Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida - Биология - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	25.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Биология

Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida

Купить

Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida
Reja:
1. Biologiya o‘qitish metodikasining maqsadi va vazifalari.
2. Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida.
3. Biologiya o‘qitish metodikasining tadqiqot metodlari
4. Biologiya o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi.
5. Biologiya o‘qitish metodikasining o‘quv fani sifatida.

Biologiya o‘qitish metodikasining maqsadi va vazifalari.
Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya fan asoslari bilan bog‘liq bo‘lgan
o‘quv, jarayonlar, prinsiplar va qonuniyatlar to‘g‘risidagi fandir. Mazkur prinsip va
qonuniyatlarni bilish o‘qituvchiga maktab biologiya kursi bilan bog‘liq o‘quv-
tarbiyaviy jarayonlarni zamon talablariga mos holda tashkil etish va boshqarish
imkonini beradi.
Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya o‘quv fanlarining mazmuni, uning
o‘qitish shakllari, metodlari, vositalarini o‘zaro bog‘liq holda joriy etishning
maqsad qilib qo‘yadi.
Biologiya o‘qitish metodikasining asosiy vazifasi o‘quvchilarga biologik
o‘quv fanlar bo‘yicha chuqur atroflicha bilim berish, ularning har tomonlama
rivojlangan shaxs sifatida kamol topishiga ko‘mak beruvchi o‘quv fanlar
mazmunini, o‘qitish shakllari, vositalari va metodlarini ishlab chiqishdan iborat.
Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida
Har qanday fan insonning tadqiqot faoliyati bilan aloqador bo‘lib, u narsa va
xodisalar to‘g‘risida bilimlar to‘plashga yo‘nalgan, hamda tadqiqot qilinayotgan
narsa xodisalar to‘g‘risida to‘liq va chuqur bilim olishga qaratilgan. Fanning asosiy
funksiyasi tadqiqot hisoblanadi.
Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida mazkur fan bilan bog‘liq
o‘quvchilarning bilim olish, tarbiyalanish va rivojlanishini nazariy va amaliy
jihatidan tadqiq qilishni maqsad qilib qo‘yadi.
Fanning asosiy belgisi bo‘lib, maqsadning aniqligi, o‘rganish predmeti,
bilimlarni bilish usullari va shakllari hisoblanadi. SHu bilan birga fanning
rivojlanish tarixi, uning boyishiga sababchi bo‘lgan kashfiyotlarni bilish ham
muhim sanaladi.
Biologiya o‘qitish metodikasi pedagogik fanlar tarkibiga kiradi. SHu sababli
uning oldida turgan maqsad va vazifalar ham umumpedagogik maqsad va
vazifalardan kelib chiqadi.

Biologiya o‘qitish metodikasi barcha o‘quv fanlarga taaluqli bo‘lgan
pedagogik qoidalarni, biologik o‘quv materialiga tadbiq etishga yo‘nalgan. SHu
bilan bir qatorda biologiya o‘qitish metodikasi tabiiy, ilmiy, biologik, psihologik,
pedagogik bilimlarni o‘zida mujassamlashtiradi.
Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya o‘quv fanining o‘qitish maqsadini,
mazmunini, biologik bilimlarning tanlash printsipi ni belgilab beradi.
Biologiya o‘qitishning hozirgi davrda samarali bo‘lishi o‘quvchilarning
o‘quv, mehnat va jamoat faoliyatlarida qatnashishi uchun zarur bo‘lgan biologik
bilimlar, ko‘nikmalar, malakalarni egallaganliklari bilan belgilanadi. Ular esa o‘z
navbatida o‘quvchilarning tarbiyalanganlik natijasida, dunyoqarashi, e’tiqodi,
tabiat, jamiyat va shaxsga bo‘lgan munosabatida namoyon bo‘ladi.
O‘quvchilarning rivojlanish darajasi, qobiliyati, jismoniy va aqliy jihatdan
takomillashtirishga bo‘lgan extiyoji bilan ifodalanadi.
Biologiya o‘qitishning maqsadi yuqorida qayd qilingan omillardan kelib
chiqadi. Biologiya o‘qitishning maksadlarini bilish o‘qituvchiga o‘qitish jarayonini
boshqarish imkoniyatini beradi.
Fan sifatida biologiya o‘qitish metodikasining vazifalari tubandagilardan
iborat:
1. O‘quvchilarning o‘qitish va tarbiyalash, kamolga etkazishda o‘quv
fanining o‘rnini aniqlash;
2. Maktab o‘quv dasturlari va darsliklarni takomillashtirish bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqish va uni maktab amaliyotiga tadbiq etish;
3. O‘quvchilarning yoshiga mos ravishda o‘quv fanlarining mazmuni,
undagi mavzularning o‘rganish izchilligini belgilash;
4. Biologik o‘quv fanlarining o‘ziga xos tomonlarini e’tiborga olgan holda,
o‘qitish usullarini, tashkiliy shakllarini ishlab chiqish;
5. O‘qitish jarayonida qo‘llash uchun 6 zarur jihozlarni aniqlash. Biologiya
xonasi tirik burchak, tajriba er maydonini tashkil etish, tabiiy, tasviriy, dinamik,
audio, video vositalarni belgilash.

Biologiya o‘qitish metodikasining ob’ekti bo‘lib, mazkur o‘quv fani bilan
aloqador bo‘lgan ta’lim- tarbiyaviy jarayon hisoblanadi.
Biologiya o‘qitish metodikasining predmeti bo‘lib biologik ta’lim ning
maqsadi, mazmuni, o‘qitish usullari, shakllari, o‘quvchilarning tarbiyasi va
rivojlanishidir.
Mazkur kurs ma’ruza va laboratoriya mashg‘ulotlarida ushbu masalalar
yuzasidan fikr yuritiladi .
Biologiya o‘qitish metodikasining ilmiy – tadqiqot metodlari . Biologiya
o‘qitish metodikasi fan sifatida quyidagi ilmiy-tadqiqot metodlariga tayanadi.
1.Maktab o‘qituvchilarining ish tajribasini kuzatish va faoliyatdagi ijobiy,
salbiy tomonlarini aniqlash;
2.Bu sohada to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qilish, umumlashtirish va hal
etilmagan muammolarni aniqlashtirish va ularni hal etish uchun zarur ishchi
farazlarni ilgari surish;
3.Ilgari surilgan farazlarning qanchalik haqiqatga yaqin ekanliklarini aniqlash
maqsadida ta’lim muassasalarida pedagogik tajribalar o‘tkazish hamda tajribaviy,
nazorat sinflardan olingan ma’lumotlarni o‘zaro taqqoslash;
4.Kuzatish va pedagogik eksperimentlardan olingan ma’lumotlarni tahlil
qilish, umumlashtirish va xulosalash;
5.Olingan ma’lumotlarga asoslanib, metodik maqolalar, qo‘llanmalar yaratish
va ishlab chiqilgan fikr mulohazalarning ommaviy maktablarda tekshirishdan
o‘tkazish va tasdig‘ini olish.
Hozirgi davrga kelib, biologiya o‘qitish metodikasida o‘tkazilgan pedagogik
tajribalar natijasida “Biologik tushunchalarni rivojlantirish”, “Biologiyada o‘qitish
shakllarining sistemasi”, “Biologiyada o‘qitish metodlari”, “Biologiyada ekologik
tushunchalarni rivojlantirish”, “Biologiya o‘qitishning moddiy bazaviy sistemasi”,
“Pedagogika oliy o‘quv yurtlari talaba biologlarning maktabdagi ishga metodik
tayyorlash sistemasi” kabi nazariyalar ishlab chiqilgan va amaliyotga tadbiq
etilgan.

Maktablarda o‘qitiladigan biologiya o‘quv fanlarga qarab “Biologiya o‘qitish
metodikasi” fani “Biologiya o‘qitishning umumiy metodikasi”, “Botanika o‘qitish
metodikasi”, “Zoologiya o‘qitish metodikasi”, “Odam va uning salomatligini
o‘qitish metodikasi” va nihoyat “Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari),
Biologiya (Evolyusiya va ekologiya asoslari)ning o‘qitish metodikasi” kabi
xususiy o‘qitish metodika fanlariga ajratiladi.
Biologiya o‘qitishning umumiy metodikasi barcha biologik o‘quv fanlariga
oid o‘qitishning maqsadi, vazifasi, mazmuni, prinsiplari, usullari, vositalari,
shakllari, biologiyani o‘qitish tarixi, bosqichlari kabi masalalarni qamrab oladi.
Xususiy metodikalar esa u yoki bu o‘quv fanining mazmuni o‘quvchilarning
yoshi bilan bog‘liq dars, darsdan tashqari ishlar, sinfdan tashqari mashg‘ulotlar,
ekskursiyalar, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etish, jihozlash
kabilarni diqqat markazida tutadi.
Biologiya o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi.
Biologiya o‘qitish metodikasi pedagogikaning bir qismi bo‘lgan didaktika
bilan juda yaqin aloqadadir. Agar didaktika o‘quvchilar tomonidan bilimlar,
ko‘nikmalar va malakalarni o‘zlashtirish qonunlarni o‘rgansa va u maktabdagi
barcha o‘quv fanlari uchun o‘qitish nazariyalarni va prinsiplarini ishlab chiqsa,
biologiya o‘qitish metodikasi biologiya bilan bog‘liq o‘qitish va tarbiyalash
mazmuni, shakllari, va metodlari hamda vositalari bilan bog‘liq nazariy va amaliy
masalalarni ishlab chiqadi.
Biologiya o‘qitish metodikasi psihologiya bilan uzviy aloqadadir. CHunki,
biologiyani o‘qitish o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lgan
taqdirdagina samara beradi. Masalan o‘smirlarda ya’ni V - VI sinf o‘quvchilarida
diqqat beqaror bo‘lgani sababli biologiya o‘qituvchisi dars jarayonida bir necha
metodlardan foydalanib, o‘quvchilar faoliyatini almashtirib turadi, hamda ularning
tafakkurini konkret ekanligini e’tiborga olib, ko‘rgazmali vositalardan ko‘proq
foydalaniladi. Y u qori sinflarda esa o‘quvchilar diqqati barqarorlashgani va ularda
abstrakt tafakkur rivojlangani uchun darslar ko‘proq ma’ruza shaklida o‘tkazilishi
va bir, ikki metoddan foydalanish kifoya qiladi.

Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya fani bilan uzviy aloqador. U biologik
fanlarning deyarli barcha sohalari: botanika, zoologiya, odam anatomiyasi va
fiziologiyasi, sitologiya, biokimyo, embriologiya, sistematika, ekologiya,
evolyusion ta’limot, antropologiya molekulyar biologiya fan asoslarini o‘zida
ifoda qiladi. Tirik tabiat vakillarining tashqi, ichki tuzilishini hayot faoliyatini
tashqi muhit bilan aloqasini to‘g‘ri tushuntirish o‘simlik, zamburug‘, hayvon,
mikroorganizmlarni aniqlash, ulardan mikro va makropreparatlar tayyorlash, ular
ustida kuzatish, tajribalar olib borish, o‘qituvchidan yaxshi nazariy bilim, amaliy
tayyorgarlikni talab qiladi. Lekin maktab biologiya o‘quv fani bilan biologiya fani
orasida muhim tafovutlar borligini o‘qituvchi yaxshi bilish kerak. Biologiya
fanining asosiy maqsadi tirik va o‘lik tabiati to‘g‘risida tadqiqot o‘tkazishi orqali
yangi bilimlarni hosil qilish bo‘lsa, maktab biologiya o‘quv fanining maqsadi,
o‘quvchilarning yoshiga mos ravishda ularga biologik bilimlar, ya’ni biologik
tushuncha, qonunlar, nazariyalar berishdan bilimlar va uni tushuntirishdan iborat.
Maktab biologiya kursida fan emas, balki fan asoslari – o‘quvchilar uchun zarur
asosiy ma’lumotlar mujassamlashgan. SHu bilan birga maktab biologiya kursi
“kichik fan” emas, balki o‘quvchilarning rivojlanishi va tarbiyasiga ko‘mak
beruvchi biologiyani asosiy tushunchalar sistemasi sanaladi.
Biologiya o‘qitish metodikasi o‘quv fani sifatida
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-xunar ta’lim biologiya o‘qituvchini
tayyorlashda biologiya o‘qitish metodikasi o‘quv fani nihoyatda muhim o‘rin
tutadi. Bu o‘quv fanini o‘qitish jarayonida talabalarning biologiyani o‘qitish uchun
zarur kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalar shakllanadi.
Tabiiydirki, o‘quv fanida fan to‘plagan hamma bilimlar emas, balki uning
asoslari beriladi. Ular o‘qitish vazifalaridan, o‘quvchilarning yoshi, tayyorgarlik
darajasini e’tiborga olgan holda maxsus saralangan bilimlar majmuasidan iborat.
Fandan farqli ravishda o‘quv fanining asosiy vazifasi bilim va ma’lumot berishdir.
O‘quv fani fanning aniq nusxasi emas. O‘quv fanini yaratishda fan tomonidan
to‘plangan bilimlar va tajribalar tizimini talabalarga berish ustunlik qiladi. U faqat

ilmiy ma’lumotlarni to‘plash tartibi emas, balki tushunchalarni umumlashtirish,
aniqlashtirish, ilmiy faktlarni, fikr – mulohazalarni tartibga solishdan tarkib topadi.
O‘quv fani o‘zining asosiy bilim va ma’lumot berish funksiyasidan kelib
chiqqan holda ma’lum tartib asosida tuzilgan. Oliy maktab biologiya o‘qitish
metodikasi darsligi o‘z tuzilishi va mazmuniga ko‘ra fanga yaqinroq. U o‘z
tarkibiga ilmiy ma’lumotlardan tashqari fandagi ayrim munozarali masalalarni
echishga qaratilgan turlicha qarashlarni, xaqiqatni topishda muvafaqqiyatli yo
muvafaqqiyatsiz izlanishlarni ham o‘zida ifoda qiladi. SHu bilan bir qatorda ilmiy
izlanishlar metodologiyasini, usullarini ham yaratadi. Biologiya o‘qitish
metodikasi o‘quv fani talabalarni nazariy va amaliy jihatidan tayyorlash jarayonida
faqat maktab biologiya kursining tuzilishini bayon etish cheklanmay, umumiy o‘rta
va o‘rta maxsus kasb – hunar muassasalarida biologiya bo‘yicha o‘qitishning
tashkil etishni o‘ziga xos tomonlari bilan ham tanishtiradi, biologiya o‘qitish
usullari, vositalarni qo‘llash bo‘yicha ko‘nikma malakalarni shakllantirishga
hamda o‘quvchilar o‘zlashtirishi lozim bo‘lgan minimal bilimlar majmuasini
talablar tomonidan o‘zlashtirishga imkon beradi. SHu bilan birgalikda zamonaviy
pedagogik, axborot texnologiyalarni qo‘llash, biologiya o‘qitishda innovatsion
yondashish ko‘nikmalarni hosil qiladi.

Asosiy adabiyotlar
№ Muallif Adabiyot
nomi Adabiyo
t turi Nashr
yili Adabiyo
t ARM
dagi
shifri Adabiy
otning
ARM
dagi
invento
r
raqami ARM
dagi
soni
1. A.T.G‘ofurov
va boshqalar Biologiyani
o’qitishning
umumiy
metodikasi o’quv
qo’llan
ma 2005 U-6761 74.264.
5
T 63 12
2. A.T.G’ofurov,
J.O.Tolipova
boshqalar Biologiyani
o’qitish
metodikasi Darslik 2012 U-6761 74.264.
5
T 63 1 0
3. И.Ф.Шефер,
Б.Э.Матчонов Обшая
методика
преродаван
ия
биологии учебное
пособие 2005 012652 6869
Sh531 5
4. Steven
J.Osterling. Multi ple-
Choise Constru
cted-
Respons 2004 - - Elektr
on
varian
t

Biologiya o‘qitish metodikasi fan sifatida

Купить