Biologiya. Milliy sertifikat imtihoniga tayyorgarlik: variantlar to‘plami (2025–2026)
![40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 1000 kJ energiya bo'lsa, 3-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 10✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq (A) yashil (a) ustidan, silliq (B) burishgan (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 2400 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (sariq-silliq : sariq-burishgan : yashil-silliq : yashil-burishgan).
4) aabb ulushi 1/16: 2400 · 1/16 = 150 ta.
Javob: 9:3:3:1; 150 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ACTGGTATCCGAAAT-3 .
′ ′
a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TGACCATAGGCTTTA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UGACCAUAGGCUUUA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 15/3 = 5 ta.
4) Uzunlik: 15 · 0,34 = 5,1 nm.
Javob: a) TGACCATAGGCTTTA; b) UGACCAUAGGCUUUA; c) 5 kodon, 5,1 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 10 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 10 kg → kaltakesak: 10·10 = 100 kg.
3) Chigirtka: 100·10 = 1000 kg.
4) O'simliklar: 1000·10 = 10000 kg.
Javob: 10000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 10](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_10.png?v=1)
![38. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 10000 kJ energiya bo'lsa, 2-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 1000✔
39. DNK molekulasida timin nukleotidlari 17% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 33%
✔
40. DNK ning bir zanjirida 493 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 167,62 nm
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali belgi (A) sariq mevali belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi.
Geterozigota organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang;
480 ta avloddan nechtasi sariq mevali bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qizil mevali) : 1 (sariq mevali).
4) Sariq mevali (aa) ulushi 1/4: 480 · 1/4 = 120 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 120 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -
′
GACATAGGCAGCGATATC-3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan
′
i-RNK ni; c) i-RNK dagi kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CTGTATCCGTCGCTATAG-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CUGUAUCCGUCGCUAUAG-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) CTGTATCCGTCGCTATAG; b) CUGUAUCCGUCGCUAUAG; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 15 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 15 kg → kaltakesak: 15·10 = 150 kg.
3) Chigirtka: 150·10 = 1500 kg.
4) O'simliklar: 1500·10 = 15000 kg.
Javob: 15000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 17](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_17.png?v=1)
![40. DNK ning bir zanjirida 340 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 115,6 nm✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq (A) yashil (a) ustidan, silliq (B) burishgan (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 960 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (sariq-silliq : sariq-burishgan : yashil-silliq : yashil-burishgan).
4) aabb ulushi 1/16: 960 · 1/16 = 60 ta.
Javob: 9:3:3:1; 60 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -GCGTATTCCATA-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CGCATAAGGTAT-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CGCAUAAGGUAU-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) CGCATAAGGTAT; b) CGCAUAAGGUAU; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 100 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 100 kg → kaltakesak: 100·10 = 1000 kg.
3) Chigirtka: 1000·10 = 10000 kg.
4) O'simliklar: 10000·10 = 100000 kg.
Javob: 100000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 24](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_24.png?v=1)
![39. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 633 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 211✔
40. DNK molekulasida timin nukleotidlari 15% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 35%
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora belgi (A) oq belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Geterozigota
organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang; 1600 ta
avloddan nechtasi oq bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qora) : 1 (oq).
4) Oq (aa) ulushi 1/4: 1600 · 1/4 = 400 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 400 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ATTCGACTTAATGCGGAT-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TAAGCTGAATTACGCCTA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UAAGCUGAAUUACGCCUA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) TAAGCTGAATTACGCCTA; b) UAAGCUGAAUUACGCCUA; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 40 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 40 kg → mayda baliq: 40·10 = 400 kg.
3) Zooplankton: 400·10 = 4000 kg.
4) Fitoplankton: 4000·10 = 40000 kg.
Javob: 40000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 31](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_31.png?v=1)
![40. AaBbCcFFGG genotipli organizm necha xil gameta hosil qiladi (genlar mustaqil irsiylanadi)?
Javob: 8✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora (A) oq (a) ustidan, kalta junli (B) uzun junli (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 160 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qora-kalta junli : qora-uzun junli : oq-kalta junli : oq-uzun junli).
4) aabb ulushi 1/16: 160 · 1/16 = 10 ta.
Javob: 9:3:3:1; 10 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ACCTAGTGCCAGAAG-3 .
′ ′
a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TGGATCACGGTCTTC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UGGAUCACGGUCUUC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 15/3 = 5 ta.
4) Uzunlik: 15 · 0,34 = 5,1 nm.
Javob: a) TGGATCACGGTCTTC; b) UGGAUCACGGUCUUC; c) 5 kodon, 5,1 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 25 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 25 kg → mayda baliq: 25·10 = 250 kg.
3) Zooplankton: 250·10 = 2500 kg.
4) Fitoplankton: 2500·10 = 25000 kg.
Javob: 25000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 38](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_38.png?v=1)
![40. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 552 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 184✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora (A) oq (a) ustidan, kalta junli (B) uzun junli (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 640 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qora-kalta junli : qora-uzun junli : oq-kalta junli : oq-uzun junli).
4) aabb ulushi 1/16: 640 · 1/16 = 40 ta.
Javob: 9:3:3:1; 40 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -GGTTCTGAGAAC-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CCAAGACTCTTG-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CCAAGACUCUUG-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) CCAAGACTCTTG; b) CCAAGACUCUUG; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 50 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 50 kg → mayda baliq: 50·10 = 500 kg.
3) Zooplankton: 500·10 = 5000 kg.
4) Fitoplankton: 5000·10 = 50000 kg.
Javob: 50000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 45](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_45.png?v=1)
![39. DNK ning bir zanjirida 115 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 39,1 nm✔
40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 50000 kJ energiya bo'lsa, 4-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 50
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq belgi (A) yashil belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Geterozigota
organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang; 400 ta avloddan
nechtasi yashil bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (sariq) : 1 (yashil).
4) Yashil (aa) ulushi 1/4: 400 · 1/4 = 100 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 100 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ATCCCGTTCAGT-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TAGGGCAAGTCA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UAGGGCAAGUCA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) TAGGGCAAGTCA; b) UAGGGCAAGUCA; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 20 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 20 kg → mayda baliq: 20·10 = 200 kg.
3) Zooplankton: 200·10 = 2000 kg.
4) Fitoplankton: 2000·10 = 20000 kg.
Javob: 20000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 52](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_52.png?v=1)
![40. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 555 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 185✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq belgi (A) yashil belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Geterozigota
organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang; 2400 ta
avloddan nechtasi yashil bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (sariq) : 1 (yashil).
4) Yashil (aa) ulushi 1/4: 2400 · 1/4 = 600 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 600 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -CCTTACCCTAACCCGGGG-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -GGAATGGGATTGGGCCCC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -GGAAUGGGAUUGGGCCCC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) GGAATGGGATTGGGCCCC; b) GGAAUGGGAUUGGGCCCC; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 8 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 8 kg → kaltakesak: 8·10 = 80 kg.
3) Chigirtka: 80·10 = 800 kg.
4) O'simliklar: 800·10 = 8000 kg.
Javob: 8000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 59](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_59.png?v=1)
![Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali belgi (A) sariq mevali belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi.
Geterozigota organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang;
320 ta avloddan nechtasi sariq mevali bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qizil mevali) : 1 (sariq mevali).
4) Sariq mevali (aa) ulushi 1/4: 320 · 1/4 = 80 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 80 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -
′
TGCTCTTAGGTGGAAGCG-3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan
′
i-RNK ni; c) i-RNK dagi kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -ACGAGAATCCACCTTCGC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -ACGAGAAUCCACCUUCGC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) ACGAGAATCCACCTTCGC; b) ACGAGAAUCCACCUUCGC; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 8 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 8 kg → tulki: 8·10 = 80 kg.
3) Quyon: 80·10 = 800 kg.
4) O't: 800·10 = 8000 kg.
Javob: 8000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 66](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_66.png?v=1)
![40. DNK molekulasida timin nukleotidlari 34% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 16%✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali (A) sariq mevali (a) ustidan, baland poyali (B) past poyali (b)
ustidan to'liq dominantlik qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi.
F₁ da fenotip bo'yicha ajralishni va 320 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini
aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qizil mevali-baland poyali : qizil mevali-past poyali : sariq mevali-
baland poyali : sariq mevali-past poyali).
4) aabb ulushi 1/16: 320 · 1/16 = 20 ta.
Javob: 9:3:3:1; 20 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -AACCATTTTAGCTTCGAT-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TTGGTAAAATCGAAGCTA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UUGGUAAAAUCGAAGCUA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) TTGGTAAAATCGAAGCTA; b) UUGGUAAAAUCGAAGCUA; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 5 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 5 kg → kaltakesak: 5·10 = 50 kg.
3) Chigirtka: 50·10 = 500 kg.
4) O'simliklar: 500·10 = 5000 kg.
Javob: 5000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 73](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_73.png?v=1)
![A) 1–a, 2–d, 3–c, 4–e
B) 1–a, 2–c, 3–f, 4–e
C) 1–c, 2–f, 3–a, 4–e
D) 1–a, 2–f, 3–c, 4–e
To'g'ri javob: D) 1–a, 2–f, 3–c, 4–e✔
O • ochiq topshiriq (qisqa javob)
36. DNK ning bir zanjirida 900 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 306 nm
✔
37. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 435 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 145
✔
38. DNK ning bir zanjirida 471 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 160,14 nm
✔
39. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 777 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 259
✔
40. DNK molekulasida timin nukleotidlari 30% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 20%
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora (A) oq (a) ustidan, kalta junli (B) uzun junli (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 320 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qora-kalta junli : qora-uzun junli : oq-kalta junli : oq-uzun junli).
4) aabb ulushi 1/16: 320 · 1/16 = 20 ta.
Javob: 9:3:3:1; 20 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -AAAAGAACAGCT-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TTTTCTTGTCGA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UUUUCUUGUCGA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) TTTTCTTGTCGA; b) UUUUCUUGUCGA; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 10 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 10 kg → tulki: 10·10 = 100 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 80](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_80.png?v=1)
![40. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 1626 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 542✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora belgi (A) oq belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Geterozigota
organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang; 1280 ta
avloddan nechtasi oq bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qora) : 1 (oq).
4) Oq (aa) ulushi 1/4: 1280 · 1/4 = 320 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 320 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ACGCTTCGCGGAAAT-3 .
′ ′
a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TGCGAAGCGCCTTTA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UGCGAAGCGCCUUUA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 15/3 = 5 ta.
4) Uzunlik: 15 · 0,34 = 5,1 nm.
Javob: a) TGCGAAGCGCCTTTA; b) UGCGAAGCGCCUUUA; c) 5 kodon, 5,1 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 12 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 12 kg → tulki: 12·10 = 120 kg.
3) Quyon: 120·10 = 1200 kg.
4) O't: 1200·10 = 12000 kg.
Javob: 12000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 88](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_88.png?v=1)
![39. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 5000 kJ energiya bo'lsa, 4-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 5✔
40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 20000 kJ energiya bo'lsa, 2-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 2000
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali (A) sariq mevali (a) ustidan, baland poyali (B) past poyali (b)
ustidan to'liq dominantlik qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi.
F₁ da fenotip bo'yicha ajralishni va 480 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini
aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qizil mevali-baland poyali : qizil mevali-past poyali : sariq mevali-
baland poyali : sariq mevali-past poyali).
4) aabb ulushi 1/16: 480 · 1/16 = 30 ta.
Javob: 9:3:3:1; 30 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -TCAAAGCGATCG-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -AGTTTCGCTAGC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -AGUUUCGCUAGC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) AGTTTCGCTAGC; b) AGUUUCGCUAGC; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 15 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 15 kg → tulki: 15·10 = 150 kg.
3) Quyon: 150·10 = 1500 kg.
4) O't: 1500·10 = 15000 kg.
Javob: 15000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 95](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_95.png?v=1)
![40. DNK molekulasida timin nukleotidlari 39% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 11%✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali (A) sariq mevali (a) ustidan, baland poyali (B) past poyali (b)
ustidan to'liq dominantlik qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi.
F₁ da fenotip bo'yicha ajralishni va 2400 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini
aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qizil mevali-baland poyali : qizil mevali-past poyali : sariq mevali-
baland poyali : sariq mevali-past poyali).
4) aabb ulushi 1/16: 2400 · 1/16 = 150 ta.
Javob: 9:3:3:1; 150 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ACCATCGCCGTCCCAGTG-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TGGTAGCGGCAGGGTCAC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UGGUAGCGGCAGGGUCAC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) TGGTAGCGGCAGGGTCAC; b) UGGUAGCGGCAGGGUCAC; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 40 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 40 kg → tulki: 40·10 = 400 kg.
3) Quyon: 400·10 = 4000 kg.
4) O't: 4000·10 = 40000 kg.
Javob: 40000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 102](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_102.png?v=1)
![37. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 1662 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 554✔
38. DNK molekulasida timin nukleotidlari 38% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 12%
✔
39. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 1476 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 492
✔
40. DNK ning bir zanjirida 415 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 141,1 nm
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora (A) oq (a) ustidan, kalta junli (B) uzun junli (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 2400 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qora-kalta junli : qora-uzun junli : oq-kalta junli : oq-uzun junli).
4) aabb ulushi 1/16: 2400 · 1/16 = 150 ta.
Javob: 9:3:3:1; 150 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -TGTTCAGTGCTCTTCAAC-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -ACAAGTCACGAGAAGTTG-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -ACAAGUCACGAGAAGUUG-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) ACAAGTCACGAGAAGTTG; b) ACAAGUCACGAGAAGUUG; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 15 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 15 kg → mayda baliq: 15·10 = 150 kg.
3) Zooplankton: 150·10 = 1500 kg.
4) Fitoplankton: 1500·10 = 15000 kg.
Javob: 15000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 109](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_109.png?v=1)
![39. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 735 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 245✔
40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 1000 kJ energiya bo'lsa, 4-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 1
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali (A) sariq mevali (a) ustidan, baland poyali (B) past poyali (b)
ustidan to'liq dominantlik qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi.
F₁ da fenotip bo'yicha ajralishni va 160 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini
aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qizil mevali-baland poyali : qizil mevali-past poyali : sariq mevali-
baland poyali : sariq mevali-past poyali).
4) aabb ulushi 1/16: 160 · 1/16 = 10 ta.
Javob: 9:3:3:1; 10 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -TCTGTACATAGTATG-3 .
′ ′
a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -AGACATGTATCATAC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -AGACAUGUAUCAUAC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 15/3 = 5 ta.
4) Uzunlik: 15 · 0,34 = 5,1 nm.
Javob: a) AGACATGTATCATAC; b) AGACAUGUAUCAUAC; c) 5 kodon, 5,1 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 30 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 30 kg → tulki: 30·10 = 300 kg.
3) Quyon: 300·10 = 3000 kg.
4) O't: 3000·10 = 30000 kg.
Javob: 30000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 116](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_116.png?v=1)
![39. Genning (DNK ning bir zanjiri) uzunligi 666 ta nukleotiddan iborat. U kodlaydigan oqsilda nechta
aminokislota bo'ladi (stop-kodonsiz, intronsiz)?
Javob: 222✔
40. AaBbCcDd genotipli organizm necha xil gameta hosil qiladi (genlar mustaqil irsiylanadi)?
Javob: 16
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali belgi (A) sariq mevali belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi.
Geterozigota organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang;
1280 ta avloddan nechtasi sariq mevali bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qizil mevali) : 1 (sariq mevali).
4) Sariq mevali (aa) ulushi 1/4: 1280 · 1/4 = 320 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 320 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -AAGATCGGGTAA-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TTCTAGCCCATT-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UUCUAGCCCAUU-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) TTCTAGCCCATT; b) UUCUAGCCCAUU; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 50 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 50 kg → tulki: 50·10 = 500 kg.
3) Quyon: 500·10 = 5000 kg.
4) O't: 5000·10 = 50000 kg.
Javob: 50000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 123](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_123.png?v=1)
![40. DNK ning bir zanjirida 128 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 43,52 nm✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali belgi (A) sariq mevali belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi.
Geterozigota organizmlar o'zaro chatishtirildi. F₁ da genotip va fenotip bo'yicha ajralishni aniqlang;
400 ta avloddan nechtasi sariq mevali bo'lishi kutiladi?
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) P: Aa × Aa; gametalar: A, a va A, a.
2) Punnet panjarasi: AA, Aa, Aa, aa.
3) Genotip bo'yicha ajralish 1AA : 2Aa : 1aa; fenotip bo'yicha 3 (qizil mevali) : 1 (sariq mevali).
4) Sariq mevali (aa) ulushi 1/4: 400 · 1/4 = 100 ta.
Javob: 1:2:1 va 3:1; 100 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -
′
TGGACCGCGAGAGCATCT-3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan
′
i-RNK ni; c) i-RNK dagi kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -ACCTGGCGCTCTCGTAGA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -ACCUGGCGCUCUCGUAGA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) ACCTGGCGCTCTCGTAGA; b) ACCUGGCGCUCUCGUAGA; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 20 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 20 kg → tulki: 20·10 = 200 kg.
3) Quyon: 200·10 = 2000 kg.
4) O't: 2000·10 = 20000 kg.
Javob: 20000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 130](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_130.png?v=1)
![39. DNK molekulasida timin nukleotidlari 25% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 25%✔
40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 10000 kJ energiya bo'lsa, 4-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 10
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali (A) sariq mevali (a) ustidan, baland poyali (B) past poyali (b)
ustidan to'liq dominantlik qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi.
F₁ da fenotip bo'yicha ajralishni va 1600 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini
aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (qizil mevali-baland poyali : qizil mevali-past poyali : sariq mevali-
baland poyali : sariq mevali-past poyali).
4) aabb ulushi 1/16: 1600 · 1/16 = 100 ta.
Javob: 9:3:3:1; 100 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -
′
AATCAAGAAAGTACGGTG-3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida
′
sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TTAGTTCTTTCATGCCAC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UUAGUUCUUUCAUGCCAC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) TTAGTTCTTTCATGCCAC; b) UUAGUUCUUUCAUGCCAC; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o't → quyon → tulki → burgut. Ekologik piramida qoidasiga (10%) ko'ra
burgutning massasi 25 kg ga ortishi uchun o't biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in
uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 25 kg → tulki: 25·10 = 250 kg.
3) Quyon: 250·10 = 2500 kg.
4) O't: 2500·10 = 25000 kg.
Javob: 25000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 137](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_137.png?v=1)
![Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq (A) yashil (a) ustidan, silliq (B) burishgan (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 800 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (sariq-silliq : sariq-burishgan : yashil-silliq : yashil-burishgan).
4) aabb ulushi 1/16: 800 · 1/16 = 50 ta.
Javob: 9:3:3:1; 50 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -GTCCTCTCGACG-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CAGGAGAGCTGC-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CAGGAGAGCUGC-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) CAGGAGAGCTGC; b) CAGGAGAGCUGC; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 40 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 40 kg → kaltakesak: 40·10 = 400 kg.
3) Chigirtka: 400·10 = 4000 kg.
4) O'simliklar: 4000·10 = 40000 kg.
Javob: 40000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 144](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_144.png?v=1)
![Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq belgi (A) yashil belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Sariq
organizmning genotipini aniqlash uchun tahliliy chatishtirish o'tkazildi va avlodning yarmi yashil
bo'ldi. Ota-ona genotiplarini aniqlang va chatishtirish sxemasini yozing.
Namunaviy javob / yechim:✔
1) Tahliliy chatishtirishda noma'lum organizm retsessiv gomozigota (aa) bilan chatishtiriladi.
2) Avlodda yashil (aa) organizmlar paydo bo'lgani uchun noma'lum organizm a allelini tutadi → Aa.
3) Sxema: P: Aa × aa → F₁: 1Aa (sariq) : 1aa (yashil).
Javob: Aa va aa; ajralish 1:1.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -GTCTTTAGACCCCTAAGA-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CAGAAATCTGGGGATTCT-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CAGAAAUCUGGGGAUUCU-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) CAGAAATCTGGGGATTCT; b) CAGAAAUCUGGGGAUUCU; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 5 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 5 kg → mayda baliq: 5·10 = 50 kg.
3) Zooplankton: 50·10 = 500 kg.
4) Fitoplankton: 500·10 = 5000 kg.
Javob: 5000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 151](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_151.png?v=1)
![39. DNK ning bir zanjirida 782 ta nukleotid bor. Shu DNK fragmentining uzunligini toping (bir
nukleotid 0,34 nm). Javobni nm da yozing.
Javob: 265,88 nm✔
40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 20000 kJ energiya bo'lsa, 4-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 20
✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] No'xatda sariq (A) yashil (a) ustidan, silliq (B) burishgan (b) ustidan to'liq dominantlik
qiladi; genlar turli xromosomalarda joylashgan. AaBb × AaBb chatishtirildi. F₁ da fenotip bo'yicha
ajralishni va 400 ta avloddan nechtasi ikkala belgi bo'yicha retsessiv bo'lishini aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir ota-ona 4 xil gameta hosil qiladi: AB, Ab, aB, ab.
2) Punnet panjarasida 16 kombinatsiya.
3) Fenotip bo'yicha ajralish 9 : 3 : 3 : 1 (sariq-silliq : sariq-burishgan : yashil-silliq : yashil-burishgan).
4) aabb ulushi 1/16: 400 · 1/16 = 25 ta.
Javob: 9:3:3:1; 25 ta.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -ATCACGTGGTACCCT-3 .
′ ′
a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -TAGTGCACCATGGGA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -UAGUGCACCAUGGGA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 15/3 = 5 ta.
4) Uzunlik: 15 · 0,34 = 5,1 nm.
Javob: a) TAGTGCACCATGGGA; b) UAGUGCACCAUGGGA; c) 5 kodon, 5,1 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: fitoplankton → zooplankton → mayda baliq → yirik baliq. Ekologik
piramida qoidasiga (10%) ko'ra yirik baliqning massasi 100 kg ga ortishi uchun fitoplankton
biomassasidan qancha kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Yirik baliq: 100 kg → mayda baliq: 100·10 = 1000 kg.
3) Zooplankton: 1000·10 = 10000 kg.
4) Fitoplankton: 10000·10 = 100000 kg.
Javob: 100000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 158](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_158.png?v=1)
![40. 10% qoidasiga ko'ra produtsentlarda 50000 kJ energiya bo'lsa, 2-trofik darajadagi organizmlarga
qancha energiya o'tadi? (kJ)
Javob: 5000✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Quyonda qora belgi (A) oq belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi. Qora
organizmning genotipini aniqlash uchun tahliliy chatishtirish o'tkazildi va avlodning yarmi oq bo'ldi.
Ota-ona genotiplarini aniqlang va chatishtirish sxemasini yozing.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Tahliliy chatishtirishda noma'lum organizm retsessiv gomozigota (aa) bilan chatishtiriladi.
2) Avlodda oq (aa) organizmlar paydo bo'lgani uchun noma'lum organizm a allelini tutadi → Aa.
3) Sxema: P: Aa × aa → F₁: 1Aa (qora) : 1aa (oq).
Javob: Aa va aa; ajralish 1:1.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -TGCCTCCAAGCTGATGTT-
′
3 . a) Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
′
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -ACGGAGGTTCGACTACAA-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -ACGGAGGUUCGACUACAA-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 18/3 = 6 ta.
4) Uzunlik: 18 · 0,34 = 6,12 nm.
Javob: a) ACGGAGGTTCGACTACAA; b) ACGGAGGUUCGACUACAA; c) 6 kodon, 6,12 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 30 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 30 kg → kaltakesak: 30·10 = 300 kg.
3) Chigirtka: 300·10 = 3000 kg.
4) O'simliklar: 3000·10 = 30000 kg.
Javob: 30000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 165](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_165.png?v=1)
![40. DNK molekulasida timin nukleotidlari 31% ni tashkil etadi. Sitozin nukleotidlari necha foiz?
Javob: 19%✔
Yozma ish • kengaytirilgan javob
41. [Genetika] Pomidorda qizil mevali belgi (A) sariq mevali belgi (a) ustidan to'liq dominantlik qiladi.
Qizil mevali organizmning genotipini aniqlash uchun tahliliy chatishtirish o'tkazildi va avlodning yarmi
sariq mevali bo'ldi. Ota-ona genotiplarini aniqlang va chatishtirish sxemasini yozing.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Tahliliy chatishtirishda noma'lum organizm retsessiv gomozigota (aa) bilan chatishtiriladi.
2) Avlodda sariq mevali (aa) organizmlar paydo bo'lgani uchun noma'lum organizm a allelini tutadi →
Aa.
3) Sxema: P: Aa × aa → F₁: 1Aa (qizil mevali) : 1aa (sariq mevali).
Javob: Aa va aa; ajralish 1:1.
42. [Molekulyar biologiya] DNK ning bir zanjiri nukleotidlar ketma-ketligi: 5 -GACTCTTCCCAC-3 . a)
′ ′
Ikkinchi (komplementar) zanjirni; b) shu zanjir asosida sintezlanadigan i-RNK ni; c) i-RNK dagi
kodonlar sonini va fragmentning uzunligini (nm) aniqlang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Komplementarlik: A–T, G–C. Ikkinchi zanjir: 3 -CTGAGAAGGGTG-5 .
′ ′
2) Berilgan zanjirni matritsa deb olamiz; i-RNK unga komplementar sintezlanadi, timin o'rniga urasil
(A→U, T→A, G→C, C→G): 3 -CUGAGAAGGGUG-5 .
′ ′
3) Kodonlar soni: 12/3 = 4 ta.
4) Uzunlik: 12 · 0,34 = 4,08 nm.
Javob: a) CTGAGAAGGGTG; b) CUGAGAAGGGUG; c) 4 kodon, 4,08 nm.
43. [Ekologiya] Oziq zanjiri: o'simliklar → chigirtka → kaltakesak → burgut. Ekologik piramida
qoidasiga (10%) ko'ra burgutning massasi 25 kg ga ortishi uchun o'simliklar biomassasidan qancha
kerak bo'ladi? Har bir bo'g'in uchun hisoblang.
Namunaviy javob / yechim:
✔
1) Har bir keyingi trofik darajaga oldingi daraja biomassasining taxminan 10% i o'tadi.
2) Burgut: 25 kg → kaltakesak: 25·10 = 250 kg.
3) Chigirtka: 250·10 = 2500 kg.
4) O'simliklar: 2500·10 = 25000 kg.
Javob: 25000 kg.
Biologiya — milliy sertifikat mashq variantlari | 172](https://docx.uz/documents/9c45ead6-59b6-476e-8df0-5141ea1513d3/page_172.png?v=1)
BIOLOGIYA
Milliy sertifikat imtihoniga tayyorgarlik: variantlar to'plami (2025–2026)
24 ta variant • 1032 ta topshiriq • javoblari bilan
Mashq to'plami • 2025–2026 o'quv yili
Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma
• Biologiya imtihoni an'anaviy (qog'oz) shaklda o'tkaziladi. Kimyo bilan bir vaqtda tasdiqlangan spetsifikatsiyaga ko'ra test yopiq topshiriqlar, qisqa javobli ochiq topshiriqlar va kengaytirilgan javobli yozma topshiriqlardan iborat; yozma ish uchun 80 daqiqa ajratiladi.
• Variantlar shu tuzilishda tuzilgan: 32 ta Y-1, 3 ta Y-2, 5 ta ochiq va 3 ta yozma topshiriq (jami 43). Rasmiy variantdagi aniq topshiriqlar soni uzbmb.uz dagi biologiya spetsifikatsiyasida — imtihondan oldin tekshiring.
• Yozma topshiriqlarda faqat yakuniy javob emas, yechim yo'li (chatishtirish sxemasi, Punnet panjarasi, hisob-kitob) ham baholanadi — har bir qadamni yozing.
• Natija Rash modeli bo'yicha hisoblanadi; noto'g'ri javob uchun ball ayirilmaydi. 46 balldan boshlab sertifikat beriladi.
• Har bir topshiriq ostida to'g'ri javob yashil rangda, yozma topshiriqlar uchun namunaviy yechim berilgan; hujjat oxirida javoblar kaliti bor.
• Muhim: rasmiy imtihon savollari ochiq e'lon qilinmaydi. Bu to'plam rasmiy topshiriq turlari asosida tuzilgan mashq variantlaridir. Genetika, DNK va ekologiya masalalari javoblari dastur yordamida hisoblangan.
-
O'xshash dokumentlar
- Begona o‘tlar, ularning zarari va biologik xususiyatlari
- Begona o‘tlarning biologik guruhlari va xisobga olish usullari
- Biologiya fanlarining strukturasi. biologiyani o‘qitish metodlari. biologiyani o‘qitish jarayonida tarbiya
- Biologiya o‘qitish jarayonida tarbiya
- Biologik membranalarning tuzilishi va funksiyasi