Anomal xulq-atvor psixogenetikasi - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Май 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Anomal xulq-atvor psixogenetikasi

Купить

Anomal xulq-atvor psixogenetikasi

REJA: 1. Anomal bolalar toifalari. 2. Anomaliyalarning kelib chiqish sabablari 3. Aqli zaif o’quvchilarga ta’lim – tarbiya berish va o’rganishning o’ziga xosligi.

Bola dunyoga kelgan kunlaridan boshlaboq ko’radi, eshitadi, biror narsa tekkanini, og'riq, issiq. hid va ta'mni xis etadi. Tevarak atrofdagi borliqni bilish — sezish va idrok qilishdan. Ya'ni voqelikdagi narsa va hodisalarning bola ongida aks etishidan boshlanadi. Bolaning idroki hayotining dastlabki yillaridayoq ancha takomil - lashadi va ikki yoshida u buyumlarning rangi, shakli, katta-kichik - ligiga qarab bir-biridan farq qila boshlaydi, tanish ohangni ajratadi va hokazo. Unda xilma-xil sensor qobiliyatlar: kurish va ko'zdan kechirish. tinglash va eshitish. buyumlarni tashqi belgilariga qarab ajratish, kuzi kurayotgan va eshitayotgan narsaga taqlid qilish qo - biliyati rivojlanib boradi.

• Bola turli taassurotlar olib turishi — buyumlarni kur - ishi. ushlab bilishi, kattalarning ishlarini kuzatishi, xilma- xil tovushlarni eshitishi kerak.Bu bolalarning sensor rivo - jlanishlari uchuri zarur shartdir. Sensor qobiliyatlarning uz vaqtida rivojlanishi esa bolalarning aqliy tarbiyasi uchun zamin yaratadi. • Diqqat, xotira, intilish, qiziqish va boshqa shu singari ruhiy jarayonlar bolaning aqliy rivojlanishi uchun katta ahamiyatga ega. • Bola nutqining uz vaqtida va tug'ri rivojlanishi aqliy rivo - jlanishining asosidir. Nutq ruxiv jarayon: idrok, xotira va boshqalarning rivojlanishiga, bolalarning faoliyatiga katta ta'sir kursatadi. Bolalar nutqi rivojlanishga boshlashi bilan kattalar suzlarining tarbiyaviy vosita sifatidagi roli ortib boradi.

• Bola shaxsining tarkib topishi hayotining birinchi kun - laridanoq boshlanadi. Bola xar kuni ko'rgan va eshitgan - lari asosida borliqqa va tevarak-atrofdagi kishilarga uz munosabatini bildiradi. kattalarning xatti-xarakatlari, ish - lariga, sodir bo'layotgan voqealarga bolaning beradigan bahosi, kishilarga bo'lgan munosabati — bulaming hammasi bola ma'naviy qiyofasining shakllanishiga ta'sir etadi. • Bolaning xoh ona qornida, hoh tug'ilganidan keyin rivo - jlanib borishi uchun zarur bo'lgan ma'lum shart-sharoit - larning buzilishi turli xil anomaliyalarga, ya'ni jismoniy yok: ruxiy nuqson'lar. kamchiliklarga olib kelishi mumkin.

Anomal bo - lalarning turli xil toifalariEshitish va nuqsonlari bor bolalar Ruhan sust rivojlangan bolalarOg’ir nutqiy nuqsonlari bor bolalar Ko’rish nuqsonlari bor bolalar Kur-kar-soqov bo - lalar Oligofren (debil, imbetsil, idiot bo - lalar) Xarakat-tavanch a'zolarida kamchilik - lari bulgan bolalar

Eshitish va nuqsonlari bor bolalar Nutq – murakkab ruhiy faoldiyatdir. U ruhiy jarayonlarning tarkib topishiga va bolaning umuman, barkamol bo’lib o’sishiga katta ta’sir ko’rsatadi. Nutq eshituv organlari vositasi bilan idrok etishga asoslangan bo’lib, atrofdagilarga taqlid etish yo’li bilan rivojlanib boradi. Og’zaki nutqning shakllanishida eshituv anal - izatori, nutqni harakatga keltiruvchi analizator eshituv analizator bilan mahkam bog’langan holda ishlaydi. Eshituv analizatorining rivojlanishi esa ko’p jihatdan talaffuzga bog’liq. Bola nutqining o’sib borishi tovushlar talaffuzi, fiziologik va fonematik eshitish - ning kamol topib borish darajasi bilangina xarakterlanib qolmay, balki eng muhimi o’z nutqi va atrofdagilar nutqidagi so’zlarning tuzilishi, tovush tarkibini farqlay bilish

Ko’rish nuqsonlari bor bolalar Tiflopedagogikada ko’zi ojiz bolalar ko’r va zaif ko’ruvchi bolalar guruhlariga bo’linadi. Ko’r bo - lalarning ko’rish qobiliyati keskin kamaygan (total ko’rlik) yoki korrektsiya qo’llanilganda (ko’zoynak tutilganda) ham ko’rish o’tkirligi 0,04 gacha pasay - gan, ya’ni bunday bolalar amalda ko’r bo’ladi. Zaif ko’ruvchi bolalarda ko’rish o’tkirligi 0,05 dan to 0,04 gacha bo’lishi mumkin. Ushbu gurhdagi bolalar tevarak – atrofni ko’rish analizatori orqali idrok etadi. Ko’rishga aloqador nuqsonlar kelib chiqish sabablariga ko’ra tug’ma va orttirilgan bo’ladi. Tug’ma nuqsonlar sabablari orasida irsiy kasalliklar, homilador ayolning toksoplazmoz, qizilcha va boshqa kasalliklar bilan kasallanishi sabab bo’lishi mumkin.

Ruhan sust rivojlangan bolalar Ulgurmovchi o’quvchilar orasida ruhan sust rivojlangan bolalar ham uchrab turadi. Ularning bilish faoliyati markaziy nerv sis - temasidagi modda almashinuvi buzilishidan kelib chiqqan. Yengil potologik o’zgarishlar vaqtinchalik buzilgan bo’ladi. Ruhan sust rivojlangan bolalar maxsus yordamga muhtoj, ular maxsus muassasalarda yoki differentsial ta’limga jalb etilishi kerak.

Ruhan sust rivojlangan bolalar aqliy darajasi jihatidan ikki guruhga bo’linadi.Yengil nuqsoni bor bolalar bular maxsus sharoitda 1-3 yil ta’lim – tarbiya olganlaridan so’ng o’qishni umumta’lim maktabining tegishli sinfida davom ettirishlari mumkin. Ruhiy jihatdan rivojlanishida sezilarli darajada orqada qolgan bolalar – bular o’rta maktabni bitirgunga qadar maxsus sharoitda o’qitilishi maqsadga muvofiqdir.

Konstitutsional; Tserebral shakli. Psixogen; Somatogen; So’nggi yillarda olimlar ruhiy sust rivojlangan bo - lalarni klinik – psixologik jihatdan quyidagi xil - larga bo’lishni tavsiya etadilar:

• Anomal bolalar soglorn tengdoshlari orasida inklyuziv ta'limda yoki maxsus ta'lim-tarbiya muassasalarida tarbiyalanishi va o'qitilishi kerak. Bolaning umumiy rivojlanishiga xar tomonlama kuchli ta'sir etgan nuqsonlargina uni anomal bola /deb hisoblashga asos bo'lishi mumkin. Masalan, bolaning faqat chap qulog'i eshitsa-yu, bu nuqson uning xar tomonlama rivo - jlanishiga ta'sir etmaydigan, u umumiy maktab sog'lom teng - doshlari katori uzlashtiradigan bulsa, u anomal bolalar toifasiga kirmaydi. Katta yoshdagi kishilarda ma'lum sabablarga ko'ra paydo bo'lgan nuqsonlar ham ularning umumiy rivojlanishiga ta'sir etmasa. bu kishini anomal deb hisoblash mumkin emas. • Maxsus yordamga muhtoj anomal bolalarning jismoniy ruhiy rivojlanishida kuzatila

Har qanday anomal rivojlanish markaziy yoki per - iferik new sistemasidagi organik yoki funktsional o'zgarishlarga aloqador bo'lishi miimkin. Bola rivojlanishidagi turli xil kamchiliklar noqulay muhit, notiig'ri tarbiya, ta'lim natijasida ham paydo bulishi mumkin. Masalan, noqulay oilaviy sharoit, pedagogik qarovsizlik, uqituvchining bolaga noto'g'rimunosabati va boshqa kupgina sabablar bola rivojlanishiga salbiy ta'sir kursatib, lining dastur ma - teriallarini yaxshi uzlashtira olmasligiga, ulgurmovchi uquvchilar orasiga qo'shilib qolishiga sabab buladi. SHunday bulsada. biz bunday bolani anomal bolalar toifasiga kiritmaymiz, chunki uning rivojlanishidagi kamchiliklar organizmdagi qanday bulmasin biror or - ganik yoki funktsional patologik o'zgarishlar

Tarbiyachi va o’qituvchilar bunday bolalarni anomal bolalardan farqlay oladigan bo'lishlari kerak. Kelib chiqish sabablariga ko'ra xar qanday anomal rivojlanish tug'ma yoki turmushda orttirilgan bo'lishi mumkin. Tug'ma anomaliyalar Ko'p jihatdan xomilador onaning sog'lig'i va yashash sharoitiga bog'liq. Ona qornidagi xomilaning rivojlanishiga in - fektsiya, intoksikatsiya, shikastlanish va boshqa omillar ta'sir etishi mumkin. Onaning xomiladorlik davrida turli xil kasalliklar bilan og'rishi, o'zboshimchalik bilan turli dori darmonlarni bilar-bilmas iste'mol qilishi bolaning anomal bo'lib tug'ilishiga sabab bo'lishi mumkin. Tug'ma anomaliyalar genetik. ya'ni irsiy omillar ta'siriga ham bog'liq bo'lishi mumki

• Turmushda ortirilgan anomaliyalar bola organizmiga tug'ilish vaqtida va undan keyingi davrlarda zararli omillar ta'sir etishi natijasida vujudga keladi. To'g'ruq vaqtida miva shikastlanishi. bolaning tug'ruq yo'llaridan uzoq o'tishi, vakuum-ekstraktor yoki ombur solinishi. bolaning kindigi o'mlib. bo'g'ilib qolishi (asfiksiya) va boshqalar,ba'zan uning anomal rivojlanishiga olib kelishi mumkin. • Bolaning juda yoshligida turli kasalliklar bilan og'rishi, masalan, meningit, meningoentsefalit, otit, markaziy nerv sistemasining shikastlanishi va boshqa shu singari dard - larni boshidan kechirishi ham anomal rivojlanishiga sabab bo'lishi mumkin.

• Mamlakatimizda bolalar anomaliyasining oldini olish yuza - sidan .Ko'pgina choralar ko'rilmoqda. bu sohada anchag - ina yutuqlarga ham erishildi. O'zbekistonda aholini davolash- profilaktikasi kengaygani hamda meditsina so - hasidagi katta yutuqlar munosabati bilan anomal bolalar soni nisbatan kamaydi. Bolalaming chechak. o'lat. tif. vabo, traxoma, qizamiq va bolalarga xos boshqa yuqumli kasal - liklar orqasida anomal bo'lib qolish hodisalari uchrab turadi. Irsiy omillar hamda intoksikatsiya va organizm shakllanay - otgan paytda bosh miya, analizatorlarning zararlanishiga olib boradigan boshqa sabablar tufayli bolaning anomal bo'lib qolish hollari hali ham uchrab turadi.

Aqli zaif o’quvchilarga ta’lim – tarbiya berish va o’rganishning o’ziga xosligi

Aqli zaiflikni keltirib chiqaradigan sabab – oqibat xususiyatlari endogen xususiyatlarga ega. Aqli zaiflikn - ing mohiyatini nuqsonining moddiy asosi bilan bog’liq bo’lib, bosh miyaning organik buzilishini ko’rsatadi. Boshqacha qilib aytganda, aqli zaiflikning moddiy sifati kasallangan bosh miya e’tirof etiladi. Bu kasallik sabab – oqibati natijasida bolaning bilish faoliyatlari keng ma’noda buzilib, aqliy rivojlanish tezligi, samaradorligi pasayadi. Bosh miya kasalliklarini kelib chiqishiga ko’ra endogen va ekzogen sabablarga bo’lishimiz mumkin. Aqli zaiflikni keltirib chiqaruvchi sabablar turli ilmiy, uslubiy, psixologo – pedagogik va tibbiy ad - abiyotlarda turlicha bayon etiladi. Bu sabablarni qisqacha quyidagicha tarzda ifodalashimiz mumkin.

Hozirgi zamon deffektologiyasi korrektsion ta’lim – tarbiya ta’siri ostida ayrim nuqsonlar to’g’rilansa, ayrimini yumshatish, ayrimlarini esa kompensatsiya qilishga erishishga muvaffaq bo’lmoqda. Bu borada mamlakatimizda bir qancha ilmiy metodik ishlar mavjud bo’lib, ular amaliyotda tasdiqlangan. Ishonchli g’oyalar nuqsonli bolalarga ta’lim – tarbiya berishning mohiya - tini belgilovchi nazariy ish metodologik asosini belgilaydi. Bun - ing hammasiga ko’pincha aqli zaif bola xulq – atvor normasini buzilishiga, axloqiy nojo’ya qiliqlarga olib keladi. Bu qiyinchiliklar bartaraf qilinmaydi deb o’ylash noto’g’ri. Albatta, ular aqli zaif bola yordamchi maktabni tugutgandan keyin ham qisman qoladi. Biroq, ta’lim jarayonida aqli zaif bolaning tafakkuri, nutqi, qiziqishlari va bilish qobiliyatlarin

Aqli zaif bolada dinamika stereotipi (harakatlar, fikrlarning o’zgarmasdan takrorlanishi, bir marta o’zlashtirib olingan fikrdan boshqa fikrga o’tishning qiyinligi) hosil qilish va o’zgartirish qiyin, bu hol miya qobig’idagi nerv jarayonlarining etarli dara - jada harakatchan emasligidan dalolat beradi. aqli zaif bolani stereotip xulq – atvorini yo’qotish bilan bog’langan qiyinchilik - lar, ular ko’pincha muayyan vaziyatda mos kelmaydi, shu bilan tushuntiriladi. Maktabni yordamisiz bola muhitni salbiy ta’sirini bosib o’ta olmaydi, ko’pincha buning o’rniga unga moslashadi. SHuning uchun maktab ta’limi, estetik tarbiya vositalari, bolan - ing maktab jamoat tashkilotlaridagi ishi va hakozolardan foy - dalanib, yordamchi maktab o’quvchisi xarakterini vujudga keltirishga katta ahamiyat berilish

FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR RO’YXATI 1. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni. Toshkent, 1997. 2. O’zbekistonda “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” T., 1997. 3. “Pedagogika”. M.X.To’xtaxo’jaeva, S.Ashirboev, J.Hasanboev, S.Nishonova, S.Madiyarova, A.Qoldibekova, M.Usmon - boeva, N.Nishonova

Купить