Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 1.7MB
Покупки 8
Дата загрузки 14 Февраль 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Дошкольное и начальное образование

Продавец

Kenjayev Kenja

Дата регистрации 27 Январь 2024

908 Продаж

4-sinfda mustaqil ishlarni tashkil etish metodlari

Купить
4-sinfda mustaqil ishlarni tashkil etish metodlari. Reja: Kirish 1-Bob. Asosiy qism “Mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari” 1.1 Boshlang'ich sinf matematika darslarida mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari 1.2.Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning mustaqil ishlashga o’rgatishda innovatsion texnologiyalar 2-Bob Boshlang’ich sinflarda o’qitishning interfaol uslubiyotlari 2.1 O’qitishning interfaol uslubiyotlari 2.2 3.4-sinfda o`quvchilarning matematikadan mustaqil ishlarini tashkil qilish metodikasi Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar 1 Mundarija: Kirish………………………………………………………………………….… 3 1-Bob.Asosiy qism “Mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari”……………………………………………………………………….… 6 1.1 Boshlang'ich sinf matematika darslarida mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari………………………………………………….… 6 1.2.Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning mustaqil ishlashga o’rgatishda innovatsion texnologiyalar……………………………………………………… 11 2-Bob. Boshlang’ich sinflarda o’qitishning interfaol uslubiyotlari ………....15 2.1 O’qitishning interfaol uslubiyotlari……………………………………...…17 2.2 4-sinfda o`quvchilarning matematikadan mustaqil ishlarini tashkil qilish metodikasi……………………………………………………………………..…18 Xulosa………………………………………………………………………….…21 Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………………………22 2 Kirish O‘zbekiston Respublikasi ta'lim tizimini xalqaro ta'lim standartlari darajasigacha takomillashtirish; ta'lim sohasida davlat hokimiyati va davlat boshqaruvi organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari vakolatlarini belgilash va ular o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solish; ta'lim sohasida yuridik va jismoniy shaxslarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini hamda ularning o‘zaro munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solish. Ta'lim O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ustuvor deb tan olinadi. Ta'lim sohasida davlat siyosatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: ta'lim va tarbiyaning uyg‘unlikda olib borilishi; ta'lim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xususiyatga ega ekanligi; ta'limning uzluksizligi, uzviyligi va izchilligi; 12 yillik (6 yoshdan 7 yoshgacha bolalarni bir yil davomida umumiy o‘rta ta'limga tayyorlash hamda o‘n bir yillik umumiy o‘rta va o‘rta maxsus) ta'limning majburiyligi; ta'lim tizimining dunyoviy xususiyatga ega ekanligi; davlat ta'lim standartlari va davlat ta'lim talablari doirasida ta'lim olishning hamma uchun ochiqligi; ta'lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv; bilimli bo‘lishni va iste'dodni rag‘batlantirish; insonning butun hayoti davomida ta'lim olishi; jamiyatda pedagog xodimlar ijtimoiy himoyasining kafolatlanganligi; 3 ta'lim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uyg‘unlashtirish. Davlat jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e'tiqodi, shaxsi, ijtimoiy mavqeidan qat'iy nazar, har kimga ta'lim olishda teng huquqlarni kafolatlaydi. Davlat ta'lim olish huquqini quyidagilar orqali ta'minlaydi: ta'lim tashkilotlarini rivojlantirish; ta'lim tashkilotlarida innovatsion faoliyatni va ta'lim dasturlarini innovatsion texnologiyalar yordamida amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlash; yetakchi klassik oliy ta'lim muassasalari maqomini belgilash va ularni qo‘llab- quvvatlash; ishlab chiqarishdan ajralgan (kunduzgi) va ajralmagan holda (sirtqi, kechki, masofaviy, dual) ta'lim olishni tashkil etish; kadrlar tayyorlash va ta'limga oid davlat dasturlari asosida o‘qitish; umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta'limni bepul olish; oilada yoki o‘zi mustaqil ravishda bilim olgan, shuningdek, majburiy umumiy o‘rta ta'limni to‘liq olmagan fuqarolarga akkreditatsiyadan o‘tgan davlat ta'lim muassasalarida eksternat tartibida attestatsiyadan o‘tish huquqini berish; ta'lim muassasalarida kadrlar tayyorlash bo‘yicha davlat buyurtmalarini mehnat bozorining talablariga muvofiq shakllantirish. Xorijiy mamlakatlarning fuqarolari O‘zbekiston Respublikasida xalqaro shartnomalarga va qonun hujjatlariga muvofiq ta'lim olish huquqiga ega. O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashab turgan fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ta'lim olishda O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega. 4 Ta`lim islohoti millatni, xalqni demokratik o`zgarishlar, yangi jamiyat barpo etish yo`lidan dadil yetaklovchi, barchamizni harakatlantiruvchi ichki kuchga, tabiiy ehtiyojga aylandi. O`zbekiston respublikasi demokratik, huquqiy va fuqarolik jamiyatni qurish yo`lidan bormoqda. Respublikamizda amalga oshirilayotgan islohotlarning bosh maqsadi va harakatga keltiruvchi kuchi har tomonlama rivojlangan barkamol insondir. Axborotlar jadallik bilan integratsiyalashib borayotgan hozirgi davrda zamonaviy ta`limning asosiy vazifalaridan biri atrof-olam, voqea-hodisalarni ta`lim jarayoni orqali mustaqil tahlil qila oladigan shaxsni kamol topdirishda namoyon bo`ladi. Bu maqsadga, albatta,o`quvchilarning ta`lim jarayonidagi faolligini oshirib borish orqali erishish mumkin. Darhaqiqat, yoshlarni har tamonlama: ham aqlan, ham jismonan barkamol, axloqan yetuk, ma`naviy pok qilib tarbiyalash shu kunning muhim dolzarb muommalaridan biriga aylanib qoldiki, bu davr va bugungi turmushimizning taqozosidir. Ulkan iqtisodiy o`zgarishlar ro`y berayotgan hozirgi davrda matematikaning ahamiyati yanada oshdi. Shuning uchun ham matematik ta`lim katta ijtimoiy ahamiyatga ega. Respublikamiz hukumati yoshlarga ta`lim va tarbiya berish tizimini takomillashtirish, ta`lim va tarbiyani turmushning oshib borayotgan talablari darajasiga yetkazish vazifasini qo`ydi. Hozirgi paytda maktablarda boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitishning asosiy vazifalaridan biri o‘quvchilarni har tomonlama etuk insonlar qilib tarbiyalash hisoblanadi. Bunda ularda matematika bo‘yicha bilimlar berish bilan birga ularga o‘rganilayotgan bilimlarni asosli va puxta bo‘lishini ta’minlash, ularni qo‘llay olish ko‘nikma va malakalarini shakllantirish muhim ahamiyatga ega. 5 1-Bob .Asosiy qism “Mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari” 1.1.Boshlang'ich sinf matematika darslarida mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari Bilim olish jarayoni bilan bog’liq ta'lim sifatini belgilovchi holatlar: darsni yuqori ilmiy-pedagogik darajada tashkil etilishi, muammoli mashg’ulotlar o’tkazish, darslarni savol-javob tarzida qiziqarli tashkil qilish, ilg’or pedagogik texnologiyalardan va multimedia qo’llanmalardan foydalanish, tinglovchilarni mustaqil fikrlashga undaydigan, o’ylantiradigan muammolarni ular oldiga qo’yish, talabchanlik, tinglovchilar bilan individual ishlash, ijodkorlikka yo’naltirish, erkin muloqotga kirishishga, ilmiy izlanishga jalb qilish va boshqa tadbirlar ta'lim ustuvorligini ta'minlaydi. Ta'lim samaradorligini orttirishda fanlar bo’yicha ta'lim texnologiyasini ishlab chiqishning kontseptsiyasi aniq belgilanish va unga amal qilishi ijobiy natija beradi. Fanni o’qitishning maqsadi va ta'lim berish texnologiyasini loyihalashtirishdagi asosiy kontseptual yondashuvlar quyidagilardan iborat. Fanning vazifalari. Matematika ta'limi sohasi bo'yicha davlat ta'lim standarti va o'quv dasturining mazmuni va talablari, shuningdek, maktab darsliklari mazmuni va metodik qurilish bilan tanishtirish. Matematika o'quv materiali, bolalar kitoblarini, o'qish va yozishga o'rgatish uchun kerakli bo'lgan qo'shimcha materiallarni, mavzu va materialni tanlash va ulardan foydalanishga o'rgatish. O'quvchilarni turli misol va masalalar yechishga, ularni tahlil qilish kabi mashg'ulotlarga tayyorlash va uni o'tkazishish, ko’rgazma va texnik vositalardan foydalanib, o’quvchilarning bilish faoliyatini va mustaqilligini ta'minlashga o’rgatish. Shaxsga yo’naltirilgan ta'lim. O’z mohiyatiga ko’ra ta'lim jarayonining barcha ishtirokchilarini to’laqonli rivojlanishlarini ko’zda tutadi. Bu esa ta'limni loyihalashtirilayotganda, albatta, ma'lum bir ta'lim oluvchining shaxsini emas, avvalo, kelgusidagi mutaxassislik faoliyati bilan bog’liq o’qish maqsadlaridan kelib chiqqan holda yondoshishga e'tibor qaratishni amalga oshiradi. Har bir o'qituvchining shaxs sifatida kasbiy takomillashuvini ta'minlaydi. Ta'limning markaziga bilim oluvchi qo’yiladi. Tizimli yondoshuv. Ta'lim texnologiyasi tizimning barcha belgilarini o’zida 6 mujassam etmog’i lozim: jarayonning mantiqiyligi, uning barcha bo’g’inlarini o’zaro bog’langanligi, yaxlitligi bilim olish va kasb egallashning mukammal bo’lishiga hissa qo’shadi. Faoliyatga yo’naltirilgan yondoshuv. Shaxsning jarayonli sifatlarini shakllantirishga, faoliyatini jadallashtirish va intensivlashtirish, o’quv jarayonida barcha qobiliyat va imkoniyatlarni, tashabbuskorlikni ochishga yo’naltirilgan ta'limni ifodalaydi. Egallangan bilimlarning ko’nikma va malakaga aylanishi, amaliyotda tatbiq etilishiga sharoit yaratadi. Muammli ta'lim: Ta'lim mazmunini muammoli tarzda taqdim qilish orqali ta'lim oluvchi faoliyatini aktivlashtirish usullaridan biri. Bunda ilmiy bilimni ob'ektiv qarama-qarshiligi va uni hal etish usullarini, dialektik mushohadani shakllantirish va rivojlantirishni, amaliy faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo’llashni ta'minlaydi. Muammoli savol, vazifa, topshiriq va vaziyatlar yaratish va ularga echim topish jarayonida ongli, ijodiy, mustaqil fikrlashga o’rgatiladi. Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini qo’llash - hozirgi axborot kommunikatsiya texnologiya vasitalari kuchli rivojlangan sharoitda ulardan to’g’ri va samarali foydalanish, axborotlarni tanlash, saralash, saqlash, qayta ifodalash ko’nikmalari hosil qilinadi. Bu jarayonda kompyuter savodxonligi alohida ahamiyat kasb etadi. O’qitish vositalari: o’qitishning an'anaviy vositalari (darslik, ko’rgazmali qurollar va boshqalar) bilan bir qatorda - kompyuter va axborot texnologiya vositalari keng ko’lamda tatbiq etiladi. Mamlakatimizda fan va ta’lim tizimida ulkan o’zgarishlar yuz berdi. Ma’naviy barkamol, mustaqil fikrlay oladigan, har qanday hayotiy vaziyatga o’z nuqtai -nazari bilan yondashadigan shaxsni shaklantirish zaruriyati paydo bo’ldi. Inson borliqning bir bo’lagi sifatida undagi har bir voqelikka o’ziga xos mulohaza bilan yondoshmog’i, ko’rgan eshitgan voqealarni ziyraklik bilan mulohaza qilsha, o’qish qobiliyatiga ega bo’lsa, ijobiy fikrlashga uning ishi yaxshi samara beradi. Boshlang’ich matematika darslarida mustaqil ta’lim asosida o’qitish, ta’lim tizimining asosiy tamoyillaridan biri hisoblanadi. Mustaqil ta’lim o’quvchilarning 7 matematika bilish sohasidagi bilimlarini oshirishga, ularni mustaqil va ijodiy fikrlashga o’rgatadi. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga darsda va darsdan tashqari mustaqil ish qilish uchun vazifalar beriladi. Bu esa o’z navbatida matematika o’qitish ta’limida o’quv tarbiya jarayonining muhim shakli sifatida katta ahamiyat kasb etadi. Boshlang’ich sinf o’quvchilarining matematika fani bo’yicha bil iml ar ini kengaytirish va chuqurlashtirish, hayotga ongli munosabatni shakllantirish ta’limning tarbiyaviy ta’moyilini kuchaytirish, qiziqishini oshirish, mustaqil va ijodiy fikrlashga o’rgatish, aynan mustaqil ta’lim asosida amalga oshiriladi. Bunday ishlar o’z shakli va mazmuniga ko’ra xilma- xil bo’lib bevosita asosiy darslarning davomi hisoblanadi.Shu bilan birgalikda mustaqil ta’limda amalga oshirish qiyin bo’lgan vazifalarni hal qilishga keng yo’l ochildi. Mustaqil ta’lim negizini mustaqil ishlar tashkil qiladi. Matematika darslarida mustaqil ta’limning turli xil usullaridan ya’ni ta’lim texnologiyalaridan foydalanish foydadan xoli bo’lmaydi. O’quvchilarda mustaqil ishlash avvalo, mustaqil ishlarga tayyorlash, o’qituvchi tomonidan materiallning muammoli tarzda bayon etilishi kabi yo’llar bilan hosil qilinadi. Bunda quyidagi topshiriqlarni muntazam ravishda berib borgan ma’qul: materialni darslik asosida o’rganish, namunaviy mustaqil misollar, yangi turdagi topshiriqlar, o’zlashtirilgan usullarini amalda qo’llashga oid vazifalarni bajarish, ijodiy ishlarni bajarish kabi. E. Zakinovning "Ta’lim jarayonida mustaqil ishlar" maqolasida mustaqil ishlar haqida to’liq fikr yuritib, undan dars jarayonida foydalanish usullari yoritib berilgan. O’quvchilarda mustaqil ishlash, eng avvalo, o’quvchilarni mustaqil ishga tayyorlash, o’qituvchi tomonidan materialning muammoli tarzda bayon etishi kabi yo’llar bilan hosil qilinadi. Buyumlar ko’rinishidagi tarqatma materiallar asosida mustaqil ishlar. Bunday tarqatma materiallar o’quvchilar fikrlash qobilyatini yoki ularda sinchkovlik, kuzatuvchanlikni rivojlantirish maqsadida tarqatiladi va quyidagi savollar bilan murojaat qilish mumkin: Buning nomi nima? 8 Uning soni qancha? Tarqatma materiallar kartochkalarida o’tilgan mavzularni takrorlash, mustaxkamlash, olingan bilimlarni tizimlashtirish maqsadida ishlatiladi. Kartochkalarni tarqatishdan avval o’quvchilar o’qituvchi bilan birgalikda darslikda berilgan mavzularni bajarib, matnni shartini tushunish, bajarish tartibini va qo’llashni o’rganadilar. Didaktik materiallar mustaqil ishlarni uyushtirishda va shunday mustaqil ishlar vositasida o’quvchilarga mustaqil fikr yuritish, izlanish, analiz va sintez qilish, to’g’ri xulosalar chiqarish malakalarini shakllantirishga yordam beradi. shu bilan bir qatorda didaktik o’yinlarni dars jarayonida qo’llash haqida fikr yuritiladi. Mashg’ulotlardan namunalar beriladi, bu essa o’qituvchiga ko’mak bo’ladi. M. Raemovning "O’quvchilarning mustaqil bilish faoliyatini tashkil etish" maqolasida o’quvchilarning bilim saviyasi, ularning bilish faoliyatining hajmi va muntazamligiga bevosita bog’liqligini uqtiradi. Shuning uchun mustaqil faoliyatni bilimlar olishning vositasi va uning natijashi sifatida qarash mumkin J. Tolipovaning "Mustaqil ta’limni tashkil etish" maqolasida shundayl fikrlar bayon etilgan. Mustaqil ta’lim belgilangan o’quv topshiriqlarni mustaqil va ijodiy bajarishga mo’ljallangan o’quv faoliyatdir. Mustaqil ta’lim negizini mustaqil ishlar tashkil etadi. Mustaqil ish o’quvchilarni o’zaro fikr olishuvida bog’lanishli nutqda, tanqidiy fikrlashda asosiy omil bo’lib xizmat qiladi. Mustaqil ishlar o’quvchilar amaliy faolligini oshirishda yagona yo’ldir. R. Safarova, U Musaev, P. Musaev, M. Salaevalarning "Umumiy o’rta ta’lim mazmunini prognostika qilishning nazariy- amaliy asoslari" monografiyasida biz mustaqil ishlash deganda, o’quvchining yolg’iz nazoratsiz faoliyatini tushunmasligimiz kerak. Balki o’z- o’zining bilimini oshirishni anglamoq lozim. O’quvchi o’zini qiziqtiradigan, kuchi etadigan topshiriqlarni aynan o’zi tanlay olishi talab etiladi. Bunda o’quvchining xohisi va bilim sifatini hisobga olish muhimdir deb ta’kidlanadi. O’quvchilarning mustaqil faoliyatini - bu misol va masalalar yuzasidan yangi bilim va ko’nikma hosil qilish nutqiy imkoniyatlarni kengaytirish natijasida shaxsiy 9 mulohazalarni bayon qila olish malakasini hosil qilishdir. Boshlang’ich sinf o’quvchilarini mustaqil fikrlashga o’rgatishda mustaqil ishlar muhim vosita bo’lib xizmat qiladi. Ular quyidagi xususiyatlariga ko’ra harakterlanadi: - mustaqil ishlarda bajarish so’ralgan shartlar o’quvchilardan izlanuvchanlik talab qilinishi; - o’quvchilarni mustaqil holda hukm, xulosa va umumlashmalar chiqarishga yo’naltirilishi; - mustaqil ishlarni bajarish jarayonida o’quvchilarda yangi bilimlarni egallashga ehtiyoj tug’ilishi. Boshlang’ich sinflarning matematika darslarida qo’llaniladigan mustaqil ishlarni guruhlarga ajratgan edik. Quyida mazkur guruhlarning ayrim turlari ustida to’xtalib o’tamiz. Mustaqil ta’lim darsida namunali dasturda ko’rsatilgan mavzulardan chiqmagan holda dasturda tasdiqlangan mavzular olinadi. Darsda boshlang’ich sinf o’quvchilarini mustaqil fikr yuritishga, og’zaki va yozma, hisoblashga darsliklardan foydalanishga, ijodiy faollikni o’stirishga katta ahamiyat beriladi. O’quvchilarni hamkorlikda o’qitishda, o’qish davomida o’zlashtirishni yaxshi ko’tarishga erishish lozim, hamda ulardagi bilimning o’shisi, ya’ni abstrakt tafakkur rivojlantirishga imkoniyat yaratiladi. Mustaqil ishlarning har bir bosqichidan unumli foydalanish mumkin. Ayniqsa dars jarayonida birinchi bosqich va uchinchi bosqichdan unumli foydalanish lozim. Boshlang’ich sinf matematika darslarida o’tkaziladigan mustaqil ishlar dars turiga, dars jarayonini turli bo’limlariga, o’quv materialining mazmuniga, o’rganiladigan har bir mavzu, har bir orfogramma harakteriga muvofiq mustaqil ishlar uyushtiriladi. Ta’lim ilgarilab ketgan sari mustaqil ishlarning hajmi, o’quvchilarga ish jarayoni ya’ni mustaqil ishlarning tarkibi tushuntiriladi. Mustaqil ishlar rejalashtirilgan natijani amalga oshirish imkonini beruvchi konstruktiv, ko’rsatmalilikda o’z ifodasini topadi. Maqsadga yo’naltirganlik, darslarni tahlil qilish, umumlashtirish,darsdan keyin ishlash, dars jarayonida mustaqil ishlarni qo’llashda ko’rinadi. 10 Mustaqil ishlar hajmi va murakkabligiga qarab uch guruhga bo’linadi: Tayyorgarlik mustaqil ishlar. Oraliq mustaqil ishlar. Ijodiy mustaqil ishlar. Tayyorgarlik mustaqil ishlarda asosan o’qituvchi dars jarayonini qanday tashkil qilishi va unda mustaqil ishlardan qanday foydalinishini oldindan rejalashtirib oladi. so’nga sinf o’quvchilarini sharoitini hisobga olgan holda darsini davom ettiradi. Oraliq mustaqil ishlarda etaklovchi savollar, darslik, ko’rshatmali qurollardan foydalanish asosida bajariladi Boshlang’ich sinf o’quvchilarida mustaqil fikrlash malakalarini, mustaqil ravishda muammolarni hal qila bilish ko’nikmashini shakllantirish ta’lim samaradorligini oshirishning mu him omilidir. Modomiki, shunday ekan, ta’lim jarayonini shunday tashkil etish kerakki, toki o’quvchilar bilim olish bilan birgalikda, ta’lim jarayonining ob’ekti bo’lib qolmasdan, ta’lim jarayonida o’qituvchining teng hamkoriga aylanshin va mustaqil fikrlay olish malakasini ham egallay borsin. Mustaqil fikrlash faoliyatiga aniqroq ta’rif beradigan bo’lsak, mustaqil fikrlash - bu inson sezgi organlari va aqliy faoliyatining birligi natijasi o’laroq, mustaqil ravishda tahlil qilish, umumlashtirish, induktiv va deduktiv xulosalar chiqarish, taqqoslash, aniqlashtirish, mavhumlashtirish kabi fikriy operatsyalardan foydalangan holda amalga oshiriladigan aqliy faoliyatdir. 1.2. Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning mustaqil ishlashga o’rgatishda innovatsion texnologiyalar Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning mustaqil ishlashga o’rgatishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish juda katta ahamiyatga ega. N. Azizxo’jaevaning “Pedagogik texnologiyalar va maxorat” haqida to’liq ma’lumot beradi. B.Azizovaning «Noan’anaviy dars samarasi maqolasida ta’lim texnologiyashiga oid noan’naviy ushulda dars o’tish, o’quvchining fanga bo’lgan qiziqishini oshirish, mustaqil fikrlashga o’rgatish, jumladan boshlang’ich sinflarda darsning «Dars sayohat» , «Dars munozara», «Dars sahna» kabilardan keng ko’lamda foydalanish dars samaradorligini oshirishi bilan birga o’quvchilarning dars jarayonida 11 faolligini, fikrlash qobiliyatini oshirishi aniqlanadi. Mashg’ulotlardan namunalar keltiradi. Haqiqatdan ham ta’lim texnologiyalaridan foydalanish o’quvchini bilimdonlikka , izlanishga da’vat etadi. O’quvchi erkin muloqotga kirishadi, bilmaganini o’rganadi. Mustaqil fikrlovchi o’quvchilargina kelajakda har tamonlama etuk, barkamol insonlar bo’lib etishib chiqadilar. Hozirgi kunda ta’lim jarayonida interfaol usullar (innovatsion pedagogik va axborot texnologiyalari) dan foydalanib, ta’limning samaradorligini ko’tarishga bo’lgan qiziqish, e’tibor kundan-kunga kuchayib bormoqda. Zamonaviy texnologiyalar qo’llanilgan mashg’ulotlar o’quvchilar egallayotgan bilimlarni o’zlari qidirib topishlariga, mustaqil o’rganib, tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o’zlari keltirib chiqarishlariga qaratilgan. O’qituvchi bu jarayonda shaxs va jamoaning rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi, shu bilan bir qatorda, boshqaruvchilik, yo’naltiruvchilik vazifashini bajaradi. Bunday o’quv jarayonida o’quvchi asosiy figuraga aylanadi. Bugungi kunda ta’lim muassasalarining o’quv-tarbiyaviy jarayonida pedagogik texnologiyalardan foydalanishga alohida e’tibor berilayotganining asosiy sababi quyidagilardir: Birinchidan, pedagogik texnologiyalarda shaxsni rivojlantiruvchi ta’limni amalga oshirish imkoniyatining kengligida. «Ta’lim to’g’risida» gi Qonun va «Kadrlar tayorlash milliy dasturi» da rivojlantiruvchi ta’limni amalga oshirish masalasiga alohida e’tibor qaratilgan. Ikkinchidan, pedagogik texnologiyalar o’quv-tarbiya jarayoniga tizimli (Faoliyat yondashuvini keng joriy etish imkoniyatini bajaradi. Uchinchidan, pedagogik texnologiya o’qituvchini ta’lim-tarbiya jarayonining maqsadlaridan boshlab, tashxis tizimini tuzishi va bu jarayon kechishini nazorat qilishgacha bo’lgan texnologik zanjirni oldindan loyihalashtirib olishga undaydi. To’rtinchidan, pedagogik texnologiya yangi vositalar va axborot usullarini qo’llashga asoslanganligi sababli, ularning qo’llanilishi «Kadrlar tayorlash milliy dasturi» talablarini amalga oshirishni ta’minlaydi. O’quv - tarbiya jarayonida pedagog'ik texnologiyalarning to’g’ri joriy etilishi 12 o’qituvchining bu jarayonda asosiy tashkilotchi yoqi maslahatchi sifatida faoliyat yuritishiga olib keladi. Bu esa o’quvchidan ko’proq mustaqillikni. ijodni va irodaviy sifatlarni talab etadi. Har qanday pedagogik texnologiyaning o’quv-tarbiya jarayonida qo’llanilishi shaxsiy harakterdan kelib chiqqan holda, o’quvchini kim o’qitayotganligi va o’qituvchi kimni o’qitayotganiga bog’liq. Pedagogik texnologiya asosida o’tkazilgan mashg’ulotlar yoshlarning muhim hayotiy yutuk va muammolariga o’z munosabatlarini bildirishlariga intilishlarini qondirib, ularni fikrlashga, o’z nuqtai nazarlarini asoslashga imkoniyat yaratadi. Hozirgi davrda sodir bo’layotgan innovatsion jarayonlarda ta’lim tizimi oldidagi muammolarni hal etish uchun yangi axborotni o’zlashtirish va o’zlashtirgan bilimlarini o’zlari tomonidan baholashga qodir, zarur qarorlar qabul qiluvchi, mustaqil va erkin fikrlaydigan shaxslar kerak. Shuning uchun ham, ta’lim muassasalarining o’quv-tarbiyaviy jarayonida zamonaviy o’qitish uslublari interfaol uslublar, innovatsion texnologiyalarning o’rni va ahamiyati beqiyosdir. Pedagogik texnologiya va ularning ta’limda qo’llanishiga oid bilimlar, tajriba o’quvchilarni bilimli va yetuk malakaga ega bo’lishlarini ta’minlaydi. 13 2-Bob. Boshlang’ich sinflarda o’qitishning interfaol uslubiyotlari 2.1 O’qitishning interfaol uslubiyotlari O’qitishning interfaol uslubiyotlari - bilish va kommunikativ faoliyatni tashkil etishning maxsus shakli bo’lib, ta’lim oluvchilar bilish jarayoniga jalb qilingan bo’ladilar, ular o’ylaydigan va o’ylayotgan narsalarni tushunish va fikrlash imkoniyatiga egadirlar. Interfaol darslarda o’qituvchining o’rni qishman talaba o’quvchilarning faoliyatini dars maqsadlariga erishishga yo’naltirishga keladi. Bu ushlublarning o’ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va o’quvchilarning birgalikda faoliyat ko’rsatishi orqali amalga oshiriladi. Bunday pedagogik hamkorlik jarayoni o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’lib, ularga: o’quvchining dars davomida befarq bo’lmashlikka, mustaqil fikrlash, ijod qilish va izlanishga majbur etilishi. - o’quvchilarning o’quv jarayonida fanga bo’lgan qiziqishlari doimiyligini ta’minlanishi; - o’quvchilarning fanga bo’lgan qiziqishlarini mustaqil ravishda har bir masalaga ijodiy yondashgan holda kuchaytirilishi; - pedagog va o’quvchilarning hamkorlikdagi faoliyatini doimiy ravishda tashkil etishlari kiradi. O’qitish jarayonida, maqsad bo’yicha kafolatlangan natijaga erishishda qo’llaniladigan har bir ta’lim texnologiyasi o’qituvchi va o’quvchi o’rtasida hamkorlik faoliyatini tashkil eta olsa, har ikkalasi ijobiy natijaga erisha oladi. Hayot jumboqlarini, muammolarni o’rganish, ularga tegishli javob topish istagi, yana ham to’g’rirog’i, baxt-saodatga erishish muammosi, insonning va olamni 14 bilishga bo’lgan izlanishi asrlar mobaynida fikrlashga, o’z fikrlarini mantiqiy asoslashga da’vat qilib keladi. Sharq allomalari asarlarida bu muammoga alohida to’xtalib intilgani bejiz emas. Zero, mustaqil, ongli faoliyat yuritadigan insongina o’z halqi, Vatani, ota-onasi oldidagi burchini uddalay oladi va har qanday yot ta’sirlarga berilib ketmaydi, inson degan ulug’ nomga munosib ish ko’radi. Boshlang’ich sinflarning matematika darslarida o’quvchilarni mustaqil ishlashga o’rgatish jarayonida ularning hisoblash, fikrlash darajasi barobar rivojlanadi. O’quvchilarni mustaqil fikrlash iqtidoriga ega bo’lishi ularning o’quv-biluv ko’nikma va malakalariga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Shunga ko’ra o’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish «Kadrlar tayorlash milliy dasturi» da belgilab qo’yilgan ta’lim-tarbiya jarayonini insonparvarlashtirish talabiga to’la mos keladi. O’quvchilarning mustaqil faoliyati ijodning turli darajasi bilan kechishi mumkin. Ammo o’quvchilarning har qanaqa mustaqil faoliyati, albatta, o’qituvchi tomonidan tashkil etiladi: sharoit yaratiladi, ko’rsatmalar beriladi. 15 16 17 18 Yangi o’qitish metodikasida o’quvchilarga berilayotgan materiallarni qayta kodlashtirish va o’zlarining modelini yaratish masalalari yuklanmaydi. Bu o’qitish metodikasida o’quv materiallari matn va formula ko’rinishi bilan bir qatorda, obrazlar ko’rinishida ham taqdim etiladi. Bu ma’noda axborot texnologiyalari asosida o’quv materiallarini obrazli ko’rinishda taqdim etishda ularga har xil ko’rinishdagi ranglar, harakat, ovoz kabi elementlarni kiritish o’quvchilarning o’quv materiallarini qabul qilish jarayoni samaradorligini oshirish bilan birga, berilayotgan materiallarni tahlil qilish, taqqoslash hamda abstraksiyalash kabi muhim sifatlarni rivojlantiradi. O’quv materiallarini obrazlar ko’rinishida taqdim etish uchun ularni axborot texnologiyalaridan foydalanib, elektron-didaktika asosida elektron kitob, darslik, kurs va virtual stend ko’rinishida yaratish yuqorida qo’yilgan masalalami ijobiy hal etishga olib keladi. Masalalalarni yechishning jadval usuli, masalalar va ularni taqqoslashni ikkinchi sinfda o’rgatiladi. Bu davrda o’quvchilaming fikrlash doirasi yanada kengayadi, ularni jadvalga qarab masala tuzishga, o’zaro teskari masalalar tuzishga va ularni taqqoslashga undaladi. Boshlang’ich sinflarda o’rganiladigan masalalar yechishning u yoki bu nazariy materiallarni o’zlashtirish jarayonidagi muhim o’mini ta’kidlab, dasturda shunday deyiladi: “Natural sonlar arifmetikasi, nolni o’rganish maqsadga muvofiq masalalar va amaliy ishlar sistemasi asosida tuziladi. Bu degan so’z har bir yangi tushunchani tarkib toptirish har doim bu tushuncha ahamiyatini tushuntirishga yordam beradigan, uning qo’llanishini talab qiladigan u yoki bu masalani yechish bilan bog’lanadi” Sodda masalalar o’quvchilami matematik munosabatlar bilan tanishtirishning muhim vositalaridan biri bo’lib xizmat qiladi. Sodda masalalardan ulushlar, qator geometrik tushunchalar va algebra elementlarini o’rganishda ham foydalaniladi. Sodda masalalar o’quvchilarda murakkab masalalarni yechish uchun zarur bo’ladigan bilimlar, malakalar va ko’nikmalami tarkib toptirish uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Yechilishi uchun bir nechta o’zaro bog’liq amallarni bajarish talab qilinadigan masalalar murakkab masalalar deyiladi. Boshlang’ich sinflar uchun matematika dasturida bolalarni masalalarni yechishga 19 o’rgatishga katta ahamiyat bergan. Bu dasturda bolalarga masalalarni yechishda ular oldindan o’rgangan arifmetik amallarning xossalaridan foydalanishi va o’zlariga ma’lum bo’lgan usullardan eng ratsionalini tanlay olishga o’rgatish zarurligi ta’kidlangan. Shunday qilib, masalani yechish uchun berilgan sonlar va izlanayotgan son orasidagi qator bog’lanishlami aniqlash va ularga muvofiq ravishda arifmetik amallarni tanlash, so’ngra bu amallarni bajarish zarur. Shuning uchun biz ushbu mavzu ya’ni boshlang’ich sinflarda matematikadan sodda masalalarni yechishda o’quvchilar qiziqishini shakllantirish yo’llarini ushbu Kurs ishimizda ishlab chiqishni o’z oldimizga maqsad qilib qo’ydik. Mustaqil yechish uchun masalalar. 1. Uy bekasida birinchisida 56 kg, ikkinchisida 42 kg un boTgan ikki qop un bor edi. Века har bir qopdagi unning yarim qismini sarfladi. Har ikkala qopda jami qancha un qoldi? 2. Maktabning to‘rtinchi sinflarida 96 ta o‘quvchi bor, shundan chorak qismi qishloqdan kelganlar, uchinchi sinflarda esa jami 80 o‘quvchi bo Tib, shundan nimchoragi qishloqdan kelganlar, uchinchi sinfdagi qishloqdan kelganlardan to‘rtinchi sinf qishloqdan kelganlar nechtaga ko‘p? 3. Har bir oyning chorak qismini dam olish kunlari tashkil qiladi. Agarda birinchi va ikkinchi chorak 4 oy boTsa, bu davrda qancha dam olish kuni boTgan? Har bir oyni 30 kun deb olamiz. 4. Akasida 3200 so’m, singlisida 1800 tiyin bor edi. Akasi 800 so’m, singlisi esa 600 so’m sarfladi. Akasi va singlisi o‘z pullarining qanchasini sarflaganlar? 5. Uy bekasida 48 ta jo‘ja va 6 ta tovuq, 24 ta o‘rdak jo’jasi va 6 ta o‘rdak bor edi. Jo‘jalarning qancha qismini tovuqlar, o‘rdakchalarning qancha qismini o‘rdaklar tashkil qilgan? 6. 12 sentner kartoshka ekib, 96 sentner hosil oldilar, tariqni esa 6 sentner ekib, 54 sentner hosil oldilar. Hosilning qancha qismini kartoshka va tariq urug‘i tashkil qilgan. 20 Хulоsa Boshlang`ich sinf matematika darslarida mustaqil ishlarini tashkil etishning pedagogik asoslari nazariy jihatdan asosalandi. Bizningcha o`quvchi birоr matеrialni o`quv faоliyati shaklida o`zlashtiradi, agar unda: birinchidan, mavjud matеrialni o`zlashtirishi uchun ehtiyoj va mоtivatsiya bo`lsa; ikkinchidan, o`quvchining faоliyati yangi o`zlashtirilayotgan matеrialni o`zgartirish va yangi ma’nоviy mahsulni оlish bilan bоg`liq bo`lsa, ya’ni o`rganilayotgan matеrial haqidagi bilimlar bilan bоg`liq bo`lsa. Busiz to`laqоnli insоn faоliyati mavjud emas. matematikadan mustaqil ishlarini tashkil qilish metodikasi 4-sinflarda deb nomlanib u uch banddan iborat. Birinchi bandda Boshlang`ich sinf matematika ta`limida mustaqil ish turlari va ularni tashkil qilish metodikasi ishlab chiqildi. Uchunchi bandda 4-sinfda o`quvchilarning matematikadan mustaqil ishlarini tashkil qilish metodikasi misol va masalalarni yechish metodikasi bayon qilindi. Kelgusi pedagоgik faоliyatimda mustaqil ishlarni tashkil qilishda hamda misol va masalalarni yechishga o’rgatishda ushbu nazariy bilimlardan samarali fоydalanishni o’z оldimga maqsad qilib qo’ydim. 21 Foydalanilgan adabiyotlar 1. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risidagi qonun” // Barkamol avlod - O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.- Toshkent.: Sharq, 1997, 20-29 bet. 2. O’zbekiston Respublikasining “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to’g’risida” gi qonun // Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.- Toshkent.: Sharq, 1997, 31-61 bet. 3. Barkamol avlod orzusi- Toshkent.: 1999, 205- b. 4. Sh.M.Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. - Toshkent: O‘zbekiston, NMIU, 2018. 5. Sh.M.Mirziyoevning. Konstitutsiya — erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. –Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2018. 6. Sh.M. Mirziyoev. - Toshkent: O‘zbekiston, NMIU, 2017 7. Sh.M. Mirziyoev. - Toshkent: O‘zbekiston, NMIU, 2016. 8. Sh.M.Mirziyoevning Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash - yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. 9. Sh.M.Mirziyoevning. Oliy Majlisga Murojaatnomasi. - Toshkent: O‘zbekiston, NMIU, 2018 10. Abdullayeva B.S., N.A.Xamedova M. Xusanovalarning “Boshlang’ich sinf matematika darslarida pedagogik texnologiyalardan foydalanish metodikasi” (Toshkent 2010, 135 bet ) uslubiy qo’llanma 11. Bikbayeva N.U., Yangabayeva E. Matematika. 3-sinf uchun darslik. Toshkent. O’qituvchi, 2008, 208 bet. 12. Bikboyeva N.U. Matematika. 4-sinf uchun darslik. Toshkent. O’qituvchi, 2007 y. 13. Jumayev M.E. Bolalarda matematika tushunchalarni shakllantirish nazariyasi.-T.: ”Ilm-Ziyo”, 2005, 240-bet 14. Jumayev M.E. va boshqalar 1-sinf daftari- Toshkent.: Sharq, 2006, 64 bet. 15. Jumayev M. „Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasidan labaratoriya mashg’ulotlari “ Toshkent.: Yangi asr avlodi, 2006, 256- bet. 22 16. Jumayev M.E. ”O’quchining ijodiy shaxs sifatida rivojlanishida bo’lajak boshlang’ich sinf o’qituvchilarining metodik - matematik tayyorgarligi” - Toshkent.: Fan, 2009, - 240 b. 17. Jumayev M.E., Tadjiyeva Z.G’. Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasi. Toshkent. Fan va texnologiya, 2005 y. 18. Mardonova G’.I. „Matematikadan test topshiriqlari 1-sinf”- Toshkent.: O’qituvchi, 2007, 48 bet. 19. Mardonova G’.I. „Matematikadan test topshiriqlari 2-sinf”- Toshkent.: O’qituvchi, 2007, 60 bet. 20. Mardonova G’.I. „Matematikadan test topshiriqlari 3-sinf”- Toshkent.: O’qituvchi, 2007, 64 bet. 21. Stoylova L. va boshqalar „Boshlang’ich matematika kursi asoslari“ - Toshkent.: O’qituvchi, 1991, 336 bet. 22. Tadjiyeva Z.G’. Boshlang’ich sinf matematika darslarida tarixiy materiallardan foydalanish.-T.: ”Uzkomsentr”, 2003, 24- bet. 23. Tadjiyeva Z.G’. Boshlang’ich sinflarda fakultativ darslarni tashkil etish.- T.: 2005, 68- bet. 24. Tadjiyeva Z.G’. va boshqalar „Boshlang’ich sinf matematika, ta’lim samaradorligini oshirishda tarixiy materiallardan foydalanish“-Toshkent.: Jahon 25. Haitov F.N., Shamsiyev A.Sh., Yusupov R.M., Temurov S.Y. Bitiruv malakaviy ishini yozish, rasmiylashtirish va himoya qilish bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar. Jizzax. 2008, 32 bet. Internet saytlari 1. http://fayllar.org/ 2. http://arxiv.uz/ 3. http://ziyonet.uz/ru 4. http://referat.arxiv.uz/ 5. http://aim.uz/ 23

4-sinfda mustaqil ishlarni tashkil etish metodlari

Купить