Arab musiqa madaniyati - Музыка - Образовательные программы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Декабрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Образовательные программы
Предмет	Музыка

Продавец

Muhtaramxon

Дата регистрации 10 Ноябрь 2025

0 Продаж

Arab musiqa madaniyati

Купить

“
”Arab musiqa madaniyat i
Ma’ruzachi:
Fan o‘qit uvchisi:

Reja:

Arab musiqasida r it m va ohang t izimi

Maqom va ladlar ning o‘ziga x osligi

Arab musiqasining zamonaviy janr lar ga
moslashuvi

Arab musiqasining asboblar i va ular ning r oli

Arab musiqasida rit m va ohang tizimi

Arab musiqa madaniyati qadimiy Sharq madaniyatining ajralmas qismidir. U miloddan avvalgi
davrlardayoq Arabiston yarimoroli, Mesopotamiya va Shom (Suriya) hududlarida shakllana
boshlagan. Dastlab bu musiqa diniy marosimlar, shuningdek, qabila bayramlari va jangovor
qo‘shiqlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan. VIII–IX asrlarga kelib esa arab musiqasi ilmiy
asosda rivojlana boshladi. Bag‘dodda yashagan mashhur olim Al-Far obiy va Ibn Sino kabi
allomalar musiqa nazariyasiga oid asarlar yozib, ritm va ohang tizimlarini tahlil qilib berganlar.

Arab musiqasining asosiy xususiyatlaridan biri — maqom t izimi dir. Maqom arab musiqasining
ohangiy (melodik) asosi bo‘lib, har bir maqom o‘ziga xos his-tuyg‘u, holat va kayfiyatni ifodalaydi.
Masalan, “Rast”, “Bayot”, “Hijoz”, “Nahovand” kabi maqomlar turlicha ruhiy ta’sir kuchiga ega.

Ritm tizimi esa “iqo’” deb ataladi. Iqo’
arab musiqasidagi ritmik naqsh yoki
usulni bildiradi. Har bir iqo’ o‘zining
ma’lum zarb soni, kuchli va sust
bo‘g‘inlari bilan farqlanadi. Masalan,
“Masmudi”, “Samai”, “Maqsum”, “Davr
Hindiy” kabi ritmlar keng qo‘llaniladi. Bu
ritmlar asosan zarbli cholg‘ular —
darabukk a ( doira) , riq ( t ambur in) , t abl
kabi asboblar yordamida ijro etiladi.

Arab musiqasining ritm va ohang tizimi bir-biri bilan uyg‘un
holda ishlaydi. Ohang asosan vokal (qo‘shiq) orqali, ritm esa
cholg‘ular orqali ifoda etiladi. Natijada arab musiqasiga xos
o‘ziga xos lirizm, his-tuyg‘uga boy ifodaviylik va improvizatsiya
(erkin ijro) uslubi shakllanadi.
Bugungi kunda arab ritm va ohang tizimi nafaqat Sharq, balki
G‘arb musiqasiga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Ko‘plab zamonaviy
bastakorlar arab maqomlari va iqo’ tizimlaridan ilhomlanib,
yangi janrlar yaratmoqdalar.

Maqom va ladlarning o‘ziga xosligi

Arab musiqa madaniyati uzoq tarixga ega bo‘lib, uning eng muhim
nazariy asoslaridan biri — maqom tizimi dir. Bu tizim qadimiy arab, fors
va turkiy xalqlarning musiqiy merosi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib,
VIII–IX asrlarda Bag‘dod, Damashq va Qohira kabi ilm markazlarida
shakllanib rivojlangan. Musiqa nazariyotchilari — Al-Far obiy, Ibn Sino,
Safiyuddin al-Urmawiy kabilar maqom nazariyasini ilmiy asosda
izohlab berganlar.

Maqom — bu ma’lum tovushlar ketma-ketligi, ohanglar tizimi bo‘lib, u
nafaqat texnik, balki hissiy-ma’naviy mazmun ham ifodalaydi. Har bir
maqom tinglovchida o‘ziga xos kayfiyat uyg‘otadi:
Rast – quvonch va sokinlikni,
Hijoz – g‘am va sog‘inchni,
Nahovand – dard va samimiyatni,
Bayot – shodlik va muhabbatni ifodalaydi.

Lad esa maqom tizimining tovush oralig‘ini belgilovchi asosiy
poydevor bo‘lib, u melodiyaning yo‘nalishi va kayfiyatini aniqlaydi.
Arab musiqasidagi ladlar turli maqomlarning shakllanishida muhim
rol o‘ynaydi. Masalan, “Hijoz” ladida tuzilgan kuylar ko‘proq dramatik
va chuqur hislarga ega bo‘ladi, “Rast” ladida esa tiniq, sokin va
tantanavor ohanglar yaratiladi.
Arab maqom va lad tizimi improvizatsiya (erkin ijro) san’atiga ham
katta imkon beradi. Ijrochi bastakor o‘z his-tuyg‘usiga ko‘ra maqom
ichida erkin ohang yaratadi, shu bois arab musiqasida har bir ijro
o‘ziga xos yangilik bilan boy bo‘ladi.
Bugungi kunda arab maqom tizimi nafaqat an’anaviy san’atda, balki
zamonaviy estrada, kino va teatr musiqasida ham keng
qo‘llanilmoqda. Bu esa arab musiqasining teran falsafasi va ohanglar
tizimi hanuzgacha dolzarb ekanini ko‘rsatadi.

Arab musiqasining zamonaviy janrlarga
moslashuvi
1. Tarix iy o‘zgarishlar va yangilanish jarayoni
XX asr boshlariga kelib arab musiqasi an’anaviy shakldan asta-sekin
zamonaviy yo‘nalishlarga moslasha boshladi. Qohira, Bayrut va Damashq
shaharlarida yangi musiqa maktablari, orkestrlar va radioeshittirishlar paydo
bo‘ldi. Bu davrda arab bastakorlari G‘arb musiqasi ta’sirida yangi uslublarni
sinab ko‘rishdi, shu bilan birga milliy ohangni saqlab qolishga intildilar.

G ‘arb musiqasi bilan uyg‘unlashuvi:
Arab musiqasi zamonaviy janrlarga
moslashishda G‘arb musiqasining ritm,
orkestr va texnik imkoniyatlaridan
samarali foydalandi. Jazz, pop, rok va
elektron musiqa kabi yo‘nalishlarda
arab ohanglari va maqom tizimlari
uyg‘unlashtirildi. Masalan, Misr, Livan
va Marokashda ko‘plab bastakorlar
arab maqomlarini zamonaviy ritmlar
bilan aralashtirib, o‘ziga xos yangi
janrlarni yaratdilar. Z amonaviy est rada va x alq orasidagi
ommalashuv
Bugungi kunda arab estradasi arab dunyosida
eng mashhur madaniy hodisalardan biridir. Arab
qo‘shiqchilari milliy ohanglar bilan zamonaviy
musiqiy aranjirovkalarni uyg‘unlashtirib, yosh
avlodning didiga mos asarlar yaratmoqdalar.
Shu orqali an’anaviy meros yangi avlod qalbiga
yaqinroq shaklda yetkazilmoqda.

Arab musiqasining asboblari va ularning
roli

Arab musiqasi boy va qadimiy an’analarga ega bo‘lib, unda turli
xil cholg‘u asboblar i muhim o‘rin tutadi. Ushbu asboblar nafaqat
ohang va ritm yaratishda, balki musiqaning emot sional va
madaniy ta’sirini oshirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Har bir
cholg‘u asbobi o‘ziga xos tovushga ega bo‘lib, arab musiqasining
rang-barangligini ta’minlaydi.

Mashxur musiqa asboblari
Oud ( Ud) – Arab musiqasining eng taniqli va
qadimiy torli cholg‘usi. Uning ovozi chuqur va
jarangdor bo‘lib, aksar hollarda bosh ohangni
beradi. U ko‘pincha solo va ansambl ijrolarida
ishlatiladi.
Qanun – Ko‘plab torlarga ega bo‘lgan yassi,
yotqizib chalinadigan cholg‘u. U nozik ohanglar
yaratadi va maqom tizimida juda muhim o‘rin
egallaydi.

Riq – Tamburing kichikroq shakli
bo‘lib, u zarbli asboblar toifasiga
kiradi. U ritmga dinamika va
energiya beradi.Ney – Qamishdan tayyorlangan
puflama cholg‘u. Neyning tovushi
chuqur va ruhiy bo‘lib, ko‘pincha sufi
musiqasida ishlatiladi.
Dar buka ( Doumbek) – Baraban turi
bo‘lib, ritmik zarbalar berish uchun.
ishlatiladi. U turli o‘lcham va
shakllarda bo‘ladi. R it m yaratishda
markaziy o‘rin tutadi

•
Ushbu asboblar ning musiqadagi r oli:
1.Ohang va r it mni boyit adi – Har bir asbob o‘ziga xos
tovush va uslubda ijro etilib, umumiy musiqiy tasvirni
boyitadi.
2. Maqomlar ni ifodalaydi – Torli va puflama asboblar
maqom tizimidagi nozik ohanglarni aniq va chuqur
ifodalash imkonini beradi.
3.Mident it et ni ak s et t iradi – Ushbu asboblar arab
xalqlarining madaniy merosi va musiqiy tafakkurining
ajralmas qismi hisoblanadi.
4. Jonli ijr oda hissiyot beradi – An’anaviy musiqalarda
asboblar musiqiy hissiyotlarni (quvonch, g‘am, hayrat)
kuchli tarzda ifoda etadi.

X ulosa

Arab musiqasi asrlar davomida shakllangan boy madaniy mer os bo‘lib, bugungi
kunda ham o‘z ahamiyat ini yo‘qot magan. U zamonaviy musiqaning turli
yo‘nalishlariga moslashar ekan, o‘zining milliy ohanglar i, maqom t izimi, rit m va lad
t izimi hamda hissiy ifodaviyligini saqlab qolmoqda. Arab bastakorlari va ijrochilari
G‘arb musiqasi elementlarini o‘z san’atiga uyg‘unlashtirib, yangi musiqiy shakllarni
yarat moqdalar .

Shuningdek, arab musiqasining asboblari – jumladan, oud, qanun, ney, darbuka, riq kabi
cholg‘ular bu musiqaning o‘ziga xos ohangini shakllantiradi. Ushbu asboblar orqali arab
musiqasining rit mik , melodik va emot sional jihatlari yanada chuqur ifodalanadi. Har
bir asbob o‘ziga xos tovush imkoniyatlariga ega bo‘lib, milliy va zamonaviy musiqada
muhim o‘r in egallaydi .

Nat ijada arab musiqasi nafaqat Sharq, balki jahon madaniyatida ham o‘z o‘rniga ega
bo‘lib, milliylik va zamonaviylik uyg‘unligini yorqin tarzda namoyon etmoqda.

Foydalanilgan adabiyot lar :

Jo‘raev A. — Sharq musiqasi tarixi , Toshkent: “San’at”, 2010.

Raxmonov Z. — Sharq xalqlari musiqa madaniyati , Toshkent: “O‘qituvchi”, 2015.

Usmonxo‘jayev M. — Musiqa nazariyasi asoslari , Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2012.

Karimova D. — An’anaviy cholg‘u asboblari va ularning musiqadagi o‘rni , Toshkent: “Fan”,
2017.

Abdurahmonova N. — O‘zbekiston va arab musiqiy aloqalari tarixidan , Toshkent: “Sharq”,
2014.

Turg‘unov I. — Milliy va jahon musiqa san’ati , Toshkent: “Ijod” nashriyoti, 2019.

E’t ibor ingiz uchun rahmat

Slayd

Купить