Биология дарсларида скарабей технологияси асосида дарс ўтиш

“ СКАРАБЕЙ” технологияси мазмуни нимадан иборат? Скарабей» интерактив метод бўлиб, у ўқувчиларда фикрий боғлиқлик, мантиқ, хотиранинг ривожланишига имконият яратади қандайдир муаммони ҳал қилишда ўз фикрини очиқ ва эркин ифодалаш маҳоратини шакллантиради . Мазкур технологиянинг вазифалари қуйидагилардан иборат: • ўқувчиларга мустақил равишда билимнинг сифати ва савиясини холис баҳолаш; • ўрганилаётган мавзу ҳақидаги тушунча ва тасаввурларни аниқлаш имконини бериш; • турли ғояларни ифодалаш ҳамда улар орасидаги боғлиқликларни аниқлашга имкон яратиш . “ Скарабей” технологиясидан ўқув машғулотининг турли босқичларида фойдаланиш мумкин: • бошида - ўқув фаолиятини рағбатлантириш сифатида; • мавзуни ўрганиш жараёнида - унинг моҳияти, тузилиши ва мазмунини белгилаш; улар орасидаги асосий қисмлар, тушунчалар, алоқалар характерини аниқлаш; мавзуни янада чуқурроқ ўрганиш, янги жиҳатларини кўрсатиш; • охирида - олинган билимларни мустаҳкамлаш ва якунлаш максадида. «Скарабей» технологияси афзалликлари: «Скарабей» технологияси имкониятлари «СКАРАБЕЙ» технологияси қуйидагиларда қўлланилади: Методнинг тарбиявий характердаги вазифалари Ўзгалар фикрига ҳурмат • Ишга ижодий ёндашиш; • имкониятларни кўрсатиш эҳтиёжи Жамоа билан ишлаш маҳорати, фаоллик, хушмуомалалик • Ўз қобилияти ва имкониятларни текширишга ёрдам беради; • ўз фаолияти натижаларига масъуллик ва қизиқиш уйғотади “ Скарабей” технологиясининг асосий тушунчалари • АССОЦИАЦИЯ – мантиқий боғлиқлик бўлиб, сезгилар, тасаввурлар, идрок қилиш, ғоялар ва бошқалар орасида ҳосил қилинувчи мантиқий алоқа. • ЗАНЖИРЛАШ (муайян тартиб) – аҳамияти, муҳимлиги, мазмуни даражасига қараб тартиблаш. 14 . 01 .2016 МАВЗУ МАҚСАДИ: талабаларга шажара ва эгизаклар усули ҳақида маълумот бериш, билим ва кўникма ҳосил қилиш МАВЗУ РЕЖАСИ : • Одам ирсиятини ўрганиш усуллари ҳақида тушунча. • Шажара усулини ўтказиш босқичлари. • Шажара усулининг аҳамияти. • Эгизаклар усулининг асосий хусусиятлари. • Холцингер формуласининг аҳамияти. • Монозиготали, дизиготали ва сиям эгизаклари тўғрисида тушунча. Ўқув машғулотининг бошида - ўқув фаолиятини рағбатлантириш сифатида ақлий ҳужумдан фойдаланилади : • Антропогенетика нима? • Ирсият деганда нимани тушунасиз? • Эгизаклар турлари мавжудми? • Ирсий касалликларнинг келиб чиқиш сабаби нимада? мавзуни ўрганиш жараёнида - унинг моҳияти, тузилиши ва мазмунини белгилаш : Одам ирсиятини ўрганиш усулларига эътибор қаратилади. Бунда: - генеолог; - Дермотоглификс; - Цитогенетик; - Популяц.статистик; - Биокимёвий; - Эгизаклар усули ҳақида маълумот берилади. Бу метод дастлаб Ф.Гальтон тадкикотларида кулланилган. Генеология юнонча « genealogiya » сузидан олиниб, шажара деган маънони англатади. Генеология генетик метод сифатида, одамнинг шажарасида бирор белги-хоссанинг авлодларда ирсийланишини тадкик килишга асосланган. Генеологик методдан фойдаланиш уч боскичда амалга оширилади. улар орасидаги асосий қисмлар, тушунчалар, алоқалар характерини аниқлашда : ирсий белги – рецессив – доминант – монозиготали – қон гуруҳи – ирсият – бармоқ учидаги нақшлар Биринчи гурух Генелогик усул-утказиш боскичлари,нималарга ахамият бериш зарур.Сибс ва пробанд тушунчалари ,шажарани горизантал еки айлана тарзда тузилиши. Бу усулнинг ахамияти,ечимини топиши керак булган муаммолар,яъни: -ургнилаетган белгининг ирсий еки ирсиймаслиги -ирсий белгини наслдан-наслга утиши (доминант еки рецессив) -генларнинг пенентранлиги яъни фоизи - генларнинг хромосомада жойлашганлиги каби саволларга уз фикрлари ни билдиришлари лозим. Эгизаклар усули унинг утказилиш этаплари Бу усулнинг максади,монозиготали ва дизиготали эгизаклар Эгизак белги еки касалликларни ташки мухит ва таъсирлари ва генотипга богликлини Хольцингер формуласи оркали аникланиши тугрисидаги уз фикрларини Баен киладилар.Конкардонтлик ва дискардонтлик тушунчалари хакида Маълумотларни тахлил киладилар Иккинчи гурух Шажара ва эгизаклар усули олинган фикр ва мулохаза Лар билан умумлаштирилади.Иккала усулни бирбирига Боглаб мустахкамланади. Бу методни куллаш оркали хар бир талабанинг Фикрлаш ва билиш фаолияти инобатга олинади. Узгалар фикрига хурмат билан караш Талабаларнинг мавзу тахлилида ижодий ендашганлари Эътиборга олинади.Мавзу муайян тартибда хулосаланиб якунланади. Хар иккала гурух фикрини умумлаштириш мавзуни янада чуқурроқ ўрганиш, янги жиҳатларини кўрсатиш : қон гуруҳи – ирсият – ташқи муҳит – орттирилган касаллик – ирсий касаллик Аутосом доминат белги (бармокларнинг киска булиши) ни шажара буйича ирсийланиши.Белгининг ирсийланиш типига караб у аутосом доминант, аутосом рецессив, жинс билан бириккан холда булиши мумкин. охирида - олинган билимларни мустаҳкамлаш ва якунлаш максадида : шажара ва эгизаклар усулларини жадвал ёки график усули асосида тушунтириб бериш Эгизаклар методи Эгизаклар дейилганда, бир онадан бир вактда тугилган фарзандлар тушинилади. Улар пайдо булиши буйича монозигот ва дизигот хилларга ажраладилар. Одатда, бир зиготадан пайдо булган эгизаклар монозиготлар деб номланади. Эгизакларнинг пайдо булишига онанинг ёши таъсир курсатиш эхтимоли бор. Чунки, айрим оилаларда онанинг ёши улгайган сари эгизакларнинг тугилиш микдори ортишига оид маълумотлар тупланган. Эхтимол, онанинг ёшини ортиши билан гонадотропин гормонининг купайиш даражаси юз берар, бу уз навбатида полиовуляцияга (юнонча poly - куп, ovum - тухум) сабабчи булар. Табиийдирки, монозигот эгизаклар генетикжихатдан ухшаш, хамда бир жинсли, яъни угил, ё киз болалар буладилар . Одамда баъзи бир белгилар эгизаклар методи оркали аникланган. О д а м и р с и я т и н и ў р га н и ш у с у л л а р и н и б и л и ш , у л а р ҳ а қ и д а т у ш у н ч а га э га б ў л и ш , и р с и й к а с а л л и к л а р н и а н и қ л а ш д а ё р д а м б е р а д и .