asab tizimi orqali, odatlar o'zgarishi bilan ta'sir qiladi C) Bevosita ta'sir qilib, ularda moslashuvchan o'zgarishlar keltirib chiqaradi D) Faqat halokatlar orqali ta'sir qiladi To'g'ri javob: C) Bevosita ta'sir qilib, ularda moslashuvchan o'zgarishlar keltirib chiqaradi ✔ 10. Katastrofalar nazariyasining muallifi kim? A) Charlz Layel B) Jorj Kyuve C) Karl Ber D) Jan Batist Lamark To'g'ri javob: B) Jorj Kyuve ✔ 11. Karl Linney sistemasida asosiy (eng kichik) sistematik birlik sifatida nima olingan? A) Sinf B) Turkum C) Urug' D) Tur To'g'ri javob: D) Tur ✔ 12. Karl Linneyning organizmlar sistemasini bayon etgan asari qaysi? A) «Turlarning paydo bo'lishi» B) «Zoologiya falsafasi» C) «Geologiya asoslari» D) «Tabiat sistemasi» To'g'ri javob: D) «Tabiat sistemasi» ✔ 13. Turlar yaratuvchi tomonidan yaratilgan va o'zgarmas degan qarash qanday nomlanadi? A) Lamarkizm B) Darvinizm C) Transformizm D) Kreatsionizm To'g'ri javob: D) Kreatsionizm ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 5 Bo'lim (BSB): Tur va populyatsiya 14. Mikroorganizmlarning sun'iy tanlanish orqali olingan guruhi nima deb ataladi? A) Shtamm B) Populyatsiya C) Nav D) Zot To'g'ri javob: A) Shtamm✔ 15. Populyatsiya deb nimaga aytiladi? A) Bir urug'ga kiruvchi turli turlar yig'indisiga B) Turli turlarga mansub organizmlarning bir hududdagi yig'indisiga C) Bir juft ota-onadan tarqalgan avlodga D) Arealning muayyan qismida uzoq yashaydigan, erkin chatishadigan bir tur individlari guruhiga To'g'ri javob: D) Arealning muayyan qismida uzoq yashaydigan, erkin chatishadigan bir tur ✔ individlari guruhiga 16. Turning muayyan yashash sharoitlari va boshqa organizmlar bilan munosabatlari majmui qaysi mezonni tashkil etadi? A) Geografik B) Genetik C) Ekologik D) Morfologik To'g'ri javob: C) Ekologik ✔ 17. Populyatsiyada dominant gomozigotalar (AA) ulushi 0,49 ga teng. Retsessiv gomozigotalar (aa) ulushi qancha? A) 0,3 B) 0,09 C) 0,51 D) 0,42 To'g'ri javob: B) 0,09 ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning elementar omillari 18. Izolyatsiyaning evolyutsiyadagi ahamiyati nimada? A) Organizmlarni muhitga bevosita moslashtiradi B) Populyatsiyalar o'rtasida erkin chatishishni cheklab, genofondlar farqini mustahkamlaydi C) Yangi mutatsiyalarni keltirib chiqaradi D) Allellar chastotasini tenglashtiradi To'g'ri javob: B) Populyatsiyalar o'rtasida erkin chatishishni cheklab, genofondlar farqini ✔ mustahkamlaydi 19. Evolyutsiyaning elementar materiali nima hisoblanadi? A) Izolyatsiya B) Modifikatsiyalar C) Mutatsiyalar D) Populyatsiya to'lqinlari To'g'ri javob: C) Mutatsiyalar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 6 20. Mutatsiyalar qanday xususiyatga ega? A) To'satdan, yo'nalishsiz paydo bo'ladi va irsiylanadi B) Muhitga mos ravishda yo'naltirilgan bo'ladi C) Hech qachon irsiylanmaydi D) Har doim organizm uchun foydali bo'ladi To'g'ri javob: A) To'satdan, yo'nalishsiz paydo bo'ladi va irsiylanadi✔ Bo'lim (BSB): Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 21. Darvin fikricha organizmlarning har qanday moslanishi nimaning natijasi? A) Oldindan belgilangan maqsadga muvofiq rejaning B) Tabiiy tanlanishning C) Takomillashishga ichki intilishning D) Organlarni mashq qildirishning To'g'ri javob: B) Tabiiy tanlanishning ✔ 22. Moslanishlarning nisbiy xarakterga ega ekanini qaysi misol ko'rsatadi? A) Qush suyaklarining ichi kovak B) Oq tusli quyon qor erib ketgach yaqqol ko'rinib qoladi C) Baliq gavdasi suvda suzishga moslashgan D) Kaktus suvni to'qimalarida to'playdi To'g'ri javob: B) Oq tusli quyon qor erib ketgach yaqqol ko'rinib qoladi ✔ 23. Hayvonning atrof-muhit rangiga mos tusga ega bo'lishi nima deyiladi? A) Himoya (homiylik) rangi B) Mimikriya C) Ogohlantiruvchi rang D) Atavizm To'g'ri javob: A) Himoya (homiylik) rangi ✔ 24. Tovus erkagining yorqin, katta dumi qaysi tanlanish natijasida shakllangan? A) Sun'iy B) Uzuvchi C) Stabillashtiruvchi D) Jinsiy To'g'ri javob: D) Jinsiy ✔ 25. Ba'zi pashshalarning tashqi ko'rinishi bo'yicha arilarga o'xshashi qanday moslanish? A) Maskirovka B) Ogohlantiruvchi rang C) Mimikriya D) Himoya rangi To'g'ri javob: C) Mimikriya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 7 1-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ch. Darvin ta'limoti 1. Sun'iy tanlanishning natijasi nima? A) Inson ehtiyojiga mos navlar va zotlar B) Biologik regress C) Yangi tabiiy turlar D) Organizmlarning yovvoyi muhitga moslashuvi To'g'ri javob: A) Inson ehtiyojiga mos navlar va zotlar✔ 2. Tabiiy tanlanishning natijasi nima? A) Inson uchun foydali zotlar va navlar B) Organizmlarning muhitga moslashuvi va yangi turlarning paydo bo'lishi C) Organlarning mashq tufayli kattalashuvi D) Faqat modifikatsion o'zgarishlar To'g'ri javob: B) Organizmlarning muhitga moslashuvi va yangi turlarning paydo bo'lishi ✔ 3. Inson tomonidan o'ziga foydali belgilarga ega organizmlarni saqlab, ko'paytirish nima deyiladi? A) Stabillashtiruvchi tanlanish B) Jinsiy tanlanish C) Sun'iy tanlanish D) Tabiiy tanlanish To'g'ri javob: C) Sun'iy tanlanish ✔ 4. Darvin bilan bir vaqtda tabiiy tanlanish g'oyasiga mustaqil ravishda kelgan olim kim? A) Jorj Kyuve B) Gregor Mendel C) Tomas Maltus D) Alfred Uolles To'g'ri javob: D) Alfred Uolles ✔ 5. Aholi soni geometrik progressiya bilan o'sishi haqidagi g'oyasi Darvinga ta'sir ko'rsatgan olim kim? A) Charlz Layel B) Tomas Maltus C) Karl Ber D) Alfred Uolles To'g'ri javob: B) Tomas Maltus ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi 6. Turlar o'zgarmas deb hisoblagan bo'lsa ham, Linney fanga qanday muhim hissa qo'shgan? A) Evolyutsiyaning harakatlantiruvchi kuchlarini ochgan B) Hujayra nazariyasini yaratgan C) Organizmlarni sistemalashtirish va nomlash tartibini yaratgan D) Hayotning paydo bo'lishini tushuntirgan To'g'ri javob: C) Organizmlarni sistemalashtirish va nomlash tartibini yaratgan ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 8 7. «Biologiya» atamasini fanga kiritgan olimlardan biri kim? A) J. Kyuve B) Ch. Darvin C) K. Linney D) J. B. Lamark To'g'ri javob: D) J. B. Lamark✔ 8. Binar nomenklaturaga ko'ra turning ilmiy nomi nimalardan iborat? A) Urug' va tur nomidan B) Oila va urug' nomidan C) Tur va kenja tur nomidan D) Sinf va turkum nomidan To'g'ri javob: A) Urug' va tur nomidan ✔ 9. Paleontologiya asoschilaridan biri, qiyosiy anatomiyada organlar korrelyatsiyasi prinsipini ishlab chiqqan olim kim? A) J. Kyuve B) T. Maltus C) K. Linney D) J. B. Lamark To'g'ri javob: A) J. Kyuve ✔ 10. Turlarning tarixiy o'zgaruvchanligini tan olgan Darvingacha bo'lgan qarashlarning umumiy nomi nima? A) Katastrofizm B) Vitalizm C) Kreatsionizm D) Transformizm To'g'ri javob: D) Transformizm ✔ Bo'lim (BSB): Tur va populyatsiya 11. Bir turga mansub qo'shni populyatsiyalar o'rtasida qanday munosabat bo'lishi mumkin? A) Ular turli xromosoma to'plamiga ega bo'ladi B) Ular orasida vaqti-vaqti bilan individlar almashinuvi (genlar oqimi) bo'ladi C) Ular hech qachon chatisha olmaydi D) Ular faqat bitta umumiy hududda yashaydi To'g'ri javob: B) Ular orasida vaqti-vaqti bilan individlar almashinuvi (genlar oqimi) bo'ladi ✔ 12. Turning tarkibiy birligi va evolyutsiyaning elementar birligi nima? A) Individ B) Populyatsiya C) Urug' D) Biotsenoz To'g'ri javob: B) Populyatsiya ✔ 13. Odamning somatik hujayralarida nechta xromosoma bor? A) 46 ta B) 44 ta C) 23 ta D) 48 ta To'g'ri javob: A) 46 ta ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 9 14. Inson tomonidan yaratilgan uy hayvonlarining irsiy belgilari o'xshash guruhi nima deb ataladi? A) Zot B) Kenja tur C) Nav D) Shtamm To'g'ri javob: A) Zot✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning elementar omillari 15. Hayvonlarning juftlashish xatti-harakatlari (raqs, qo'shiq)dagi farq tufayli chatishmasligi qanday izolyatsiya? A) Mexanik B) Mavsumiy C) Geografik D) Etologik To'g'ri javob: D) Etologik ✔ 16. Mutatsion jarayonning evolyutsiyadagi roli nima? A) Moslanishlarni muayyan tomonga yo'naltiradi B) Populyatsiyalarni geografik ajratadi C) Populyatsiyani irsiy o'zgaruvchanlik materiali bilan ta'minlaydi D) Foydali belgilarni saralab saqlab qoladi To'g'ri javob: C) Populyatsiyani irsiy o'zgaruvchanlik materiali bilan ta'minlaydi ✔ 17. Genlar oqimi (individlar migratsiyasi) populyatsiyalarga qanday ta'sir ko'rsatadi? A) Genofondlar farqini kuchaytiradi B) Populyatsiyani to'liq izolyatsiyalaydi C) Populyatsiyalar genofondlarini bir-biriga yaqinlashtiradi D) Mutatsiyalar sonini oshiradi To'g'ri javob: C) Populyatsiyalar genofondlarini bir-biriga yaqinlashtiradi ✔ 18. Ko'payish organlari tuzilishidagi farq tufayli chatishishning imkonsizligi qanday izolyatsiya? A) Etologik B) Ekologik C) Mexanik D) Geografik To'g'ri javob: C) Mexanik ✔ 19. Bir necha individ orolga tushib, ko'payib yangi populyatsiya hosil qilsa, uning genofondi ajdod populyatsiyadan keskin farq qilishi mumkin. Bu hodisa nima deyiladi? A) Asoschi effekti (genlar dreyfi ko'rinishi) B) Stabillashtiruvchi tanlanish C) Konvergensiya D) Modifikatsion o'zgaruvchanlik To'g'ri javob: A) Asoschi effekti (genlar dreyfi ko'rinishi) ✔ 20. «Hayot to'lqinlari» (populyatsiya to'lqinlari) tushunchasini fanga kiritgan olim kim? A) A. N. Severtsov B) I. I. Shmalgauzen C) N. I. Vavilov D) S. S. Chetverikov To'g'ri javob: D) S. S. Chetverikov ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 10 21. Qaysi o'zgaruvchanlik evolyutsiya uchun material bo'la olmaydi? A) Kombinativ B) Mutatsion C) Modifikatsion D) Genom mutatsiyalari To'g'ri javob: C) Modifikatsion✔ Bo'lim (BSB): Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 22. Harakatlantiruvchi tanlanish shakli birinchi bo'lib qaysi olim asarlarida ochib berilgan? A) J. B. Lamark B) Ch. Darvin C) I. I. Shmalgauzen D) K. Linney To'g'ri javob: B) Ch. Darvin ✔ 23. Kuchli bo'rondan so'ng qanotlari juda uzun va juda kalta chumchuqlarning ko'proq nobud bo'lishi qaysi tanlanishga misol? A) Jinsiy B) Uzuvchi C) Harakatlantiruvchi D) Stabillashtiruvchi To'g'ri javob: D) Stabillashtiruvchi ✔ 24. Xonqizi, ari kabi zaharli yoki yoqimsiz ta'mli hayvonlarning yorqin rangi nima deyiladi? A) Maskirovka B) Ogohlantiruvchi rang C) Mimikriya D) Himoya rangi To'g'ri javob: B) Ogohlantiruvchi rang ✔ 25. Kambalaning tanasi rangini dengiz tubi rangiga moslab o'zgartira olishi nimaga misol? A) Atavizm B) Himoya rangining faol o'zgarishi C) Ogohlantiruvchi rang D) Mimikriya To'g'ri javob: B) Himoya rangining faol o'zgarishi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 11 1-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ch. Darvin ta'limoti 1. Charlz Darvinning «Turlarning paydo bo'lishi» asari qaysi yili nashr etilgan? A) 1859-yil B) 1809-yil C) 1871-yil D) 1831-yil To'g'ri javob: A) 1859-yil✔ 2. Darvinning «Odamning kelib chiqishi va jinsiy tanlanish» asari qaysi yili nashr etilgan? A) 1809-yil B) 1896-yil C) 1859-yil D) 1871-yil To'g'ri javob: D) 1871-yil ✔ 3. Sun'iy tanlanishda tanlovchi omil nima hisoblanadi? A) Inson B) Tur ichidagi raqobat C) Tashqi muhit sharoiti D) Yirtqichlar To'g'ri javob: A) Inson ✔ 4. Tabiiy tanlanishda belgi qachon saqlanib qoladi? A) Faqat boshqa turlar uchun foydali bo'lsa B) Organizmning o'zi uchun foydali bo'lsa C) Faqat inson uchun foydali bo'lsa D) Faqat parazitlar uchun foydali bo'lsa To'g'ri javob: B) Organizmning o'zi uchun foydali bo'lsa ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi 5. Lamarkning «Zoologiya falsafasi» asari qaysi yili nashr etilgan? A) 1831-yil B) 1735-yil C) 1859-yil D) 1809-yil To'g'ri javob: D) 1809-yil ✔ 6. Kyuve qatlamlardagi qazilma organizmlarning almashinishini qanday tushuntirgan? A) Genlar dreyfi va mutatsiyalar bilan B) Orttirilgan belgilarning irsiylanishi bilan C) Qayta-qayta ro'y bergan global halokatlar bilan D) Tabiiy tanlanish va irsiyat bilan To'g'ri javob: C) Qayta-qayta ro'y bergan global halokatlar bilan ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 12 7. Lamark organizmlar tuzilishining quyidan yuqoriga murakkablashib borishini nima deb atagan? A) Divergensiya B) Degeneratsiya C) Gradatsiya D) Konvergensiya To'g'ri javob: C) Gradatsiya✔ 8. Binar nomenklaturani fanga kiritgan olim kim? A) Charlz Darvin B) Jorj Kyuve C) Jan Batist Lamark D) Karl Linney To'g'ri javob: D) Karl Linney ✔ 9. Lamarkning birinchi qonuni nimani ifodalaydi? A) Orttirilgan belgilar nasldan naslga o'tadi B) Har bir tur faqat bir marta yaratilgan va o'zgarmaydi C) Organlarni ko'p mashq qildirish ularni rivojlantiradi, mashq qilmaslik zaiflashtiradi D) Turlar o'rtasida doimo shiddatli raqobat boradi To'g'ri javob: C) Organlarni ko'p mashq qildirish ularni rivojlantiradi, mashq qilmaslik zaiflashtiradi ✔ Bo'lim (BSB): Tur va populyatsiya 10. Tur mezonlaridan qaysi biri oqsillar va nuklein kislotalar tarkibining o'ziga xosligiga asoslanadi? A) Biokimyoviy B) Morfologik C) Geografik D) Ekologik To'g'ri javob: A) Biokimyoviy ✔ 11. Populyatsiyaning barcha individlaridagi genlar yig'indisi nima deyiladi? A) Genofond B) Genom C) Fenotip D) Genotip To'g'ri javob: A) Genofond ✔ 12. Tur mezonlaridan qaysi biri turning kelib chiqishi va rivojlanish tarixini aks ettiradi? A) Fiziologik B) Biokimyoviy C) Ekologik D) Tarixiy To'g'ri javob: D) Tarixiy ✔ 13. Tur tarqalgan hudud qanday ataladi? A) Biotop B) Areal C) Biom D) Ekologik nisha To'g'ri javob: B) Areal ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 13 14. Turli tur individlarining chatishmasligi yoki duragaylarning pushtsiz bo'lishi qaysi tur mezoniga misol? A) Morfologik B) Geografik C) Fiziologik (reproduktiv) D) Tarixiy To'g'ri javob: C) Fiziologik (reproduktiv)✔ 15. Keng areal bo'ylab tarqalgan turning muayyan hududga xos, boshqalardan farq qiluvchi populyatsiyalar guruhi nima deyiladi? A) Nav B) Urug' C) Zot D) Kenja tur To'g'ri javob: D) Kenja tur ✔ 16. Xardi–Vaynberg qonuni qaysi sharoitda bajariladi? A) Populyatsiya kichik va izolyatsiyalangan bo'lganda B) Tabiiy tanlanish kuchli ta'sir etganda C) Mutatsiyalar juda tez-tez ro'y berganda D) Populyatsiya katta, chatishish erkin, mutatsiya, migratsiya va tanlanish bo'lmaganda To'g'ri javob: D) Populyatsiya katta, chatishish erkin, mutatsiya, migratsiya va tanlanish ✔ bo'lmaganda Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning elementar omillari 17. Populyatsiya to'lqinlari nima? A) Genlarning bir populyatsiyadan boshqasiga o'tishi B) Populyatsiyalarning geografik ajralishi C) Populyatsiya individlari sonining davriy yoki davriy bo'lmagan tebranishlari D) Mutatsiyalarning paydo bo'lish chastotasi To'g'ri javob: C) Populyatsiya individlari sonining davriy yoki davriy bo'lmagan tebranishlari ✔ 18. Genlar dreyfi qaysi populyatsiyalarda kuchliroq namoyon bo'ladi? A) Erkin chatishuvchi katta populyatsiyalarda B) Juda katta sonli populyatsiyalarda C) Kichik sonli populyatsiyalarda D) Soni doimiy katta populyatsiyalarda To'g'ri javob: C) Kichik sonli populyatsiyalarda ✔ 19. Tabiiy populyatsiyalar geterozigota holdagi retsessiv mutatsiyalar bilan to'yinganligini isbotlagan olim kim? A) N. I. Vavilov B) S. S. Chetverikov C) A. I. Oparin D) V. I. Vernadskiy To'g'ri javob: B) S. S. Chetverikov ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 14 20. Elementar evolyutsion omillardan qaysi biri populyatsiyalarning bir-biridan ajralib qolishiga olib keladi? A) Populyatsiya to'lqinlari B) Kombinativ o'zgaruvchanlik C) Mutatsion jarayon D) Izolyatsiya To'g'ri javob: D) Izolyatsiya✔ 21. Kichik populyatsiyalarda allellar chastotasining tasodifiy o'zgarishi nima deyiladi? A) Genlar oqimi B) Mutatsion jarayon C) Tabiiy tanlanish D) Genlar dreyfi To'g'ri javob: D) Genlar dreyfi ✔ Bo'lim (BSB): Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 22. Qushlarning uya qurishi va nasliga g'amxo'rlik qilishi qanday moslanish? A) Mimikriya B) Biokimyoviy C) Morfologik D) Etologik (xulq-atvorga oid) To'g'ri javob: D) Etologik (xulq-atvorga oid) ✔ 23. Gullarning yorqin rangi va xushbo'y hidi qanday moslanish hisoblanadi? A) Shamol yordamida changlanishga moslanish B) Suvni tejash C) Hasharotlar yordamida changlanishga moslanish D) O'txo'rlardan himoyalanish To'g'ri javob: C) Hasharotlar yordamida changlanishga moslanish ✔ 24. Sanoat rayonlarida qayin odimchisi kapalagining to'q rangli shakllari ko'payishi qaysi tanlanishga misol? A) Sun'iy B) Stabillashtiruvchi C) Uzuvchi D) Harakatlantiruvchi To'g'ri javob: D) Harakatlantiruvchi ✔ 25. Kuchli shamol esadigan okean orollarida hasharotlarning qanotsiz yoki juda kuchli qanotli shakllari saqlanishi qaysi tanlanish natijasi? A) Uzuvchi B) Harakatlantiruvchi C) Ongsiz sun'iy D) Stabillashtiruvchi To'g'ri javob: A) Uzuvchi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 15 1-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ch. Darvin ta'limoti 1. Bir turga mansub individlar o'rtasidagi oziq va makon uchun kurash qanday nomlanadi? A) Noqulay sharoitga qarshi kurash B) Tur ichidagi kurash C) Sun'iy tanlanish D) Turlararo kurash To'g'ri javob: B) Tur ichidagi kurash✔ 2. Darvin bo'yicha yashash uchun kurashning sababi nima? A) Organizmlarning takomillashishga ichki intilishi B) Faqat iqlimning keskin o'zgarishi C) Organizmlarning cheksiz ko'payishga intilishi va hayot resurslarining cheklanganligi D) Organlarni mashq qildirmaslik To'g'ri javob: C) Organizmlarning cheksiz ko'payishga intilishi va hayot resurslarining ✔ cheklanganligi 3. Darvin bo'yicha noaniq o'zgaruvchanlik hozirgi tushunchada qaysi o'zgaruvchanlikka mos keladi? A) Yoshga bog'liq B) Irsiy (mutatsion va kombinativ) C) Modifikatsion D) Mavsumiy To'g'ri javob: B) Irsiy (mutatsion va kombinativ) ✔ 4. Bo'ri va quyon o'rtasidagi munosabat yashash uchun kurashning qaysi shakliga misol? A) Turlararo kurash B) Noqulay sharoitga qarshi kurash C) Tur ichidagi kurash D) Ongsiz tanlanish To'g'ri javob: A) Turlararo kurash ✔ 5. Korrelyativ (nisbiy) o'zgaruvchanlikka Darvin keltirgan misol qaysi? A) Ko'p oziqlangan hayvonning semirishi B) Quyoshda terining qorayishi C) O'q-yoy o'simligining suv ostidagi va ustidagi barglari farqi D) Ko'k ko'zli oq mushuklarning ko'pincha kar bo'lishi To'g'ri javob: D) Ko'k ko'zli oq mushuklarning ko'pincha kar bo'lishi ✔ 6. Cho'l o'simliklarining qurg'oqchilikka bardosh berishi yashash uchun kurashning qaysi shakli? A) Jinsiy tanlanish B) Tur ichidagi kurash C) Turlararo kurash D) Noqulay tashqi sharoitga qarshi kurash To'g'ri javob: D) Noqulay tashqi sharoitga qarshi kurash ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 16 7. Darvin bo'yicha aniq (guruhli) o'zgaruvchanlik hozirgi atamalarda qaysi o'zgaruvchanlikka to'g'ri keladi? A) Mutatsion B) Modifikatsion C) Korrelyativ D) Kombinativ To'g'ri javob: B) Modifikatsion✔ 8. Darvin xonaki kaptarlarning barcha zotlari qaysi yovvoyi ajdoddan kelib chiqqanini isbotlagan? A) Qirg'ovuldan B) Bedanadan C) Yovvoyi ko'k (qoya) kaptardan D) Musichadan To'g'ri javob: C) Yovvoyi ko'k (qoya) kaptardan ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi 9. Quyidagilardan qaysi biri binar nomenklatura bo'yicha yozilgan tur nomi? A) Hominidae B) Homo sapiens C) Mammalia D) Primates To'g'ri javob: B) Homo sapiens ✔ 10. Karl Linney turni qanday tushungan? A) Faqat geografik to'siq bilan ajralgan guruh B) Doimiy o'zgarib turuvchi populyatsiyalar yig'indisi C) Yaratilgan holicha saqlanadigan o'zgarmas birlik D) Tabiiy tanlanish natijasida paydo bo'lgan birlik To'g'ri javob: C) Yaratilgan holicha saqlanadigan o'zgarmas birlik ✔ 11. Lamark evolyutsiyaning harakatlantiruvchi kuchi deb nimani hisoblagan? A) Takror-takror ro'y bergan halokatlarni B) Yashash uchun kurash va tabiiy tanlanishni C) Organizmlarning takomillashishga ichki intilishini D) Genlar dreyfi va izolyatsiyani To'g'ri javob: C) Organizmlarning takomillashishga ichki intilishini ✔ 12. Yer yuzasi uzoq davom etadigan tabiiy omillar ta'sirida asta-sekin o'zgarib borgan degan g'oyani «Geologiya asoslari» asarida asoslagan olim kim? A) Karl Linney B) Jorj Kyuve C) Charlz Layel D) Tomas Maltus To'g'ri javob: C) Charlz Layel ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 17 Bo'lim (BSB): Tur va populyatsiya 13. Populyatsiyada retsessiv gomozigotalar (aa) 16% ni tashkil etadi. Dominant A allelning chastotasi qancha? A) 0,6 B) 0,84 C) 0,16 D) 0,4 To'g'ri javob: A) 0,6✔ 14. Tur individlarining tashqi va ichki tuzilishidagi o'xshashlik qaysi mezonga kiradi? A) Genetik B) Morfologik C) Fiziologik D) Biokimyoviy To'g'ri javob: B) Morfologik ✔ 15. Populyatsiyada retsessiv a allelning chastotasi 0,3 ga teng. Xardi–Vaynberg qonuni bo'yicha geterozigotalar (Aa) ulushi qancha? A) 0,09 B) 0,42 C) 0,49 D) 0,21 To'g'ri javob: B) 0,42 ✔ 16. 10 000 individli populyatsiyada 100 tasi retsessiv belgili (aa). Xardi–Vaynberg qonuni bo'yicha geterozigotalar soni nechta? A) 1800 ta B) 100 ta C) 8100 ta D) 900 ta To'g'ri javob: A) 1800 ta ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning elementar omillari 17. Sintetik evolyutsiya nazariyasi qaysi yo'nalishlar yutuqlarini birlashtiradi? A) Kreatsionizm va sistematika B) Darvinizm va populyatsiyalar genetikasi C) Lamarkizm va katastrofizm D) Faqat paleontologiya va geologiya To'g'ri javob: B) Darvinizm va populyatsiyalar genetikasi ✔ 18. Quyonlar soni bir yili ko'payib, keyingi yili epidemiyadan keskin kamayishi qaysi evolyutsion omilga misol? A) Geografik izolyatsiya B) Jinsiy tanlanish C) Mutatsion jarayon D) Populyatsiya to'lqinlari To'g'ri javob: D) Populyatsiya to'lqinlari ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 18 19. Evolyutsiyaning yo'naltiruvchi (ijodiy) omili qaysi? A) Mutatsion jarayon B) Populyatsiya to'lqinlari C) Genlar dreyfi D) Tabiiy tanlanish To'g'ri javob: D) Tabiiy tanlanish✔ Bo'lim (BSB): Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 20. Novdasimon hasharot tanasining shoxchaga, ba'zi kapalaklarning quruq bargga o'xshashi qanday moslanish? A) Maskirovka (niqoblanish) B) Ogohlantiruvchi rang C) Fiziologik moslanish D) Mimikriya To'g'ri javob: A) Maskirovka (niqoblanish) ✔ 21. Tabiiy tanlanish populyatsiya genofondini qanday o'zgartiradi? A) Faqat modifikatsiyalarni saralab B) Faqat somatik hujayralarni saralab C) Fenotiplar orqali ularning genotiplarini saralab D) Fenotipdan qat'i nazar, bevosita alohida genlarni saralab To'g'ri javob: C) Fenotiplar orqali ularning genotiplarini saralab ✔ 22. Insektitsidlar ko'p qo'llanilgan dalalarda zararkunandalarning chidamli shakllari ko'payishini qanday tushuntirish mumkin? A) Chidamsiz individlarning o'zi chidamliga aylangan B) Tasodifan chidamli bo'lgan individlar tanlanib, ko'proq nasl qoldirgan C) Zahar ularda kerakli mutatsiyani maqsadli hosil qilgan D) Zararkunandalar zaharga o'rganib, bu xususiyatni naslga o'tkazgan To'g'ri javob: B) Tasodifan chidamli bo'lgan individlar tanlanib, ko'proq nasl qoldirgan ✔ 23. Tuyaning o'rkachida yog' to'plashi va undan suv hosil qilishi qanday moslanish? A) Fiziologik B) Etologik (xulq-atvorga oid) C) Ogohlantiruvchi rang D) Mimikriya To'g'ri javob: A) Fiziologik ✔ 24. Stabillashtiruvchi tanlanish haqidagi ta'limotni ishlab chiqqan olim kim? A) V. I. Vernadskiy B) A. N. Severtsov C) I. I. Shmalgauzen D) S. S. Chetverikov To'g'ri javob: C) I. I. Shmalgauzen ✔ 25. Himoyalanmagan turning zaharli yoki himoyalangan turga tashqi o'xshashligi nima deyiladi? A) Ogohlantiruvchi rang B) Maskirovka C) Konvergensiya D) Mimikriya To'g'ri javob: D) Mimikriya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 19 1-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ch. Darvin ta'limoti 1. Darvin yashash uchun kurashning qaysi shaklini eng shiddatli deb hisoblagan? A) Abiotik omillarga qarshi kurashni B) Turlararo kurashni C) Parazitlar bilan kurashni D) Tur ichidagi kurashni To'g'ri javob: D) Tur ichidagi kurashni✔ 2. Ongsiz (stixiyali) sun'iy tanlanishga misol qaysi? A) Dehqonning maqsadli nav yaratmasdan eng yaxshi urug'larni ekish uchun saqlashi B) Qushlar tomonidan ko'zga tashlanuvchi hasharotlarning yeyilishi C) Seleksionerning oldindan reja asosida yangi nav chiqarishi D) Tabiatda kasal hayvonlarning nobud bo'lishi To'g'ri javob: A) Dehqonning maqsadli nav yaratmasdan eng yaxshi urug'larni ekish uchun saqlashi ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsion g'oyalarning rivojlanishi 3. Karl Linney o'z sistemasida odamni qaysi turkumga kiritgan? A) Kemiruvchilar B) Yirtqichlar C) Hasharotxo'rlar D) Primatlar To'g'ri javob: D) Primatlar ✔ 4. Lamark fikricha, tashqi muhit rivojlangan hayvonlarga qanday ta'sir etadi? A) Odatlar va organlarning mashqi orqali bilvosita B) Faqat tabiiy tanlanish orqali C) Odatlar ishtirokisiz to'g'ridan-to'g'ri D) Faqat tasodifiy mutatsiyalar orqali To'g'ri javob: A) Odatlar va organlarning mashqi orqali bilvosita ✔ 5. Lamark ta'limotining asosiy xatosi nimada? A) Tashqi muhit ta'sirini tan olishida B) Hayot davomida orttirilgan belgilar naslga o'tadi deb hisoblashida C) Organik olamni rivojlanuvchi deb bilishida D) Turlarni o'zgaruvchan deb hisoblashida To'g'ri javob: B) Hayot davomida orttirilgan belgilar naslga o'tadi deb hisoblashida ✔ 6. Lamarkning fan oldidagi asosiy xizmati nimada? A) Birinchi yaxlit evolyutsion ta'limotni yaratganida B) Binar nomenklaturani kiritganida C) Irsiyat qonunlarini kashf etganida D) Tabiiy tanlanish nazariyasini yaratganida To'g'ri javob: A) Birinchi yaxlit evolyutsion ta'limotni yaratganida ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 20 Bo'lim (BSB): Tur va populyatsiya 7. Populyatsiyaning genetik tavsifi nimani o'z ichiga oladi? A) Genofond va allellar chastotasini B) Areal kattaligini C) Yosh va jins tarkibini D) Zichlik va individlar sonini To'g'ri javob: A) Genofond va allellar chastotasini✔ 8. Nima uchun evolyutsiyaning elementar birligi individ emas, balki populyatsiya hisoblanadi? A) Individ tashqi muhit bilan aloqada bo'lmaydi B) Populyatsiyada mutatsiyalar sodir bo'lmaydi C) Individ genotipi hayoti davomida o'zgarmaydi, populyatsiya genofondi esa avlodlar osha o'zgaradi D) Individ umuman ko'paya olmaydi To'g'ri javob: C) Individ genotipi hayoti davomida o'zgarmaydi, populyatsiya genofondi esa ✔ avlodlar osha o'zgaradi 9. Tashqi ko'rinishi bir xil bo'lgan bezgak chivinining bir necha egizak turlari mavjudligi qaysi mezonning yetarli emasligini ko'rsatadi? A) Morfologik B) Ekologik C) Genetik D) Fiziologik To'g'ri javob: A) Morfologik ✔ 10. Turni aniqlashda nima uchun bir necha mezondan birgalikda foydalaniladi? A) Har bir mezon faqat o'simliklar uchun qo'llanadi B) Mezonlar bir-birini inkor etadi C) Turni bitta mezon bilan aniqlash qonunan taqiqlangan D) Birorta mezon mutlaq emas, alohida olinganda xato natija berishi mumkin To'g'ri javob: D) Birorta mezon mutlaq emas, alohida olinganda xato natija berishi mumkin ✔ 11. Tur mezonlaridan qaysi biri xromosomalar soni, shakli va kattaligining o'ziga xosligiga asoslanadi? A) Morfologik B) Geografik C) Genetik D) Ekologik To'g'ri javob: C) Genetik ✔ 12. Ot va eshak duragayi — xachirning pushtsizligi nimani ko'rsatadi? A) Ot va eshak bitta tur ekanini B) Ular bitta populyatsiyaga mansubligini C) Xachir alohida yangi tur ekanini D) Ot va eshak alohida turlar ekanini To'g'ri javob: D) Ot va eshak alohida turlar ekanini ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 21 Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning elementar omillari 13. Populyatsiya to'lqinlarining evolyutsion ahamiyati nimada? A) Populyatsiyalarni bir-biri bilan qo'shib yuboradi B) Allellar chastotasini tasodifiy ravishda keskin o'zgartirishi mumkin C) Bevosita yangi mutatsiyalar hosil qiladi D) Genofondni o'zgarmas saqlaydi To'g'ri javob: B) Allellar chastotasini tasodifiy ravishda keskin o'zgartirishi mumkin✔ 14. Kombinativ o'zgaruvchanlikning manbalaridan biri qaysi? A) DNKda bitta nukleotidning almashinishi B) Xromosomalar sonining karrali ortishi C) Muhit ta'sirida fenotipning o'zgarishi D) Meyozda krossingover va xromosomalarning mustaqil taqsimlanishi To'g'ri javob: D) Meyozda krossingover va xromosomalarning mustaqil taqsimlanishi ✔ 15. Evolyutsiyaning elementar hodisasi deb nimaga aytiladi? A) Bitta individda mutatsiya paydo bo'lishiga B) Yangi urug'ning paydo bo'lishiga C) Populyatsiya genofondining barqaror o'zgarishiga D) Individ fenotipining fasllar bo'yicha o'zgarishiga To'g'ri javob: C) Populyatsiya genofondining barqaror o'zgarishiga ✔ 16. Bir hududda yashovchi populyatsiyalarning turli muddatlarda ko'payishi qaysi izolyatsiyaga misol? A) Mexanik B) Geografik C) Ekologik (mavsumiy) D) Etologik To'g'ri javob: C) Ekologik (mavsumiy) ✔ 17. Retsessiv mutatsiyalar populyatsiyada qanday holda uzoq saqlanadi? A) Faqat dominant gomozigota holatda B) Faqat somatik hujayralarda C) Geterozigota holatda, fenotipda namoyon bo'lmay D) Faqat jinsiy xromosomalarda To'g'ri javob: C) Geterozigota holatda, fenotipda namoyon bo'lmay ✔ 18. Tog'li qishloqlar kabi kichik izolyatsiyalangan aholi guruhlarida noyob allellar chastotasining yuqoriligi qaysi omil bilan bog'liq? A) Modifikatsion o'zgaruvchanlik B) Sun'iy tanlanish C) Konvergensiya D) Genlar dreyfi To'g'ri javob: D) Genlar dreyfi ✔ 19. Populyatsiyalarni daryo yoki tog' tizmasi kabi to'siqlar ajratib qo'yishi qanday izolyatsiya? A) Ekologik B) Mexanik C) Geografik D) Etologik To'g'ri javob: C) Geografik ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 22 Bo'lim (BSB): Tabiiy tanlanish shakllari va moslanishlar 20. Bakteriyalarda antibiotiklarga chidamli shtammlarning ko'payishi qaysi tanlanish natijasi? A) Stabillashtiruvchi B) Jinsiy C) Harakatlantiruvchi D) Uzuvchi To'g'ri javob: C) Harakatlantiruvchi✔ 21. Belgining ikki chetki shakllari saqlanib, o'rtacha shakllar yo'qolishiga olib keladigan tanlanish qaysi? A) Sun'iy B) Stabillashtiruvchi C) Uzuvchi (dizruptiv) D) Harakatlantiruvchi To'g'ri javob: C) Uzuvchi (dizruptiv) ✔ 22. Stabillashtiruvchi tanlanish qanday sharoitda ta'sir etadi? A) Muhit sharoiti keskin o'zgarganda B) Populyatsiya ikki xil muhitga tarqalganda C) Muhit sharoiti uzoq vaqt nisbatan o'zgarmay turganda D) Faqat inson ishtirok etganda To'g'ri javob: C) Muhit sharoiti uzoq vaqt nisbatan o'zgarmay turganda ✔ 23. Tabiiy tanlanishning ijodiy roli nimada? A) Kerakli mutatsiyalarni bevosita keltirib chiqaradi B) Individlar sonini doimo bir xil ushlab turadi C) Genofondni o'zgarishsiz saqlaydi D) Tasodifiy irsiy o'zgarishlardan foydalilarini saralab, yangi moslanishlarni yaratadi To'g'ri javob: D) Tasodifiy irsiy o'zgarishlardan foydalilarini saralab, yangi moslanishlarni yaratadi ✔ 24. Tabiiy tanlanishning qaysi shakli o'zgargan muhitda belgining o'rtacha qiymatini bir tomonga siljitadi? A) Harakatlantiruvchi B) Uzuvchi (dizruptiv) C) Jinsiy D) Stabillashtiruvchi To'g'ri javob: A) Harakatlantiruvchi ✔ 25. Oq quyonning qishda oq, yozda kulrang tusda bo'lishi qanday moslanish? A) Mavsumiy himoya rangi B) Mimikriya C) Jinsiy dimorfizm D) Ogohlantiruvchi rang To'g'ri javob: A) Mavsumiy himoya rangi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 23 2-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari 1. Qazilma urug'li paporotniklar qaysi o'simliklar guruhlari o'rtasidagi oraliq shakl? A) Moxlar va paporotniksimonlar B) Paporotniksimonlar va urug'li o'simliklar C) Suvo'tlar va moxlar D) Ochiq urug'lilar va yopiq urug'lilar To'g'ri javob: B) Paporotniksimonlar va urug'li o'simliklar✔ 2. Quyidagilardan qaysi biri odamdagi rudiment organ? A) Ko'richakning chuvalchangsimon o'simtasi B) Ko'p so'rg'ichlilik C) Dumning bo'lishi D) Tananing qalin tuk bilan qoplanishi To'g'ri javob: A) Ko'richakning chuvalchangsimon o'simtasi ✔ 3. Embrionlarning o'xshashlik qonunini kim kashf etgan? A) Ch. Darvin B) K. Ber C) J. Kyuve D) E. Gekkel To'g'ri javob: B) K. Ber ✔ 4. Hayvontishli (zverotishli) sudralib yuruvchilar qaysi sinfning ajdodlari hisoblanadi? A) Qushlar B) Suvda hamda quruqlikda yashovchilar C) Sutemizuvchilar D) Baliqlar To'g'ri javob: C) Sutemizuvchilar ✔ 5. Kelib chiqishi bir xil, lekin turli funksiyani bajaruvchi organlar qanday ataladi? A) Analogik B) Rudiment C) Konvergent D) Gomologik To'g'ri javob: D) Gomologik ✔ Bo'lim (BSB): Turlanish (mikroevolyutsiya) 6. Mikroevolyutsiya va makroevolyutsiya o'rtasidagi asosiy farq nimada? A) Mikroevolyutsiya tur hosil bo'lishigacha, makroevolyutsiya turdan yuqori guruhlar paydo bo'lishigacha boradi B) Mikroevolyutsiyani faqat paleontologiya o'rganadi C) Mikroevolyutsiya faqat o'simliklarda, makroevolyutsiya faqat hayvonlarda boradi D) Makroevolyutsiya tabiiy tanlanishsiz, boshqa mexanizmlar asosida boradi To'g'ri javob: A) Mikroevolyutsiya tur hosil bo'lishigacha, makroevolyutsiya turdan yuqori guruhlar ✔ paydo bo'lishigacha boradi 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 24 7. Poliploidiya orqali turlanish qaysi organizmlarda keng tarqalgan? A) Qushlarda B) Gulli o'simliklarda C) Sudralib yuruvchilarda D) Sutemizuvchilarda To'g'ri javob: B) Gulli o'simliklarda✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning paydo bo'lishi 8. «Hamma tirik — tirikdan» degan biogenez prinsipini qaysi olimlarning tajribalari tasdiqlagan? A) F. Redi va L. Paster B) A. Oparin va J. Holdeyn C) Ch. Darvin va A. Uolles D) S. Miller va G. Yuri To'g'ri javob: A) F. Redi va L. Paster ✔ 9. Yerning birlamchi atmosferasi qanday xususiyatga ega bo'lgan? A) Hozirgiga o'xshash azot-kislorodli B) Qaytaruvchi, erkin kislorodsiz C) Oksidlovchi, kislorodga boy D) Asosan ozondan iborat To'g'ri javob: B) Qaytaruvchi, erkin kislorodsiz ✔ 10. Atmosferada erkin kislorod to'planishiga qaysi organizmlar faoliyati sabab bo'lgan? A) Fotosintezlovchi organizmlar (sianobakteriyalar) B) Viruslar C) Anaerob geterotrof bakteriyalar D) Zamburug'lar To'g'ri javob: A) Fotosintezlovchi organizmlar (sianobakteriyalar) ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari 11. Organizmlar tuzilishining soddalashuvi bilan boradigan evolyutsiya yo'nalishi qaysi? A) Umumiy degeneratsiya B) Idioadaptatsiya C) Divergensiya D) Aromorfoz To'g'ri javob: A) Umumiy degeneratsiya ✔ 12. Hasharotlarda og'iz apparatining turli tiplari (kemiruvchi, so'ruvchi, sanchib so'ruvchi) qaysi yo'nalishga misol? A) Konvergensiya B) Aromorfoz C) Idioadaptatsiya D) Umumiy degeneratsiya To'g'ri javob: C) Idioadaptatsiya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 25 13. Idioadaptatsiyalar natijasida odatda qanday sistematik guruhlar paydo bo'ladi? A) Yangi tiplar B) Turlar, urug'lar, oilalar kabi kichikroq guruhlar C) Yangi olamlar D) Yangi sinflar va bo'limlar To'g'ri javob: B) Turlar, urug'lar, oilalar kabi kichikroq guruhlar✔ 14. Qaysi biri umumiy degeneratsiyaga misol? A) Tasmasimon chuvalchanglarda hazm tizimining yo'qolishi B) Qushlarda patlarning paydo bo'lishi C) Sutemizuvchilarda yo'ldoshning paydo bo'lishi D) Baliqlarda jag'larning paydo bo'lishi To'g'ri javob: A) Tasmasimon chuvalchanglarda hazm tizimining yo'qolishi ✔ 15. Tuzilish darajasini oshirmaydigan, muayyan sharoitga xususiy moslanishlar nima deyiladi? A) Aromorfoz B) Umumiy degeneratsiya C) Idioadaptatsiya D) Biologik regress To'g'ri javob: C) Idioadaptatsiya ✔ 16. Biologik regress nimada namoyon bo'ladi? A) Yangi turlar ko'payib, areal kengayadi B) Individlar soni kamayib, areal torayib, turlar soni qisqaradi C) Tuzilish murakkablashib, guruh gullaydi D) Moslanishlar kuchayib, son ortadi To'g'ri javob: B) Individlar soni kamayib, areal torayib, turlar soni qisqaradi ✔ 17. Evolyutsiyada biologik progressga erishish yo'llari qaysilar? A) Aromorfoz, idioadaptatsiya va umumiy degeneratsiya B) Faqat idioadaptatsiya C) Faqat konvergensiya D) Faqat aromorfoz To'g'ri javob: A) Aromorfoz, idioadaptatsiya va umumiy degeneratsiya ✔ 18. Biologik progress belgilari qaysi javobda to'g'ri ko'rsatilgan? A) Individlar sonining kamayishi va arealning qisqarishi B) Tuzilishning soddalashuvi va arealning torayishi C) Turlar sonining kamayishi va qirilib ketish D) Individlar sonining ortishi, arealning kengayishi, yangi sistematik guruhlar hosil bo'lishi To'g'ri javob: D) Individlar sonining ortishi, arealning kengayishi, yangi sistematik guruhlar hosil ✔ bo'lishi Bo'lim (BSB): Yerda hayotning rivojlanish tarixi 19. Yer tarixidagi eralarning to'g'ri ketma-ketligi qaysi? A) Arxey, proterozoy, katarxey, kaynozoy, mezozoy, paleozoy B) Katarxey, arxey, proterozoy, paleozoy, mezozoy, kaynozoy C) Katarxey, proterozoy, arxey, mezozoy, paleozoy, kaynozoy D) Arxey, katarxey, paleozoy, proterozoy, mezozoy, kaynozoy To'g'ri javob: B) Katarxey, arxey, proterozoy, paleozoy, mezozoy, kaynozoy ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 26 20. Paleozoy erasining oxirgi davri qaysi? A) Toshko'mir B) Perm C) Trias D) Kembriy To'g'ri javob: B) Perm✔ 21. Odam qaysi davrda paydo bo'lgan? A) Bo'r B) Paleogen C) Yura D) Antropogen (to'rtlamchi) To'g'ri javob: D) Antropogen (to'rtlamchi) ✔ 22. Birinchi sutemizuvchilar qaysi davrda paydo bo'lgan? A) Devon B) Neogen C) Trias D) Bo'r To'g'ri javob: C) Trias ✔ 23. Yopiq urug'li (gulli) o'simliklar qaysi davrda paydo bo'lgan? A) Silur B) Devon C) Bo'r D) Kembriy To'g'ri javob: C) Bo'r ✔ 24. Dinozavrlarning ommaviy qirilib ketishi qaysi davr oxiriga to'g'ri keladi? A) Bo'r B) Neogen C) Perm D) Trias To'g'ri javob: A) Bo'r ✔ 25. Mezozoy erasi davrlarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi? A) Trias, yura, bo'r B) Yura, trias, bo'r C) Bo'r, yura, trias D) Trias, bo'r, yura To'g'ri javob: A) Trias, yura, bo'r ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 27 2-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari 1. Turli organizmlarda bir xil oqsil (masalan, sitoxrom c) aminokislotalar ketma-ketligining o'xshashligi evolyutsiyaning qaysi dalili? A) Molekulyar-biokimyoviy B) Paleontologik C) Embriologik D) Biogeografik To'g'ri javob: A) Molekulyar-biokimyoviy✔ 2. Odam qo'li, ko'rshapalak qanoti va kitning old suzgichi qanday organlar? A) Analogik B) Rudiment C) Atavistik D) Gomologik To'g'ri javob: D) Gomologik ✔ 3. Otning filogenetik qatorini tiklagan olim kim? A) E. Gekkel B) A. N. Severtsov C) K. Ber D) V. O. Kovalevskiy To'g'ri javob: D) V. O. Kovalevskiy ✔ 4. Qadimgi panjaqanotli baliqlar qaysi guruhlar o'rtasidagi bog'lovchi hisoblanadi? A) Baliqlar va suvda hamda quruqlikda yashovchilar B) Sudralib yuruvchilar va qushlar C) Lansetnik va baliqlar D) Sudralib yuruvchilar va sutemizuvchilar To'g'ri javob: A) Baliqlar va suvda hamda quruqlikda yashovchilar ✔ 5. Makroevolyutsiya deb nimaga aytiladi? A) Populyatsiya ichidagi genetik o'zgarishlarga B) Turdan yuqori sistematik guruhlar (urug', oila, sinf)ning paydo bo'lish jarayoniga C) Mutatsiyalarning paydo bo'lishiga D) Organizmning individual rivojlanishiga To'g'ri javob: B) Turdan yuqori sistematik guruhlar (urug', oila, sinf)ning paydo bo'lish jarayoniga ✔ Bo'lim (BSB): Turlanish (mikroevolyutsiya) 6. Turlanishning asosiy usullari qaysilar? A) Sun'iy va tabiiy B) Konvergent va parallel C) Aromorfoz va idioadaptatsiya D) Geografik (allopatrik) va ekologik (simpatrik) To'g'ri javob: D) Geografik (allopatrik) va ekologik (simpatrik) ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 28 7. Turlanish jarayonini yakunlovchi asosiy shart nima? A) Reproduktiv (genetik) izolyatsiyaning yuzaga kelishi B) Arealning qisqarishi C) Modifikatsion o'zgaruvchanlik D) Populyatsiya sonining ortishi To'g'ri javob: A) Reproduktiv (genetik) izolyatsiyaning yuzaga kelishi✔ 8. G. D. Karpechenko uzoq duragaylash va xromosomalar sonini ikki hissa oshirish orqali qanday pushtli duragay olgan? A) Olma va nok duragayi B) Bug'doy va javdar duragayi C) Turp va karam duragayi D) Ot va eshak duragayi To'g'ri javob: C) Turp va karam duragayi ✔ 9. Mikroevolyutsiyaning yakuniy natijasi nima? A) Yangi oilaning paydo bo'lishi B) Yangi sinfning paydo bo'lishi C) Yangi turning paydo bo'lishi D) Biologik regress To'g'ri javob: C) Yangi turning paydo bo'lishi ✔ 10. Madaniy bug'doyning ko'p turlari qanday yo'l bilan kelib chiqqan deb hisoblanadi? A) Faqat genlar dreyfi B) Turlararo duragaylanish va poliploidiya C) Faqat geografik izolyatsiya D) Umumiy degeneratsiya To'g'ri javob: B) Turlararo duragaylanish va poliploidiya ✔ 11. Galapagos vyuroklarining turli tumshuqli turlari bitta ajdoddan kelib chiqqanligi qaysi jarayonni ko'rsatadi? A) Belgilar divergensiyasi B) Biologik regress C) Umumiy degeneratsiya D) Belgilar konvergensiyasi To'g'ri javob: A) Belgilar divergensiyasi ✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning paydo bo'lishi 12. Birlamchi hujayra membranasining hosil bo'lishida qaysi moddalar muhim rol o'ynagan? A) Polisaxaridlar B) Nuklein kislotalar C) Mineral tuzlar D) Lipidlar To'g'ri javob: D) Lipidlar ✔ 13. Miller tajribasida qanday gazlar aralashmasidan foydalanilgan? A) Ozon, kislorod va argon B) Metan, ammiak, vodorod va suv bug'i C) Kislorod, azot va karbonat angidrid D) Xlor, vodorod va kislorod To'g'ri javob: B) Metan, ammiak, vodorod va suv bug'i ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 29 14. Birlamchi atmosfera sharoitini modellashtirib, elektr razryadi ta'sirida aminokislotalar hosil bo'lishini tajribada ko'rsatgan olim kim? A) F. Redi B) S. Miller C) K. Ber D) L. Paster To'g'ri javob: B) S. Miller✔ 15. Oparin nazariyasiga ko'ra suvda yuqori molekulali birikmalar to'planib hosil qilgan, atrofdan ajralgan tomchilar nima deyiladi? A) Xromatoforlar B) Stromatolitlar C) Ribosomalar D) Koatservatlar To'g'ri javob: D) Koatservatlar ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari 16. Qaysi biri aromorfozga misol? A) Sutemizuvchilarda to'rt kamerali yurak va issiqqonlilik B) Qushlar tumshug'ining turli shakli C) Kaktus barglarining tikanga aylanishi D) Kitning suzgichlari To'g'ri javob: A) Sutemizuvchilarda to'rt kamerali yurak va issiqqonlilik ✔ 17. Parazit o'simlik zarpechakning barg va ildizlarini yo'qotishi evolyutsiyaning qaysi yo'nalishi? A) Idioadaptatsiya B) Umumiy degeneratsiya C) Aromorfoz D) Konvergensiya To'g'ri javob: B) Umumiy degeneratsiya ✔ 18. O'simliklar evolyutsiyasidagi aromorfozga misol qaysi? A) Barglarning tikanga aylanishi B) Barglarning mum bilan qoplanishi C) Urug'ning paydo bo'lishi D) Ildizmevalarning hosil bo'lishi To'g'ri javob: C) Urug'ning paydo bo'lishi ✔ 19. Parallelizm deb nimaga aytiladi? A) Kelib chiqishi mutlaqo boshqa organizmlarning o'xshashligiga B) Organizm tuzilishining soddalashuviga C) Bir ajdoddan kelib chiqqan shakllarning tafovutlanishiga D) Yaqin qarindosh, lekin ajralgan guruhlarda o'xshash belgilarning mustaqil rivojlanishiga To'g'ri javob: D) Yaqin qarindosh, lekin ajralgan guruhlarda o'xshash belgilarning mustaqil ✔ rivojlanishiga 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 30 Bo'lim (BSB): Yerda hayotning rivojlanish tarixi 20. Arxeopteriks qoldiqlari qaysi davr qatlamlaridan topilgan? A) Yura B) Trias C) Perm D) Paleogen To'g'ri javob: A) Yura✔ 21. Paleozoy erasining birinchi davri qaysi? A) Silur B) Perm C) Kembriy D) Devon To'g'ri javob: C) Kembriy ✔ 22. Dinozavrlarning gullagan davri qaysi eraga to'g'ri keladi? A) Mezozoy B) Kaynozoy C) Proterozoy D) Paleozoy To'g'ri javob: A) Mezozoy ✔ 23. Muzlik davrlari, mamontlar va junli karkidonlar qaysi davrga xos? A) Antropogen B) Kembriy C) Bo'r D) Perm To'g'ri javob: A) Antropogen ✔ 24. Quyidagi eralardan qaysi biri eng qisqa davom etgan (hozirgacha)? A) Paleozoy B) Kaynozoy C) Arxey D) Proterozoy To'g'ri javob: B) Kaynozoy ✔ 25. «Baliqlar davri» deb ataluvchi, birinchi suvda hamda quruqlikda yashovchilar paydo bo'lgan davr qaysi? A) Perm B) Yura C) Devon D) Kembriy To'g'ri javob: C) Devon ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 31 2-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari 1. No'xat jingalaklari va zirk tikanlari qanday organlar? A) Analogik B) Atavistik C) Gomologik (bargning shakl o'zgarishi) D) Rudiment To'g'ri javob: C) Gomologik (bargning shakl o'zgarishi)✔ 2. Evolyutsiya jarayonida o'z funksiyasini yo'qotgan, kam rivojlangan organlar nima deyiladi? A) Rudiment organlar B) Atavizmlar C) Analogik organlar D) Gomologik organlar To'g'ri javob: A) Rudiment organlar ✔ 3. Ayrim odamlarda uzoq ajdodlarga xos belgilarning qayta namoyon bo'lishi (masalan, dum, ko'p so'rg'ichlilik) nima deyiladi? A) Atavizm B) Analogiya C) Konvergensiya D) Rudiment To'g'ri javob: A) Atavizm ✔ 4. Latimeriya qaysi guruhga mansub relikt baliq? A) Suyakli-tog'ayli baliqlar B) Panjaqanotli baliqlar C) Tog'ayli baliqlar D) Ikki xil nafas oluvchi baliqlar To'g'ri javob: B) Panjaqanotli baliqlar ✔ 5. Kelib chiqishi har xil, bajaradigan funksiyasi o'xshash organlar qanday ataladi? A) Gomologik B) Atavizm C) Rudiment D) Analogik To'g'ri javob: D) Analogik ✔ 6. Kapalak qanoti va qush qanoti qanday organlar? A) Analogik B) Gomologik C) Atavistik D) Rudiment To'g'ri javob: A) Analogik ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 32 7. Kit va delfinlarda saqlanib qolgan tos suyagi qoldiqlari evolyutsiyaning qanday dalili? A) Analogik organ — biogeografik dalil B) Oraliq shakl — paleontologik dalil C) Atavizm — embriologik dalil D) Rudiment organ — qiyosiy anatomik dalil To'g'ri javob: D) Rudiment organ — qiyosiy anatomik dalil✔ Bo'lim (BSB): Turlanish (mikroevolyutsiya) 8. Mikroevolyutsiya jarayonlarini nisbatan qisqa vaqt ichida tabiatda kuzatish mumkinmi? A) Faqat qazilma qoldiqlarda kuzatiladi B) Faqat laboratoriyada sun'iy holda kuzatiladi C) Yo'q, u faqat millionlab yillarda namoyon bo'ladi D) Ha, masalan, zararkunandalarning zaharlarga chidamliligi ortishida To'g'ri javob: D) Ha, masalan, zararkunandalarning zaharlarga chidamliligi ortishida ✔ 9. Ajdod tur arealining kengayishi yoki bo'linib ketishi natijasida populyatsiyalarning makon jihatdan ajralishi bilan boradigan turlanish qaysi? A) Geografik (allopatrik) B) Duragaylanish C) Poliploidiya D) Ekologik (simpatrik) To'g'ri javob: A) Geografik (allopatrik) ✔ 10. Turlar o'rtasidagi reproduktiv izolyatsiyaga misol qaysi? A) Ikki populyatsiyaning bir ko'lda yashashi B) Individlarning tusi bir xil bo'lishi C) Turlararo duragaylarning pushtsiz bo'lishi D) Bir xil oziq iste'mol qilinishi To'g'ri javob: C) Turlararo duragaylarning pushtsiz bo'lishi ✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning paydo bo'lishi 11. Dastlabki organik moddalar sintezi uchun energiya manbai bo'lib nimalar xizmat qilgan? A) Faqat oziq moddalarning parchalanishi B) Faqat fotosintez energiyasi C) Faqat ATF energiyasi D) Chaqmoq razryadlari, ultrabinafsha nurlar, vulqon issiqligi To'g'ri javob: D) Chaqmoq razryadlari, ultrabinafsha nurlar, vulqon issiqligi ✔ 12. Dastlabki organizmlar energiya olish usuli bo'yicha qanday bo'lgan deb hisoblanadi? A) Mikroaerofil B) Fakultativ aerob C) Aerob D) Anaerob To'g'ri javob: D) Anaerob ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 33 13. S. Miller tajribasi qaysi yili o'tkazilgan? A) 1859-yil B) 1909-yil C) 1924-yil D) 1953-yil To'g'ri javob: D) 1953-yil✔ 14. Hayotning abiogen yo'l bilan paydo bo'lishi haqidagi koatservat nazariyasini kim ilgari surgan? A) V. I. Vernadskiy B) Ch. Darvin C) A. I. Oparin D) L. Paster To'g'ri javob: C) A. I. Oparin ✔ 15. S-simon bo'yinli kolba yordamida mikroorganizmlar o'z-o'zidan paydo bo'lmasligini isbotlagan olim kim? A) L. Paster B) F. Redi C) A. Levenguk D) J. Holdeyn To'g'ri javob: A) L. Paster ✔ 16. Irsiy axborotni saqlash va katalizator vazifasini birga bajara olgani uchun dastlabki «hayot molekulasi» sifatida qaysi biri ko'proq qaraladi? A) Lipid B) Oqsil C) RNK D) Polisaxarid To'g'ri javob: C) RNK ✔ 17. Koatservatlarning tirik organizmlarga o'xshash xususiyati qaysi? A) Mitoz yo'li bilan bo'linishi B) Irsiy axborotni DNK yordamida aniq ko'paytirishi C) Fotosintez qilishi D) Muhitdan moddalarni tanlab yutishi, kattalashishi va bo'linishi To'g'ri javob: D) Muhitdan moddalarni tanlab yutishi, kattalashishi va bo'linishi ✔ 18. Hayotning kimyoviy evolyutsiyasi bosqichlarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi? A) Koatservatlar → noorganik moddalar → probiontlar → oddiy organik moddalar → biopolimerlar B) Noorganik moddalar → oddiy organik moddalar → biopolimerlar → koatservatlar → probiontlar C) Probiontlar → koatservatlar → biopolimerlar → oddiy organik moddalar → noorganik moddalar D) Biopolimerlar → noorganik moddalar → koatservatlar → oddiy organik moddalar → probiontlar To'g'ri javob: B) Noorganik moddalar → oddiy organik moddalar → biopolimerlar → koatservatlar ✔ → probiontlar 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 34 Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari 19. Hozirgi davrda biologik regress holatidagi o'simliklar guruhiga misol qaysi? A) Qirqbo'g'imlar va plaunlar B) Bug'doydoshlar C) Yopiq urug'lilar D) Murakkabguldoshlar To'g'ri javob: A) Qirqbo'g'imlar va plaunlar✔ 20. Gul va qo'sh urug'lanishning paydo bo'lishi qaysi guruhda yuz bergan aromorfoz? A) Paporotniksimonlarda B) Ochiq urug'lilarda C) Moxlarda D) Yopiq urug'lilarda To'g'ri javob: D) Yopiq urug'lilarda ✔ 21. Qaysi biri idioadaptatsiyaga misol? A) Umurtqalilarda jag'larning paydo bo'lishi B) O'simliklarda o'tkazuvchi to'qimalarning paydo bo'lishi C) Kaktus barglarining tikanga aylanishi D) Issiqqonlilikning paydo bo'lishi To'g'ri javob: C) Kaktus barglarining tikanga aylanishi ✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning rivojlanish tarixi 22. Qadimgi sianobakteriyalar faoliyati natijasida hosil bo'lgan qatlamli ohaktosh tuzilmalar nima deyiladi? A) Trilobitlar B) Ammonitlar C) Stromatolitlar D) Koatservatlar To'g'ri javob: C) Stromatolitlar ✔ 23. Ko'p hujayrali organizmlar va jinsiy jarayon qaysi erada paydo bo'lgan? A) Katarxey B) Proterozoy C) Mezozoy D) Kaynozoy To'g'ri javob: B) Proterozoy ✔ 24. Ilk umurtqalilar — jag'siz baliqsimonlar qaysi erada paydo bo'lgan? A) Arxey B) Paleozoy C) Mezozoy D) Kaynozoy To'g'ri javob: B) Paleozoy ✔ 25. O'simliklar (psilofitlar) quruqlikka qaysi davrda chiqqan? A) Trias B) Yura C) Bo'r D) Silur To'g'ri javob: D) Silur ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 35 2-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari 1. Ot evolyutsiyasida oyoqlarda qanday o'zgarish kuzatilgan? A) Tuyoqlar yo'qolib, o'rniga tirnoqlar paydo bo'lgan B) Oyoqlar qisqarib, suzgichga aylangan C) Barmoqlar soni ortib borgan D) Barmoqlar soni kamayib, bitta barmoq kuchli rivojlangan To'g'ri javob: D) Barmoqlar soni kamayib, bitta barmoq kuchli rivojlangan✔ 2. Kaktus tikani (barg o'zgarishi) va na'matak tikani (po'st o'simtasi) qanday organlar? A) Rudiment B) Analogik C) Gomologik D) Atavistik To'g'ri javob: B) Analogik ✔ 3. Barcha umurtqali hayvonlar embrionlarida jabra yoriqlarining bo'lishi evolyutsiyaning qaysi dalili? A) Paleontologik B) Biokimyoviy C) Biogeografik D) Embriologik To'g'ri javob: D) Embriologik ✔ 4. Avstraliyada xaltali sutemizuvchilarning ko'p va xilma-xil bo'lishi evolyutsiyaning qaysi dalili? A) Qiyosiy anatomik B) Molekulyar C) Embriologik D) Biogeografik To'g'ri javob: D) Biogeografik ✔ 5. Arxeopteriks qaysi hayvonlar guruhlari o'rtasidagi oraliq shakl? A) Qushlar va sutemizuvchilar B) Baliqlar va suvda hamda quruqlikda yashovchilar C) Sudralib yuruvchilar va qushlar D) Suvda hamda quruqlikda yashovchilar va sudralib yuruvchilar To'g'ri javob: C) Sudralib yuruvchilar va qushlar ✔ 6. Tuxum qo'yuvchi sutemizuvchilar (o'rdakburun, exidna) qaysi guruhlarning qarindoshligidan dalolat beradi? A) Sudralib yuruvchilar va sutemizuvchilar B) Qushlar va baliqlar C) Baliqlar va sutemizuvchilar D) Amfibiyalar va qushlar To'g'ri javob: A) Sudralib yuruvchilar va sutemizuvchilar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 36 Bo'lim (BSB): Turlanish (mikroevolyutsiya) 7. Bir ajdoddan qisqa geologik vaqtda ko'plab yangi turlar hosil bo'lib, turli muhitlarga tarqalishi nima deyiladi? A) Adaptiv nurlanish B) Gradatsiya C) Konvergensiya D) Biologik regress To'g'ri javob: A) Adaptiv nurlanish✔ 8. Marvaridgulning Yevropa va Uzoq Sharqdagi bir-biridan ajralgan kenja turlari qanday turlanishga misol? A) Ekologik B) Sun'iy C) Poliploid D) Geografik To'g'ri javob: D) Geografik ✔ 9. Geografik turlanishga nima sabab bo'lishi mumkin? A) Bir hududda turli muddatda gullash B) Xromosomalar sonining karrali ortishi C) Bir hududda turli oziqqa ixtisoslashish D) Muzliklar, tog'lar yoki daryolarning arealni bo'lib yuborishi To'g'ri javob: D) Muzliklar, tog'lar yoki daryolarning arealni bo'lib yuborishi ✔ 10. «Simpatrik turlanish» atamasining ma'nosi nima? A) Bitta areal ichida boradigan turlanish B) Faqat suv muhitida boradigan turlanish C) Bir-biridan ajralgan areallarda boradigan turlanish D) Faqat inson boshqaradigan turlanish To'g'ri javob: A) Bitta areal ichida boradigan turlanish ✔ 11. Turlanishning boshlang'ich bosqichi sifatida nima qaraladi? A) Populyatsiyalarning ajralishi va genofondlarida farqlar to'planishi B) Ajdod turning qirilib ketishi C) Arealning butun yer sharini egallashi D) Yangi urug'ning paydo bo'lishi To'g'ri javob: A) Populyatsiyalarning ajralishi va genofondlarida farqlar to'planishi ✔ 12. Ekologik turlanishda populyatsiyalar ajralishining asosiy sababi nima? A) Yangi tog' tizmalarining paydo bo'lishi B) Materiklarning bir-biridan uzoqlashishi C) Daryolarning o'zanini o'zgartirishi D) Turli oziq, yashash joyi yoki ko'payish muddatlariga moslashish To'g'ri javob: D) Turli oziq, yashash joyi yoki ko'payish muddatlariga moslashish ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 37 Bo'lim (BSB): Yerda hayotning paydo bo'lishi 13. Yerning yoshi taxminan qancha deb baholanadi? A) 45–46 mln yil B) 450–460 mln yil C) 10–12 mlrd yil D) 4,5–4,6 mlrd yil To'g'ri javob: D) 4,5–4,6 mlrd yil✔ 14. Abiogenez nima? A) Tiriklikning jonsiz moddalardan paydo bo'lishi B) Hayotning koinotdan kelishi C) Tirik organizmlarning faqat tiriklardan paydo bo'lishi D) Hayotning yaratilganligi To'g'ri javob: A) Tiriklikning jonsiz moddalardan paydo bo'lishi ✔ 15. Atmosferada kislorod to'planishi natijasida yuqori qatlamlarda nima hosil bo'lib, organizmlarning quruqlikka chiqishiga imkon berdi? A) Metan qatlami B) Bulutlar qatlami C) Ozon qatlami D) Karbonat angidrid qatlami To'g'ri javob: C) Ozon qatlami ✔ 16. A. I. Oparin hayotning paydo bo'lishi haqidagi farazini qaysi yili e'lon qilgan? A) 1924-yil B) 1859-yil C) 1953-yil D) 1809-yil To'g'ri javob: A) 1924-yil ✔ 17. Oparin–Holdeyn gipotezasiga ko'ra dastlabki organik moddalar qayerda to'planib, «birlamchi sho'rva» hosil qilgan? A) Vulqon lavasida B) Atmosferaning yuqori qatlamida C) Birlamchi okeanda D) Muzliklarda To'g'ri javob: C) Birlamchi okeanda ✔ 18. Oparin nazariyasiga ko'ra dastlabki organizmlar oziqlanish usuli bo'yicha qanday bo'lgan? A) Xemoavtotrof B) Fotoavtotrof C) Geterotrof D) Miksotrof To'g'ri javob: C) Geterotrof ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 38 Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari 19. Umumiy degeneratsiya biologik progressga olib kelishi mumkinmi? A) Yo'q, u har doim biologik regressga olib keladi B) Ha, masalan, ko'plab parazitlar soni va tarqalishi ortgan C) Faqat o'simliklarda olib keladi D) Faqat sutemizuvchilarda olib keladi To'g'ri javob: B) Ha, masalan, ko'plab parazitlar soni va tarqalishi ortgan✔ 20. Akula, ixtiozavr va delfin tana shaklining o'xshashligi qaysi jarayon natijasi? A) Degeneratsiya B) Divergensiya C) Aromorfoz D) Konvergensiya To'g'ri javob: D) Konvergensiya ✔ 21. Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari haqidagi ta'limotni ishlab chiqqan olim kim? A) A. N. Severtsov B) N. I. Vavilov C) V. I. Vernadskiy D) I. I. Shmalgauzen To'g'ri javob: A) A. N. Severtsov ✔ 22. Aromorfozlar natijasida odatda qanday sistematik guruhlar paydo bo'ladi? A) Faqat kenja turlar B) Yirik guruhlar — sinflar, tiplar C) Faqat zotlar va navlar D) Faqat populyatsiyalar To'g'ri javob: B) Yirik guruhlar — sinflar, tiplar ✔ 23. A. N. Severtsov fikricha biologik progress nima? A) Guruhning yashash uchun kurashda muvaffaqiyat qozonishi B) Faqat tuzilishning murakkablashuvi C) Organizmlar sonining kamayishi D) Organlarning soddalashuvi To'g'ri javob: A) Guruhning yashash uchun kurashda muvaffaqiyat qozonishi ✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning rivojlanish tarixi 24. Eukariot hujayra paydo bo'lishini simbiogenez nazariyasi qanday tushuntiradi? A) Eukariotlar viruslardan kelib chiqqan B) Eukariotlar koatservatlardan bevosita paydo bo'lgan C) Yadro tashqi muhitdan tayyor holda yutilgan D) Mitoxondriya va xloroplastlar bir vaqtlar mustaqil bo'lgan prokariotlardan kelib chiqqan To'g'ri javob: D) Mitoxondriya va xloroplastlar bir vaqtlar mustaqil bo'lgan prokariotlardan kelib ✔ chiqqan 25. Kaynozoy erasi yana qanday nom bilan ataladi? A) Sudralib yuruvchilar erasi B) Sutemizuvchilar va gulli o'simliklar erasi C) Prokariotlar erasi D) Baliqlar erasi To'g'ri javob: B) Sutemizuvchilar va gulli o'simliklar erasi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 39 2-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Makroevolyutsiya va evolyutsiya dalillari 1. Hozirgacha deyarli o'zgarmay saqlanib qolgan qadimgi organizmlar (latimeriya, gatteriya, ginkgo) nima deb ataladi? A) Relikt turlar B) Atavizmlar C) Rudimentlar D) Oraliq shakllar To'g'ri javob: A) Relikt turlar✔ 2. «Ontogenez filogenezning qisqa va tez takrorlanishidir» degan biogenetik qonun mualliflari kimlar? A) F. Myuller va E. Gekkel B) A. Oparin va J. Holdeyn C) K. Ber va Ch. Darvin D) K. Linney va J. B. Lamark To'g'ri javob: A) F. Myuller va E. Gekkel ✔ Bo'lim (BSB): Turlanish (mikroevolyutsiya) 3. Ekologik turlanish qanday kechadi? A) Faqat areal tog'lar bilan bo'linganda kechadi B) Bir areal ichida populyatsiyalar turli ekologik sharoitlarga moslashib ajraladi C) Faqat inson ishtirokida kechadi D) Faqat okean orollarida kechadi To'g'ri javob: B) Bir areal ichida populyatsiyalar turli ekologik sharoitlarga moslashib ajraladi ✔ 4. Orolga tushib qolgan populyatsiyaning materikdagi ajdod populyatsiyadan uzoq vaqt ajralib, yangi turga aylanishi qanday turlanish? A) Poliploid B) Ekologik C) Duragay D) Geografik To'g'ri javob: D) Geografik ✔ 5. O'simliklarda xromosomalar to'plamining karrali ortishi orqali tez boradigan turlanish qanday nomlanadi? A) Geteroploidiya B) Genlar dreyfi C) Geografik izolyatsiya D) Poliploidiya To'g'ri javob: D) Poliploidiya ✔ 6. Mikroevolyutsiya deb nimaga aytiladi? A) Turdan yuqori sistematik guruhlarning paydo bo'lishiga B) Biosferaning tarixiy rivojlanishiga C) Populyatsiyalarda boradigan va yangi tur hosil bo'lishiga olib keladigan jarayonlarga D) Yerda hayotning paydo bo'lishiga To'g'ri javob: C) Populyatsiyalarda boradigan va yangi tur hosil bo'lishiga olib keladigan ✔ jarayonlarga 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 40 7. Sevan ko'lidagi forel balig'ining turli muddatlarda va turli joylarda uvildiriq tashlaydigan populyatsiyalari qanday turlanishga misol? A) Geografik B) Sun'iy C) Ekologik D) Poliploid To'g'ri javob: C) Ekologik✔ 8. «Allopatrik turlanish» atamasining ma'nosi nima? A) Bir avlod ichida tugaydigan turlanish B) Bitta areal ichida boradigan turlanish C) Bir-biridan ajralgan, turli areallarda boradigan turlanish D) Inson boshqaradigan sun'iy turlanish To'g'ri javob: C) Bir-biridan ajralgan, turli areallarda boradigan turlanish ✔ 9. Mikroevolyutsiya qaysi darajada boradi? A) Turkumlar ichida B) Tur ichida, populyatsiyalarda C) Sinflar orasida D) Butun biosfera darajasida To'g'ri javob: B) Tur ichida, populyatsiyalarda ✔ 10. Bir ko'ldagi baliqlarning bir guruhi tubda, boshqasi suv qalinligida oziqlanib, o'zaro chatishmay qo'yishi qanday turlanish boshlanishini ko'rsatadi? A) Geografik B) Sun'iy C) Ekologik D) Poliploid To'g'ri javob: C) Ekologik ✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning paydo bo'lishi 11. Hayot Yerga koinotdan meteoritlar yoki kosmik chang bilan keltirilgan degan faraz nima deyiladi? A) Abiogenez B) Biogenez C) Panspermiya D) Kreatsionizm To'g'ri javob: C) Panspermiya ✔ 12. Probiontlar deb nimaga aytiladi? A) Viruslarning qadimgi shakllariga B) Ko'p hujayrali ilk hayvonlarga C) Hozirgi zamon bakteriyalariga D) Membrana bilan o'ralgan, moddalar almashinuvi va o'z-o'zini ko'paytirish qobiliyatiga ega ilk tizimlarga To'g'ri javob: D) Membrana bilan o'ralgan, moddalar almashinuvi va o'z-o'zini ko'paytirish ✔ qobiliyatiga ega ilk tizimlarga 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 41 13. Go'shtli idishlarni doka bilan yopib, pashsha lichinkalari o'z-o'zidan paydo bo'lmasligini isbotlagan olim kim? A) F. Redi B) A. I. Oparin C) S. Miller D) L. Paster To'g'ri javob: A) F. Redi✔ 14. Qaysi nazariya hayot qanday paydo bo'lgani masalasini hal qilmay, uni boshqa joyga ko'chiradi xolos? A) RNK dunyosi gipotezasi B) Biokimyoviy evolyutsiya C) Koatservat nazariyasi D) Panspermiya To'g'ri javob: D) Panspermiya ✔ Bo'lim (BSB): Evolyutsiyaning asosiy yo'nalishlari 15. Kelib chiqishi turlicha bo'lgan organizmlarda o'xshash sharoit ta'sirida o'xshash belgilarning paydo bo'lishi nima deyiladi? A) Aromorfoz B) Divergensiya C) Konvergensiya D) Gradatsiya To'g'ri javob: C) Konvergensiya ✔ 16. Qushlarda patning paydo bo'lishi va issiqqonlilik evolyutsiyaning qaysi yo'nalishiga kiradi? A) Biologik regress B) Idioadaptatsiya C) Aromorfoz D) Umumiy degeneratsiya To'g'ri javob: C) Aromorfoz ✔ 17. Ko'p hujayralilikning paydo bo'lishi qanday evolyutsion o'zgarish hisoblanadi? A) Umumiy degeneratsiya B) Konvergensiya C) Aromorfoz D) Idioadaptatsiya To'g'ri javob: C) Aromorfoz ✔ 18. Umurtqalilarning suvdan quruqlikka chiqishini ta'minlagan aromorfoz qaysi? A) Tangachalarning yo'qolishi B) O'pka bilan nafas olish va besh barmoqli oyoqlarning paydo bo'lishi C) Tana rangining muhitga moslashuvi D) Suzgichlar sonining ortishi To'g'ri javob: B) O'pka bilan nafas olish va besh barmoqli oyoqlarning paydo bo'lishi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 42 19. Tuzilishning umumiy murakkablashuvi va hayot faoliyatining umumiy jadallashuviga olib keladigan evolyutsion o'zgarish nima? A) Idioadaptatsiya B) Aromorfoz C) Konvergensiya D) Umumiy degeneratsiya To'g'ri javob: B) Aromorfoz✔ Bo'lim (BSB): Yerda hayotning rivojlanish tarixi 20. Prokariotlar va fotosintezning paydo bo'lishi qaysi eraga to'g'ri keladi? A) Paleozoy B) Arxey C) Kaynozoy D) Mezozoy To'g'ri javob: B) Arxey ✔ 21. Qushlar sinfining ajdodlari qaysi guruh hisoblanadi? A) Xaltali sutemizuvchilar B) Panjaqanotli baliqlar C) Qadimgi sudralib yuruvchilar D) Suvda hamda quruqlikda yashovchilar To'g'ri javob: C) Qadimgi sudralib yuruvchilar ✔ 22. Ochiq urug'li o'simliklar qaysi erada eng ko'p tarqalgan? A) Kaynozoy B) Mezozoy C) Proterozoy D) Arxey To'g'ri javob: B) Mezozoy ✔ 23. Daraxtsimon paporotniklar, qirqbo'g'imlar va plaunlarning ulkan o'rmonlari keng tarqalib, ko'mir konlarini hosil qilgan davr qaysi? A) Toshko'mir (karbon) B) Antropogen C) Kembriy D) Bo'r To'g'ri javob: A) Toshko'mir (karbon) ✔ 24. Kembriy davrida dengizlarda qaysi organizmlar keng tarqalgan bo'lgan? A) Sutemizuvchilar B) Dinozavrlar C) Umurtqasizlar (trilobitlar va boshqalar) D) Gulli o'simliklar To'g'ri javob: C) Umurtqasizlar (trilobitlar va boshqalar) ✔ 25. Birinchi sudralib yuruvchilar qaysi davrda paydo bo'lgan? A) Ordovik B) Toshko'mir (karbon) C) Kembriy D) Neogen To'g'ri javob: B) Toshko'mir (karbon) ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 43 3-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ekologik omillar 1. Cho'l tulkisi — fenekning katta quloqlari qanday ahamiyatga ega? A) Tanadan issiqlik chiqarishni kuchaytiradi B) Tanada issiqlikni saqlaydi C) Suv to'plashga xizmat qiladi D) Ko'zni qumdan himoya qiladi To'g'ri javob: A) Tanadan issiqlik chiqarishni kuchaytiradi✔ 2. Allen qoidasiga ko'ra shimoliy hududlardagi issiqqonli hayvonlarning quloq va dum kabi chiqiq qismlari qanday bo'ladi? A) Janubdagilar bilan bir xil B) Uzunroq C) Butunlay tuksiz D) Kaltaroq To'g'ri javob: D) Kaltaroq ✔ 3. «Ekologiya» atamasini fanga kiritgan olim kim? A) K. Myobius B) V. I. Vernadskiy C) A. Tensli D) E. Gekkel To'g'ri javob: D) E. Gekkel ✔ 4. Organizm uchun eng qulay bo'lgan omil qiymati nima deyiladi? A) Minimum B) Tolerantlik chegarasi C) Optimum D) Pessimum To'g'ri javob: C) Optimum ✔ 5. Bergman qoidasiga ko'ra sovuq iqlimda yashovchi issiqqonli hayvonlar janubdagi yaqin turlarga nisbatan qanday bo'ladi? A) Tana o'lchami yirikroq B) Teri osti yog'i yupqaroq C) Quloq va dumi uzunroq D) Tana o'lchami maydaroq To'g'ri javob: A) Tana o'lchami yirikroq ✔ 6. Hayvonlarning sutkalik faollik ritmi asosan qaysi omil bilan muvofiqlashadi? A) Havo namligi B) Kun va tun almashinuvi (yorug'lik) C) Tuproq tarkibi D) Shamol tezligi To'g'ri javob: B) Kun va tun almashinuvi (yorug'lik) ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 44 Bo'lim (BSB): Populyatsiyalar ekologiyasi 7. Lemminglar va sichqonsimon kemiruvchilar sonining bir necha yilda bir marta keskin ortib, so'ng kamayishi nimaga misol? A) Populyatsiya sonining davriy tebranishlari B) Ekologik piramida C) Konvergensiya D) Suktsessiya To'g'ri javob: A) Populyatsiya sonining davriy tebranishlari✔ 8. Yil boshida populyatsiyada 1000 ta individ bo'lgan. Yil davomida 300 tasi tug'ilgan, 200 tasi nobud bo'lgan, migratsiya bo'lmagan. Yil oxirida nechta individ bo'ladi? A) 1100 ta B) 1300 ta C) 1500 ta D) 900 ta To'g'ri javob: A) 1100 ta ✔ 9. Biotik potensialning to'liq namoyon bo'lishiga to'sqinlik qiluvchi omillar yig'indisi nima deyiladi? A) Biotik potensial B) Genofond C) Muhit qarshiligi D) Suktsessiya To'g'ri javob: C) Muhit qarshiligi ✔ 10. Populyatsiyaning jinsiy tarkibi nimani ko'rsatadi? A) Yosh guruhlari nisbatini B) Tug'ilish va o'lim nisbatini C) Erkak va urg'ochi individlar nisbatini D) Individlar zichligini To'g'ri javob: C) Erkak va urg'ochi individlar nisbatini ✔ Bo'lim (BSB): Odamning kelib chiqishi 11. Qaysi qatorda faqat odamsimon maymunlar keltirilgan? A) Gorilla, shimpanze, orangutan B) Lemur, gibbon, makaka C) Makaka, gorilla, lemur D) Pavian, orangutan, lemur To'g'ri javob: A) Gorilla, shimpanze, orangutan ✔ 12. Hozirgi zamon odami jamiyatining rivojlanishida qaysi omillar yetakchi rol o'ynaydi? A) Ijtimoiy omillar B) Faqat tabiiy tanlanish C) Faqat geografik izolyatsiya D) Faqat genlar dreyfi To'g'ri javob: A) Ijtimoiy omillar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 45 13. Mehnat odam evolyutsiyasida qanday rol o'ynagan? A) Tik yurishning yo'qolishiga olib kelgan B) Qo'lning takomillashuvi, miya rivoji va ijtimoiy hayotga turtki bergan C) Biologik omillar ta'sirini butunlay to'xtatgan D) Tanadagi tuklarni ko'paytirgan To'g'ri javob: B) Qo'lning takomillashuvi, miya rivoji va ijtimoiy hayotga turtki bergan✔ 14. Odam qaysi tipga mansub? A) Primatlar B) Xordalilar C) Bo'g'imoyoqlilar D) Halqali chuvalchanglar To'g'ri javob: B) Xordalilar ✔ Bo'lim (BSB): Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar 15. Rak-zohid va aktiniya o'rtasidagi munosabat qanday? A) Mutualizm B) Amensalizm C) Raqobat D) Parazitizm To'g'ri javob: A) Mutualizm ✔ 16. Termitlar ichagida yashovchi xivchinlilar ular uchun sellyulozani parchalaydi. Bu qanday munosabat? A) Mutualizm B) Parazitizm C) Amensalizm D) Kommensalizm To'g'ri javob: A) Mutualizm ✔ 17. Yopishqoq baliqning akulaga yopishib yurib, uning ovqat qoldiqlari bilan oziqlanishi qaysi munosabatga misol? A) Kommensalizm B) Mutualizm C) Parazitizm D) Yirtqichlik To'g'ri javob: A) Kommensalizm ✔ 18. Bir organizmning boshqasi hisobiga yashab, unga zarar yetkazishi nima deyiladi? A) Mutualizm B) Kommensalizm C) Parazitizm D) Neytralizm To'g'ri javob: C) Parazitizm ✔ 19. O'rmondagi olmaxon va los bir-biriga bevosita ta'sir ko'rsatmaydi. Bu qanday munosabat? A) Amensalizm B) Neytralizm C) Kommensalizm D) Raqobat To'g'ri javob: B) Neytralizm ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 46 20. Raqobatdan chetlatish prinsipini tajribada asoslagan olim kim? A) Yu. Libix B) G. F. Gauze C) A. Tensli D) R. Lindeman To'g'ri javob: B) G. F. Gauze✔ 21. Lishayniklar qaysi organizmlarning simbiozidan iborat? A) Paporotnik va suvo'ti B) Bakteriya va virus C) Mox va zamburug' D) Zamburug' va suvo'ti (yoki sianobakteriya) To'g'ri javob: D) Zamburug' va suvo'ti (yoki sianobakteriya) ✔ Bo'lim (BSB): Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 22. Pitekantrop qoldiqlarini topgan olim kim? A) A. P. Okladnikov B) E. Dyubua C) R. Dart D) L. Liki To'g'ri javob: B) E. Dyubua ✔ 23. Epchil odam qoldiqlarini Sharqiy Afrikada topgan olim kim? A) A. P. Okladnikov B) Ch. Darvin C) E. Dyubua D) L. Liki To'g'ri javob: D) L. Liki ✔ 24. Ekvatorial irq vakillarining jingalak sochi qanday ahamiyatga ega deb hisoblanadi? A) Sovuqdan himoya qiladi B) Bosh ustida havo qatlami hosil qilib, qizib ketishdan saqlaydi C) Ko'rishni yaxshilaydi D) Changdan himoya qiladi To'g'ri javob: B) Bosh ustida havo qatlami hosil qilib, qizib ketishdan saqlaydi ✔ 25. Avstralopiteklar qoldiqlari birinchi bo'lib qaysi qit'adan topilgan? A) Yevropa B) Afrika C) Osiyo D) Avstraliya To'g'ri javob: B) Afrika ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 47 3-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ekologik omillar 1. Minimum qonunini kim ta'riflagan? A) R. Lindeman B) V. Shelford C) Yu. Libix D) G. F. Gauze To'g'ri javob: C) Yu. Libix✔ 2. Qurg'oqchil sharoitga moslashgan o'simliklar qanday ataladi? A) Mezofitlar B) Gigrofitlar C) Gidrofitlar D) Kserofitlar To'g'ri javob: D) Kserofitlar ✔ Bo'lim (BSB): Populyatsiyalar ekologiyasi 3. Ideal sharoitda bakteriya har 20 daqiqada bo'linsa, 1 ta bakteriyadan 2 soatda nechta bakteriya hosil bo'ladi? A) 64 ta B) 12 ta C) 128 ta D) 32 ta To'g'ri javob: A) 64 ta ✔ 4. Migratsiya bo'lmaganda populyatsiya soni o'sishi uchun qaysi shart bajarilishi kerak? A) Tug'ilish va o'lim teng bo'lishi B) O'lim tug'ilishdan yuqori bo'lishi C) Tug'ilish o'limdan yuqori bo'lishi D) Tug'ilish nolga teng bo'lishi To'g'ri javob: C) Tug'ilish o'limdan yuqori bo'lishi ✔ 5. Hayvon yoki guruh tomonidan boshqa individlardan himoya qilinadigan yashash hududi nima deyiladi? A) Areal B) Ekologik nisha C) Biosfera D) Individual (guruh) hududi To'g'ri javob: D) Individual (guruh) hududi ✔ 6. Bir yil ichida populyatsiya soni 500 tadan 650 taga ortdi. Nisbiy o'sish necha foiz? A) 65% B) 15% C) 150% D) 30% To'g'ri javob: D) 30% ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 48 7. Kam nasl beruvchi, lekin nasliga uzoq g'amxo'rlik qiladigan hayvonga misol qaysi? A) Fil B) Chivin C) Seld balig'i D) Baqa To'g'ri javob: A) Fil✔ 8. Populyatsiyada yillik tug'ilish ko'rsatkichi 0,4, o'lim ko'rsatkichi 0,1 (bir individ hisobiga). 2000 individli populyatsiya bir yilda nechtaga ortadi? A) 600 ta B) 200 ta C) 1000 ta D) 800 ta To'g'ri javob: A) 600 ta ✔ 9. Populyatsiyaning yosh tarkibida yosh individlar ulushi ko'p bo'lsa, populyatsiya qanday holatda bo'ladi? A) Kamayib boruvchi B) Qirilib ketish arafasida C) Faqat keksalardan iborat D) O'sib boruvchi To'g'ri javob: D) O'sib boruvchi ✔ 10. Populyatsiya soniga zichlikdan qat'i nazar ta'sir etuvchi omil qaysi? A) Kuchli sovuq yoki qurg'oqchilik B) Parazitlar tarqalishi C) Tur ichidagi raqobat D) Yuqumli kasalliklar To'g'ri javob: A) Kuchli sovuq yoki qurg'oqchilik ✔ Bo'lim (BSB): Odamning kelib chiqishi 11. Odamning tik yurishi bilan bog'liq belgi qaysi? A) Keng tos va gumbazsimon oyoq kafti B) Oyoq bosh barmog'ining qarama-qarshi turishi C) Uzun qo'llar va kalta oyoqlar D) Umurtqa pog'onasining tekis, egilmasligi To'g'ri javob: A) Keng tos va gumbazsimon oyoq kafti ✔ 12. Odam evolyutsiyasining biologik omillari qaysilar? A) Faqat ong va tafakkur B) Mehnat, nutq, ijtimoiy turmush C) Faqat mehnat faoliyati D) Irsiy o'zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish To'g'ri javob: D) Irsiy o'zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish ✔ 13. Ayrim odamlarda uchraydigan butun tanani qoplagan qalin tuk qanday belgi? A) Atavizm B) Modifikatsiya C) Analogiya D) Rudiment To'g'ri javob: A) Atavizm ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 49 14. Odamning hayvonlardan kelib chiqishini asoslagan Darvin asari qanday nomlanadi? A) «Tabiat sistemasi» B) «Odamning kelib chiqishi va jinsiy tanlanish» C) «Turlarning paydo bo'lishi» D) «Zoologiya falsafasi» To'g'ri javob: B) «Odamning kelib chiqishi va jinsiy tanlanish»✔ Bo'lim (BSB): Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar 15. Parazitlarda qanday moslanishlar rivojlangan? A) Yopishish organlari va juda yuqori ko'payish qobiliyati B) Murakkab ovqat hazm qilish tizimi C) Kuchli rivojlangan sezgi organlari D) Tez yugurish uchun kuchli oyoqlar To'g'ri javob: A) Yopishish organlari va juda yuqori ko'payish qobiliyati ✔ 16. Qalin soya tufayli daraxtlar ostida yorug'sevar o'tlar o'sa olmasligi, daraxtlarga esa bu befarq bo'lishi qaysi munosabatga misol? A) Kommensalizm B) Mutualizm C) Amensalizm D) Simbioz To'g'ri javob: C) Amensalizm ✔ 17. Endoparazitga misol qaysi? A) Burga B) Bit C) Jigar qurti D) Iksod kanasi To'g'ri javob: C) Jigar qurti ✔ 18. Penitsill zamburug'ining antibiotik ajratib, bakteriyalar o'sishini to'xtatishi qaysi munosabatga misol? A) Kommensalizm B) Mutualizm C) Amensalizm D) Parazitizm To'g'ri javob: C) Amensalizm ✔ 19. Zamburug' giflarining daraxt ildizlari bilan simbiozi nima deyiladi? A) Mikoriza B) Plazmodiy C) Rizoid D) Lishaynik To'g'ri javob: A) Mikoriza ✔ 20. Hasharotlar va gulli o'simliklar o'rtasidagi changlatish munosabati nimaga misol? A) Raqobat B) Amensalizm C) Mutualizm D) Parazitizm To'g'ri javob: C) Mutualizm ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 50 21. Zich ekilgan makkajo'xori o'simliklari o'rtasidagi yorug'lik va suv uchun kurash qanday munosabat? A) Mutualizm B) Tur ichidagi raqobat C) Turlararo raqobat D) Parazitizm To'g'ri javob: B) Tur ichidagi raqobat✔ Bo'lim (BSB): Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 22. Pitekantrop qoldiqlari qayerdan topilgan? A) Xitoydan B) Yava orolidan C) Germaniyadan D) Fransiyadan To'g'ri javob: B) Yava orolidan ✔ 23. Teshiktosh g'oridagi topilmani 1938-yilda kim topgan? A) A. P. Okladnikov B) E. Dyubua C) R. Dart D) L. Liki To'g'ri javob: A) A. P. Okladnikov ✔ 24. Odam evolyutsiyasi bosqichlarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi? A) Neandertal → avstralopitek → kromanyon → epchil odam → tik yuruvchi odam B) Epchil odam → avstralopitek → neandertal → tik yuruvchi odam → kromanyon C) Avstralopitek → epchil odam → tik yuruvchi odam → neandertal → kromanyon D) Kromanyon → neandertal → tik yuruvchi odam → epchil odam → avstralopitek To'g'ri javob: C) Avstralopitek → epchil odam → tik yuruvchi odam → neandertal → kromanyon ✔ 25. Neandertallar odam evolyutsiyasining qaysi bosqichi vakillari? A) Eng qadimgi odamlar B) Yangi odamlar C) Avstralopiteklar D) Qadimgi odamlar To'g'ri javob: D) Qadimgi odamlar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 51 3-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ekologik omillar 1. Kaktus va aloe kabi to'qimalarida suv to'playdigan o'simliklar qanday ataladi? A) Gigrofitlar B) Sukkulentlar C) Sklerofitlar D) Gidrofitlar To'g'ri javob: B) Sukkulentlar✔ 2. Antropogen omilga misol qaysi? A) Zilzila B) Daraxtlarni kesish va yerlarni haydash C) Shamol esishi D) Yomg'ir yog'ishi To'g'ri javob: B) Daraxtlarni kesish va yerlarni haydash ✔ 3. O'rmonning pastki yarusida o'suvchi, kuchli yorug'likni yoqtirmaydigan o'simliklar qanday ataladi? A) Kserofitlar B) Soyasevar o'simliklar C) Gidrofitlar D) Yorug'sevar o'simliklar To'g'ri javob: B) Soyasevar o'simliklar ✔ 4. Qaysi omil abiotik omillarning edafik (tuproq) guruhiga kiradi? A) Kun uzunligi B) Tuproqning mexanik tarkibi va sho'rligi C) Havo harorati D) Yirtqichlar soni To'g'ri javob: B) Tuproqning mexanik tarkibi va sho'rligi ✔ Bo'lim (BSB): Populyatsiyalar ekologiyasi 5. Hududiylik (territoriallik)ning populyatsiya uchun ahamiyati nimada? A) Genlar dreyfini kuchaytiradi B) Resurslardan foydalanishni tartibga solib, zichlikni cheklaydi C) Mutatsiyalar sonini oshiradi D) Tur ichida chatishishni to'xtatadi To'g'ri javob: B) Resurslardan foydalanishni tartibga solib, zichlikni cheklaydi ✔ 6. Ko'lda 50 ta baliq tutib belgilandi va qo'yib yuborildi. Keyin tutilgan 60 ta baliqdan 10 tasi belgili chiqdi. Ko'ldagi baliqlar soni taxminan qancha? A) 300 ta B) 3000 ta C) 500 ta D) 120 ta To'g'ri javob: A) 300 ta ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 52 7. Ekologik nisha deb nimaga aytiladi? A) Tur tarqalgan geografik hudud B) Populyatsiyadagi individlar soni C) Faqat turning yashash joyi D) Turning ekotizimdagi o'rni: yashash joyi, oziqlanishi va boshqa turlar bilan munosabatlari majmui To'g'ri javob: D) Turning ekotizimdagi o'rni: yashash joyi, oziqlanishi va boshqa turlar bilan ✔ munosabatlari majmui Bo'lim (BSB): Odamning kelib chiqishi 8. Odamni boshqa primatlardan farqlovchi belgilar qaysi? A) Tik yurish, S-simon umurtqa pog'onasi, gumbazsimon oyoq kafti B) Rangli ko'rish va oldinga qaragan ko'zlar C) Tirnoqlar va qarama-qarshi turuvchi bosh barmoq D) Bir juft sut bezlari To'g'ri javob: A) Tik yurish, S-simon umurtqa pog'onasi, gumbazsimon oyoq kafti ✔ 9. Odam evolyutsiyasining ijtimoiy omillari qaysilar? A) Populyatsiya to'lqinlari B) Mutatsiyalar va genlar dreyfi C) Tabiiy tanlanish va izolyatsiya D) Mehnat, ijtimoiy turmush tarzi, nutq va tafakkur To'g'ri javob: D) Mehnat, ijtimoiy turmush tarzi, nutq va tafakkur ✔ 10. Hozirgi odam bosh miyasining o'rtacha hajmi qancha? A) 1350–1500 sm³ B) 400–500 sm³ C) 600–700 sm³ D) 2500–3000 sm³ To'g'ri javob: A) 1350–1500 sm³ ✔ 11. Odamdagi quloq suprasini harakatlantiruvchi muskullar qanday organ hisoblanadi? A) Analogik B) Rudiment C) Atavizm D) Yangi paydo bo'lgan To'g'ri javob: B) Rudiment ✔ 12. Hozirgi odamsimon maymunlardan qaysi biri odamga eng yaqin qarindosh hisoblanadi? A) Lemur B) Gibbon C) Shimpanze D) Makaka To'g'ri javob: C) Shimpanze ✔ 13. Odam va odamsimon maymunlarning qarindoshligini ko'rsatuvchi belgilar qaysi? A) Dum, juda kuchli jag'lar, tukli tana B) Qon guruhlari, xromosomalar tuzilishining o'xshashligi, tirnoqlar C) Tik yurish, nutq, yirik bosh miya D) Mehnat qurollari yasash va nutq To'g'ri javob: B) Qon guruhlari, xromosomalar tuzilishining o'xshashligi, tirnoqlar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 53 14. Odam ko'zining ichki burchagidagi yarimoysimon burma (uchinchi qovoq qoldig'i) qanday organ? A) Yangi paydo bo'lgan B) Atavizm C) Rudiment D) Analogik To'g'ri javob: C) Rudiment✔ 15. Odam va boshqa primatlar uchun umumiy belgi qaysi? A) S-simon umurtqa pog'onasi B) Ikki oyoqlab tik yurish C) Barmoqlarda tirnoq va qarama-qarshi turuvchi bosh barmoq D) Bo'g'inli nutq To'g'ri javob: C) Barmoqlarda tirnoq va qarama-qarshi turuvchi bosh barmoq ✔ 16. Odam embrionida dum va jabra yoriqlari kurtaklarining paydo bo'lishi nimani ko'rsatadi? A) Odamning hozirgi baliqlardan bevosita kelib chiqqanini B) Odamning parazit ajdodlardan kelib chiqqanini C) Odamning hayvonlar bilan umumiy kelib chiqishini D) Embrion rivojlanishidagi tasodifiy xatoni To'g'ri javob: C) Odamning hayvonlar bilan umumiy kelib chiqishini ✔ Bo'lim (BSB): Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar 17. Yirtqich va o'lja populyatsiyalari soni o'rtasida qanday bog'liqlik kuzatiladi? A) Sonlarning bir-biridan biroz kechikuvchi davriy tebranishlari B) Ikkalasining soni hech qachon o'zgarmaydi C) Ikkalasining soni doimo bir xil bo'ladi D) Ular bir-birining soniga ta'sir qilmaydi To'g'ri javob: A) Sonlarning bir-biridan biroz kechikuvchi davriy tebranishlari ✔ 18. Bir tur uchun foydali, ikkinchisi uchun befarq bo'lgan munosabat nima? A) Parazitizm B) Raqobat C) Mutualizm D) Kommensalizm To'g'ri javob: D) Kommensalizm ✔ 19. Ikkala tur uchun ham foydali bo'lgan birgalikda yashash shakli nima? A) Amensalizm B) Parazitizm C) Mutualizm D) Kommensalizm To'g'ri javob: C) Mutualizm ✔ 20. Ektoparazitga misol qaysi? A) Exinokokk B) Bit C) Askarida D) Bezgak plazmodiysi To'g'ri javob: B) Bit ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 54 21. Gauze prinsipiga ko'ra ... A) populyatsiya genofondi o'zgarmaydi B) bir xil ekologik nishaga ega ikki tur bir joyda uzoq birga yashay olmaydi C) har bir organizm minimumdagi omil bilan cheklanadi D) har bir trofik bosqichga energiyaning 10% i o'tadi To'g'ri javob: B) bir xil ekologik nishaga ega ikki tur bir joyda uzoq birga yashay olmaydi✔ Bo'lim (BSB): Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 22. O'zbekistonda, Boysuntog'dagi Teshiktosh g'oridan kimning skelet qoldiqlari topilgan? A) Avstralopitekning B) Pitekantropning C) Driopitekning D) Neandertal bolaning To'g'ri javob: D) Neandertal bolaning ✔ 23. Odam va odamsimon maymunlarning umumiy ajdodi deb hisoblanuvchi qadimgi maymunlar qaysi? A) Kromanyonlar B) Driopiteklar C) Neandertallar D) Avstralopiteklar To'g'ri javob: B) Driopiteklar ✔ 24. Pitekantrop va sinantrop odam evolyutsiyasining qaysi bosqichiga mansub? A) Qadimgi odamlar B) Yangi odamlar C) Odamsimon maymunlar D) Eng qadimgi odamlar (Homo erectus) To'g'ri javob: D) Eng qadimgi odamlar (Homo erectus) ✔ 25. Kromanyonlarning bosh miyasi hajmi qanday bo'lgan? A) Avstralopiteknikidan kichik B) Hozirgi odamnikidan ikki baravar katta C) Shimpanzenikiga teng D) Hozirgi odamnikiga yaqin To'g'ri javob: D) Hozirgi odamnikiga yaqin ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 55 3-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ekologik omillar 1. Gomoyoterm hayvonlarga qaysilar kiradi? A) Baliqlar va amfibiyalar B) Qushlar va sutemizuvchilar C) Sudralib yuruvchilar va baliqlar D) Hasharotlar va o'rgimchaklar To'g'ri javob: B) Qushlar va sutemizuvchilar✔ 2. Boshqa omillar qulay bo'lsa ham, tuproqda fosfor yetishmasa o'simlik hosili past bo'ladi. Bu qaysi qonunga misol? A) 10% qoidasi B) Raqobatdan chetlatish prinsipi C) Tolerantlik qonuni D) Minimum qonuni To'g'ri javob: D) Minimum qonuni ✔ 3. Biotik omilga misol qaysi? A) Yirtqich va o'lja munosabatlari B) Tuproq sho'rligi C) Havo harorati D) Quyosh radiatsiyasi To'g'ri javob: A) Yirtqich va o'lja munosabatlari ✔ 4. Qisqa kun o'simliklari qachon gullaydi? A) Kunlar qisqarib, tunlar uzaygan davrda B) Faqat eng uzun kunlarda C) Faqat to'liq qorong'ilikda D) Kun uzunligidan qat'i nazar To'g'ri javob: A) Kunlar qisqarib, tunlar uzaygan davrda ✔ 5. Ekologik omilning keng doirada o'zgarishiga chidamli organizmlar nima deyiladi? A) Evribiontlar B) Poykilotermlar C) Stenobiontlar D) Geterotroflar To'g'ri javob: A) Evribiontlar ✔ 6. Organizmlarning kun uzunligiga javob reaksiyasi nima deyiladi? A) Fototaksis B) Fotoperiodizm C) Geotropizm D) Fotosintez To'g'ri javob: B) Fotoperiodizm ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 56 7. Tana harorati tashqi muhit haroratiga bog'liq bo'lgan hayvonlar qanday ataladi? A) Gomoyoterm (issiqqonli) B) Poykiloterm (sovuqqonli) C) Evribiont D) Stenobiont To'g'ri javob: B) Poykiloterm (sovuqqonli)✔ Bo'lim (BSB): Populyatsiyalar ekologiyasi 8. Muhit muayyan turning nechta individini uzoq vaqt boqa olishini ifodalovchi kattalik nima deyiladi? A) Tolerantlik B) Biomassa C) Biotik potensial D) Muhitning sig'imi To'g'ri javob: D) Muhitning sig'imi ✔ 9. Juda ko'p uvildiriq qo'yib, naslga g'amxo'rlik qilmaydigan organizmga misol qaysi? A) Bo'ri B) Fil C) Treska balig'i D) Odam To'g'ri javob: C) Treska balig'i ✔ 10. Populyatsiyada keksa individlar ulushi yuqori, yoshlari kam bo'lsa, populyatsiya soni qanday o'zgaradi? A) Ikki baravar ortadi B) Albatta barqaror qoladi C) Tez o'sadi D) Kamayib boradi To'g'ri javob: D) Kamayib boradi ✔ 11. Populyatsiya soni keskin kamayib ketganda qanday xavf tug'iladi? A) Mutatsiyalar butunlay to'xtaydi B) Tur ichidagi raqobat kuchayadi C) Genetik xilma-xillik kamayib, yaqin qarindoshlar chatishuvi kuchayadi D) Zichlik haddan oshib ketadi To'g'ri javob: C) Genetik xilma-xillik kamayib, yaqin qarindoshlar chatishuvi kuchayadi ✔ 12. Populyatsiya zichligi nima? A) Tug'ilganlar va o'lganlar farqi B) Erkak va urg'ochilar nisbati C) Birlik maydon yoki hajmga to'g'ri keladigan individlar soni D) Populyatsiyadagi individlarning umumiy soni To'g'ri javob: C) Birlik maydon yoki hajmga to'g'ri keladigan individlar soni ✔ 13. Zichlik ortganda yuqumli kasalliklar tarqalishi kuchayib, populyatsiya soni kamayishi qanday boshqarilish mexanizmi? A) Sun'iy tanlanish B) Geografik izolyatsiya C) Zichlikka bog'liq boshqarilish D) Zichlikka bog'liq bo'lmagan boshqarilish To'g'ri javob: C) Zichlikka bog'liq boshqarilish ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 57 Bo'lim (BSB): Odamning kelib chiqishi 14. Qo'lning mehnat organiga aylanishi uchun muhim shart nima bo'lgan? A) Dumning qisqarishi B) Tanadagi tuklarning yo'qolishi C) Jag'larning kattalashuvi D) Tik yurishga o'tib, old oyoqlarning harakatlanishdan ozod bo'lishi To'g'ri javob: D) Tik yurishga o'tib, old oyoqlarning harakatlanishdan ozod bo'lishi✔ 15. Odamning eng qadimgi ajdodlari qaysi qit'ada paydo bo'lgan deb hisoblanadi? A) Janubiy Amerika B) Shimoliy Amerika C) Afrika D) Avstraliya To'g'ri javob: C) Afrika ✔ Bo'lim (BSB): Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar 16. Zarpechak va u o'ralib olgan beda o'simligi o'rtasidagi munosabat qanday? A) Parazitizm B) Neytralizm C) Kommensalizm D) Mutualizm To'g'ri javob: A) Parazitizm ✔ 17. Yirtqichlarning o'lja populyatsiyasiga ijobiy ta'siri nimada? A) O'lja sonini cheksiz oshiradi B) O'ljada yangi mutatsiyalar keltirib chiqaradi C) O'lja populyatsiyasini butunlay yo'q qiladi D) Kasal va zaif individlarni yo'qotib, populyatsiyani sog'lomlashtiradi To'g'ri javob: D) Kasal va zaif individlarni yo'qotib, populyatsiyani sog'lomlashtiradi ✔ 18. «Biotsenoz» atamasini fanga kiritgan olim kim? A) V. N. Sukachev B) K. Myobius C) A. Tensli D) E. Gekkel To'g'ri javob: B) K. Myobius ✔ Bo'lim (BSB): Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 19. Marhumlarni dafn etish odati va murakkabroq tosh qurollar yasash quyidagilardan qaysi biriga xos bo'lgan? A) Epchil odamlar B) Neandertallar C) Avstralopiteklar D) Driopiteklar To'g'ri javob: B) Neandertallar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 58 20. Odam irqlari qanday omillar ta'sirida shakllangan? A) Turli geografik sharoitlarga moslanish va izolyatsiya B) Faqat ijtimoiy omillar C) Mehnat turlarining farqi D) Turli maymun ajdodlardan kelib chiqish To'g'ri javob: A) Turli geografik sharoitlarga moslanish va izolyatsiya✔ 21. Irqchilikning ilmiy jihatdan asossizligi nimada? A) Irqlar turli maymunlardan kelib chiqqan B) Hozirgi irqlar bitta turga mansub, biologik jihatdan teng va o'zaro pushtli nasl beradi C) Irqlar turli turlarga mansub D) Irqlar o'zaro chatisha olmaydi To'g'ri javob: B) Hozirgi irqlar bitta turga mansub, biologik jihatdan teng va o'zaro pushtli nasl ✔ beradi 22. Ekvatorial (negroid) irq vakillari terisining to'q rangi qanday moslanish? A) Sovuqdan himoya B) Changdan himoya C) Namlikdan himoya D) Kuchli ultrabinafsha nurlardan himoya To'g'ri javob: D) Kuchli ultrabinafsha nurlardan himoya ✔ 23. Kromanyonlar odam evolyutsiyasining qaysi bosqichi vakillari? A) Yangi odamlar (Homo sapiens) B) Odamsimon maymunlar C) Eng qadimgi odamlar D) Qadimgi odamlar To'g'ri javob: A) Yangi odamlar (Homo sapiens) ✔ 24. Yevropeoid irqqa xos belgilar qaysi? A) Juda keng burun va qalin lablar B) Epikantus, yassi yuz, dag'al tekis qora soch C) Ochiq rangli teri, qirra burun, to'lqinsimon yoki tekis soch D) To'q rangli teri, jingalak soch, keng burun To'g'ri javob: C) Ochiq rangli teri, qirra burun, to'lqinsimon yoki tekis soch ✔ 25. Hozirgi odamlarning barcha irqlari qaysi turga mansub? A) Turli urug'lar B) Bitta tur — Homo sapiens C) Ikki xil tur D) Har bir irq alohida tur To'g'ri javob: B) Bitta tur — Homo sapiens ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 59 3-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Ekologik omillar 1. Ekologiya fani nimani o'rganadi? A) Faqat organizmlarning ichki tuzilishini B) Hujayra tuzilishini C) Organizmlarning o'zaro va atrof-muhit bilan munosabatlarini D) Irsiyat qonuniyatlarini To'g'ri javob: C) Organizmlarning o'zaro va atrof-muhit bilan munosabatlarini✔ 2. Suvda yashovchi o'simliklar qanday ataladi? A) Sukkulentlar B) Kserofitlar C) Gidrofitlar D) Mezofitlar To'g'ri javob: C) Gidrofitlar ✔ 3. Minimum qonuniga ko'ra organizm (hosil)ning rivojlanishi nima bilan cheklanadi? A) Eng ko'p miqdordagi omil bilan B) Faqat harorat bilan C) Omillarning umumiy yig'indisi bilan D) Minimumda bo'lgan omil bilan To'g'ri javob: D) Minimumda bo'lgan omil bilan ✔ 4. Qaysi qatorda faqat abiotik omillar keltirilgan? A) Harorat, yorug'lik, namlik B) Raqobat, parazitizm, yirtqichlik C) Changlatuvchilar, simbiontlar D) O'rmon kesish, yer haydash To'g'ri javob: A) Harorat, yorug'lik, namlik ✔ 5. Ekologik omilning faqat tor doirada o'zgarishiga chidaydigan organizmlar nima deyiladi? A) Stenobiontlar B) Gomoyotermlar C) Evribiontlar D) Avtotroflar To'g'ri javob: A) Stenobiontlar ✔ 6. Tolerantlik qonunini kim ta'riflagan? A) E. Gekkel B) K. Myobius C) V. Shelford D) Yu. Libix To'g'ri javob: C) V. Shelford ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 60 Bo'lim (BSB): Populyatsiyalar ekologiyasi 7. Resurslar cheklangan sharoitda populyatsiya o'sishi egri chizig'i qanday shaklda bo'ladi? A) Kamayuvchi to'g'ri chiziq B) Gorizontal to'g'ri chiziq C) S-simon D) J-simon (cheksiz eksponensial) To'g'ri javob: C) S-simon✔ 8. Populyatsiya soni o'zgarishini belgilovchi asosiy jarayonlar qaysilar? A) Faqat suktsessiya B) Faqat mutatsiyalar C) Faqat fotosintez D) Tug'ilish, o'lim, immigratsiya va emigratsiya To'g'ri javob: D) Tug'ilish, o'lim, immigratsiya va emigratsiya ✔ 9. Organizmlarning ideal sharoitdagi maksimal ko'payish qobiliyati nima deyiladi? A) Ekologik nisha B) Biotik potensial C) Muhit sig'imi D) Muhit qarshiligi To'g'ri javob: B) Biotik potensial ✔ 10. 100 ga maydonda 400 ta tustovuq yashaydi. Populyatsiya zichligi qancha? A) 40 ta/ga B) 0,25 ta/ga C) 4 ta/ga D) 400 ta/ga To'g'ri javob: C) 4 ta/ga ✔ Bo'lim (BSB): Odamning kelib chiqishi 11. Nutqning paydo bo'lishiga asosiy sabab nima bo'lgan? A) Faqat ovqat tarkibining o'zgarishi B) Birgalikdagi mehnat jarayonida o'zaro muloqot ehtiyoji C) Iqlimning sovushi D) Tanadagi tuklarning yo'qolishi To'g'ri javob: B) Birgalikdagi mehnat jarayonida o'zaro muloqot ehtiyoji ✔ 12. Antropogenez nima? A) Odamning tarixiy kelib chiqishi va shakllanish jarayoni B) Odamning individual rivojlanishi C) Aholi sonining o'sishi D) Odam irqlarining aralashuvi To'g'ri javob: A) Odamning tarixiy kelib chiqishi va shakllanish jarayoni ✔ 13. Odamning kelib chiqishi va evolyutsiyasini, irqlarini o'rganuvchi fan qanday nomlanadi? A) Antropologiya B) Paleobotanika C) Etologiya D) Sitologiya To'g'ri javob: A) Antropologiya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 61 14. Odam qaysi sinfga mansub? A) Sutemizuvchilar B) Gominidlar C) Primatlar D) Xordalilar To'g'ri javob: A) Sutemizuvchilar✔ 15. Odamning sutemizuvchilarga xos belgisi qaysi? A) Qo'lning bosh barmog'i qarama-qarshi turishi B) Sut bezlari, diafragma, tuk qoplami C) Nutq va abstrakt tafakkur D) Tik yurish va S-simon umurtqa pog'onasi To'g'ri javob: B) Sut bezlari, diafragma, tuk qoplami ✔ 16. Hozirgi sistematikada odam qaysi oilaga kiritiladi? A) Itsimonlar B) Mangusimonlar C) Mushuksimonlar D) Gominidlar To'g'ri javob: D) Gominidlar ✔ Bo'lim (BSB): Organizmlar o'rtasidagi munosabatlar 17. Askarida va odam o'rtasidagi munosabat qanday? A) Raqobat B) Parazitizm C) Mutualizm D) Kommensalizm To'g'ri javob: B) Parazitizm ✔ 18. Dukkakli o'simliklar ildizidagi tugunak bakteriyalar o'simlikka qanday foyda keltiradi? A) O'simlik uchun fotosintez qiladi B) Atmosfera azotini o'zlashtirib, o'simlikni azot bilan ta'minlaydi C) Tuproqdagi fosforni eritib beradi D) Ildizni zararkunandalardan himoya qiladi To'g'ri javob: B) Atmosfera azotini o'zlashtirib, o'simlikni azot bilan ta'minlaydi ✔ 19. Turli turlarning bitta resurs (oziq, yorug'lik) uchun kurashi nima deyiladi? A) Neytralizm B) Turlararo raqobat C) Kommensalizm D) Mutualizm To'g'ri javob: B) Turlararo raqobat ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 62 Bo'lim (BSB): Odam evolyutsiyasi bosqichlari va irqlar 20. Ikki oyoqlab yurgan, lekin bosh miyasi kichik bo'lgan, Afrikada yashagan qadimgi gominidlar qaysi? A) Kromanyonlar B) Sinantroplar C) Neandertallar D) Avstralopiteklar To'g'ri javob: D) Avstralopiteklar✔ 21. Birinchi bo'lib sodda tosh qurollar yasagan odam qaysi? A) Epchil odam (Homo habilis) B) Avstralopitek C) Driopitek D) Kromanyon To'g'ri javob: A) Epchil odam (Homo habilis) ✔ 22. Mongoloid irqqa xos epikantus (ko'zning ichki burchagidagi teri burmasi) qanday moslanish deb hisoblanadi? A) Kuchli shamol va chang-to'zondan ko'zni himoya B) Ko'rish maydonini kengaytirish C) Tanadan issiqlik chiqarish D) Ultrabinafsha nurlarni ko'proq o'tkazish To'g'ri javob: A) Kuchli shamol va chang-to'zondan ko'zni himoya ✔ 23. Olovdan foydalanishni birinchi bo'lib o'rgangan odamlar qaysi? A) Parapiteklar B) Avstralopiteklar C) Eng qadimgi odamlar (Homo erectus) D) Driopiteklar To'g'ri javob: C) Eng qadimgi odamlar (Homo erectus) ✔ 24. Sinantrop qoldiqlari qayerdan topilgan? A) Fransiyadan B) Xitoydan (Pekin yaqinidan) C) Yava orolidan D) Janubiy Afrikadan To'g'ri javob: B) Xitoydan (Pekin yaqinidan) ✔ 25. G'or devorlariga rasmlar chizish, san'at namunalarini yaratish qaysi odamlarga xos? A) Avstralopiteklar B) Epchil odamlar C) Kromanyonlar D) Pitekantroplar To'g'ri javob: C) Kromanyonlar ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 63 4-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Biosferada moddalar va energiya aylanishi 1. Oltingugurt bakteriyalari energiyani qanday oladi? A) Quyosh nuri yordamida fotosintez qilib B) Vodorod sulfidni oksidlab (xemosintez yo'li bilan) C) Atmosfera azotini bog'lab D) Tayyor organik moddalarni hazm qilib To'g'ri javob: B) Vodorod sulfidni oksidlab (xemosintez yo'li bilan)✔ 2. Biosferadagi biologik (kichik) aylanishni harakatlantiruvchi asosiy energiya manbai nima? A) Oy tortish kuchi B) Shamol energiyasi C) Quyosh energiyasi D) Yer ichki issiqligi To'g'ri javob: C) Quyosh energiyasi ✔ 3. Fosfor organizmda qaysi moddalar tarkibiga kiradi? A) Faqat xlorofill B) Faqat sellyuloza C) ATF, nuklein kislotalar va suyak to'qimasi D) Faqat kraxmal To'g'ri javob: C) ATF, nuklein kislotalar va suyak to'qimasi ✔ 4. Moddalarning katta (geologik) aylanishiga xos xususiyat qaysi? A) Faqat tirik organizmlar ichida bir necha kunda tugaydi B) Faqat fotosintez va nafas olishdan iborat C) Unda suv umuman ishtirok etmaydi D) Tog' jinslarining yemirilishi, okeanga oqib borishi va cho'kindi hosil qilishi millionlab yillar davom etadi To'g'ri javob: D) Tog' jinslarining yemirilishi, okeanga oqib borishi va cho'kindi hosil qilishi ✔ millionlab yillar davom etadi 5. Fotosintez tenglamasi: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. 3 mol glyukoza hosil bo'lganda necha mol kislorod ajraladi? A) 6 mol B) 3 mol C) 12 mol D) 18 mol To'g'ri javob: D) 18 mol ✔ 6. Fotosintezda ajraladigan kislorodning manbai qaysi modda? A) Karbonat angidrid B) Suv C) Glyukoza D) Xlorofill To'g'ri javob: B) Suv ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 64 Bo'lim (BSB): Biosfera va uning tuzilishi 7. Inson aqli va ongli faoliyati yetakchi omilga aylangan biosferaning yangi holati qanday ataladi? A) Noosfera B) Troposfera C) Litosfera D) Gidrosfera To'g'ri javob: A) Noosfera✔ 8. Dunyo okeanida hayot eng ko'p qayerda to'plangan? A) Faqat okeanning eng chuqur botiqlarida B) Qirg'oqbo'yi sayozliklari va yaxshi yoritilgan yuza qatlamlarda C) Ochiq okeanning 4 km chuqurligida D) Okean tubidagi qorong'i cho'kindilarda To'g'ri javob: B) Qirg'oqbo'yi sayozliklari va yaxshi yoritilgan yuza qatlamlarda ✔ 9. Yer biosferasidagi biomassaning asosiy qismini nimalar tashkil etadi? A) Quruqlikdagi hayvonlar B) Okean hayvonlari C) Quruqlikdagi yashil o'simliklar D) Tuproq bakteriyalari To'g'ri javob: C) Quruqlikdagi yashil o'simliklar ✔ 10. Litosferada tirik organizmlar asosan qaysi qatlamda to'plangan? A) Bazalt qatlamida B) Tuproqda C) Yer mantiyasida D) Granit qatlamida To'g'ri javob: B) Tuproqda ✔ 11. Vernadskiy fikricha Yer qiyofasini o'zgartiruvchi eng kuchli geokimyoviy omil nima? A) Tirik organizmlar (tirik modda) B) Faqat Oyning tortish kuchi C) Faqat vulqonlar D) Faqat shamol To'g'ri javob: A) Tirik organizmlar (tirik modda) ✔ 12. Mollyuskalarning chig'anog'ida kalsiy, diatom suvo'tlarining qobig'ida kremniy to'planishi tirik moddaning qaysi funksiyasi? A) Energetik B) Destruktiv C) Konsentratsion D) Gaz To'g'ri javob: C) Konsentratsion ✔ 13. Biosfera nima uchun ochiq tizim hisoblanadi? A) U doimo tashqaridan — Quyoshdan energiya oladi B) Unda organizmlar ko'paymaydi C) Unda moddalar aylanishi bo'lmaydi D) U boshqa sayyoralardan moddalar oladi To'g'ri javob: A) U doimo tashqaridan — Quyoshdan energiya oladi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 65 Bo'lim (BSB): Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar 14. Suksessiyaning yakuniy, nisbatan barqaror bosqichidagi jamoa nima deyiladi? A) Klimaks jamoa B) Pioner jamoa C) Agrotsenoz D) Oraliq jamoa To'g'ri javob: A) Klimaks jamoa✔ 15. Yong'indan keyin ignabargli o'rmon o'rnida ikkilamchi suksessiyada o'tlardan so'ng odatda qaysi daraxtlar birinchi o'sib chiqadi? A) Saksovul va yantoq B) Kaktus va aloe C) Soyasevar qoraqarag'ay D) Yorug'sevar qayin va terak To'g'ri javob: D) Yorug'sevar qayin va terak ✔ Bo'lim (BSB): Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish 16. Atrof-muhit holatini muntazam kuzatish, baholash va o'zgarishlarini bashorat qilish tizimi nima deyiladi? A) Rekultivatsiya B) Melioratsiya C) Suksessiya D) Ekologik monitoring To'g'ri javob: D) Ekologik monitoring ✔ 17. Alohida qimmatli tabiiy ob'ekt (g'or, sharshara, qadimiy daraxt) muhofazaga olinsa, u qanday ataladi? A) Milliy bog' B) Buyurtmaxona C) Tabiat yodgorligi D) Biosfera qo'riqxonasi To'g'ri javob: C) Tabiat yodgorligi ✔ 18. Inson tomonidan butunlay qirib yuborilgan hayvon turi qaysi? A) Buxoro bug'usi B) Afrika fili C) Jayron D) Steller sigiri To'g'ri javob: D) Steller sigiri ✔ 19. Tabiatni muhofaza qilish bilan birga tartibga solingan turizm va dam olishga ruxsat beriladigan hudud qaysi? A) Qizil kitob B) Qo'riqxona C) Milliy bog' D) Agrotsenoz To'g'ri javob: C) Milliy bog' ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 66 20. Kislotali yomg'irlar hosil bo'lishiga qaysi moddalar sabab bo'ladi? A) Metan va geliy B) Ammiak va argon C) Oltingugurt va azot oksidlari D) Kislorod va ozon To'g'ri javob: C) Oltingugurt va azot oksidlari✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlar va oziq zanjirlari 21. Qaysi organizm turli oziq zanjirlarida turli trofik darajalarni egallashi mumkin? A) Faqat o't yeydigan quyon B) Ham o'simlik, ham hayvon bilan oziqlanuvchi qo'ng'ir ayiq C) Fotosintez qiluvchi daraxt D) Faqat nektar so'ruvchi kapalak To'g'ri javob: B) Ham o'simlik, ham hayvon bilan oziqlanuvchi qo'ng'ir ayiq ✔ 22. Ekotizimda noorganik moddalardan organik moddalar hosil qiluvchi organizmlar qanday ataladi? A) Konsumentlar B) Produtsentlar C) Detritofaglar D) Redutsentlar To'g'ri javob: B) Produtsentlar ✔ 23. Ekotizimdagi energiya oqimi qanday xususiyatga ega? A) Yopiq doira bo'ylab aylanadi B) Redutsentlardan produtsentlarga to'liq qaytadi C) Bir yo'nalishda oqib, har bir bosqichda qisman issiqlik sifatida tarqaladi D) Yuqori trofik darajalarga o'tganda ortib boradi To'g'ri javob: C) Bir yo'nalishda oqib, har bir bosqichda qisman issiqlik sifatida tarqaladi ✔ 24. Oziq zanjiri odatda nima uchun 4–5 bo'g'indan oshmaydi? A) Redutsentlar zanjirni to'xtatadi B) Yirtqichlar juda ko'p bo'ladi C) Produtsentlar yetishmaydi D) Har bir bosqichda energiyaning katta qismi yo'qoladi To'g'ri javob: D) Har bir bosqichda energiyaning katta qismi yo'qoladi ✔ 25. Ekotizimdagi oziq zanjirlarining o'zaro chatishib ketgan majmui nima deyiladi? A) Ekologik piramida B) Trofik daraja C) Ekologik nisha D) Oziq to'ri To'g'ri javob: D) Oziq to'ri ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 67 4-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Biosferada moddalar va energiya aylanishi 1. O'simliklarning barglari orqali suvni bug'latishi nima deyiladi? A) Plazmoliz B) Gutatsiya C) Fotoliz D) Transpiratsiya To'g'ri javob: D) Transpiratsiya✔ 2. Nitratlardan erkin azot ajratib, uni atmosferaga qaytaradigan jarayon nima deyiladi? A) Azot fiksatsiyasi B) Denitrifikatsiya C) Ammonifikatsiya D) Nitrifikatsiya To'g'ri javob: B) Denitrifikatsiya ✔ 3. Atmosferada azot juda ko'p bo'lsa ham, ko'pchilik o'simliklar azot tanqisligini sezadi. Buning sababi nima? A) Ular erkin azot (N₂) ni bevosita o'zlashtira olmaydi B) O'simliklarga azot umuman kerak emas C) Azot o'simliklar uchun zaharli D) Azot faqat suvda erigan holda bo'ladi To'g'ri javob: A) Ular erkin azot (N₂) ni bevosita o'zlashtira olmaydi ✔ 4. O'simliklar azotni asosan qaysi shaklda o'zlashtiradi? A) Azot oksidi gazi shaklida B) Oqsillar shaklida C) Atmosferadagi erkin azot (N₂) shaklida D) Nitrat va ammoniy ionlari shaklida To'g'ri javob: D) Nitrat va ammoniy ionlari shaklida ✔ 5. Fosforning aylanishi azot va uglerod aylanishidan nimasi bilan farq qiladi? A) U tirik organizmlar tarkibiga kirmaydi B) U faqat atmosferada aylanadi C) Atmosferada gaz shaklida deyarli bo'lmaydi, asosiy zaxirasi tog' jinslarida D) Uni faqat hayvonlar o'zlashtiradi To'g'ri javob: C) Atmosferada gaz shaklida deyarli bo'lmaydi, asosiy zaxirasi tog' jinslarida ✔ 6. Xemosintezni kashf etgan olim kim? A) A. I. Oparin B) S. N. Vinogradskiy C) K. A. Timiryazev D) V. I. Vernadskiy To'g'ri javob: B) S. N. Vinogradskiy ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 68 Bo'lim (BSB): Biosfera va uning tuzilishi 7. V. I. Vernadskiy tasnifiga ko'ra tuproq qanday moddaga kiradi? A) Kos (inert) modda B) Tirik modda C) Biogen modda D) Biokos (bioinert) modda To'g'ri javob: D) Biokos (bioinert) modda✔ 8. Tundra, dasht, cho'l kabi yirik tabiiy-iqlim zonalariga xos ekotizimlar majmui nima deyiladi? A) Agrotsenoz B) Biom C) Ekologik nisha D) Populyatsiya To'g'ri javob: B) Biom ✔ 9. Biosfera haqidagi yaxlit ta'limotni yaratgan olim kim? A) K. Myobius B) E. Zyuss C) V. N. Sukachev D) V. I. Vernadskiy To'g'ri javob: D) V. I. Vernadskiy ✔ 10. Vernadskiy ta'limotida «tirik modda» deb nimaga aytiladi? A) Faqat tuproq va suvga B) Biosferadagi tirik organizmlarning umumiy yig'indisiga C) Faqat yashil o'simliklarga D) Organizmlar qoldiqlaridan hosil bo'lgan foydali qazilmalarga To'g'ri javob: B) Biosferadagi tirik organizmlarning umumiy yig'indisiga ✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar 11. Nima uchun tropik o'rmon bug'doy dalasiga nisbatan ancha barqaror? A) Unda faqat bitta tur o'simlik o'sadi B) Unga inson doimo o'g'it soladi C) Unda redutsentlar umuman yo'q D) Unda turlar ko'p va oziq to'rlari murakkab To'g'ri javob: D) Unda turlar ko'p va oziq to'rlari murakkab ✔ 12. Nima uchun agrotsenozga muntazam o'g'it solib turish kerak? A) Agrotsenozda redutsentlar ko'p bo'ladi B) Agrotsenozda fotosintez bormaydi C) Agrotsenozda energiya aylanib yuradi D) Moddalar hosil bilan olib chiqib ketiladi, aylanish yopiq bo'lmaydi To'g'ri javob: D) Moddalar hosil bilan olib chiqib ketiladi, aylanish yopiq bo'lmaydi ✔ 13. Ekotizimlarning vaqt o'tishi bilan qonuniy ravishda ketma-ket almashinib borishi nima deyiladi? A) Populyatsiya to'lqini B) Konvergensiya C) Migratsiya D) Suksessiya To'g'ri javob: D) Suksessiya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 69 Bo'lim (BSB): Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish 14. Har qanday xo'jalik faoliyati taqiqlangan, tabiiy majmua to'liq muhofaza qilinadigan hudud nima deyiladi? A) Qo'riqxona B) Buyurtmaxona C) Milliy bog' D) Dam olish bog'i To'g'ri javob: A) Qo'riqxona✔ 15. 1992-yilda Rio-de-Janeyroda o'tkazilgan BMT konferensiyasida qaysi konsepsiya qabul qilingan? A) Barqaror rivojlanish konsepsiyasi B) Biogenetik qonun C) Koatservat nazariyasi D) Hujayra nazariyasi To'g'ri javob: A) Barqaror rivojlanish konsepsiyasi ✔ 16. Muayyan turlar yoki tabiiy resurslar ma'lum muddatga muhofaza qilinadigan hudud nima deyiladi? A) Buyurtmaxona (zakaznik) B) Qo'riqxona C) Agrotsenoz D) Botanika bog'i To'g'ri javob: A) Buyurtmaxona (zakaznik) ✔ 17. DDT kabi parchalanmaydigan zaharli moddalarning oziq zanjiri bo'ylab to'planishi qanday kechadi? A) Yuqori trofik darajalarda konsentratsiyasi ortib boradi B) Har bir bosqichda konsentratsiyasi kamayadi C) Har bir bosqichda bir xil bo'ladi D) Faqat produtsentlarda to'planadi To'g'ri javob: A) Yuqori trofik darajalarda konsentratsiyasi ortib boradi ✔ 18. Orol dengizining qurigan tubida hosil bo'lgan yangi cho'l qanday nomlanadi? A) Qizilqum B) Orolqum C) Mirzacho'l D) Qoraqum To'g'ri javob: B) Orolqum ✔ 19. Suv havzalariga o'g'itlar (azot, fosfor birikmalari) ko'p tushishi natijasida suvo'tlarning «gullashi» va kislorod tanqisligi nima deyiladi? A) Suksessiya B) Eroziya C) Sho'rlanish D) Evtrofikatsiya To'g'ri javob: D) Evtrofikatsiya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 70 Bo'lim (BSB): Ekotizimlar va oziq zanjirlari 20. Ekotizimda moddalar va energiya harakatining farqi nimada? A) Ikkalasi ham doira bo'ylab aylanadi B) Moddalar aylanadi, energiya esa bir yo'nalishda oqadi C) Energiya aylanadi, moddalar esa bir yo'nalishda oqadi D) Ikkalasi ham bir yo'nalishda oqadi To'g'ri javob: B) Moddalar aylanadi, energiya esa bir yo'nalishda oqadi✔ 21. «Ekotizim» atamasini fanga kiritgan olim kim? A) E. Gekkel B) K. Myobius C) V. N. Sukachev D) A. Tensli To'g'ri javob: D) A. Tensli ✔ 22. Ekotizimda tayyor organik moddalar bilan oziqlanuvchi hayvonlar qanday ataladi? A) Avtotroflar B) Redutsentlar C) Konsumentlar D) Produtsentlar To'g'ri javob: C) Konsumentlar ✔ 23. Redutsentlarga asosan qaysi organizmlar kiradi? A) Bakteriyalar va zamburug'lar B) Yashil o'simliklar C) Yirtqich hayvonlar D) O'txo'r hayvonlar To'g'ri javob: A) Bakteriyalar va zamburug'lar ✔ 24. Biogeotsenozning jonsiz muhit qismi (iqlim, tuproq) nima deb ataladi? A) Ekotop (biotop) B) Fitotsenoz C) Biotsenoz D) Zootsenoz To'g'ri javob: A) Ekotop (biotop) ✔ 25. Lindemanning 10% qoidasi nimani ifodalaydi? A) Bir trofik darajadan keyingisiga energiyaning taxminan 10% i o'tadi B) Ekotizimdagi turlarning 10% i produtsent bo'ladi C) Konsumentlar biomassasi produtsentlarnikidan 10 marta ko'p D) Energiyaning 90% i keyingi darajaga o'tadi To'g'ri javob: A) Bir trofik darajadan keyingisiga energiyaning taxminan 10% i o'tadi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 71 4-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Biosferada moddalar va energiya aylanishi 1. Uglerod qaysi shaklda aylanishdan uzoq vaqtga chiqib qoladi? A) Barglardagi xlorofill tarkibida B) Toshko'mir, neft va ohaktosh tarkibida C) Nafas chiqarilgan havo tarkibida D) Bulutlardagi suv bug'ida To'g'ri javob: B) Toshko'mir, neft va ohaktosh tarkibida✔ 2. Tabiatda suvning aylanishini harakatga keltiruvchi asosiy omil nima? A) Fotosintez B) Tuproq bakteriyalarining faoliyati C) Quyosh issiqligi ta'sirida bug'lanish D) Azot fiksatsiyasi To'g'ri javob: C) Quyosh issiqligi ta'sirida bug'lanish ✔ 3. Fotosintezda 1 mol (180 g) glyukoza hosil bo'lganda normal sharoitda necha litr kislorod ajraladi? (1 mol gaz = 22,4 l) A) 268,8 l B) 44,8 l C) 22,4 l D) 134,4 l To'g'ri javob: D) 134,4 l ✔ 4. Dukkakli o'simliklarni almashlab ekish tuproq unumdorligini nima uchun oshiradi? A) Ular tuproqni sho'rlantiradi B) Ildizlaridagi bakteriyalar tufayli tuproq bog'langan azotga boyiydi C) Ular tuproqdagi fosforni atmosferaga chiqaradi D) Ular tuproqdagi redutsentlarni yo'qotadi To'g'ri javob: B) Ildizlaridagi bakteriyalar tufayli tuproq bog'langan azotga boyiydi ✔ 5. Tuproqda erkin yashab, atmosfera azotini bog'laydigan bakteriya qaysi? A) Azotobakter B) Pichan tayoqchasi C) Sut kislotali bakteriya D) Ichak tayoqchasi To'g'ri javob: A) Azotobakter ✔ Bo'lim (BSB): Biosfera va uning tuzilishi 6. Biosferaning yuqori chegarasi taxminan nima bilan belgilanadi? A) Eng baland tog'lar cho'qqisi bilan B) Yerning yadrosi bilan C) Ozon qatlami bilan (20–25 km balandlikda) D) Bulutlar qatlami bilan (1–2 km balandlikda) To'g'ri javob: C) Ozon qatlami bilan (20–25 km balandlikda) ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 72 7. Atmosferaning yuqori qatlamlarida hayot tarqalishini nimalar cheklaydi? A) Kuchli ultrabinafsha nurlanish va past harorat B) Suvning ortiqchaligi C) Kislorodning juda ko'pligi D) Kuchli yorug'likning yo'qligi To'g'ri javob: A) Kuchli ultrabinafsha nurlanish va past harorat✔ 8. Ozon qatlamining tirik organizmlar uchun ahamiyati nimada? A) Yerni sovuqdan himoya qilib, issiqlikni ushlaydi B) Yomg'ir yog'ishini ta'minlaydi C) Atmosferaga kislorod ishlab chiqaradi D) Qisqa to'lqinli ultrabinafsha nurlarning ko'p qismini ushlab qoladi To'g'ri javob: D) Qisqa to'lqinli ultrabinafsha nurlarning ko'p qismini ushlab qoladi ✔ 9. «Biosfera» atamasini fanga birinchi bo'lib kiritgan olim kim? A) V. I. Vernadskiy B) A. Tensli C) E. Gekkel D) E. Zyuss To'g'ri javob: D) E. Zyuss ✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar 10. O'simlik va hayvonlar faolligining yil fasllari bilan bog'liq takrorlanuvchi o'zgarishlari qanday o'zgarishlar? A) Evolyutsion o'zgarishlar B) Halokatli o'zgarishlar C) Birlamchi suksessiya D) Davriy (mavsumiy) o'zgarishlar To'g'ri javob: D) Davriy (mavsumiy) o'zgarishlar ✔ 11. Klimaks jamoaga xos xususiyat qaysi? A) Biomassa juda tez o'sib, turlar tez almashinadi B) Faqat lishaynik va moxlardan iborat bo'ladi C) Turlar xilma-xilligi eng kam bo'ladi D) Hosil bo'ladigan va sarflanadigan organik modda miqdori taxminan teng, tarkibi barqaror To'g'ri javob: D) Hosil bo'ladigan va sarflanadigan organik modda miqdori taxminan teng, tarkibi ✔ barqaror 12. Ekotizimning tashqi ta'sirlarga qaramay o'z tarkibi va xususiyatlarini saqlab qolish qobiliyati nima deyiladi? A) Biomagnifikatsiya B) Evtrofikatsiya C) Suksessiya D) Ekotizim gomeostazi (o'z-o'zini boshqarish) To'g'ri javob: D) Ekotizim gomeostazi (o'z-o'zini boshqarish) ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 73 13. Birlamchi suksessiyada yalang'och qoyalarda birinchi bo'lib joylashadigan pioner organizmlar qaysilar? A) Lishayniklar B) Butalar C) Gulli o'tlar D) Daraxtlar To'g'ri javob: A) Lishayniklar✔ 14. Suksessiyaning asosiy ichki sababi nima? A) Organizmlarning o'zi yashash muhitini o'zgartirib, boshqa turlarga qulay sharoit yaratishi B) Yerning Quyosh atrofida aylanishi C) Organizmlarda mutatsiyalarning to'xtashi D) Faqat inson faoliyati To'g'ri javob: A) Organizmlarning o'zi yashash muhitini o'zgartirib, boshqa turlarga qulay sharoit ✔ yaratishi 15. Ko'lning asta-sekin loyqa va o'simlik qoldiqlari bilan to'lib, botqoqlikka, so'ng o'tloqqa aylanishi nimaga misol? A) Suksessiyaga B) Aromorfozga C) Konvergensiyaga D) Populyatsiya to'lqiniga To'g'ri javob: A) Suksessiyaga ✔ 16. Yong'in yoki daraxt kesilgandan keyin o'rmon o'rnida boshlanadigan suksessiya qanday ataladi? A) Ikkilamchi suksessiya B) Geologik suksessiya C) Klimaks suksessiya D) Birlamchi suksessiya To'g'ri javob: A) Ikkilamchi suksessiya ✔ Bo'lim (BSB): Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish 17. Orol dengizi qurishining asosiy sababi nima? A) Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sug'orishga haddan ziyod olinishi B) Dengizga ko'p suv quyilishi C) Hududda yog'ingarchilikning ortishi D) Dengizdagi baliqlarning ko'payib ketishi To'g'ri javob: A) Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sug'orishga haddan ziyod olinishi ✔ 18. Dalalarni shamol eroziyasidan himoya qilishning samarali usuli qaysi? A) Dalalarni ko'p marta chuqur haydash B) O'simlik qoplamini butunlay yo'qotish C) Ihota daraxtzorlarini barpo etish D) Yerni sug'ormasdan tashlab qo'yish To'g'ri javob: C) Ihota daraxtzorlarini barpo etish ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 74 19. Tuproqning shamol va suv ta'sirida yemirilishi nima deyiladi? A) Nitrifikatsiya B) Evtrofikatsiya C) Eroziya D) Rekultivatsiya To'g'ri javob: C) Eroziya✔ 20. Ozon qatlami yupqalashuvining inson salomatligi uchun xavfli oqibati qaysi? A) Havoda kislorod keskin kamayib ketadi B) Ultrabinafsha nurlanish ortib, teri saratoni va ko'z kasalliklari ko'payadi C) Yerda harorat keskin pasayadi D) Yomg'irlar kislotali bo'lib qoladi To'g'ri javob: B) Ultrabinafsha nurlanish ortib, teri saratoni va ko'z kasalliklari ko'payadi ✔ 21. Orol dengizi asosan qaysi daryolar suvi bilan to'yingan? A) Volga va Ural B) Zarafshon va Chirchiq C) Amudaryo va Sirdaryo D) Norin va Qoradaryo To'g'ri javob: C) Amudaryo va Sirdaryo ✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlar va oziq zanjirlari 22. Biogeotsenoz haqidagi ta'limotni yaratgan olim kim? A) G. F. Gauze B) V. I. Vernadskiy C) V. N. Sukachev D) A. Tensli To'g'ri javob: C) V. N. Sukachev ✔ 23. «O't → chigirtka → baqa → ilon → burgut» oziq zanjirida II tartib konsument qaysi? A) Chigirtka B) Ilon C) Baqa D) Burgut To'g'ri javob: C) Baqa ✔ 24. Organik qoldiqlarni noorganik moddalargacha parchalovchi organizmlar qanday ataladi? A) Konsumentlar B) Produtsentlar C) Fototroflar D) Redutsentlar To'g'ri javob: D) Redutsentlar ✔ 25. «Fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → cho'rtan» oziq zanjirida produtsent qaysi? A) Zooplankton B) Fitoplankton C) Mayda baliq D) Cho'rtan To'g'ri javob: B) Fitoplankton ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 75 4-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Biosferada moddalar va energiya aylanishi 1. Kimyoviy elementlarning organizmlar ishtirokida muhit va organizmlar o'rtasida takror aylanib turishi nima deyiladi? A) Ekologik suksessiya B) Energiya oqimi C) Biogeokimyoviy aylanish D) Biologik progress To'g'ri javob: C) Biogeokimyoviy aylanish✔ 2. Azot organizmda qaysi moddalar tarkibiga kiradi? A) Faqat suv B) Faqat uglevodlar C) Oqsillar va nuklein kislotalar D) Faqat yog'lar To'g'ri javob: C) Oqsillar va nuklein kislotalar ✔ 3. Atmosferadagi karbonat angidrid qaysi jarayonda tirik organizmlar tomonidan yutiladi? A) Chirishda B) Fotosintezda C) Bijg'ishda D) Nafas olishda To'g'ri javob: B) Fotosintezda ✔ Bo'lim (BSB): Biosfera va uning tuzilishi 4. Fotosintezda kislorod ajratilishi va karbonat angidrid yutilishi tirik moddaning qaysi funksiyasiga misol? A) Oksidlanish-qaytarilish funksiyasi B) Gaz funksiyasi C) Destruktiv funksiya D) Konsentratsion funksiya To'g'ri javob: B) Gaz funksiyasi ✔ 5. Biosferada organizmlar eng zich joylashgan, muhitlar chegarasidagi qatlamlar Vernadskiy tomonidan qanday atalgan? A) Ozon ekranlari B) Hayot plyonkalari C) Kos qatlamlar D) Biogen cho'kindilar To'g'ri javob: B) Hayot plyonkalari ✔ 6. Hozirgi atmosfera havosida kislorod ulushi taxminan qancha? A) 78% B) 0,04% C) 21% D) 1% To'g'ri javob: C) 21% ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 76 7. Tirik organizmlar ishtirokisiz hosil bo'lgan tog' jinslari (granit, bazalt) Vernadskiy bo'yicha qanday modda? A) Tirik modda B) Biogen modda C) Kos (inert) modda D) Biokos modda To'g'ri javob: C) Kos (inert) modda✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar 8. Ekotizim barqarorligi asosan nimaga bog'liq? A) Faqat havo haroratiga B) Turlar xilma-xilligi va oziq to'rining murakkabligiga C) Faqat yirtqichlar soniga D) Faqat bitta produtsent turining ko'pligiga To'g'ri javob: B) Turlar xilma-xilligi va oziq to'rining murakkabligiga ✔ 9. Ikkilamchi suksessiya birlamchi suksessiyaga nisbatan nima uchun tezroq kechadi? A) Tuproq, urug'lar va ildizlar saqlanib qolgan bo'ladi B) Unda yorug'lik umuman ishtirok etmaydi C) U faqat suv havzalarida kechadi D) Unda redutsentlar qatnashmaydi To'g'ri javob: A) Tuproq, urug'lar va ildizlar saqlanib qolgan bo'ladi ✔ 10. Birlamchi suksessiya bosqichlarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi? A) Daraxtlar → butalar → o'tlar → moxlar → lishayniklar B) Lishayniklar → moxlar → o'tlar → butalar → daraxtlar C) O'tlar → lishayniklar → daraxtlar → moxlar → butalar D) Moxlar → daraxtlar → lishayniklar → butalar → o'tlar To'g'ri javob: B) Lishayniklar → moxlar → o'tlar → butalar → daraxtlar ✔ 11. Inson parvarish qilishni to'xtatsa, bug'doy dalasi bilan nima yuz beradi? A) Bug'doy yovvoyi holda yillar davomida o'zgarmay saqlanadi B) Begona o'tlar bosib, asta-sekin tabiiy jamoa bilan almashinadi C) Unda hech qanday o'zgarish kuzatilmaydi D) Dala darhol o'rmonga aylanadi To'g'ri javob: B) Begona o'tlar bosib, asta-sekin tabiiy jamoa bilan almashinadi ✔ 12. Pioner organizmlar qanday xususiyatga ega bo'ladi? A) Yirtqich hayvonlardan iborat bo'ladi B) Suksessiyaning faqat oxirgi bosqichida paydo bo'ladi C) Faqat qalin soyada va unumdor tuproqda o'sadi D) Noqulay sharoitga chidamli bo'lib, tuproq hosil bo'lishiga hissa qo'shadi To'g'ri javob: D) Noqulay sharoitga chidamli bo'lib, tuproq hosil bo'lishiga hissa qo'shadi ✔ 13. Agrotsenoz nima? A) Okeandagi chuqur suv ekotizimi B) Birlamchi suksessiyaning pioner bosqichi C) Inson ta'sirisiz shakllangan tabiiy o'rmon D) Inson tomonidan yaratilgan va boshqariladigan qishloq xo'jaligi ekotizimi To'g'ri javob: D) Inson tomonidan yaratilgan va boshqariladigan qishloq xo'jaligi ekotizimi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 77 14. Agrotsenozda asosiy tanlovchi omil nima hisoblanadi? A) Geografik izolyatsiya B) Sun'iy tanlanish (inson) C) Faqat tabiiy tanlanish D) Genlar dreyfi To'g'ri javob: B) Sun'iy tanlanish (inson)✔ Bo'lim (BSB): Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish 15. Issiqxona effektining kuchayishiga asosiy sabab nima? A) Ozon qatlamining qalinlashuvi B) Azot fiksatsiyasining kuchayishi C) Atmosferada kislorodning ko'payishi D) Atmosferada karbonat angidrid va metanning ko'payishi To'g'ri javob: D) Atmosferada karbonat angidrid va metanning ko'payishi ✔ 16. Qaysi qatorda faqat qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslar keltirilgan? A) Quyosh, shamol energiyasi B) Neft, tabiiy gaz, ko'mir C) O'rmon, baliq zaxiralari D) Suv, tuproq unumdorligi To'g'ri javob: B) Neft, tabiiy gaz, ko'mir ✔ 17. «Qizil kitob» nima? A) Zararkunanda hasharotlar ro'yxati B) Madaniy o'simlik navlari katalogi C) Noyob va yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlar ro'yxati D) Qo'riqxonalar xaritasi To'g'ri javob: C) Noyob va yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlar ro'yxati ✔ 18. Sug'oriladigan yerlarda ikkilamchi sho'rlanishning asosiy sababi nima? A) Tomchilatib sug'orish B) Ihota daraxtzorlari barpo etish C) Dukkakli ekinlarni almashlab ekish D) Noto'g'ri sug'orish tufayli sizot suvlarining ko'tarilishi To'g'ri javob: D) Noto'g'ri sug'orish tufayli sizot suvlarining ko'tarilishi ✔ 19. Zarafshon qo'riqxonasi asosan qaysi hayvonni muhofaza qilish maqsadida tashkil etilgan? A) Buxoro bug'usi (xongul) B) Afrika fili C) Oq ayiq D) Kenguru To'g'ri javob: A) Buxoro bug'usi (xongul) ✔ 20. Orolbo'yi ekologik inqirozining oqibatlaridan biri qaysi? A) Yer osti suvlarining chuchuklashuvi B) Baliqchilikning keskin rivojlanishi C) Hudud iqlimining yumshab, namlanishi D) Tuz-chang bo'ronlari va cho'llanish To'g'ri javob: D) Tuz-chang bo'ronlari va cho'llanish ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 78 Bo'lim (BSB): Ekotizimlar va oziq zanjirlari 21. Qaysi ekologik piramida hech qachon teskari (ag'darilgan) bo'lmaydi? A) Sonlar piramidasi B) Energiya piramidasi C) Biomassa piramidasi D) Individlar o'lchami piramidasi To'g'ri javob: B) Energiya piramidasi✔ 22. Oziq zanjirining to'g'ri tuzilgan varianti qaysi? A) Beda → sichqon → ilon → burgut B) Burgut → ilon → beda → sichqon C) Sichqon → beda → burgut → ilon D) Ilon → sichqon → beda → burgut To'g'ri javob: A) Beda → sichqon → ilon → burgut ✔ 23. Biotsenozning o'simliklardan iborat qismi nima deb ataladi? A) Ekotop B) Fitotsenoz C) Mikrobotsenoz D) Zootsenoz To'g'ri javob: B) Fitotsenoz ✔ 24. Okeanlarda biomassa piramidasi teskari bo'lishining sababi nima? A) Zooplankton fotosintez qiladi B) Fitoplankton energiya to'plamaydi C) Fitoplankton juda tez ko'payadi, lekin bir vaqtdagi biomassasi kam D) Baliqlar produtsent hisoblanadi To'g'ri javob: C) Fitoplankton juda tez ko'payadi, lekin bir vaqtdagi biomassasi kam ✔ 25. Biogeotsenoz tarkibidagi barcha tirik organizmlar majmui nima deb ataladi? A) Populyatsiya B) Ekotop (biotop) C) Biosfera D) Biotsenoz To'g'ri javob: D) Biotsenoz ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 79 4-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) Bo'lim (BSB): Biosferada moddalar va energiya aylanishi 1. Agar ekotizimda redutsentlar butunlay yo'qolsa, nima yuz beradi? A) Konsumentlar o'zi organik modda sintezlay boshlaydi B) Organik qoldiqlar to'planib, mineral moddalar aylanishga qaytmay qoladi C) Fotosintez tezligi keskin ortadi D) Energiya oqimi aylana bo'ylab harakatlanadi To'g'ri javob: B) Organik qoldiqlar to'planib, mineral moddalar aylanishga qaytmay qoladi✔ 2. Ammiakni nitritlar va nitratlargacha oksidlaydigan bakteriyalar qanday ataladi? A) Nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar B) Chirituvchi bakteriyalar C) Sut kislotali bakteriyalar D) Denitrifikatsiyalovchi bakteriyalar To'g'ri javob: A) Nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar ✔ 3. Bo'r va ohaktosh qatlamlari qanday hosil bo'lgan? A) Dengiz organizmlari (foraminiferalar, mollyuskalar) chig'anoqlarining to'planishidan B) Atmosferadagi azotning cho'kishidan C) Vulqon lavasining sovishidan D) Daraxtlar qoldiqlarining ko'mir bo'lib qolishidan To'g'ri javob: A) Dengiz organizmlari (foraminiferalar, mollyuskalar) chig'anoqlarining ✔ to'planishidan 4. Karbonat angidrid atmosferaga qaysi jarayonlar natijasida qaytadi? A) Nafas olish, organik moddalarning chirishi va yoqilg'ining yonishi B) Faqat transpiratsiya C) Faqat fotosintez D) Faqat azot fiksatsiyasi To'g'ri javob: A) Nafas olish, organik moddalarning chirishi va yoqilg'ining yonishi ✔ 5. Organik qoldiqlardagi oqsillarning chirituvchi bakteriyalar tomonidan ammiakkacha parchalanishi nima deyiladi? A) Denitrifikatsiya B) Ammonifikatsiya C) Fotosintez D) Nitrifikatsiya To'g'ri javob: B) Ammonifikatsiya ✔ Bo'lim (BSB): Biosfera va uning tuzilishi 6. Hozirgi atmosfera havosida eng ko'p ulushga ega gaz qaysi? A) Argon B) Kislorod C) Azot D) Karbonat angidrid To'g'ri javob: C) Azot ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 80 7. Temir bakteriyalari ikki valentli temirni uch valentli temirga aylantiradi. Bu tirik moddaning qaysi funksiyasi? A) Transport B) Gaz C) Oksidlanish-qaytarilish D) Konsentratsion To'g'ri javob: C) Oksidlanish-qaytarilish✔ 8. Biosfera Yerning qaysi qobiqlarini o'z ichiga oladi? A) Faqat litosfera va Yer yadrosi B) Atmosferaning quyi qismi, gidrosfera va litosferaning yuqori qismi C) Faqat gidrosfera D) Faqat atmosferaning yuqori qatlamlari To'g'ri javob: B) Atmosferaning quyi qismi, gidrosfera va litosferaning yuqori qismi ✔ 9. Toshko'mir, neft, torf kabi organizmlar faoliyati natijasida hosil bo'lgan moddalar Vernadskiy bo'yicha qanday modda? A) Tirik modda B) Biokos modda C) Biogen modda D) Kos (inert) modda To'g'ri javob: C) Biogen modda ✔ 10. Biosfera tiriklikning qaysi tuzilish darajasi hisoblanadi? A) Eng yuqori, global daraja B) Hujayra darajasi C) Organizm darajasi D) Populyatsiya-tur darajasi To'g'ri javob: A) Eng yuqori, global daraja ✔ 11. Gidrosferada hayot qanday tarqalgan? A) Faqat suvning 10 m li yuza qatlamida B) Faqat chuchuk suvlarda C) Suv qalinligining butun chuqurligi bo'ylab, eng chuqur botiqlargacha D) Faqat qirg'oq bo'yidagi sayozliklarda To'g'ri javob: C) Suv qalinligining butun chuqurligi bo'ylab, eng chuqur botiqlargacha ✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlarning barqarorligi va almashinuvi. Agrotsenozlar 12. Ilgari hayot bo'lmagan joyda (yalang'och qoya, sovigan vulqon lavasi) boshlanadigan suksessiya qanday ataladi? A) Ikkilamchi suksessiya B) Mavsumiy suksessiya C) Antropogen suksessiya D) Birlamchi suksessiya To'g'ri javob: D) Birlamchi suksessiya ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 81 13. Monokultura (bir xil ekin) maydonlarida zararkunandalar ko'pincha ommaviy ko'payadi. Buning sababi nima? A) Oziq ko'p, tabiiy dushmanlari esa kam B) U yerda harorat juda past bo'ladi C) Zararkunandalar fotosintez qiladi D) U yerda o'simliklar zaharli bo'ladi To'g'ri javob: A) Oziq ko'p, tabiiy dushmanlari esa kam✔ 14. Agrotsenozning tabiiy ekotizimdan asosiy farqi nimada? A) Turlar soni juda ko'p, oziq to'ri murakkab B) Turlar soni kam, inson qo'shimcha energiya sarflamasa barqaror emas C) Unda produtsentlar bo'lmaydi D) U Quyosh energiyasidan foydalanmaydi To'g'ri javob: B) Turlar soni kam, inson qo'shimcha energiya sarflamasa barqaror emas ✔ 15. Suksessiya davomida ekotizimda turlar xilma-xilligi va biomassa odatda qanday o'zgaradi? A) Kamayib boradi B) O'zgarmaydi C) Nolgacha tushadi D) Ortib boradi To'g'ri javob: D) Ortib boradi ✔ 16. Bug'doy dalasi agrotsenozida asosiy produtsent qaysi? A) Tuproq bakteriyalari B) Chigirtka C) Bug'doy D) Dala sichqoni To'g'ri javob: C) Bug'doy ✔ 17. G'o'za tunlamiga qarshi trixogramma hasharotidan foydalanish qanday kurash usuli? A) Biologik B) Kimyoviy C) Mexanik D) Agrotexnik To'g'ri javob: A) Biologik ✔ Bo'lim (BSB): Inson va biosfera. Tabiatni muhofaza qilish 18. O'zbekistondagi milliy bog'ga misol qaysi? A) Serengeti milliy bog'i B) Kruger milliy bog'i C) Yelloustoun milliy bog'i D) Ugom-Chotqol davlat milliy tabiat bog'i To'g'ri javob: D) Ugom-Chotqol davlat milliy tabiat bog'i ✔ 19. Hozirgi davrda yovvoyi turlar yo'qolib ketishining eng asosiy sababi nima? A) Tabiiy tanlanishning kuchsizlanishi B) Turlararo chatishuvning ko'payishi C) Mutatsiyalarning to'xtashi D) Yashash joylarining buzilishi va yo'q qilinishi To'g'ri javob: D) Yashash joylarining buzilishi va yo'q qilinishi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 82 20. Ozon qatlamining yemirilishiga asosan qaysi moddalar sabab bo'ladi? A) Freonlar (xlorftoruglerodlar) B) Suv bug'i C) Inert gazlar D) Kislorod va azot To'g'ri javob: A) Freonlar (xlorftoruglerodlar)✔ Bo'lim (BSB): Ekotizimlar va oziq zanjirlari 21. «O'simlik → quyon → burgut» zanjirida burgut massasi 1 kg ga ortishi uchun 10% qoidasiga ko'ra necha kg o'simlik kerak? A) 1 kg B) 100 kg C) 1000 kg D) 10 kg To'g'ri javob: B) 100 kg ✔ 22. O'lik organik qoldiqlardan boshlanadigan oziq zanjiri nima deyiladi? A) Trofik daraja B) Detrit zanjiri C) Ekologik piramida D) Yaylov (o'tlov) zanjiri To'g'ri javob: B) Detrit zanjiri ✔ 23. Produtsentlar to'plagan energiya 10 000 kJ. 10% qoidasiga ko'ra II tartib konsumentlarga qancha energiya yetib boradi? A) 10 000 kJ B) 1000 kJ C) 10 kJ D) 100 kJ To'g'ri javob: D) 100 kJ ✔ 24. «Fitoplankton → zooplankton → baliq → tyulen» zanjirida tyulen 30 kg massa to'plashi uchun 10% qoidasiga ko'ra necha kg fitoplankton kerak? A) 300 kg B) 30 000 kg C) 3000 kg D) 300 000 kg To'g'ri javob: B) 30 000 kg ✔ 25. «Daraxt → shira (o'simlik biti) → xonqizi» zanjirida sonlar piramidasi qanday ko'rinishga ega? A) Har bir bosqichda son 10 baravar ortadi B) Har bir bosqichda individlar soni teng C) Asosi tor, chunki bitta daraxtda juda ko'p shira yashaydi D) Odatdagi, chunki daraxtlar soni eng ko'p To'g'ri javob: C) Asosi tor, chunki bitta daraxtda juda ko'p shira yashaydi ✔ 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 83 Javoblar kaliti Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob. 1-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- D 3- A 4- C 5- C 6- C 7- B 8- D 9- C 10- B 11- D 12- D 13- D 14- A 15- D 16- C 17- B 18- B 19- C 20- A 21- B 22- B 23- A 24- D 25- C 1-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- B 3- C 4- D 5- B 6- C 7- D 8- A 9- A 10- D 11- B 12- B 13- A 14- A 15- D 16- C 17- C 18- C 19- A 20- D 21- C 22- B 23- D 24- B 25- B 1-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- D 3- A 4- B 5- D 6- C 7- C 8- D 9- C 10- A 11- A 12- D 13- B 14- C 15- D 16- D 17- C 18- C 19- B 20- D 21- D 22- D 23- C 24- D 25- A 1-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- C 3- B 4- A 5- D 6- D 7- B 8- C 9- B 10- C 11- C 12- C 13- A 14- B 15- B 16- A 17- B 18- D 19- D 20- A 21- C 22- B 23- A 24- C 25- D 1-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 1- D 2- A 3- D 4- A 5- B 6- A 7- A 8- C 9- A 10- D 11- C 12- D 13- B 14- D 15- C 16- C 17- C 18- D 19- C 20- C 21- C 22- C 23- D 24- A 25- A 2-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- A 3- B 4- C 5- D 6- A 7- B 8- A 9- B 10- A 11- A 12- C 13- B 14- A 15- C 16- B 17- A 18- D 19- B 20- B 21- D 22- C 23- C 24- A 25- A 2-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- D 3- D 4- A 5- B 6- D 7- A 8- C 9- C 10- B 11- A 12- D 13- B 14- B 15- D 16- A 17- B 18- C 19- D 20- A 21- C 22- A 23- A 24- B 25- C 2-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 1- C 2- A 3- A 4- B 5- D 6- A 7- D 8- D 9- A 10- C 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 84 11- D 12- D 13- D 14- C 15- A 16- C 17- D 18- B 19- A 20- D 21- C 22- C 23- B 24- B 25- D 2-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 1- D 2- B 3- D 4- D 5- C 6- A 7- A 8- D 9- D 10- A 11- A 12- D 13- D 14- A 15- C 16- A 17- C 18- C 19- B 20- D 21- A 22- B 23- A 24- D 25- B 2-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- A 3- B 4- D 5- D 6- C 7- C 8- C 9- B 10- C 11- C 12- D 13- A 14- D 15- C 16- C 17- C 18- B 19- B 20- B 21- C 22- B 23- A 24- C 25- B 3-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 1- A 2- D 3- D 4- C 5- A 6- B 7- A 8- A 9- C 10- C 11- A 12- A 13- B 14- B 15- A 16- A 17- A 18- C 19- B 20- B 21- D 22- B 23- D 24- B 25- B 3-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 1- C 2- D 3- A 4- C 5- D 6- D 7- A 8- A 9- D 10- A 11- A 12- D 13- A 14- B 15- A 16- C 17- C 18- C 19- A 20- C 21- B 22- B 23- A 24- C 25- D 3-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- B 3- B 4- B 5- B 6- A 7- D 8- A 9- D 10- A 11- B 12- C 13- B 14- C 15- C 16- C 17- A 18- D 19- C 20- B 21- B 22- D 23- B 24- D 25- D 3-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- D 3- A 4- A 5- A 6- B 7- B 8- D 9- C 10- D 11- C 12- C 13- C 14- D 15- C 16- A 17- D 18- B 19- B 20- A 21- B 22- D 23- A 24- C 25- B 3-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 1- C 2- C 3- D 4- A 5- A 6- C 7- C 8- D 9- B 10- C 11- B 12- A 13- A 14- A 15- B 16- D 17- B 18- B 19- B 20- D 21- A 22- A 23- C 24- B 25- C 4-chorak • 1-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- C 3- C 4- D 5- D 6- B 7- A 8- B 9- C 10- B 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 85 11- A 12- C 13- A 14- A 15- D 16- D 17- C 18- D 19- C 20- C 21- B 22- B 23- C 24- D 25- D 4-chorak • 2-variant (CHSB mashqi) 1- D 2- B 3- A 4- D 5- C 6- B 7- D 8- B 9- D 10- B 11- D 12- D 13- D 14- A 15- A 16- A 17- A 18- B 19- D 20- B 21- D 22- C 23- A 24- A 25- A 4-chorak • 3-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- C 3- D 4- B 5- A 6- C 7- A 8- D 9- D 10- D 11- D 12- D 13- A 14- A 15- A 16- A 17- A 18- C 19- C 20- B 21- C 22- C 23- C 24- D 25- B 4-chorak • 4-variant (CHSB mashqi) 1- C 2- C 3- B 4- B 5- B 6- C 7- C 8- B 9- A 10- B 11- B 12- D 13- D 14- B 15- D 16- B 17- C 18- D 19- A 20- D 21- B 22- A 23- B 24- C 25- D 4-chorak • 5-variant (CHSB mashqi) 1- B 2- A 3- A 4- A 5- B 6- C 7- C 8- B 9- C 10- A 11- C 12- D 13- A 14- B 15- D 16- C 17- A 18- D 19- D 20- A 21- B 22- B 23- D 24- B 25- C 11-sinf Biologiya — BSB/CHSB mashq testlari | 86

11-SINF BIOLOGIYA

BSB va CHSB ga tayyorgarlik to'plami: 1–4-choraklar bo'yicha mashq testlari, javoblari bilan (2026–2027 o'quv yili)

20 ta variant • 500 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2025–2026 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Ushbu tayyorgarlik to'plami 11-sinf o'quvchilari, ota-onalar, fan o'qituvchilari va repetitorlar uchun mo'ljallangan: Biologiya fanidan BSB (bo'lim bo'yicha summativ baholash) va CHSB (choraklik summativ baholash) ga tayyorlanish uchun mashq testlari.

• Savollar 4 ta chorak bo'yicha guruhlangan; har bir chorakda 5 ta mashq varianti bor. Har bir variant ichida savollar bo'limlar (mavzular) bo'yicha ajratilgan — BSB ga tayyorlanishda kerakli bo'limni, CHSB ga tayyorlanishda esa to'liq variantni ishlang.

• To'plam: 20 ta variant, jami 500 ta mashq testi. To'g'ri javob har bir savol ostida yashil rangda, hujjat oxirida esa variantlar bo'yicha javoblar kaliti berilgan.

• Tavsiya: avval javoblarni yopib, variantni vaqt belgilab ishlang (odatda 40–45 daqiqa), so'ng kalit bilan tekshirib, xato qilgan mavzularni darslikdan qayta o'qing.

• Mavzular amaldagi o'quv dasturi va darsliklar asosida tuzilgan; choraklar bo'yicha taqsimot maktabingizdagi taqvim-mavzu rejasidan biroz farq qilishi mumkin.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy BSB/CHSB topshiriqlari yoki ularning javoblari emas. Rasmiy nazorat ishlari maktabda o'tkaziladi; ushbu to'plam faqat mustaqil tayyorgarlik uchun.

Sotib olish