Биотехнологик синтез махсулотарининг кўпбосқичли биотехнологик тизими

Биотехнологик синтез махсулотарининг кўпбосқичли биотехнологик тизими Ќозирги микробиологик саноат халš хœжалигининг šимматли ем маќсулотлари, антибиотиклар, аминокислоталар, витаминлар ва бошšа биологик актив моддаларнинг саноатлашган ишлаб чиšарилишига šаратилган мустаšил соќасига айланди. Ушбу ишлаб чиšаришнинг кœп тонналилиги юšори самарадорликка эга жиќозлар билан таъминланган оптимал технологик схемалар яратилишини талаб šилади. Бу жараёнларнинг асосини микробиологик аппаратура ташкил šилиб, унда биосинтез ќамда товар маќсулот олишнинг кейинги барча операциялари амалга оширилади. Микробиологик маќсулотнинг œзига хослиги, термолабиллиги, уни олишдаги стериллик ќолати конструктив ишлаб чиšаришларга šœшимча чеклашларни юклайди. Шу сабабли кимёвий ишлаб чиšариш учун одатий бœлган жиќозлар кœп ќолларда биотехнологик жараёнларни амалга ошириш учун тœђри келм Кинетикаси бœйича оригиналликка эга биосинтез мураккаб гетероген системаларда кечади ва бунда иссиšлик - масса кœчиш ќодисалари кузатилади. Кœп ќолларда айнан бу ќодисалар саноат аппаратларининг конструктив тайёрланишини белгилайди. Шунинг учун уларнинг муваффаšиятли ишлаб чиšилиши фаšатгина микробиологлар ќамда гидроаэродинамика, иссиšлик физикаси ва моддалар кœчиши šонунларини билган мутахассисларнинг биргаликдаги ќаракатлари орšали мумкин бœлади. Бундан биотехнологиянинг жараён ва šурилмалари номли янги илмий йœналишни ривожлантириш зарурияти келиб чиšади. Микробиологик аппаратурада кечадиган жараёнлар юšори даражадаги мураккаблик билан ажралиб туради. Бу фаšатгина биокимёвий синтезда яшаш муќитининг œзгаришига нисбатан реакциясини олдиндан билиб бœлмайдиган тирик организмлар иштирок этиши билан шартланмайди. Биомасса олишнинг турли босšичларида ишлаб чиšиладиган системаларнинг œзи физикавий структураси бœйича мураккабдир. Кœпинча бу системалар бир турли бœлмасдан, бу кечаётган жараёнларнинг таќлилини šийинлаштиради. «Биотехнологик жараёнлар ва šурилмалар» курси биотехнология асосларини ќамда микробли синтез маќсулотларини олишга мœлжалланган жиќозларнинг асосий турлари ќаšидаги маълумотларни бирлаштирувчи фан бœлиб ќисобланади. Микробиологик ишлаб чиšаришнинг технологик šаторларини ќосил šиладиган машина ва šуриламаларнинг конструктив хусус • 3. Микробиологик ишлаб чиšариш микробиология, озиš-овšат ва медицина саноатининг таркибига киради. Микробиологик саноатда микробли синтез орšали асосан šишлоš хœжалиги учун мœлжалланган маќсулотлар олинади. Этил спирти, ацетон, бутанол, фермент препаратлари ва тозаланган аминокислоталар каби маќсулотлар халš хœжалигининг бошšа соќаларида ќам šœлланилади. Озиš-овšат саноатида микробиологик жараёнлар этил спирти, вино, пиво, сутли маќсулотлар, ачитšилар, лимон кислотаси ва бошšа асосан озиš-овšатга мœлжалланган маќсулотларни олишда кенг šœлланилади. Медицина саноатида микробли синтез орšали антибиотиклар, полиглюкин ва бошšа бир šатор юšори тозаликка эга препаратлар олинадиган ишлаб чиšариш гуруќи мавжуд. • Халš хœжалигининг турли соќалари томонидан маќсулотлар сифати ва таркибига šœйилади Масалан, Суюš муќитларни стериллашнинг узлуксиз усули, айниšса муќитнинг 2м3/с дан юšори сарфида, прогрессивроš ќисобланади. Ушбу усулда озиšа муќитлари компонентларининг аралашмада ёки алоќида тайёрланган эритмалари ёки суспензиялари узлуксиз стериллаш ускунасида ( УСУ ) узлуксиз стерилланади, УСУ нинг ишлатилиши сифати юšорироš озиšа муќитларини олишга ќамда озиšа муќитларини олишга ќамда ферментаторнинг ишлаб чиšариш šувватини оширишга имкон беради. Озиšа мухитини узлуксиз стериллаш ускунаси (УСУ): 1 – стерилизатор йиђувчисининг секциялари; 2- иссиšлик рекуператори; 3 – иссиšлик алмашгич; 4 – иситувчи колонка; 5 – насос. Соатига 50 т озиšа мухити ишлаб чиšариш šувватига эга иситиш колонкаси: 1-буa таšсимлагичи; 2 – тройник; 3 – прокладка; 4 – šопšоš; 5 – корпус; 6 – тарšатувчи соябон (зонт). • Жиќозларнинг тœђри танланиши ва самарадорли эксплуатацияси маълум даражада šайта ишланадиган хомашё хусусиятлари ва жараённи олиб боришнинг технологик режимларига бођлиš. Микробли синтез маќсулотларининг ишлаб чиšарилиши катта миšдордаги суюš ва сочилувчан хомашё турлари ќамда сиšилган ќавонинг ишлатилиши билан бођлиš. Озиšа муќитлари ва ќавонинг стерилизацияси учун ишлатиладиган жиќозлар алоќида эътиборни талаб šилади. Айнан бу операцияларга маълум даражада ферментация жараёнларининг амалга оширилиши бођлиš. Интенсив масса алмашинувига эга ферментаторлар яратишда энг муќим масалалардан бири бœлган механик аралаштиришга катта эътибор берилади. • Ачитšили ишлаб чиšаришда энг кенг тарšалган ва кœпинча аэраторлар ёки кюветалар деб аталадиган кюветали аэраторларга эга ферментаторлар. Кюветали аэраторларга эга ферментатор Бундай аппарат ясси туб šисми ва конуссимон šопšоššа эга цилиндрик идиш (3) дан иборат. Идиш ичида кюветлар (4) œрнатилган бœлиб, уларнинг сони ферментатор ќажмига šараб 3 тадан 8 тагача œзгаради. Кюветаларнинг иккитали деворлари орасидаги бœшлиššа штуцер А орšали сув киритилиб, улар иссиšлик алмашинуви тузилмалари бœлиб хизмат šилади. Иссиšлик ажралиши интенсив œтиши учун кювета бœшлиђидаги сувга спирал канал ќосил šилувчи лента жойлаштирилади. Ќаво ферментаторга марказий šувур (2) орšали киритилади ва šувурлар (6) бœйлаб газ таšсимлагичлар (барбатёр) (7) га етиб келади. Газ таšсимлагич паст šутидан иборат бœлиб, унинг цилиндрик девори билан пастки šопšођи орасида ќавонинг чиšиши учун тор думалоš тешик бœлади. Бу тешикнинг гидравлик šаршилиги шундай мœлжалланадики, бунда барча барбатерлар • Ќар šандай микробли синтез маќсулотининг ишлаб чиšарилишидаги муќим босšичлар бœлиб биосинтез маќсулотларининг ажратиб олиниши, концентрацияланиши ва šуритилиши ќисобланади. • Микробиологик саноатнинг замонавий корхоналари микробли синтез маќсулотларининг олиниши билан турли хилдаги хомашёни šайта ишловчи корхоналардан иборат. Микробиологик жараёнларнинг хусусиятларини инобатга олган ќолда биотехнологик ишлаб чиšаришларга мœлжалланган машина ва šурилмаларнинг классификацияси тузилган (2- расм). • Нозик микробиологик синтез маќсулотлари технологиясининг асосий жараёнларини таќлили ќамда šурилмаларини ќисоблашнинг умумлашган усулларининг ишлаб чиšарилиши физика, кимё, биология ва бошšа фанларнинг фундаментал šонунларига асосланади. Ќар бир жараённинг œрганилиши унинг макрокинетикасидан бош • Биотехнологик жараёнда ќар бир босšичнинг тегишли аппаратурали таъминоти бир маšсадга, яъни охирги олинадиган маќсулотни саšлаб šолишга šаратилган. Биопрепаратлар – бу биотехнологиянинг кенг имкониятларини намоён šилувчи бактериал гœнг, зардоблар, ем ачитšилари, ферментлар, антибиотиклар, биолипидлар, полисахаридлар, аминокилоталар. Биотехнологик ишлаб чиšаришнинг маќсулотини озиš-овšат ва енгил саноат, фармацевтика ва нефть-газ саноати, металлургия, резина, лак-бœёš саноатлари истеъмол šилади. • Бугунги кунда биотехнологияда техник тараššиётнинг асосий йœналишлари аниšланиб бœлади. Бу даврийдан узлуксиз жараёнларга, юзакидан чуšурликдаги культивирлашга, очиšдан асептик ишлаб чиšаришга, муќитни турли чиšиндилар билан ифлослантирувчи ишлаб чиšаришдан чиšиндисиз технологияга œтишдир. Биоте