Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 531.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Биология

Продавец

Bohodir Jalolov

Bolalarni tabiiy oziqlantirish. Ona sutining miqdoriy va sifat tarkibi. Ayol sutining immunobiologik xususiyatlari

Купить
Mavzu: Bolalarni tabiiy oziqlantirish. Ona sutining miqdoriy va sifat tarkibi. Ayol sutining immunobiologik xususiyatlari. Ko'krak bilan boqish qiyinchiliklari. Gipogalaktiya va mastitning oldini olish. "Tabiiy oziqlantirish" tushunchasi. Laktatsiya. Laktogenez va galaktopoezni tartibga solish. Bir yoshgacha bo’lgan bolalar uchun kunlik ovqatlanishni hisoblash usullari. Tabiiy oziqlantirishni tuzatish (korrektsiya) tushunchasi. Milliy ko'krak suti bilan boqishni optimallashtirish dasturi . Reja: 1.Bolaning ratsional ovqatlanishi 2. Emizishni qo'llab-quvvatlash tamoyillari 3. Emizishning bola va ona salomatligiga ta'siri 4. Emizishning asosiy qoidalari   Ratsional ovqatlanish  bolaning  uyg'un  jismoniy,  asab-ruhiy,  intellektual rivojlanishi  va  uning  immunoreaktivligini  shakllantirishning  asosiy  omillaridan biridir.  Bolalarning  asosiy  anatomo-fiziologik  xususiyatlarini  bilish  turli  xil  bolalik davrlarida  oziq  – ovqatga  bo’lgan  ehtiyojini  aniqlash  imkonini  beradi. Talaba bilishi kerak Talaba qila olishi kerak Talaba egallashi kerak 1.  Laktatsiya  fiziologiyasi,   uni  tartibga  solish. 2.  Og'iz  suti  tarkibi,  o'tish   davri  va  yetuk  ayol  suti;  ayol   va  sigir  suti  sutining   miqdoriy  va  sifatiy  farqlari. 3.  Oziq-ovqat,  homilador  va   emizikli  ona  rejimi. 4.  Gipogalaktiya  shakllari  va   darajasi,  sabablari,  oldini   olish  tamoyillari  va  davolash   usullari. 5.  Oziq-ovqat  hajmini   hisoblash  usullari,  bolalarda   asosiy  oziq-ovqat   moddalariga  bo'lgan   ehtiyojini  aniqlash. 6.  Tabiiy,  sun'iy  va  aralash   oziqlantirish,  ko'rsatmalar  va   qoidalar. 7.  Sun'iy  aralashmalarni   tasniflanishi. 8.  Qo'shimcha  ovqatlarni   kiritish  qoidalari  va   texnikasi. 1.  Ko’krak  yoshidagi   bolalarga  1 kunlik   taomnoma  tuzish. 2.  Gipogalaktiyani  uning   darajasi  aniqlash  (nazorat   tortish). 3.  Yoshga  qarab  kerakli   oziq-ovqat  hajmini   hisoblash. 4.  Oqsil,  yog',     uglevod  va   kaloriyalarni  yoshga  qarab ehtiyojni  hisoblash. 5.  Sut  aralashmalarini  va   qo'shimcha  ovqat  taomlarini   tayyorlash,  ularni  saqlash  va foydalanish  qoidalari   bo’yicha  tavsiyalar  berish. 6.  Sut  oshxonasi  uchun   retsept  yozish   1.  Bolaning  ovqatlanishini   baholash  va  tahlil  qilish. 2.  Oziqlantirishni  hisoblash   usuli  va  sog'lom  turli   yoshdagi  bolalarga  menyu   tuzish. 3.  Sog'lom  bolani   ovqatlanishi  korrektsiyalash 9. Sut  oshxonasini  tashkil   etish. 10.  1 yoshdan  katta  bolalar   uchun  oziq-ovqat  uchun   asosiy  talablar.   KO'KRAK BILAN BOQISHNI ZAMONAVIY TAMOYILLARI. Tabiiy  oziqlantirish  - bolani  ayol  suti  bilan  uning  biologik  onasini  ko'kragiga qo'yib  oziqlantirishdir.  Ushbu  turdagi  oziqlantirish  chaqaloqni  uyg'un  jismoniy  va asab-ruhiy  rivojlanishi  uchun  noyobdir,  insonning  keyingi  hayotini  shakllantirish va  bola  hamda  onaning  eng  yaxshi  psixologik  va  hissiy  munosabatlarini  yaratish uchun  muhimdir.   Uning  bir  nechta  variantlari  mavjud.  Ko'krak  suti  bilan,  chaqaloq  ko'krak  bezidan  sut  emib  olish  jarayonida,  ona bilan  taktil  va  hissiy  aloqani  ta'minlaydi.  Faqatgina  ko’krak  suti,  chaqaloq  4-6  oygacha  faqat  ona  sutini  emadi.  Ko'pincha  ko’krak  suti,  sutdan  tashqari,  bola  kunlik  oziq-ovqat  miqdori  1/5 dan  ortiq  bo'lmagan  miqdorda  boshqa  oziq-ovqat  ham  oladi.  Qo'shimcha  yoki  aralash  oziqlantirish,  bola  ko'krak  suti  bilan  birgalikda qo'shimcha  oziq-ovqat  mahsulotlarini  1/5  hajmidan  ortiq  miqdorda  qabul qilganda.  Erkin  oziqlantirish,  yoki  talab  bo’yicha  oziqlantirish,  bola  ko'krak  sutini talab  qilgan  vaqtda  va  miqdorda  qabul  qilishi.  Tartibga  solingan  oziqlantirish,  bolaning  o'ziga  xos  xususiyatlarini  hisobga olgan  holda,  shifokor  tomonidan  rejim,  martalik  va  ovqatlanish  miqdori tartibga  solinadi.  To'liq  bo’lmagan  oziqlantirish:  sog’ilgan  ona  suti,  donor  suti  yoki  emizikli sutdan  foydalanish. EMIZISHNI QO'LLAB-QUVVATLASH TAMOYILLARI JSST va  YUNISEF  emizishni  targ'ib  qilish  va  asrab-avaylash  maqsadida  ko'krak suti  bilan  boqishni  "Xavfsizlik,  qo'llab-quvvatlash  va  amaliyotni  rag'batlantirish" qo'shma  deklaratsiyasi  qabul  qilindi  (1989),  unda  emizishni  qo'llab-quvvatlovchi 10  ta  tamoyili  shakllantirilgan. 1.  Oziqlantirishning  belgilangan  qoidalariga  qat'iy  rioya  qiling  va  ularni  tibbiyot xodimlari  va  onalarga  yetkazing. 2.  Tibbiy  xodimlarni  emizish  qoidalarini  amalga  oshirish  uchun  ko'nikmalarga o'rgatish. 3.  Barcha  homilador  ayollarni  ko'krak  bilan  oziqlantirish  afzalliklari  va  texnikasi haqida  xabardor  qilish. 4.  Onalarga  tug'ruqdan  keyin  yarim  soat  ichida  birinchi  marta  emizishni boshlashga  yordam  bering. 5.  Onalarga  ko'krak  suti  bilan  boqish  va  laktatsiya  saqlab  qolishni  ko'rsatish,  hatto ular  vaqtincha  bolalardan  ajratilgan  bo'lsa  ham. 6.  Yangi  tug'ilgan  chaqaloqlarga  sut  emizishdan  tashqari  boshqa  oziq-ovqat  yoki ichimlik  bermaslik,  tibbiy  ko'rsatmalar  bundan  mustasno. 7.  Ona  va  yangi  tug'ilgan  chaqaloqni  24  soat  davomida  birga  bo’lishni  amalda qo'llash. 8.  Vaqt  jadvalida  asosida  emas,  balki  chaqaloqning  talabiga  binoan  emizishni rag'batlantirish. 9.  Emizikli  yangi  tug'ilgan  chaqaloqlarga,  tinchlantiruvchi  va  ona  ko'kragini  taqlid qiluvchi  qurilmalarga  bermang  (so’rg’ich  va  boshqalar). 10.  Emizishni  qo'llab-quvvatlash  guruhlarini  tashkil  etishni  rag'batlantirish  va tug'ruqxonadan  yoki  shifoxonadan  chiqarilganidan  keyin  bu  guruhlarga  onalarni yuborish.   KO'KRAK BILAN BOQISHNI AFZALLIKLARI. ONA SUTI TARKIBI VA UNI XAYVON SUTLARIDAN FARQI. Emizishning asosiy afzalliklari :  ona suti  ozuqa  moddalarining  optimal  va  muvozanatli  darajasiga  ega. Haddan  tashqari  iste'mol  qilingan  taqdirda  ham  zararli  ta'sir  ko'rsatmaydi, faqat  yog’  to'qimalarining  to'planishi  ko'payishi  mumkin,  sigir  suti  va  unga asoslangan  aralashmalar  bilan  haddan  tashqari  oziqlantirish  bilan to'qimalarda  distrofik  o'zgarishlar  va  rivojlanishning  geteroxronizatsiyasi kuzatiladi;  ona  suti  oson  hazm  qilinadi  va  to'liq  ishlatiladi;  ona  suti  infektsiyalardan  himoya  qiladi;  emizish  ona  bilan  hissiy  aloqani  va  bolaning  optimal  asab-ruhiy rivojlanishini  ta'minlaydi;  emizish  tishlarning  normal  shakllanishiga  yordam  beradi;  ona  suti  ichak  mikroflorasiga  foydali  ta'sir  ko'rsatadi;  ona  suti  past  osmolyarlikka  ega;  inson  suti  steril,  optimal  haroratda;  tabiiy  oziqlantirish  ovqat  hazm  qilish  tizimiga  bog'liq  kasalliklarning:  qandli diabet,  ateroskleroz,  allergiya  va  oshqozon-ichak  traktining  ko'plab kasalliklari  rivojlanishiga  to'sqinlik  qiladi;  emizish  qizning  reproduktiv  funktsiyasiga,  oxir-oqibat,  ayolning  taqdiriga ta'sir  qiladi. Ayollar uchun emizishning afzalliklari:  yangi  homiladorlikning  oldini  olishga  yordam  beradi;  emizish  vaqtida  ajralib  chiqadigan  oksitotsin  bachadonning  qisqarishiga  va tug'ruqdan  keyin  qon  ketishini  to'xtatishga  yordam  beradi;  sun'iy  oziq-ovqatga  qaraganda  arzonroq. Shunday  qilib,  emizish  hayotning  birinchi  yilidagi  bolalar  uchun  ratsional ovqatlanishning  "oltin  standarti"  bo'lib,  fiziologik  ovqatlanishning  barcha tamoyillari  va  qonunlariga  mos  keladi. To'liq laktatsiya shakllanishining eng muhim omillari  erta  emizish;  hayotning  birinchi  kunidan  boshlab  ERKIN  ovqatlanish;  ona va  bolaning  tug'ruqxona  bo'limida  birgalikda  bo'lishi;  emizish  o'rtasida  qo'shimchani  istisno  qilish.  Ushbu  qoida  nafaqat tug'ruqxonaga,  balki  emizishning  butun  davriga  ham  tegishli;  laktostazning  oldini  olish;  ovqatlantirish  paytida  ona  va  bolaning  to'g'ri  holati. Kelajakda laktatsiyani saqlab qolish uchun quyidagilar zarur:  Erkin  ovqatlanish  rejimini  saqlash;  oilada  tinch,  do'stona  muhit;  uydagi  qarindoshlarning  yordami  (onaning  o'zi  bolaga  g'amxo'rlik  qilishi kerak);  laktatsiya  inqirozlari  ehtimoli  va  ular  yuzaga  kelganda  taktikadan  xabardor bo'lish;  4-6  oygacha  bolaga  hech  qanday  oziq-ovqat  va  suyuqlik  qo'shmang;  sutning  sifatli  tarkibiga  ta'sir  qiluvchi  emizikli  ayolning  yetarli  ovqatlanishi;  emizikli  ayol  uchun  yetarli  uyqu  va  dam  olishni  ta'minlaydigan  oqilona kunlik  rejim.                     Ona  suti  - evolyutsiyaning  ming  yilliklari  davomida  ishlab  chiqilgan  optimal ovqatlanishning  oltin  standarti  hisoblanadi.  Ona  sutining  kimyoviy  tarkibi  doimiy emas  va  emizikli  ayolda  kunning  turli  vaqtlarida  o'zgaradi;  bolani ovqatlantirishdan  oldin  va  keyin.  Biroq,  ko'krak  sutining  protein  tarkibi  ayolning ovqatlanishiga  deyarli  bog'liq  emasligi  va  1 litr  uchun  taxminan  10  g ni  tashkil etishi  isbotlangan  (tabiat  naslni  shunday  himoya  qiladi).                   Yetuk  ona  sutining  o'ziga  xos  og'irligi  taxminan  1029,  pH  6,9-7,0  va taxminan  87%  suvni  o'z  ichiga  oladi. Tabiiy  oziqlantirishning  afzalliklarini  aniqlaydigan  ona  sutining  funktsiyalari:  plastik;  himoya  (invazivga  qarshi);  hissiy  va  xulq-atvor;  tartibga  solish;  genetik. Ona suti - optimal ovqatlanish                  Ona  suti  bolaning  ovqat  hazm  qilish  tizimi  va  metabolizmining  o'ziga  xos xususiyatlariga  mos  keladigan,  adekvat  rivojlanishini  ta'minlaydigan  optimal muvozanatli  oziq-ovqat  mahsulotidir,  chunki  "tabiat  bolaga  qancha  va  nima kerakligini  hisoblab  chiqdi". Plastik funktsiya Emizishning  afzalligi,  birinchi  navbatda,  bolaning  o'sishi  va  rivojlanishini ta'minlaydigan  to'liq  oqsillar,  yog'lar,  uglevodlar,  vitaminlar  va  minerallarni optimal  miqdorda  va  nisbatlarda  o'z  ichiga  olgan  ona  sutining  maxsus  ozuqaviy qiymati.   Agar  "ona-platsenta-homila"  tizimi  bachadonda  ishlagan  bo'lsa, tug'ilgandan  keyin  "ona-ko'krak-bola"  tizimi  ishlay  boshlaydi.  Odam  suti  boshqa sut  emizuvchilar  sutidan  ham  miqdoriy,  ham  sifat  jihatidan  farq  qiladi.  Shuning uchun  bolani  boshqa  biologik  turdagi  sut  bilan  boqishga  urinish  - bu  falokat, qanchalik  muhim  bo'lsa,  bola  qanchalik  kichik  bo'lsa. Proteinlarning miqdoriy va sifat farqlari Odam  sutida  sigir  sutiga  qaraganda  kamroq  protein  mavjud,  ammo  u quyidagi  sifat farqlari  tufayli  to'liqroqdir.   •  Proteinlar  mayda  zardob  oqsillari  (70-80%)  va  kazein  (20-30%)dan  iborat. •  Ona  sutining  18  ta  oqsili  qon  zardobidagi  oqsillar  bilan  bir  xil  va  past alerjeniklikka  ega. •  bifidobakteriyalarning  ko'payishiga,  Ca  va  Zn  ning  assimilyatsiyasiga  yordam beruvchi  ko'p  miqdorda  a-laktoglobulin  (25-35%). •  Sigir  sutida  kam  yoki  kam  bo'lgan  muhim  aminokislotalar  (triptofan,  sistein, taurin)  ko'p.  Taurinning  organizmdagi  biologik  funktsiyalari:  ko'zning  to'r pardasini  qurish  uchun  zarur:  miyaning  rivojlanishiga  yordam  beradi;  safro kislotalarining  konjugatsiyasida  ishtirok  etadi. •  Nukleotidlar  mavjud  - RNK  va  DNKni  qurish  uchun  boshlang'ich  komponent, ular  immun  javob  beradi,  enterotsitlarning  o'sishi  va  differentsiatsiyasini rag'batlantiradi. • Fermentlarning  yuqori  faolligi  (diastaz,  katalaza,  dehidrogenaza,  pepsin, aminotransferaza),  buning  natijasida  bolaning  tanasida  avtolitik  hazm  qilish mumkin. Yog'larning miqdoriy va sifat jihatidan farqlari Odam  sutidagi  yog'  miqdori  sigir  sutiga  qaraganda  bir  oz  yuqori.   Bundan  tashqari, sifat  jihatidan  farqlar  mavjud.  Ko'p  to'yinmagan  yog'  kislotalari     - hujayra  membranalarining  tarkibiy qismlari,  ulardan  prostaglandinlar  va  leykotrienlar  hosil  bo'lganligi  sababli, asab  tolalarining  mielinlanishi  va  ko'zning  to'r  pardasining  shakllanishi ta'minlanadi.   Ularga  omega-3  va  omega-6  yog'  kislotalari  kiradi,  ularning inson  sutidagi  nisbati  optimal  va  1:  5-1:  10.  Ona  sutida  hujayra  membranalari,  asab  tizimi  to'qimalari,  bir  qator  biologik faol  moddalar,  jumladan  D  vitamini  hosil  bo'lishi  uchun  zarur  bo'lgan  ko'p miqdorda  xolesterin  mavjud.  Sigir  sutiga  qaraganda  uchuvchan  to’yingan  yog’  kislotalari  kam  (kapron, yog’,  kipril  va  boshqalar),  ular  o’z  navbatida  oshqozon-ichak  shilliq qavatida  bezovta  qiluvchi  ta'sir  ko'rsatadi.  Ona  sutida  lipaza  fermenti  faolligi  sigir  sutiga  nisbatan  20-25  marta  yuqori bo‘lib,  yog‘ning  yaxshi  hazm  bo‘lishiga  yordam  beradi  (avtolitik  hazm)  va natijada  ona  sutida  yog‘ning  assimilyatsiya  koeffitsienti  90%  ni  tashkil qiladi,  sigir  sutida  - 60%. Uglevodlarning miqdoriy va sifat jihatidan farqlari Ona  sutidagi  uglevodlar  sigir  sutiga  qaraganda  1,5-2  marta  ko'p  bo'lib,  bir  qancha sifat  farqlari  mavjud.  Ona  sutining  uglevodlari   β -laktoza  va  oligosaharidlar  (galakto,  fruktoza  va sialo-oligosaxaridlar)  bilan  ifodalanadi,  ular  fermentlarga,  safroga  chidamli va  prebiyotiklarga  tegishli.  Yo'g'on  ichakdagi   β -laktoza  sut  kislotasigacha  metabolizmga  uchraydi, bifidobakteriyalar  va  laktobakteriyalarning  ko'payishiga  yordam  beradi  va kaltsiy, rux,  magniy  va  oligosaharidlarning  yaxshi  so'rilishini  ta'minlaydi, shuningdek,  yo'g'on  ichakda  fermentlanadi;  foydali  mikrofloraning  o'sishi uchun  substrat  bo'lishi  kerak.  Laktoza  tarkibida  monosaxaridlar  - glyukoza  va  galaktoza  mavjud  bo'lib, ular  nerv  hujayrasida  metabolik  jarayonlar,  miyada  serebrozidlar  sintezi uchun  zarur  bo'lib,  semirish  xavfini  kamaytiradi.  Ona  suti  uglevodlarining  hazm  bo'lishi  98-99%  ni  tashkil  qiladi. Moslashtirilmagan  sut  aralashmalari,  sigir  suti  bilan  oziqlantirishda  fruktoza, saxaroza  shaklida  qo'shimcha  uglevodlar  kiritiladi  (glyukoza  + fruktoza),  bu  tish karies  va  atsidoz  xavfini  oshiradi. Minerallar va vitaminlardagi farqlar Hayotning  birinchi  oylarida  bolalarning  vitaminlar,  makro  va  mikroelementlarga bo'lgan  ehtiyoji  ona  suti  va  antenatal  davrda  shakllangan  endogen  zahiralar  tufayli to'liq  ta'minlanadi. •  Ona  sutida  15  ga  yaqin  mineral  moddalar  mavjud,  ammo  ular  sigir  sutiga qaraganda  3,5  barobar  kam.  Inson  sutidagi  minerallarning  past  miqdori  uning  past osmolyarligini  ta'minlaydi,  yetilmagan  siydik  tizimiga  zo’riqishni  kamaytiradi. •  Minerallar  shunday  nisbatda  bo'lib,  ularning  yaxshi  so'rilishiga  va  suyak minerallashuviga  yordam  beradi.  Ca  va  P nisbati  1,5  (2):  1 (sigir  sutida  - 4:  1). •  Mikroelementlarning  yuqori  biomutanosibligi  ona  sutining  transport  oqsillari (laktoferrin  - temir  tashuvchi,  serulloplazmin  - mis)  bilan  bog'liq. •  Ona  sutida  qon  hosil  bo'lishi  va  bolaning  immunitetini  shakllantirish  uchun  zarur bo'lgan  Zn,  Si,  Fe  - mikroelementlar  ko'proq  bo'ladi. •  Ko'krak  sutida  Se  darajasi  optimal  bo'lib,  u  antioksidant  ta'sirga  ega, neoplazmalarning  o'sishini  oldini  oladi;  protein  metabolizmini  (metionin) rag'batlantiradi,  immunitet  tizimiga  ta'sir  qiladi;  to'satdan  o'lim  sindromi  xavfini kamaytiradi;  qalqonsimon  bez  va  oshqozon  osti  bezi  faoliyatida  ishtirok  etadi. •  Ona  sutidagi  Na  sigir  sutiga  qaraganda  4 baravar  kam  bo'lib,  u past  osmolyarlikni va  chaqaloqlarning  siydik  tizimiga  zo’riqishning  kamayishini  belgilaydi.  Sigir  suti bilan  oziqlantirishda  aralashmalar  Na  tuzlari  bilan  ortiqcha  yuklanadi. • Ca  ning  ona  sutida  singish  koeffitsienti  50-70%,  sigir  sutida  20%,  temirning  ona sutidagi  biomutanosibligi  50%  ga  etadi. Sutdagi  vitaminlar  kontsentratsiyasi  emizikli  onaning  dietasi  bilan  belgilanadi. Quyidagi  sifat  farqlari  mavjud. •  Ko'krak  sutida  yog'da  eriydigan  A,  E,  D  vitaminlari  yetarli  miqdorda  bo'lib,  ular membranani  stabilizator  sifatida  xizmat  qiladi. •  Suvda  kam  eriydigan  B vitaminlari,  lekin  sigir  suti  qaynatilsa,  vitaminlar  miqdori keskin  kamayadi. •  Vitaminga  o'xshash  moddalardan  ona  sutida  karnitin,  lipidlar  almashinuvida ishtirok  etadi,  xolestaz  va  sariqlikning  oldini  oladi. •  Ona  sutida  D  vitamini  darajasi  past,  bu  esa  bolalar  uchun  qo'shimcha  retsept  talab qiladi. Rasm 1.   Ko'krak sutining himoya faktorlari Ona suti - himoya, infektsiyaga qarshi va immunobiologik omil hisoblanadi. Ona  sutida  o'ziga  xos  va  nospesifik  immunologik  faol  komponentlar  mavjud: gumoral  va  hujayrali  himoya  omillari,  komplement  tizimi,  immunoregulyatsiya vositachilari,  interferonlar  va  boshqalar  (1-rasm),  bolaning  yangi  sharoitlarga ishonchli  moslashishini  ta'minlaydi. Ko'krak suti tartibga soluvchi va neyroendokrin omil hisoblanadi. Ona suti  eng  muhim  biologik  faol  muhit  bo'lib,  u chaqaloq  tanasini  ona  tanasi  bilan bog'laydigan  kindik  ichakchasidagi  roliga  o'xshaydi.  Maxsus  gormonlar,  tartibga soluvchi  peptidlar,  endorfinlar  intensiv  psixomotor  va  hissiy  rivojlanishga  yordam beradi.  Ko‘krak  suti  bilan  boqish  ko‘proq  nevrologik  barqarorlikka,  muloqot ko‘nikmalariga  va  bolalar  xotirasini  rivojlantirishga  yordam  beradi. Gormonlar  bolani  to'liq  etuk  bo'lmagan  davrda  gipotalamo-gipofiz-qalqonsimon bez  tizimiga  ortib  borayotgan  zo’riqishdan  himoya  qiladi,  yangi  tug'ilgan chaqaloqqa  moslashish  davrining  qulay  jarayonini  ta'minlaydi.  Faol  gormonlar  va fermentlar  chaqaloq  tanasining  individual  bioritmlarini  shakllantirishga  yordam beradi. Ona suti - hissiy va psixososyal omil "Ona  suti  - aql  va  intellekt  eliksiri".  Emizish  davrida  ona  va  chaqaloqning birlashishi  chuqur,  o'zaro  hissiy  ta'sirga  ega.  Bola  tug'ilgandan  keyin  onaning ko'kragiga  qanchalik  tez  surtilgan  bo'lsa,  ular  orasidagi  biologik  aloqa  tezroq  va kuchliroq  tiklanadi  (terining  teriga,  ko'z  bilan  aloqa  qilish).   Emizishning bola va ona salomatligiga ta'siri  Onaning  ko'kragini  so'rish  harakati  bolaning  yuz-jag'  skeletining,  nutq apparatining  to'g'ri  rivojlanishiga  foydali  ta'sir  ko'rsatadi.  U  kamroq yig'laydi,  yaxshi  uxlaydi,  kamroq  tez-tez  "ichak  kolikasi"  ning  chastotasi  va zo'ravonligi.  Ijobiy  his-tuyg'ular  shakllanadi,  xavfsizlik  hissi  paydo  bo'ladi. Bola  yuqori  vosita  faolligi  bilan  ajralib  turadi;  1-2  oy  oldin  kortikal analizatorlar  va  harakat  qobiliyatlari  rivojlanishi,  shartli  reflekslarning shakllanishi  sodir  bo'ladi.  U  katta  yoshdagi  intellektual  rivojlanish  va ijodkorlikning  eng  yaxshi  natijalarini  ko'rsatadi.  Ko'krakka  erta  biriktirilganda,  tug'ruqdan  keyingi  moslashish  davri  ayol uchun  qulayroqdir.  Bachadon  tezroq  qisqaradi,  bu  PPH  va  boshqa  asoratlar xavfini  kamaytiradi.  Ko'krakning  to'liq  ishlashi  ko'krak  va  tuxumdon saratonining  oldini  olishning  eng  yaxshi  usuli  hisoblanadi.  "Laktatsion amenoreya"  atamasi  tug'ruqdan  keyingi  davrda  emizishni  ovulyatsiyaga inhibitiv ta'sirini  anglatadi;  shuning  uchun  tug'ruqdan  keyingi  bepushtlikning davomiyligi  emizishning  chastotasi  va  davomiyligi  bilan  mutanosibdir. SUT  ISHLAB  CHIQARISH  MEXANIZMI. LAKTATSIYA Ayol  sut  bezining  anatomik  tuzilishi  o'ziga  xos  xususiyatlarga  ega:  sut  sinuslari kichik,  sut  sekretsiyasi  bolani  ovqatlantirish  paytida  sodir  bo'ladi,  ya'ni  ko'p miqdorda  sut  to'planmaydi.  Ko'krak  bezining  tuzilishi  1 rasmda  ko’rsatilgan. Ko'krak  bezining  rivojlanishida  4 ta  faza  farqlanadi: Mammogenez   (ko'krak  bezining  rivojlanishi)  homiladorlikning  birinchi  2-3 oyida  va  gormonlar  ta'siri  ostida  boshlanadi:  estrogen,  progesteron, prolaktin,  STG,  AKTG,  TTG,  insulin,  chorionik  gonadotropin,  xorionik somatommotropin.  Laktogenez   (atsinus  sekretsiyasining  ortishi)  homiladorlikni  4  oyligida boshlanadi.  Galaktopoez   (sekretsiyalangan  sutning  to'planishi)  atsinusning  epitelial hujayralari  tomonidan  sut  sekretsiyasi,  alveollarni  bo'shatish,  sut  yo'llarida sekretsiya  o'tishi  va  emish  harakatlari  bilan  ta'minlanadi. Rasm. 2.   Sut bezining  tuzilishi  (sxema):  I - sut  bezining  nisbati;  II - asinus;  III  - apokrin  sekretsiya;  IV  - chiqarish  kanali;  1 - sut  sinusi;  2 - sut  kanali;  3 - interlobar kanal;  4 - interlobulyar  kanal;  5 - ko'z  ichidagi  kanal;  6 - intralobulyar  biriktiruvchi to'qima;  7 - alveolyar  kanal;  8 - kislotalar;  9 - interlobulyar  biriktiruvchi  to'qima; 10  - lümen;  11  - sekretsiya  hujayralari;  12  - mioepitelial  hujayralar;  13  - lümen;  14 -  kubik  va  silindrsimon  hujayralar;  15  - yadro  va  hujayra  ichidagi  organellalar;  16  - yog  'granulalari    Ko'krak bezining avtomatm fazasi   tug'ilgandan  so'ng,  emish  harakatining refleks  ta'siri  natijasida  paydo  bo'ladi. Sutning  shakllanishi  - sekretsiya  jarayoni  prolaktin  (rasm.  2)  va  oksitotsin  (rasm  3) ta'siri  ostida  yuzaga  keladi. OG'IZ SUTINI TARKIBI VA UNI BOLA UCHUN AHAMIYATI. Ayolning  ko'krak  bezlaridan  chiqarilgan  sut  uch  xil  bo'ladi.  Og'iz suti - sut  bezlarining  homiladorlikning  oxirigacha  va  tug'ruqdan keyingi  dastlabki  3-5  kun  ichida  hosil  bo'ladigan,  fizik-kimyoviy  xossalari bo'yicha  qonga  juda  yaqin  bo'lgan  va  homilaning  parenteral  oziqlanishidan o'tishda  zarur  bo'lgan  sekretsiyasi.  yangi  tug'ilgan  chaqaloqning  ona  suti bilan  oziqlanishi  uchun.  Bu  yangi  tug'ilgan  chaqaloqni  onaning  ko'kragiga erta  (tug'ilgandan  keyin  darhol)  biriktirish  zarurligini  tushuntiradi. Og'iz  suti  tarkibi     yetuk  ona  sutidan  farq  qiladi  (1-jadvalga  qarang).  Hayotning birinchi  kunlarida  oz  miqdorda  so'rilgan  sut  bilan  yuqori  kaloriya  miqdori  tufayli  u bolaning  barcha  energiya  xarajatlarini  qoplaydi.  Proteinlar  (albumin)  tarkibi  etuk sutdan 10  baravar  yuqori.  O'zgarmagan  shakldagi  oqsillar  ichak  shilliq  qavati orqali  yangi  tug'ilgan  chaqaloqning  tanasining  ichki  muhitiga  kiradi.  Yog  'miqdori pastligi  ovqat  hazm  qilish  jarayonining  stressini  kamaytiradi.  Og'iz  sutidagi uglevodlar  asosan  sut  shakari  bilan  ifodalanadi  - β-laktoza,  ularning  miqdori sutning  yetukligi  bilan  ortadi. Og'iz  suti  etuk  sutga  qaraganda  ko'proq  immunoglobulinlar,  leykotsitlar  va  boshqa himoya  omillarni  o'z  ichiga  oladi,  bu  esa  bolani  intensiv  bakterial  ifloslanishdan himoya  qiladi.  septik  kasalliklar  xavfini  kamaytiradi.   Unda  og'iz  suti  tanalari  (4- rasm),  yoki  yog'li  degeneratsiya  bosqichida  leykotsitlar  mavjud.  Ularga  qo'shimcha ravishda  bu  erda  ko'p  miqdorda  limfotsitlar  topiladi,  ularning  ba'zilari immunoglobulinlarni  sintez  qilishga  qodir;  fagotsitik  faollikka  ega  makrofaglar. Og'iz  suti  engil  laksatif  ta'sirga  ega,  buning  natijasida  bolaning  ichaklari mekonyumdan  va  u bilan  bilirubindan  tozalanadi,  bu  sariqlikning  rivojlanishiga to'sqinlik  qiladi;  optimal  ichak  mikroflorasini  shakllantirishga  yordam  beradi; bolaning  ichak  funktsiyalarining  etukligiga  ta'sir  qiluvchi  o'sish  omillarini  o'z ichiga  oladi;  fermentlarning  faolligi:  pepsinogen,  tripsin,  amilaza  va  lipaza  etuk sutga  qaraganda  sezilarli  darajada  yuqori.  O‘tish  davri  suti  – ayollarning  sut  bezlaridan  tug‘ilgandan  keyin  6-kundan boshlab  chiqariladi  va  tarkibida  og‘iz  sutiga  qaraganda  kamroq  protein, ko‘proq  uglevodlar  mavjud.  Yetuk  sut  - tug'ilgandan  keyin  15-kundan  boshlab  ajralib  chiqa  boshlaydi  va chaqaloqning  oshqozon-ichak  traktida  hazm  qilish  va  assimilyatsiya  qilish uchun  eng  qulay  bo'lgan  shakl  va  miqdorda  barcha  oziq-ovqat  tarkibiy qismlarini  o'z  ichiga  oladi.   Og'iz  suti  yopishqoq,  qalin  sarg'ish  suyuqlik  bo'lib,  tarkibi  yangi  tug'ilgan chaqaloqning  to'qimalariga  o'xshaydi,  shuning  uchun  u organizm  tomonidan  oson so'riladi.  Proteinning  yuqori  miqdori  yangi  tug'ilgan  chaqaloqlarni  kichik  hajmdagi emish  paytida  kerakli  miqdor  bilan  ta'minlaydi  va  past  yog'  miqdori  ovqat  hazm qilish  jarayonlarining  intensivligini  pasaytiradi.   Uning  tarkibi  etuk  inson  sutidan farq  qiladi  (4-rasmga  qarang). Rasm. 4.   Mikroskopik ko’rinish. Og'iz  sutida  ko'p  miqdorda  albumin  mavjud.  Inson  suti  albumini  juda  yaxshi disperslangan,  shuning  uchun  bu  protein  fraktsiyasi  hazm  qilish  osonroq,  katta rasmni  talab  qilmaydi:  a - ovqat  hazm  qilish  sharbatlari  va  inson  bo'lmagan  sut miqdori  ovqat  hazm  qilish  traktida  stressni  keltirib  chiqaradi.   Bundan  tashqari,  ular  yangi  tug'ilgan  chaqaloqning  tanasining  ichki  muhitiga  nozik ichak  shilliq  qavati  orqali  o'zgarmagan  holda  (oldindan  davolash  va  bo'linishsiz) kirib  borishga  qodir. Og'iz  sutidagi  oqsilning  albumin  va  globulin  fraktsiyalari  kazeinga  nisbatan ustunlik  qiladi  va  tug'ilgandan  keyingi  dastlabki  3 kun  ichida  kazein  umuman aniqlanmaydi.   Og'iz  sutida  etuk  sutga  nisbatan  triptofan,  metionin,  histidin,  leysin va  tsistin  kabi  aminokislotalarning  miqdori  deyarli  2 baravar  ko'payadi.   BOLANI KO'KRAKKA QO'YISH QOIDALARI. Chaqaloqni  birinchi  marta  ona  ko'kragiga  qo’yishdan  oldin,  bola  tug'ilgandan  so'ng darhol  onaning  qorniga  qo'yiladi.  Ona  bilan  “teriga  teriga”  kontakti  yaratiladi,  bola onaning  iliqligini  his  qiladi.  Keyin  u o'zi  yoki  onasining  yordami  bilan  ko'krakni topadi  va  ko'krakni  oladi. Bolani  keyingi  ovqatlantirish  vaqtida  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  to’g’ri  qo’yish  va joylashtirish  qoidalariga  rioya  qilish  kerak  (6-rasm).  Oziqlantirish  ona  va  bola uchun  qulay  holatda  amalga  oshiriladi:  egizaklarni  ovqatlantirish  paytida  o'tirish, yonbosh,  orqa  tomonda  yotgan,  tik  turgan  holda,  qo'l  ostidan,  o'zaro  kesishish  yo’li orqali  amalga  oshiriladi  (7-rasm). Rasm. 7. Emizdirishda egizaklarni  umumiy  holati   Emizishning asosiy qoidalari quyidagilardan iborat: •  onaning  shaxsiy  gigienasiga  rioya  qilish; •  oziqlantirishdan  oldin  bir  necha  tomchi  sutni  sog’ib  chiqarish; •  oziqlantirishdan  so'ng,  yumshoq  mato  bilan  qoldiq  sutni  artib  tashlanishi  kerak; •  gipogalaktiyaning  oldini  olish  uchun  bolaning  hayotining  dastlabki  2-3  oyi davomida  oziqlantirishdan  keyin  qolgan  sutni  sog’ib  tashlash,  bola  uchun  zarur bo'lgan  darajaga  yetgunga  qadar  ortiqcha  sut  sog'ish;  keyingi  davrda  shart  emas; •  Oziqlantirishdan  so'ng,  ovqatlanish  vaqtida  yutilgan  havoni  chiqarish  maqsadida chaqaloqni  tik  holatda  ushlab  turish  tavsiya  etiladi.   EMIZDIRISH REJIMI VA DAVOMIYLIGI “Erkin  oziqlantirish”  yoki  “bolaning  talabi”  bilan  oziqlantirishning  maqsadga muvofiqligi  tan  olinadi.  Bu  tartibsiz  ovqatlanishni  anglatmaydi.  Hayotning  1-3 oyligida 3 soatlik  interval  bilan  7 marta,  yilning  ikkinchi  yarmida  esa  5-6  marta ovqatlanish  o'rnatiladi  (1-jadval). Jadval 1.   Hayotining  birinchi  yilidagi  chaqaloqlarni  tabiiy  oziqlantirish  rejimi Yoshi, oylikda Ovqatlan- tirish soni Emizdiris h oralaqlari Vaqti Tungi tanaffus,  s 0-1 ≈10 Emizdirish  erkin,  bolani  talabi  bilan 1-2 7 3 6-9-12-15-18-21-24 6 Qo’shimcha  ovqat   kiritguncha 6 3.5 6-9:30-13-16:30-20- 23:30 6.5 Qo’shimcha  ovqat   kiritgandan  keyin 5 4 6-10-14-18-22 8   Bezni  to'liq  bo'shatish  va  ko'proq  oqsil  va  yog'larga  boy  bo’lgan  yetuk  sut  olish uchun  har  bir  oziqlantirishda  chaqaloq  bitta  ko'krakni  sursa  yaxshi  bo'ladi. Oziqlantirishning  davomiyligi  20  daqiqa  bo'lishi  mumkin,  garchi  chaqaloq  5 daqiqadan  so'ng  kerak  bo'lgan  sutning  50%  ni  so'radi.   Kechasi  ovqatlanishga ruxsat  beriladi,  bolaning  o'zi  ularni  rad  qilishi  kerak. Yangi  tug'ilgan  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  birinchi  bo’lib  tug'ruq  xonasida tug'ilgandan  keyin  birinchi  20-30  daqiqada  har  ikkalasida  qarshi  ko’rsatmalar     va qiyinchiliklar  bo'lmaganda  (2-jadval)     amalga  oshirilishi  kerak  (3-jadval).   Jadval  2.  Bolani  tabiiy  oziqlantirishga  qarshi  ko'rsatmalar Bolani ko’krak bilan oziqlantirishga qarshi ko’rsatmalar Ona tarafdan Bola tarafdan Chuqur  dekompesatsiyadagi  holatlar  yurakni surunkali  kasalliklari  (yurak  nuqsonlari,   mioendokardit  yura  yetishmovchiligi  bilan),   buyrakni  buyrak  yetishmovchiligi  belgilari   bilan,  jigarni  (surunkali  gepatit,  jigar   Chuqur  chala  tug’ilish  (so’rish  va   yutinish  reflekslari  yoq) yetishmovchiligi bilan  kechuvchi  tsirroz),   o’pka  va  b. Silni  faol  shakli Miyada  qon  aylanishining  og’ir   buzilishlari Ona  emizdirish  vaqtida  tsitostatiklar,  bir   qator  antibacterial  (levomitsetin,  tetratsiklin, iziniazid,  sulfanilamid)  va  boshqa  ko’krak   bilan  emizdirish  vaqtida  mumkin  bo’lmagan moddalarni  istemoli Chaqloqni  umumiy  holati   baholanganda  Apgar  shkalasi   asfiksiyada,  tug’ruq  trabmasida,   talvasa,  nafas  olishni  buzilish   sindromida  7 balldan  past  bo’lsa Xavfli  infektsiyalar  (tif,  vabo,  dizenteriya,   salmonellyoz  va  boshqalar) so'rish  harakatiga  yo'l  qo'ymaydigan   yuqori  va  pastki  jag'ning,   tanglayning  malformatsiyasi O'tkir  ruhiy  kasallik Og'ir  nuqsonlar  (oshqozon-ichak   trakti,  yurak  va  boshqalar) OIV  infektsiyasi Yangi  tug'ilgan  chaqaloqning   gemolitik  kasalligi  (hayotning   birinchi  7-10  kuni) Tug'ma  metabolik  kasalliklar   (galaktozemiya,  fenilketonuriya  va   boshqalar)   Jadval 3.   Bolani ko’krak bilan emizishdagi qiyinchiliklar Bolani ko’krak bilan emizishdagi qiyinchiliklar Ona tomonidan Bola tomonidan Noto'g'ri  shakllangan  ko'krak  uchlari.   Ko'krak  qafasidagi  ishqalanish  va   yoriqlar  (bolaning  ko'krakdagi  noto'g'ri   pozitsiyasi  tufayli  emishning  buzilishi).   Sut  paydo  bo'lishining  kechikishi  (sut   bezlarining  to'planishi,  tug'ruqdan   Virusli  infektsiyalar  bilan  rinit.  Zaif   emish  faoliyati.  Malformatsiyalar  - lab   va  qattiq  tanglayning  yopilmasligi,  pastki jag'ning  rivojlanmaganligi.   Stomatit,   og'izda  kandidoz  stomatit keyingi 3-5  kun  ichida  sutning  intensiv   shakllanishi).  Haddan  tashqari  intensiv   sut  ishlab  chiqarish  (bolada  zo'riqqan  sut bezining  nipelini  ushlashda  qiyinchilik)     Onaning  qizilcha,  suvchechak,  qizamiq,  parotit,  tsitomegalovirus  infektsiyasi, gerpes  simplex,  o'tkir  ichak  va  respirator  infektsiyalar  bilan  kasallansa,  lekin  og'ir intoksikatsiyasiz  davom  etsa  va  umumiy  gigiena  qoidalariga  rioya  qilsa,  emizishga qarshi  ko’rsatma  bo’lib  hisoblanmaydi.  Ayollarda  gepatit  B va  C ning  mavjudligi, ular  maxsus  silikon  prokladkalar  orqali  oziqlantirish  sharti  bilan,  hozirgi  vaqtda bular  ham  qarshi  ko’rsatma  bo’lib  hisoblanmaydi.  Onada  o'tkir  gepatit  A  bo'lsa, emizish  taqiqlanadi.  Mastit  bilan  sutda  qon,  yiring,  stafilokokk  (1  ml  da  250  ta koloniya  hosil  qiluvchi  birlik)  va  gram-manfiy  flora  (1  ml  dan  1000  dan  ortiq koloniya  hosil  qiluvchi  bakteriyalar)  ning  massiv  ekilishi  mavjud  bo'lganda emizish  vaqtincha  to'xtatiladi.  Epidural  anesteziya  ostida  o'tkazilgan  kesar  kesish operatsiyasi  tug'ruqxonada  yangi  tug'ilgan  chaqaloqni  ko'krakka  qo’yish  uchun   qarshi  ko’rsatma  bo’lib  hisoblanmaydi;  umumiy  narkozda  emizdirish  - 4 soatdan ortiq  bo'lmagan  muddatga  qoldiriladi.   Nima uchun ona sutini sog’ib chiqarib yuborish kerak? Mutaxassislar  sut  sog'ishni  tavsiya  qiladigan  holatlarga  quyidagilar  kiradi: •   Sutning kuchli oqimi. Odatda,  tug'ilgandan  keyin  2-3  kun  davomida ko'pchilikda  sut  oqimi  tezlashadi,  buning  natijasida  ko'krak  qattiq  va  og'riqli bo'ladi.  Laktatsiyani  saqlab  qolish  uchun  onaning  ahvoli  yengillashguncha  ona  suti sog’ib chiqarilishi  kerak.  Hayotning  birinchi  kunlarida  chaqaloq  hali  ham  yetarli miqdorda  sutni  so'ra  olmaydi,  bu  uning  to'planishiga  olib  keladi.  Oziqlantirishdan oldin  biroz     ko'krak  sutini  sog’ibchiqarish,  uni  bo'shatishga  yordam  beradi  va chaqaloq  ishini  osonlashtiradi. •   Bolani ko'krak suti bilan boqish mumkin emasligi .  Bu  odatda  kesar  kesish jarrohligini  o’tkazgan  yosh  onalarga  tegishli.  Oziqlantiruvchi  og'iz  sutini yo'qotmaslik  uchun  - tug'ilgandan  keyingi  birinchi  kunlarda  hosil  bo'lgan  va chaqaloqning  homilaichi  oziqlanishidan  sut  bilan  oziqlantirishga  o'tish  davridagi oraliq  shakl  bo'lgan  sutni  sog’ib  va  keyin  bolaga  berish  lozim. •   Onaning kasalligi .  Ba'zi  kasalliklarlarda  shifokor  emizish  bilan  mos kelmaydigan  dori-darmonlarni  buyurishi  mumkin.  Laktatsiyani  saqlab  qolish uchun  davolanish  davrida  sutni  sog'ib  olish  yaxshiroqdir.  Qayta  tiklangandan  so'ng to'liq  emizishga  qaytish  mumkin. • Og'riqli hislar.   Laktatsiya  jarayonini  o'rnatgan  ayollar  ko'pincha  laktostaz  kabi noqulayliklarga  duch  kelishadi.  Bu  sut  kanallarining  tiqilib  qolishi  bilan  birga keladigan  holat.  Shu  sababli,  ko'krakda  qattiqlashush  paydo  bo'ladi,  bu  og'riqni keltirib  chiqaradi  va  ko'pincha  haroratning  oshishiga  olib  keladi.  Sutni  sog’ish orqali  suyuqlikning  harakatini  tezlashtiramiz  va  tiqilishdan  xalos  bo'lish  mumkin. •  M untazam ravishda emiza olmaslik .  Ishlayotgan  va  o'qiyotgan  onalar chaqalog'ini  emizishga  jismonan  vaqtlari  yo'q,  lekin  ular  laktatsiya  davrini  saqlab qolishni  xohlashadi.  Bunday  vaziyatdan  chiqishning  eng  yaxshi  yo'li  muntazam sog’ishdir. Ko'krakda sutning dimlanishida sog’ish Laktostaz   -  bu  ko'plab  emizikli  onalar  duch  keladigan  muammo.  Sut  yo'llarining tiqilib  qolishidan  xalos  bo'lish  uchun  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  tez-tez  qo'yish kerak.  Bunday  imkoniyat  bo'lmasa,  sutni  sog’ib  chiqarish  lozim.  Bundan  oldin  ona ko'kragini  engil  massaj  qilish  yoki  iliq  dushning  nuqta  effektidan  foydalanish mumkin.  Sutni  asta-sekin,  faqat  onaning  ahvolini  yengillashtirmaguncha  sog’ish kerak.  Aks  holda,  tana  buni  laktatsiya  ko'payishi  uchun  signal  sifatida  qabul  qiladi. Natijada,  bu  vaziyatni  yanada  og'irlashtiradi. Ko'krak sutini qo'llar bilan sog’ib chiqarish qoidalari Agar yangi  tug'ilgan  chaqaloqni  shishadan  kamdan-kam  ovqatlantirsa,  qo'lda sog’ishga  murojaat  qilish  mumkin.  Ushbu  uslub  katta  moliyaviy  xarajatlarni  talab qilmaydi,  lekin  bu  yerda  ularning  o'rniga  yaxshi  mahorat  va  ko'p  bo'sh  vaqt  kerak bo'ladi.  Garchi  ushbu  sog’ish  texnikasi  tarafdorlari  bu  usulni  eng  ekologik  toza  va samarali  deb  bilishsa  ham.  Buning  uchun  quyidagi  algoritmga  muvofiq  harakat qilish  kerak: 1.  Qo'lingizni  yaxshilab  yuving. 2.  Ko'krak  sutini  yig'ish  uchun  keng  og'izli  sterillangan  idish  tayyorlang. 3.  Bosh  barmog'i  areoladan  5 sm  masofada  joylashgan  va  qolgan  barmoqlardan yuqoriga  ko'tarib  qo’l  kaftingizni  ko'krakka  qo'ying 4.  Qo'lingizni  ko'krak  qafasiga  bosing. 5.  Bosh  va  ko'rsatkich  barmog'ini  bir  joyga  keltiring,  ular  faqat  areolada  ekanligiga ishonch  hosil  qiling  va  so’rg’ichga  sirpanib  ketmasligiga  ishonch  hosil  qiling. 6.  Sutning  birinchi  tomchisi  paydo  bo'lishini  kuting. 7.  Barmoqlarning  harakatlarini  ritmik  tarzda  takrorlang,  barcha  sut  yo'llarida harakat  qilish  uchun  ularni  aylana  bo'ylab  harakatlantiring. 8.  Ko'proq  sut  sog’ish  va  bosim  og'rig'ining  oldini  olish  uchun  barmoqlaringizni ko'krak  uchidan  uzoqroq  tuting. Ko'krak so’rg’ich bilan ona sutini sog'ish qoidalari Qo'lda  ishlashning  xavfsizligi  va  ekologik  tozaligiga  qaramay,  bo'sh  vaqt yetishmasligi  bilan,  ko'krak  so’rg’ich  yordamida  sog’ish  texnikasiga  murojaat qilish  yaxshiroqdir.  Zamonaviy  ishlab  chiqaruvchilar  xavfsiz  materiallardan tayyorlangan,  ayol  ko'kragining  anatomik  xususiyatlariga  mos  keladigan,  tezlik  va quvvat bilan  sozlanishi  qo'lda  va  elektr  ko'krak  so’rg’ichlarini  taklif  qilishadi. Shuning  uchun  ular  orasidagi  tanlov  faqat  onaning  shaxsiy  imtiyozlari  va byudjetiga  asoslangan  bo'lishi  kerak. Elektr  ko'krak  so’rg’ichlari  ko'krakka  qo'llaniladigan  va  uni  teng  ravishda  o'rab oladigan  maxsus  o’ram  bilan  jihozlangan.  Yoqilganda,  vakuum  hosil  bo'ladi, buning  natijasida  sut  ko'krakdan  ajralib  chiqa  boshlaydi.  Qo'lda  ishlaydigan asboblarda  elektr  motor  o'rniga  maxsus  mexanizm  o'rnatilgan  bo'lib,  u bosilganda ham  vakuum  hosil  qiladi.  Ikkala  qurilma  ham  maxsus  sut  qabul  qiluvchilar  bilan jihozlangan. Umuman  olganda,  ikkala  ko'krakni  to'liq  sog’ish  uchun  taxminan  45  daqiqa  davom etadi. Yaxshi laktatsiya belgilari 1.  Sut  bezlarining  silindrsimon  shakli  (faqat  birinchi  tug'ishdan  keyin). 2.  So’rg’ich  atrofidagi  areolaning  aniq  kuchaygan  pigmentatsiyasi  (oq  ayollarda). 3.  Sut  bezi  ostidagi  terining  harorati  qo'ltiq  osti  sohasiga  nisbatan  0,5-1,0  ° C yuqori. 4.  Sut  bezlari  terisida  venoz  tarmoq  yaxshi  ifodalangan. 5.  Oziqlantirishdan  keyin  engil  sog’ishdan  so’ng  sut  tomchilab  emas,  balki  oqim bo’lib  (inglizcha  jet,  spurt)  oqadi. Laktatsiya buzilishlarining semiotikasi Laktatsion kriz. Farzandlari  ko'krak  suti  bilan  boqiladigan  onalarning  taxminan 2/3  qismida  chaqaloqning  hayotining  2-oyligida  sut  miqdorining  vaqtincha pasayishi  sodir  bo'ladi.  Shu  bilan  birga,  ona-boquvchi  ko'kragida  sutning  "ko’p miqdorda  kelishi"  ni  sezmaydi  (ular  qattiq  emas,  balki  yumshoq).  Bu  fiziologik  (!) hodisa  laktatsiyion  kriz  deb  ataladi.  Bu  davrda  onaning  fiziologik  tug'ruqdan keyingi  gormonal  o'zgarishlari  yoki  uning  sezilarli  charchoqlari  tufayli  yuzaga keladi.  Ba'zi  emizikli  onalar  uchun  bunday  laktatsiyion  kriz  bir  necha  marta  sodir bo'lishi  mumkin.  Kerakli  miqdordagi  sutni  laktatsiya  qilish  o'z  vaqtida  to'g'ri taktikalar  bilan  tiklanadi  (ya'ni  relaktatsiya  sodir  bo'ladi),  ularning  asosiylari:  ovqatlanish  chastotasini  oshirish;  har bir  oziqlantirish  paytida  chaqaloqni  ikkala  sut  beziga  qo'yish;  prolaktin   sekretsiyasini   rag'batlantirish   uchun   chaqaloqni   kechasi ovqatlantirishni  unutmang;  chaqaloqqa  so'rg'ich  bermang  va  uni  so’rg’ichli  shisha  orqali  so'rishiga  yo'l qo'ymang;  onaga  jismoniy  va  psixologik  dam  olishni  ta'minlang,  unga  massaj  qiling  va yaxshi  ovqatlanishni  tavsiya  eting. Ochlik inqirozi -  bu  ham  laktatsiya  davrining  3,  7 va  12  oylarida  emizikli  onada sut  miqdorining  qisqa  muddatli  kamayishi  kuzatiladi.  Oziqlantirishdagi  inqiroz hayotning  ko'rsatilgan  oylarida  sezilarli  darajada  o'sishi  tufayli  bolaning  sutga bo'lgan  "talabi"  ning  ortishi  bilan  yuzaga  keldi.  Ochlik  inqirozi  ham  fiziologik hodisadir.  Laktatsiyani  rag'batlantirishning  taktikasi  laktatsiya  inqirozi  uchun yuqorida  tavsiflangan  usullarga  o'xshaydi. Gipogalaktiya Gipogalaktiya -  bu  sut  bezlarining  sekretor  funktsiyasini  uning  kamayishi  shaklida buzilishi.  Shu  bilan  birga,  ajratilgan  sutning  kunlik  miqdori  bolaning  ehtiyojlarini qondirmaydi. Gipogalaktiya sabablari:  va  homilador  ayol  va  onaning  emizish  qoidalariga  to'liq  bo'lmagan ma'lumotlar  berilishi  va  tayyorlanishi  (esda  tutingki,  ularning  buzilishi laktostazning  rivojlanishiga  olib  keladi);  ko'pincha  ona  kasalliklari  - nevrologik  va  endokrin  patologiyalar  natijasida rivojlanadi;  tuxumdonlar  kasalliklari,  o'tkir  yallig'lanish  jarayonlari  va  infantilizmda  sut bezining  malformatsiyasi;  homiladorlikning  kech  toksikozi,  tug'ruq  paytida  ko'p  qon  ketishi  katta ahamiyatga  ega;  galaktoreya;  stressli  sharoitlar,  spirtli  ichimliklar,  giyohvand  moddalar  va  chekish, homiladorlik,  tug'ish  va  tug'ruqdan  keyingi  davrda  dori-darmonlar;  keyinchalik, qoidalarni  buzgan  holda,  bolaning  ko'kragiga  birinchi  qo’yish, biriktirish  qoidalarini  buzilishi;  onaning  irratsional  rejimi  va  ovqatlanishi,  uning  jismoniy  va  aqliy zo'riqishlari:  kech  yoshda  tug'ish  (35  yoshdan  oshgan);  tez-tez  uchragan  mastit  (ko'krakning  yallig'lanishi). Gipogalaktiya tasnifi Etiologiyaga  ko'ra,  gipogalaktiya: ü  birlamchi  - onaning  endokrin  kasalliklari  tufayli  (qandli  diabet  va  boshqalar); ü  ikkilamchi  - ko'rib  chiqilgan  sabablarning  ko'pligi  bilan  bog'liq  (gormonaldan tashqari),  ko'pincha  ikkilamchi  gipogalaktiya  ovqatlanish  qoidalarini  buzish  tufayli rivojlanadi. Gipogalaktiya  paydo  bo'lish  vaqtiga  ko'ra,  bu  sodir  bo'ladi: ü  erta  - tug'ilgandan  keyingi  dastlabki  10  kun  ichida  paydo  bo'ladi; ü  kech  - tug'ilgandan  10  kun  o'tgach  paydo  bo'ladi. Sut  tanqisligi  darajasiga  ko'ra  4 darajali  gipogalaktiya  ajratiladi: ü  I - sut  yetishmovchiligi  kunlik  ehtiyojning  25%  dan  ko'p  emas; ü  II - sut  yetishmovchiligi  - 26%  -50%; ü  III  - sut  yetishmovchiligi  - 51%  -75%; ü  IV  - sut  yetishmovchiligi  - 75%  dan  ortiq. Gipogalaktiyaning ishonchli belgilari: -  kam  vazn  ortishi  (kuniga  15-20  g dan  kam  yoki  haftasiga  125  g dan  kam); -  "quruq  tagliklar"  alomati  - bola  kuniga  6 martadan  kam  siydik  chiqaradi; -  sutkalik  barcha  oziqlantirishda  tortishni  nazorat  qilish  natijasi). Gipogalaktiyaning  oldini  olish  hatto  boshlanishidan  oldin  ham  amalga  oshirilishi kerak.  Avvalo,  uning  rivojlanishiga  olib  kelishi  mumkin  bo'lgan  sabablar  yo'q qilinadi:  bolalik  davrida  infantilizm  rivojlanishini  ta'minlash  (normal  ovqatlanish, turmush  sharoiti  va  ta'limni  ta'minlash  va  h.k.),  kelajakda  homiladorlik  va  tug'ish asoratlarining  oldini  olish  uchun  - kasalliklarni  o'z  vaqtida  davolash. Emizikli  ona  uchun  qoniqarli  moddiy  va  turmush  sharoitlarini  yaratish,  stressli sharoitlar  va  yuqumli  kasalliklar  paydo  bo'lishining  oldini  olish  kerak.  Ayol  sut bezlariga g'amxo'rlik  qilish  uchun  gigiena  qoidalariga  rioya  qilishi,  yuqori  sifatli oziq-ovqat  yeyishi  kerak. Gipogalaktiyaning  oldini  olishda  asosiy  rol  sut  bezlarini  ritmik  va  to'liq bo'shatishga  qaratilgan.  Bolaning  ehtiyojlari  va  yoshiga  mos  keladigan  ovqatlanish ritmi  ijobiy  shartli  reflekslarning  shakllanishiga  yordam  beradi.  Bu  sut  bezlarining sekretsiyasini  oshiradi  va  bolada  so'rish  refleksini  yaxshilaydi. Gipogalaktiyaning  oldini  olishda  bolaning  hayotining  neonatal  davrida  sutni  sog’ib chiqarish  muhim  rol  o'ynaydi  (har  bir  oziqlantirishdan  keyin  10-15  daqiqa davomida  sut  bezlari  to'liq  bo'shashguncha).  Bo’shashtirilmagan  atsinuslar  sut sekretsiyasini  sekinlashtiradi  va  ko'krak  bezini  intensiv  sog’ish  va  bezovtalash xususiyati  laktatsiyaning  kuchli  stimulyatoridir. Bolani  onaning  ko'kragiga  erta  qo’yilishi  - tug'ilgandan  keyin  gipogalaktiyani darhol  oldini  oladi.  Agar  bu  vaqtda  emizishga  qarshi  qo’rsatma  bo'lsa  (onaning yuqumli  kasalligi,  og'ir  uzaygan  tug'ilish,  yangi  tug'ilgan  chaqaloqning  kasalligi  va boshqalar),  2 soatdan  keyin  birinchi  sut  sog’ilishi  kerak. Ikkilamchi  gipogalaktiya  - kech,  tug'ruqdan  keyingi  ikkinchi  haftada  rivojlanadi  va quyidagi  sabablarga  ko'ra  yuzaga  keladi: -  "dominant  laktatsiya"  ning  yo'qligi; -  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  kech  qo’yilishi; -  ona  va  bolaning  birgalikda  yashashining  yo'qligi,  buning  natijasida  bola  talab bo'yicha  emas,  balki  rejimga  muvofiq  ovqatlanadi  (erkin  ovqatlanish); -  kamdan-kam  ovqatlanish,  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  noto'g'ri  qo'yish; -  so’rg’ich  va  shishalardan  foydalanish; -  bolani  glyukoza,  suv  eritmasi,  ko'rsatmalarsiz  oziqlantirish  aralashmalari  bilan to'ydirish. Bundan  tashqari,  ikkilamchi  gipogalaktiya  quyidagi  sabablarga  ko'ra  yuzaga kelishi  mumkin: -  mantiqsiz  kun  tartibi,  onaning  charchoqlari,  tashvishlari,  stress  va  boshqa psixologik  omillar; - onaning  kasalliklari,  endokrin,  homiladorlik  va  tug'ishning  asoratlari,  tug'ruqdan keyingi  davr  bundan  mustasno; -  onaning  chekishi. Ikkilamchi  gipogalaktiya  va  laktatsiya  inqirozi  bilan  olib  boriladigan  tadbirlar: -  chaqaloqni  ona  ko'kragiga  tez-tez  qo'yish  va  har  bir  oziqlantirishning davomiyligini  oshirish; -  emizikli  ona  uchun  ovqatlanish  rejimini  normallashtirish  (yetarlicha  uyqu  va  dam olish); -  ona  uchun  muvozanatli  ovqatlanish  va  yetarli  ovqatlanish  rejimini  ta'minlash (qo'shimcha  ravishda  choy,  kompotlar,  mevali  ichimliklar,  sharbatlar  shaklida kamida  1 litr  suyuqlik); -  onaning  emizishni  saqlashga  munosabatini  shakllantirish; -  barcha  oila  a'zolarini  emizishni  qo'llab-quvvatlashga  yo'naltirish; -  ayolga  sut  bezlari  sohasiga  kontrastli  dush  tavsiya  qilish,  ko'krakni  yumshoq sochiq  bilan  ishqalash; -  ayolga  laktogen  o'simlik  choyini  buyurish  (qarshi  qo’rsatmalar  bo'lmasa); -  bolaga  har  qanday  suyuqlik  (ichimlik  suvi,  o'simlik  choyi)  bermaslik; -  chaqaloqni  sut  aralashmalari  bilan  qo'shimcha  ovqatlantirishni  istisno  qiling  (agar shifokorning  asosli  ko'rsatmalari  va  tavsiyalari  bo'lmasa). JSST  tavsiyalariga  ko'ra,  ovqatlanish  oralig'ida  sog'lom  bolani  suv,  choy  va  boshqa suyuqliklar  bilan  to'ydirish  noto'g'ri,  to'liqlik  hissi  va  chaqaloqning  emizishdan bosh  tortishiga  olib  kelishi  mumkin.  Yetarli  laktatsiya  darajasi  bilan  ona  suti bolaning  suyuqlikka  bo'lgan  ehtiyojini  to'liq  qondiradi.  Muvaffaqiyatli  emizish uchun  ayol  ko'kragiga  taqlid  qiladigan  asboblar  va  vositalardan  (so’rg’ichlar, emziklar  va  boshqalar)  voz  kechish  kerak. Emizikli  ayollar  uchun  quyidagi  maxsus  protein-vitaminli  mahsulotlar  ma'lum ta'sir  ko'rsatadi: •  quruq  sut  aralashmalari  "Femilak",  "Enfamama",  "MDmil  Mama",  "Dumil  Mama Plus"; •  homilador  va  emizikli  ayollar  uchun  protein  kokteyli  "Madonna". Laktogenli ichimliklar  sifatida  biz  zira  urug'i,  arpabodiyon,  oregano  bilan  choy, limon  balzam,  sabzi  sharbati,  qizilmiyaning  infuzioni,  qizilmiya,  arpabodiyon  va oregano  ichimligi,  shuningdek  homilador  va  emizikli  ayollar  uchun  choylarni tavsiya  qilishimiz  mumkin:  HiPP,  Dania,  " Tip-top  "va  boshqalar. Laktatsiya  davrini  rag'batlantiradigan  fizioterapevtik  muolajalar  orasida  sut bezlarini  ultrabinafsha  nurlanishi,  lazer  terapiyasi,  ultratovush  tekshiruvi,  ko'krak massaji,  sut  bezlarini  iliq  dush  bilan  yuvish  kiradi. Agar  gipogalaktiyaning  oldini  olish  bo'yicha  barcha  qoidalarga  rioya  qilish  ijobiy ta'sirga  olib  kelmasa,  dori-darmonlar  qo'llaniladi. Misol .  Bolaning  rivojlanishining  2-oyi  oxirida  onadan  sutning  kunlik  miqdori kerakli  hajmning  60%  gacha  kamaydi.  Tekshiruvda  onada  endokrin  kasalliklar aniqlanmadi. Tashxis:  ikkilamchi,  kech,  II darajali  gipogalaktiya. Galaktoreya -  dan  sutning  o'z-o'zidan  (inglizcha,  spontan)  taqsimlanishi  onaning sut  bezlari. 2  ta  variant  mavjud: -  sut  bir  sut  bezidan  ikkinchisini  oziqlantirganda  oqadi; -  ta'riflangan  birinchi  variantga  qo'shimcha  ravishda,  sut  ikkala  bezdan,  shu jumladan  ovqatlanish  oralig'ida  oqadi. Galaktoreya  fonida  laktatsiyaning  yo'q  bo'lib  ketishi  tez-tez  sodir  bo'ladi. Agalaktiya -  ona  sutining  yo’qligi. Sut yetishmasligining belgilari Chaqaloqlarda  qabziyat,  siydik  chiqarishni  kamayishi,  sariqlik,  tug'ilgandan  beri vazn  yo'qotish  va  holsizlik  bo'lishi  mumkin.  Ko'krak  suti  bilan  boqish  paytida chaqaloq  uyquchan  yoki  g'azablangan  bo'lishi  mumkin  yoki  faqat  qisqa  vaqt davomida  doimiy  ravishda  so'rishi  mumkin.  Bolani  emizishdan  keyin  qoniqmaydi.  Bola  tez-tez  yig'laydi.  Juda  tez-tez  emizish.  Juda  uzoq  vaqt  davomida  emizish.  Bola emizishni  xohlamaydi.  Bolaning  axlati  qattiq,  quruq  yoki  yashil  rangga  ega.  Bolada  kamdan-kam  uchraydigan  axlat  bor.  Nasos  paytida  ona  sut  ishlab  chiqarmaydi.   Bolaning  ko'kragiga  to'g'ri  qo’yish  muvaffaqiyatli  oziqlantirishning  asosiy  tarkibiy qismlaridan  biridir.  To'g'ri  qo’yish  emizish  vaqtida  ko'plab  mumkin  bo'lgan muammolardan  (so’rg’ich  shikastlanishi,  laktostaz  va  boshqalar)  qochaholos bo’ladi.  Hamma  bolalar  darhol  ko'krakni  to'g'ri  qabul  qilmaydi,  onaning  vazifasi buni  chaqaloqqa  o'rgatishdir. Ko'krakka  qo'yishning  asosiy  qoidalari: 1. Biz  mushaklarning  kuchlanishini  talab  qilmaydigan  qulay  holatni  tanlaymiz. Mushaklarning  noto'g'ri  joylashishi  hatto  to'g'ri  qo'llanilganda  ham  sutning yomon  oqishiga  olib  kelishi  mumkin. 2. Chaqaloqning  boshi  va  tanasi  bir  xil  tekislikda  bo'lishi  kerakligiga  e'tibor qaratamiz. 3. Chaqaloqning  yuzi  ko'kragiga  o'girilib,  burun  esa  so’rg’ichga  qarama-qarshi ekanligini  tekshiramiz,  lekin  ayni  paytda  chaqaloq  erkin  nafas  olishi  kerak. 4. Agar  bola  yangi  tug'ilgan  chaqaloq  bo'lsa,  biz  uni  faqat  elkalari  va  boshini emas,  balki  to'liq  ushlaymiz. 5. Bosh  barmog'i  va  ko'rsatkich  barmog'i  bilan  biz  so’rg’ichning  areolasini "qatlaymiz"  va  so’rg’ichni  bolaning  lablari  ustiga  yuqoridan  pastgacha tortamiz  va  bolaning  og'zini  keng  ochishini  kutamiz. 6. Biz  so’rg’ichni  areola  bilan  birga  bolaning  og'ziga  qo'yamiz. 7. Biz  chaqaloqning  etarlicha  bo'lishini  va  ko'krakni  o'z-o'zidan  bo'shatishini kutamiz,  biz  vaqtga  e'tibor  bermaymiz. Biz  chaqaloqni  ko'kragiga  to'g'ri  biriktirganimizni  belgilar  bilan  tekshiramiz. To'g'ri  qo'yish  belgilari: 1. Bolaning  og'zi  keng  ochilgan,  lablari  tashqariga  burilgan  va  kapalakni eslatadi.   Bola  iyagi  onaning  ko'kragiga  tegadi. 2. Bola so’rg’ichni  areola  bilan  birga  ushlaydi. 3. Burunning  uchi  ko'kragiga  tegishi  mumkin,  lekin  bloklanmagan. 4. So'rish  ritmi  dastlab  tez  va  sayoz,  keyin  esa  sekinroq  va  chuqurroqqa o'zgaradi.   Chaqaloq  yutadi. 5. Emizayotganda  onasi  shalpillash  yoki  hushtak  otish  eshitmaydi. 6. Bolaning  yonoqlari  ichkariga  tortilmaydi. 7. Oziqlantirishdan  keyin  so’rg’ich  deformatsiyalanadi  (masalan,  qiyshiq  lab bo'yog'iga  o'xshaydi). Noto'g'ri  qoyish  belgilari: 1. Bolaning  og'zi  keng  ochilmagan  va  lablari  burilmagan  yoki  tortilmagan. 2. Chaqaloq  "ko'krakka  sirg'andi":  lablar  va  milklar  areolaga  emas,  balki ko'krakka  bosiladi. 3. Til  to'g'ri  joylashtirilmagan,  bu  ko'krak  uchining  bolaning  og'ziga  kirishiga to'sqinlik  qiladi. 4. Yonoqlar  ichkariga  tortiladi. 5. Oziqlantirishdan  keyin  so’rg’ich  deformatsiyalanadi. Agar  bola  ko'krakni  noto'g'ri  qabul  qilgan  bo'lsa,  biz  hech  qanday  holatda  ko'krakni tortib  olmaymiz,  chunki  muolaja  ona  uchun  juda  og'riqli  bo'ladi. Bunday holda,  siz  tabiat  tomonidan  bizga  taqdim  etilgan  hiylalardan foydalanishingiz  mumkin: 1. Siz  chaqaloqni  lablar  yoki  yonoqlarning  burchaklari  sohasida  osongina urishingiz  mumkin,  qidiruv  refleksi  ishlaydi  va  chaqaloq  og'zini  ochadi  va ko'krakni  qo’yib  yuboradi. 2. Siz  bola  kaftiga  ozgina  bosishingiz  mumkin  va  kaft-og'iz  refleksi  ishlaydi, ta'sir  bir  xil  bo'ladi  (taxminan  ikki  oygacha  ishlaydi). 3. Agar  yuqorida  aytilganlarning  hech  biri  yordam  bermasa,  onasi  kichik barmog'ining  uchini  bolaning  og'zining  burchagiga  kiritishi  va  biroz  burishi mumkin.   Shundan  so'ng  siz  og'riqsiz  ko'krakni  olib  tashlashingiz  mumkin. 4. Ko'krakni  olib  tashlangandan  so'ng,  biz  muolaja  tartibini  boshidan takrorlaymiz. ONA KO'KRAGIDAN AJRATISH Emizish  jarayoni,  organizmdagi  har  qanday  jarayon  kabi,  asosiy  bosqichlar, xususan,  shakllanish,  yetuklik  va  qarish  bosqichlari  bilan  ifodalanadi,  oxirgi bosqichda  sut  miqdori  sezilarli  darajada  kamayadi. Bolani  ko'krakdan  ajratish  - bu  bolaning  mustaqil  hayotga  birinchi  qadami  bo'lib,  u 1  yoshdan  2 yoshgacha  individual  ravishda  sodir  bo'ladi.  Emizishni  to'xtatish  asta- sekin  bo'lishi  kerak.  Issiq  davrda,  iqlim  va  atrof-muhit  o'zgarishida,  emlash davrida,  tishlar  chiqish  davrida,  yozda  ko'krakdan  ajratish  mumkin  emas. Onani sutidan ajratish chora-tadbirlari   quyidagilardan  iborat: •  ovqatlanish  odatlari  va  vaqtini  o'zgartirish  (agar  ona  chaqaloqni  yotishdan  oldin ovqatlantirsa,  o'tirgan  holda  ovqatlantirsa,  boshqa  ovqatlanish  soatlarida); •  atrof-muhitni  o'zgartiring  (sayohat  qilish,  ideal  holda,  emizmaydigan  bolalar bilan). •  bolaga  axloqiy  ta'sir  ko'rsatish.   AYOLLARNING HOMILADORLIKDA OVQATLANISHI VA TARTIBI Emizishni  rag'batlantirish  bola  tug'ilishidan  oldin  psixologik  yo'nalishni,  ratsional ovqatlanishni  va  homilador  onaning  rejimini  rivojlantirishdan  boshlanishi  kerak. Homilador ayol  kuniga  100-110  g oqsil,  75-83  g yog'lar,  300-400  g gacha uglevodlar,  oziq-ovqatning  kaloriya  miqdori  2000-2550  kkal  bo'lishi  kerak. Vitamin  va  minerallarga  bo'lgan  ehtiyoj  1,5  barobar  ortadi.  Majburiy  allergen ovqatlar,  pivo,  alkogol,  kuchli  choy  va  qahva  homilador  onaning  ratsionidan chiqarib  tashlanadi.  Ularga  nikotin,  giyohvand  moddalarni  taqiqlaydi,  dorivor preparatlarni  ehtiyotkorlik  bilan  yozadi.  Shifokorning  retsepti  bo'yicha  homilador va  emizikli  onalarga  vitamin-mineral  komplekslari  va  makro  va  mikroelementlar bilan  boyitilgan  maxsus  mahsulotlar  (sut  aralashlari)  tavsiya  etiladi. Homilador  ayol  noto'g'ri  ovqatlansa,  xomilaning  protein-energiya  tanqisligi  yuzaga keladi,  bu  esa  homilaichi  rivojlanishning  kechikishiga  va  miyaning  shakllanishiga olib  keladi.   ⱷ -3-  va   ⱷ -6-to’yinmagan  yog’  kislotalari  yetishmovchiligida  miya to'qimalarining  rivojlanishi  va  ko'zning  to'r  pardasi  rivojlanishi  buziladi;  bo'yning pasayishi,  teri,  reproduktiv  tizim  va  kognitiv  funktsiyalarning  o'zgarishi  kuzatiladi; homila  jigarining  yog'li  degeneratsiyasi  sodir  bo'ladi.  Folat,  askorbin  kislotalar, B12  vitamini,  riboflavin  yetishmasligi  bilan  asab  nayi  va  miya  shakllanishi buziladi.  A  vitaminining  yetishmasligi  anemiya  va  ko'rishning  buzilishining sababidir.  Mikroelementlarning  yetishmasligi  ham  xavflidir.  Zn  yetishmovchiligi  - erta  tug'ilish  tahdidi,  mikrosefaliya;  Fe  tanqisligi  - immunitet  va  asab  tizimining shakllanishining  buzilishi,  keyingi  anemiya;  homilador  ayolda  Ca  - tishlarning parchalanishi,  homila  skeletlari  tizimining  patologiyasi. Bolani  ovqatlantirishda   "metabolik dasturlash"   tushunchasi  mavjud.  Ushbu kontseptsiyaga  ko'ra,  ovqatlanishni  dasturlash  faqat  hayotning  ma'lum  davrlarida, "tanqidiy"  deb  ataladigan  davrda  sodir  bo'lishi  mumkin:  prenatal  davr  va  hayotning birinchi  ikki  yilida.  Onaning  noto'g'ri  ovqatlanishi  va  homiladorlik  patologiyasi tufayli  homilaning  yetarli  darajada  oziqlanmasligi,  sun'iy  ko'krak  suti  o'rnini bosuvchi  moddalardagi  protein  miqdori  me'da  osti  bezi  hujayralarining  yetarli darajada  insulin  sekretsiyasini  bajara  olmasligiga  olib  keladi  va  qandli  diabet rivojlanishi  uchun  xavf  omilidir;  bolaning  keyingi  hayotida  metabolik  sindrom shakllanadi,  semizlik,  yurak-qon  tomir  tizimi  kasalliklariga  ham  olib  kelishi mumkin.   AYOLNING EMIZDIRISH VAQTIDAGI OVQATLANISHI Onaning oziqlanishi  ozuqa  moddalarining  miqdori  va  sifati  bo'yicha  to'liq  bo'lishi kerak.  Birinchi  6 oyda  energiya  qiymati  500  kkalga,  keyingi  6 oyda  - 450  kkalga oshadi. Emizikli  ona  har  kuni  taxminan  15  g protein  chiqaradi.  1 g sut  oqsilini  ishlab chiqarish  uchun  2 g oziq-ovqat  oqsili  talab  qilinadi,  shuning  uchun  uni  qabul  qilish kuniga  110-120  g (60%  - hayvon)  bo'lishi  kerak.  Yog'larga  bo'lgan  kunlik  ehtiyoj 15  g ga,  uglevodlar  uchun  - 40  g ga  oshadi;  vitaminlar  va  minerallarga  bo'lgan ehtiyoj  ortadi.  Oziq-ovqat  oson  hazm  bo'ladigan  uglevodlar,  o'tga  chidamli  yog'lar bilan  ortiqcha  yuklanganda  sut  tarkibi  yomonlashadi.  Kichkintoyda  ich  qotishining oldini  olish  uchun  dietada  etarli  miqdorda  o'simlik  tolasi  va  xun  tolasi  bo'lishi kerak. Majburiy  allergenlar,  spirtli  ichimliklar,  pivo,  nikotin,  giyohvand  moddalar onaning  ratsionidan  chiqarib  tashlanadi.  Dori-darmonlar  qat'iy  ravishda  sut  orqali chiqarilishini  hisobga  olgan  holda  ko'rsatmalarga  muvofiq  belgilanadi.  

Bolalarni tabiiy oziqlantirish. Ona sutining miqdoriy va sifat tarkibi. Ayol sutining immunobiologik xususiyatlari

Купить