Aвтотрактор двигателларининг таъминлаш тизими ва ростлагичлар

Aвтотрактор двигателларининг таъминлаш тизими ва ростлагичлар Режа: 1. Дизель двигателлари таъминлаш тизимининг вазифаси ва таснифи. 2. Таъминлаш тизимининг иш жихозлари; 3. Юқори босимли ёқилғи насоси; 4. Форсунка ва унинг вазифаси. Мавзу бўйича адабиётлар 1.Комилов А.И. ва бошкалар. Трактор ва автомобиллар, 1 қисм. Т. Чўлпон, 2013 й 2.Файзуллаев Э.З. Транспорт воситаларининг тузилиши ва назарияси, 1 қисм. Т. Зарқалам, 2005 й 3. Маматов Х. Автомобиллар, Т. Ўкитувчи, 1995 й 4.Гуревич А.М. и др. Конструкция тракторов и автомобилей. М. Агропромиздат, 1989 г 18 08 01 02 0C 01 1A03 12 1A 01 1C 02 01 2C 07 1). ИЁД ни таъминлаш тизимидан мақсад? 2). ИЁД ни таъминлаш тизимнинг иш жиҳозлари? Мавзу бўйича билим савиясини баҳолаш ИЁД, ЮБЁН, Турбокомпресор, Майин ва дағал ёқилғи фильт, ҳаво фильтр иш жараёни.Тушунчалар Назорат саволлари Биламан (дарс бошида ёзилади) Билишни хоҳлайман (дарс бошида ёзилади) Билиб олдим (дарс охирида ёзилади) ИЁД таъминлаш тизими Таъминлаш тизими – ички ёнув двигателни турли режимда ишчи аралашма ва тоза ҳаво билан тежамкор таъминлаш учун хизмат қилади. Таъминлаш тизимини тузилиши: 1- ёқилғи баки; 2-ёқилғи найи; 3-дағал тозалагич; 4-ёқилғи насоси; 5-ҳаво тозалагич; 6-ёниш камераси; 7-чиқариш трубаси; 8-майин тозалагичлар. Маълумки ички ёнув двигателларда ишлатилаётган ёнилғи турига қараб таъминлаш тизими тузилиши ва ишлаши турлича бўлади. Дизел ёнилғисида ишлайдиган двигателларда - анъанавий таъминлаш тизими - инжекторли таъминлаш тизими Бензинда ишлайдиган двигателларда - карбюраторли таъминлаш тизими - инжекторли таъминлаш тизими Газда ишлайдиган двигателларда - суюлтирилган газда ишлайдиган двигателлар таъминлаш тизими -сиқилган газда ишлайдиган двигателлар таъминлаш тизими Таъминлаш тизимини шартли равишда ёнилғи ва ҳаво билан таъминлаш каби бўлакларга бўлиш мумкин.270C310820 14 0405 01 3401 01 3401 27 01 3401 01 3401 28 01 3401 12 01 341507 11 12 ИЁД таъминлаш тизими Таъминлаш тизими ҳаво ва ёқилғини тозалаб, улардан маълум таркибда ёнилғи аралашмаси тайёрлаш ( карбюраторли двигателларда ) ёки ҳаво ва ёқилғининг алоҳида-алоҳида (дизелларда) цилиндрларга узатиш ҳамда ёниб бўлган газларни цилиндрдан атмосферага чиқариб юбориш вазифасини бажаради. Таъминлаш тизимида қуйидаги ташкил этувчиларни кўрсатиш мумкин. -ҳавони тозалаш тизими; -ёкилғи етказиб бериш тизими; -ёниб бўлган газларни шовқинсизлантириш тизими. Таъминлаш тизимини вазифасига биноан унга қуйидаги талаблар қўйилади: -тегишли миқдорда ёқилги бериши; -аралашмани сифатли тайёрлаш; -аралашмани ёки ёқилғини ўз вақтида узатиш. Дизелларни таъминлаш тизими карбюраторли двигателларни таъминлаш тизимидан тубдан ажралади. Карбюратор двигателларни таъминлаш тизимида ёнилғи аралашма (ёнилғи ва ҳаво) махсус асбоб-карбюраторда ёки инжекторда тайёрланади, ундан кейин эса керакли микдорда бевосита цилиндрларга келтирилади. 2D 34 34 34 01 11 14171D 34 34 34 01 3D 12 01 04 38 12 0F ДИЗЕЛЛАРНИ ҲАВО БИЛАН ТАЪМИНЛАШ ТИЗИМИ Ҳаво билан таъминлаш тизимининг асосий вазифаси дизелни барча тезлик ва юкланиш режимларида ишлаганида унинг цилиндрларига пуркалаётган ёқилғини тўлиқ ёқиш учун керак бўлган тозаланган ҳаво миқдорини таъминлаш учун хизмат килади. Трактор автомобилларга қараганда кўпроқ чангланган шароитда ишлайди. Цилиндрлар ичига кириб қолган моддаларни 90% ишлаб бўлган газлар билан бирга ташки муҳитга чиқиб кетади, қолган 10% эса поршен халқалари ва цилиндрлар тирқиши орасида қолиб абразив едирилиш хосил бўлишига имкон беради.01 23 2D 01 400C 2E 07 32 0607 01 11 2A 14 0D 18 14 Дизелни ёқилғи билан таъминлаш тизими Ёкилги билан таъминлаш тизимини вазифаси - дизелни сиқилган ҳаво билан тўлдирилган ҳар-бир цилиндр ёниш камерасига ёқилғини майда пуркаш орқали ёнилғи аралашма ҳосил килиш. Д-240 русумли трактор дизелини ёқилғи билан таъминлаш тизимида ёқилги бакдан ўзи оқиб дағал филтрга келади ва унда катта ўлчамли механик заррачалардан тозаланади. Дағал филтрдан ёкилғи паст босимли ҳайдаш насос ёрдамида майин филтр орқали ЮБЁН га келтирилади. ЮБЁН дан ёқилги кувурчалар орқали катта босим билан форсункага келтирилади. Паст босимли ҳайдаш насосидан ёқилги ЮБЁН га ортикча миқдорда келтирилади. Ортиқча ёқилги қувурча орқали ўтказиб юбориш клапан ёрдамида яна насосга қайта киритилади. Тракгор дизеллари таъминлаш системаларининг схемалари бир-биридан кам фарқ қилади . Қуйида намуна сифатида Д-240 дизелнинг таъмннлаш системаси схемасини кўриб ўтамиз. Бак 2 га қуйиладиган ёқилғи бак фильтри орқали ўтади. Кран 3 очилганида ёқилғи ҳайдовчи насос 7 ёқилғи ўтказгич 4, дағал тозаловчи фильтр 5, ёқилғи ўтказгич 6 орқали ёқилғини сўриб, уни босим остида ёқилғи ўтказгич 8 орқали майин тозаловчи фильтр 9 га узатади. Ёқилғи фильтр 5 да йирик механик аралашмалардан, фильтр 9 да эса қолган аралашмалардан тозаланади. Ёқилғи ёқилғи ўтказгич 10 орқали насос 12 га берилади, ундан катта босим остида ёқилғи ўтказгич 13 (юқори босим) орқали форсунка 16 га берилади. Форсункалар ёқилғини ёниш камераси 14 га пуркайди .01 11 01 2E07 01 12 01 1507 01 15 01 0D07 01 0F 01 3A 03 15 18 1420 04 3A 17 Таъминлаш тизими Д 240: 1-глушитель (сўндиргич); 2 - ёқилғи баки; 3- дағал фильтр; 4 - ёқилғи ҳайдаш насоси; 5 - ёқилғи насоси; 6 - тезлик регулятор; 7 – майин фильтр; 8 - хавофильтр; 9 - киритиш коллектори; 10-электр иситкич; 11-ортиқча ёқилғи қайтиш найчаси; 12 - форсунка; 13 – ёниш камераси; 14 – чиқариш коллектори.2D 4D 19 06 19 01 09 Ёқилғи баки Одатда ёқилғи баклари ёқилғи қуйиш қулай бўлиши ва ёнғинга хавфсиз бўлиши учун кабина орқасига ёки ёнига ўрнатилади ҳамда рама ёки орқа кўприк корпусига маҳкамланади. Бак пайвандлаб бириктирилган икки бўлакдан иборат. Бакнинг мустаҳкамлигини ошириш ва ёқилғи чайқалишини камайтириш мақсадида бакнинг ҳар қайси яримбўлаги ичига паст қисмида тешиклари бўлган иккита тўсиқ панжара пайвандланган. Бакнинг ёқилғи қуйиладиган бўғзига тўр фильтр ва ёқилғи сатҳини ўлчаш линейкаси ўрнатилган. Бакнинг бўғзи қопқоқ билан беркитилади, қопқоқдаги тешик бакни атмосфера босими билан туташтиради.2224 01 48 202A 06 01 45 050E 25 18 07 12 17082A 14 Бакдан ёғилғи трубка орқали олинади, бу трубка ёқилғи чўкиндилари таъминлаш системаси асбобларига тушиш эҳтимолини камайтириш мақсадида бак тубидан юқорироқ қилиб ўрнатилган. Ёқилғи сарфлашкрани бакни таъминлаш системасининг бошқа қисмларидан узиб қўйиш учун, қуйиш крани эса ёқилғи чўкиндиларини тўкиш учун хизмат қилади. 1- ёқилғи сатҳини ўлчаш чизғччи; 2 -тўр фильтри; 3 - бак бўшлиғини атмосфера билан туташтирувчи тешик; 4- бўғиз қопқоғи; 5 -қуйиш бўғзи; 6-труба; 7-сарфлаш крани; 8-тўкиш кранн; 9 -корпус.45 2A 3F 14 12 14 12 023401 17082A 1A01 1C01 0C 12 2C3401 2601 4C3412 4B3415 01 2B01 Фильтр: Ёқилғини механикавий аралашма ва сувдан тозалашга мўлжалланган восита ҳисобланади. Дизел двигателларда ёқилғи икки турдаги яъни қайта, бирламчи дағал, ва иккиламчи майин тозалаш фильтрларида тозаланади490A 01 15 37 3D 14 12 Дағал филтрлар. Ёқилғидан йирик механик аралашмалар ва майда сув томчиларини ажратиш учун хизмат қилади . Дағал фильтрнинг асоси чуяндан қуюлиб унинг пастига стакан маҳкамланади. • Ёкилги дағал фильтрга паст босимли ҳайдаш насоси томонидан ҳосил қилинадиган сийракланиш натижасида келтирилади. Тақсимлаш диски тешикчаларидан ўтган ёқилғи конуссимон қайтаргичдан бир текисда оқиб тушиб тиндиргич ҳажмига стакан ва қайтаргич орасидаги тирқиш орқали тушади. 08 2306 43 06 02 01 3A 06 01 01 43 12 0F 0F 37 Майин филтрлар майда механик заррачаларни ёкилгидан ажратиш учун хизмат килади. Майин филтр асосан, бир ёки икки филтрлаш элементлардан иборат, бу турдаги фильтрлар одатда тракторларга ўрнатилади. Ҳаво фильтрлари Ҳаво таркибидаги чанг асосан (қум тупроқ)нинг энг майда зарраларидан иборат бўлади. Қумтупроқ зарраларининг қаттиқлиги ички ёнув двигателларда ишлатиладиган пўлат ва бошқа металлар қаттиқлигидан ҳам юқори бўлади. Ички ёнув двигательга ҳаво орқали тушадиган чанг миқдори ва унинг майдалиги трактор ёки автомобилнинг конструкциясига, унинг ҳаракатланаётган жойи ёки йўлининг турига, об ҳаво ҳамда иш турига боғлиқ бўлади.4306 01010101 40 3F 1F 2E 06 01 0B 2A0C 0C 370C 370C Чанг двнгателга тушганда мойга аралашади. Двигателнинг ишцаланадиган деталларини тез ейилишга олиб келадиган образив қоришма хрсил бўлади. Шу сабабли ёқилғи аралашмаси тайёрлашда ишлатиладиган ҳавони чангдан яхши тозалаш зарур. Бунинг учун автотрактор двигателлари ҳаво тозалагичлар билан жиҳозланади.01 16 3D 21 0D 07 45 12 Ҳаво тозалагичлар ҳавони юкори даражада тозалаши билан бир қаторда ҳавонинг цилиндрларга яхши тўлишига имкон берадиганбўлишилозим. Ҳозирги замон автотрактор ҳаво тозалагичларининг ишлаши ҳавони инерцион, контактли ва фильтрлаш усулларида тозалашга асосаланган. Тозалаш даражасини кўтариш учун бу усулларнинг ҳар бирида тозаловчи элементларни ҳўллаш мақсадида мойдан фойдаланиш мумкин. Одатда битта ҳаво тозалагичда бир неча тозалаш усули қўлланилади. Бундай ҳаво тозалагичлари комбинацияли ҳаво тозалагичлари дейилади. Улар ҳавони яхши тозалайди. Шу сабабли улар энг кўп тарқалган .400C09 2F 4005 0F 0F 06 48 45 4F 4E 01 15 0120 3F 01 0F 01 12 03 Ёқилғи ўтиш найчалари43 Юқори босимли ёкилғи насоси (ЮБЁН) трактор дизелларида алюминий аралашмасидан тайёрланади ва барча ёқилги етказиб берадиган секциялар бир асосда жойлаштирилган бўлади. ЮБЁН ни ҳар бир секцияси юқори босимли ёқилғи ўтказиш қувурчалар орқали дизел цилиндрларига ўрнатилаган форсункалар билан боғланган. 01 2A 01 2E 0D 35 36 2F 0101 Ёқилғига катта босим берувчи секцияни элементи - плунжер жуфтлигидир. Плунжер жуфтлиги плунжер ва втулкадан иборат. Бу деталлар юкори сифатли пулатдан тайёрланиб, уларнинг орасидаги тиркиш 3.5 мкм ни ташкил килади. Плунжер жуфтлиги прецизион бўлиб фақат биргаликда алмаштирилади.43 3F 35 2E21 20 12 0D • Форсункалар куйидаги вазифаларни бажаради: • цилиндрни ёниш камерасидаги сиқилган ҳавога ЮБЁН секциясидан келтирилган тегишли миқдордаги ёкилғини пуркаш; • берилаётган ёқилгини ўз-ўзидан ёнишига сарфланадиган вақтни камайтириш ҳамда тўлиқ ёниши учун майда заррачаларга бўлиб ташлаш; • ёниш камерасидаги ҳаво ҳажмида ёқилғи заррачаларни бир текисда тақсимлаш; • ёқилги пуркашни кескин бошлаб, жараённи кескин тугатиш.01 08 49 01 0D0C 01 01 2F0708 37 12 01 01 0D 15 32 01 01 32 1F0C 01 01 32 0F Ёқилғи аралашмасида ҳавонинг назарий миқдори № Ёқилғи тури Ҳавонинг назарий миқдори (кг) 1 Бензин: а) авиация бензини б) автомобил бензини 14,9-17 14,8-18 2 Керосин 14,5 3 Дизель ёқилғиси 14,4 4 Этил спирти (96%) 8,422 0E06 ЭЪТИБОРЛАРИНГИЗ УЧУН4B462D 4D