Boshlang‘ich sinf matematika darslarida og‘irlik o‘lchov birliklarini o‘rganish - Алгебра - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	619.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Алгебра

Boshlang‘ich sinf matematika darslarida og‘irlik o‘lchov birliklarini o‘rganish

Купить

z
Boshlang'ich sinf
matematika darslarida
og'irlik o'lchov birliklarini
o'rganish

z
Reja
1. Og`irlik o`lchovi haqida umumiy tushuncha
2. Boshlang`ich sinf matematika darslarida mavzusida
og`rlik o`lchovlarini o`rgatishning xususiyatlari
3. Jismning og‘irligi va uni o’lchash metodikasi
4. Dars ishlanmalari uchun tavsiyalar

z
O`g`irlik o`lchovi haqida umumiy
tushuncha

Bolalarda massa haqida qanday tushuncha borligini aniqlab olish kerak. Buning uchun
o’qituvchi shunday vaziyatdan foydalanish mumkin.

Stolga ikkita bir xil rangli va o’lchamli ikkita kubikni qo’yish lozim. (Ularning birini
yog’ochdan, ikkinchisini kartondan yasash mumkin. Ularning tashqi tomondan farqi
bo’lmasligi kerak).O’qituvchi bu ikkala kubik bir xil bo’lsa ham, ularning o’rtasida farqlar
borligini tushuntirishi kerak. Shunda bolalarda bu farq nimada ekanligiga qiziqish uyg’onadi.
Ba‘zi bolalar esa kubiklarni yaqindan va hatto ko’tarib ko’rishga harakat qilishadi. Shunda
o’qituvchi «og’irroq» va «yengilroq»predmetning massasi bilan bog’liq sifati ekanini
tushintiradi. Matematikada «og’irroq» va «engilroq» so’zlari o’rniga «Ushbu predmetning
massasi ko’p (yoki kam)» degan iboralar ishlatiladi.

z Boshlang`ich sinf matematika darslarida
og`rlik o`lchovlarini o`rgatishning
xususiyatlari

Predmetlar massaga ega bo’lishi haqidagi boshlang’ich
tasavvurlarni bolalar maktabgacha turmush tajribasida oladilar.

Predmetlarni qo’lga olib bolalar sezish natijasida qaysi
predmet og’ir, qaysinisi engil yoki ular bir xil og’irlikka
egaligini aniqlaydilar. Biroq maktabgacha yoshdagi
bolalarda sezish tajribasi hali etarlicha ko’p emas. Shuning
uchun bolalar ikki predmet bu xossasi (massasi) bo’yicha
bir-biridan juda farq qilib, boshqa xossalari bo’yicha
o’xshash bo’lganda ularning massalarini «Qo’lda chamalab»
taqqoslashlari mumkin. Massani baholashga predmetning
o’lchamlari katta ta‘sir ko’rsatadi (hajmi katta predmetning
massasi bolalarga doim katta bo’lib tuyuladi)

z

Keyinchalik, bolalarda massani ko’z bilan va qo’l bilan chamalash o’quvini
rivojlantirish uchun o’quvchilarga yukni tortishdan oldin u bir kilogrammdan
ko’p yoki kam ekanligini, u necha kilogramm kelishini chamalab ko’rishni,
so’ngra buni tortish bilan tekshirib ko’rishni taklif qilinadi. Bolalarga
turmushda ko’p uchraydigan predmetlar (bir buxanka non, 1 litr sut, 1 chelak
kartoshka va h. k.) necha kilogramm kelishini bilib olishga doir topshiriqlarni
berish foydalidir. Bolalar bu ma‘lumotlardan ham masalalar tuzishda
foydalanadilar. Tortish jarayonini tasvirlaydigan masalalarni kiritish zarur:
«Tarozining bir pallasida bir yashik olma turibdi, ikkinchisida 5 kg li ikkita
tosh turibdi. Agar yashik 1 kg bo`lsa, olmalarning og’irligi qancha?»Bunday
masalalar bolalarning tasavvurlarini rivojlantiradi, ularni amaliy ma‘lumotlar
bilan qurollantiradi (tortishda idishni hisobga olish).

z
Jismning og’irligi va uni o’lchash
metodikasi

Og‘irlik – asosiy fizik kattaliklardan biridir. Jismning og‘irligi tushunchasi og’irlik – kuch tushunchasi bilan chambarchas
bog’langan. Bu kuch bilan jism yerga tortiladi. Shuning uchun jismning og’irligi jismning o’zigagina bog’liq emas. Masalan, u
turli kengliklarda turlicha: qutbda jism ekvatordagiga qaraganda 0,5 foiz og’ir. Biroq o’zining bundan o’zgaruvchanligiga
qaramay quyidagi xususiyatga ega: har qanday sharoitda ham ikki jism og’irligining nisbati bir xildir. Jismning og’irligini boshqa
jism bilan taqqoslab, o’lchashda jismning yangi xossasi kelib chiqadi. Bu xossa og‘irlik deb ataladi.

Faraz qilaylik, richagli tarozining bir pallasiga birorta a jism, ikkinchi pallasiga b jism qo’yilgan bo’lsin. Bunda quyidagi
hollar bo’lishi mumkin:
1. Tarozining ikkinchi pallasi tushib, birinchisi shunday ko’tariladiki, ular baravar bo’lib qoladilar. Bu holda tarozilar
muvozanatda a
va b
jismlar bir xil og‘irlikga ega deyiladi;
2. Tarozining ikkinchi pallasi birinchi pallasidan balandligicha qoldi; bu holda a jismning og‘irligi b jismning og‘irligidan katta
deyiladi;
3. Tarozining ikkinchi pallasi tushdi, birinchi pallasi ko’tarildi va ikkinchisidan baland bo’ldi; bu holda a jismning og‘irligi b
jismning og‘irligidan kichik deyiladi.

z

Boshlang’ich sinflarda og‘irlik tushunchasi va uning o’lchov birliklari haqida ma‘lumotlar keng o’rin egallaydi. O’quvchilar
bu miqdor (kattalik) haqida aniq tasavvurga ega bo’lishlari, uning o’lchash birliklari bilan tanishishlari, uni o’lchay olish
malakalariga ega bo’lishlari matematika kursi dasturlarida belgilab qo’yilgan.

Maktabgacha bo’lgan yoshdayoq bolalar his va tuyg’ular asosida jismning og‘irligihaqida dastlabki tasavvurlarni olishgan
bo’lishadi.

Har-xil predmetlarning og‘irliklarini taqqoslashga doir amaliy ishlarni bolalar so’zlar orqali ifodalashlarini kuzatish mumkin.

Masalan: «yengil», «og’ir», «bir xil og’irlikda».

Bolalar birinchi sinfda tanishadigan birinchi og‘irlik birligi klogrammdir.1 kg li og‘irlik haqidagi tasavvurni bolalar faqat
o’zlarining amaliy ishlari asosida olishlari kerak. Bolalar og‘irliklari 1kg ga teng bo’lgan predmetlarni qo’lda ushlab ko’rishlari va
bu predmetlarning og’ir yoki yengil predmetlar bilan taqqoslashlari kerak. Taqqoslash operasiyasi asosida bolalar 1kg li og‘irlik
haqida real tuyg’uni sezadilar.

Birinchi darsning o’zidayoq bolalarni pallali tarozida xar-xil predmetlarni 1, 2, 3, 5kg li toshlar naboridan foydalanib tortish
bilan tanishtirish kerak. Tortish prosessida bolalarning qatnashishi shart bo’lib, bunda o’qituvchi oldindan tarozida tortish
qoidalarini gapirib berishi kerak. Tortish natijalarini doskaga va daftariga yozadilar.

z

Birinchi darsning o’zidayoq bolalarni pallali tarozida xar-xil predmetlarni 1, 2, 3, 5kg li toshlar naboridan foydalanib tortish bilan tanishtirish
kerak. Tortish prosessida bolalarning qatnashishi shart bo’lib, bunda o’qituvchi oldindan tarozida tortish qoidalarini gapirib berishi kerak. Tortish
natijalarini doskaga va daftariga yozadilar.

Ikkinchi sinfda bolalar yangi og‘irlik birligi – gramm bilan tanishadi.Bunda ish metodikasi kilogramm bilan tanishishdagidek.

Masalan gramm haqida aniq tasavvur qilish uchun bolalar qo’llari bilanog‘irligi1 gramm bo’lgan toshni ushlashlari va uning og’irligini boshqa
predmketlarning og’irliklari bilan taqqoslashlari kerak.

Ikkinchi sinfda o’quvchilarni savdo tarozisi bilan tanishtirish tavsiya etiladi.

Uchunchi va to’rtinchi sinfda birinchidan «og‘irlik o’lchovlari» tushunchasi kiritiladi, ikkinchidan o’quvchilar o’zlari uchun yangi birlik–
sentner va tonna bilan tanishadilar, uchunchidan, og‘irlik o’lchovlari jadvali kiritiladi. Og‘irlik o’lchovi terminini quyidagicha tushuntirish tavsiya
qilinadi.Ikki kesmaning uzunliklarini bir xil birlik masalan, santimetr bilan o’lchab taqqoslaymiz. Xuddi shunga o’xshab qaysi bo’lak
nonningog‘irligiortiq, qaysinisiniki kam ekanligini bilish zarur bo’lganda buni tarozi va toshlar yordamida hal qilamiz.

z
Xulosa

Og ` irlik o ` lchoviga doir sodda va murakkab masalalar bolalarning fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirishning foydali vositasi bo ’ lib , odatda o ’ z ichiga ― yashirin informasiyani ‖ oladi . Bu
informasiyani qidirish masala yechuvchidan analiz va sintezga mustaqil murojat qilish , faktlarni
taqqoslash , umumlashtirish va hakozalarni talab qiladi . Bilimning bu usullarini o’rgatish matematika
o’qitishning muhim maqsadlaridan biri hisoblanadi.

Psixologiya kursidan ma‘lumki, tafakkurning rivojlanishi shaxsning ijodiy aktivligi orqali
aniqlanadi. Chunonchi, masalalarni mustaqil yechishni tashkil qilish o’qituvchiga o’quvchilarning
mumkin bo’lgan aqliy qobiliyatlari rezervlardan foydalanish imkonini beradi. Bundan masalalarning
yana bitta muhim funksiyasi kelib chiqadi.

Og`irlik o`lchovidagi masalalarni yechishda predmetga bo’lgan qiziqish rivojlanadi, umuman
mustaqillik, erkinlik, talabchanlik, mehnatsevarlik, maqsadga intilishlik rivojlanadi.

z
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO’YXATI
Ahmedov M., Abdurahmonova N., Jumayev M. Matematika 1-sinf Turon–iqbol T., 2014 yil Abdurahmonova N.
O`rinboyeva L.
Matematika 2-sinf II-nashr Yangiyo`l Poligraf servis T., 2014 yil Burxonov S., Xudoyorov O`.,
Norqulova Q. Matematika 3-sinf Sharq nashriyot
Matbaa Aksiyadorlik kompaniyasi T., 2014 yil
Bikbayeva N.U., Yangiboyeva E. Matematika 4-sinf O`qituvchi, 2013 yil 6. Abduraxmonova N.,
O`rinboyeva L. Matematika 2-sinf o`qituvchilari uchun metodik qo`llanma ―O`zbekiston Toshkent NMIU 2012. yil‖
Jo‘raqulova A. Masalalar yechishning usullari. //Boshlang‘ich ta‘lim. 2010, №2
Jumayev M.E. Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi (KHK uchun ) Toshkent. ―Ilm Ziyo 2003 yil
‖

Boshlang‘ich sinf matematika darslarida og‘irlik o‘lchov birliklarini o‘rganish

Купить