Dasturlash tillari va ularning klassifikasiyalari C#

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	378.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Dasturlash tillari va ularning klassifikasiyalari C#

Купить

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA`LIM
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
URGANCH DAVLAT UNIVERSITETI

“ FIZIKA-MATEMATIKA “ FAKULTETI
“ METEMATIK INJINIRING “ KAFEDRASI

Mavzu: “ Dasturlash tillari va ularning klassifikasiyalari “
5130300 – “Matematik injiniring ( Ishlab chiqarish sohalar bo’yicha )”
Bajardi : O’danboyev SHodlik Baxrom o’g’li
Ilmiy rahbar: Jafarov Sanatbek
Topshirgan sana: ________________
Baho: __________KURS ISHI

Urganch-2023
MUNDARIJA:
KIRISH
I BOB. 1. Dasturlash tillari…………………………………… 3
II.BOB. Dasturlash tillari
2.1. Dastur nima……………………………………………….. 7
2.2. Dasturlash tillari tarixi………………………………….....10
2.3. Dasturlash tillari haqida ma’lumot……………………… ..18
XULOSA:………………………………………………………...23
Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………...24
2

KIRISH
I.BOB. 1. Dasturlash tillari
Inson kabi kompyuter ham o‘ziga xos tilda muloqot qiladi. Bu til faqat
kompyuter tushunadigan til bo‘lib, u cheklangan lug‘at va qat’iy yozish
qoidalaridan iboratdir.Kompyuter tushunadigan va muloqot olib
boradigan “til” dasturlash tili deb ataladi. Istalgan dasturlash tilini bilgan
shaxs o‘z dasturini bemalol tuza oladi. Protsessor dasturlash tilida
yozilgan dasturni to‘g‘ridan – to‘g‘ri tushunmaydi. Buning uchun
dasturni protsessor tiliga tarjima qiladigan (raqamli o‘tkazib beruvchi)
tarjimon tili –translyatordan foydalaniladi. Tarjimon tilining ikkita turi
mavjud: kompilyator va interpretator . Kompilyator dasturlash tilida
yozilgan dastur kodini to‘laligicha o‘qib , mashina kodiga tarjima qiladi
va tarjima natijalarini bajariladigan yaxlit bitta faylga yig‘adi.
Interoretator dasturlash tilida yozilgan kodni bosqichma -bosqich
mashina kodiga aylantirib , tahlil qiladi va berilgan buyruqlarni ketma-
ketlikda bajaradi. Agar xatolik sodir bo‘lsa, o‘sha zahoti xabar beradi.
Dasturlash tillari juda ko‘p bo‘lib, ularning har biridan o‘ziga xos
masalalarni yechishda foydalanish mumkin. Quyida ularning eng
mashhurlari haqida ma’lumotlar bilan tanishamiz. C kompyuter
operatsion tizimlarini yozish uchun mo‘ljallangan til.
JAVASCRIPT interfaol web- saytlarni yozish uchun mo‘ljallangan til.
SCRATCH dasturlarni o‘rganish uchun eng qulay vizuallashgan
dasturlash tili.
JAVA kompyuter, mobil telefon va planshetlar uchun mo‘lljallangan
dastur yozuvchi til. PHP dinamik web-saytlar yaratish uchun
mo‘lljallangan til.
PYTHON turli masalalarni yechish, sun’iy intellekt tizimlari uchun
mo‘lljallangan dasturlash tili.

3
IDE ( Integrated Development Environment- integrallashgan dasturlash
muhiti)- dasturiy ta’minot yaratish uchun dasturiy vositalar majmui.
Dasturlash tillari ishlash muhiti va qulayliklari bilan bir-biridan
farqlanadi. Bir xil turdagi ishni bajaradigan dasturlarni Basic, Pascal, C
va boshqa tillarda yozish mumkin. Pascal, Fortran va Kobol tillari
universal tillar hisoblanadi, C va Assembler tillari mashina tiliga ancha
yaqin tillar bo‘lib, quyi yoki o‘rta darajali tillardir. Algoritmik til inson
tillariga qanchalik yaqin bo‘lsa, u tilga yuqori darajali til deyiladi.
Mashina tili esa eng pastki darajali tildir. Mashina tili bu sonlardan
iboratdir, Masalan: 010110100010101. Dasturlash tillari 2 ta katta
guruhlarga bo‘linadi, quyi va yuqori darajali dasturlash tili. Quyi darajali
dasturlash tili ancha murakkab bo‘lib ular juda maxsus sohalarda
ishlatiladi va ularning mutaxassislari ham juda kam. Chunki quyi
dasturlash tillari (masalan: assembler) ko‘pincha miktoprotsessorlar
bilan ishlashda kerak bo‘lishi mumkin. Odatda turli dasturlash ishlari
uchun yuqori darajali dasturlash tilidan keng foydalaniladi. EHM
(Elektron Hisoblash Mashinasi) endi yuzaga kelgan paytda programma
tuzishda, faqat mashina tillarida, ya’ni sonlar yordamida EHM bajarishi
kerak bo’lgan amallarning kodlarida kiritilgan. Bu holda mashina uchun
tushinarli sanoq, sistemasi sifatida 2 lik, 6 lik, 8 lik sanoq sistemalari
bo‘lgan. Programma mazkur sanoq sistemasidagi sonlar vositasida
kiritilgan. Yuqori darajali dasturlashda, mashina tillariga qaraganda
mashinaga moslashgan (yo‘naltirilgan) belgili kodlardagi tillar
hisoblanadi. Belgilar kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari
shundaki, unda mashina kodlari ularga mos belgilar bilan belgilanadi,
hamda xotirani avtomatik taqsimlash va xatolarni tashhis qilish
kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til - ASSEMBLER tili nomini
oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java,
C++, Python) vositasida amalga oshiriladi.

4
Bu dasturlash tillarining semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur
tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Biz hozir biladigan va ishlatadigan
tillarning barchasi insonga ’’tushunarli” tilda yoziladi. Ingliz tilini
yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari
mumkin. Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar
kiradi(ko‘pchiligi hozirda deyarli qo‘llanilmaydi). Eng birinchi paydo
bo`lgan tillardan to hozirgi zamonaviy tillargacha ishlatish mumkin.
Lekin, hozirgi web texnologiya orqali ishlaydigan tillarda(PHP,
ASP.NET, JSP) bunday dasturlar tuzilmaydi. Chunki bunday
dasturlarning ishlashi uchun yana bir amaliy dastur ishlab turishi kerak.
Hozirda, amaliy dasturlar, asosan, Visual C++, C#, Borland Delphi,
Borland C++, Java, Phyhon kabi tillarda tuziladi. Quyidagi jadvalda
dasturlash tillarining yaratilgan yili va yaratuvchilari haqida ma’lumotlar
keltirilgan.

5

Umumuman olganda dasturlash tillari bosqichma- boshqich
takomillashtirilib, foydalanish uchun qulay holga keltirilgan va
keltirilmoqda.

6

II. BOB 2.1 Dastur nima
Muammoning mohiyatiga kirishdan oldin, sizga ushbu qo’llanmada
kelgusi qadamlarni yaxshiroq tushunishga yordam beradigan nazariy
ma’lumotlarni bermoqchiman:
Amalda, a dastur Itga qodir ma’lumotlarni qayta ishlash uchun y
operatsiyalar. Masalan, matnlarni qayta ishlashga (masalan, so’z), hisob-
kitoblarni amalga oshirishga (masalan, kalkulyator Windows), ko’rib
chiqishga ruxsat berish uchun Internet (Kabi brauzerlar ) va boshqalar.
Dastur, unga mo’ljallangan vazifaga qarab, ko’proq yoki kamroq ató
bo’lishi mumkin: sizga misol berish uchun, hatto tizimlari
operativFoydalanuvchiga maxsus dasturiy ta’minot orqali shaxsiy
kompyuterning “jismoniy qismi” bilan o’zaro aloqada bo’lishiga imkon
berish uchun mo’ljallangan, ular dasturlardir.
Dasturning ishlashi deyarli har doim aniq mexanizmga asoslangan
bo’lib, u deyiladi algoritm “kiruvchi” ma’lumotlar yoki ma’lumotlar
seriyasini “chiquvchi” ma’lumotlar yoki ma’lumotlar seriyasiga
o’zgartiradigan operatsiya.
Dasturlash jarayonida yuqorida ko’rsatilgan amallar quyidagicha
ifodalanadi ko’rsatmalar o atóa, a orqali o’qitilgan dasturlash tili. Dastur
uchun ko’rsatmalarning to’liq to’plami aniqlanadi ijro etish oqimiVa bu
siz erishmoqchi bo’lgan ma’lumotni olish uchun kirish ma’lumotlarini
qayta ishlash uchun javobgardir.

7
Dasturni yaratish bosqichlari
Endi siz dasturning aniq ta’rifiga ega bo’ldingiz va vaqt o’tishi bilan
uning qanday rivojlanayotganini sizga ma’lum qilish vaqti keldi. Bu
sizga g’alati tuyulishi mumkin, lekin hatto quyidagi dastur ham bor tsikl
hayot, kamida to’rt bosqichda tuzilgan: dizayni, amalga oshirish,
sinovlari, ozod qilish y yangilash. Quyida siz ushbu hayot aylanishining
har bir bosqichining tafsilotlarini topishingiz mumkin.
Loyihalashtirish
El dizayni Dastur – bu hayotiy tsiklning birinchi bosqichi, eng muhimi,
shu erda dasturning maqsadlari, uni boshqarish kerak ma’lumotlar turi
va boshqarish usullar
Agar siz dasturni xuddi go’yo uy kabi tasavvur qilishingiz kerak bo’lsa,
unda loyihalash bosqichi – bu me’mor (yoki me’morlar jamoasi)
loyihani qog’ozga chizib, uning shakli, tuzilishi va joylashuvini
belgilaydi. Loyihalash bosqichi odatda ishlab chiquvchilar guruhi
muhandislari tomonidan boshqariladi: bir nechta misollar keltirish
uchun, ishlov beriladigan ma’lumotlarning turini aniqlash uchun
javobgar bo’lganlar bor, ular yordamida ma’lumotlarni o’zi
boshqaradigan algoritmni ishlab chiqishga mas’ul
bo’lganlar, tanqidiy sharoitlarni o’rganish bilan shug’ullanadiganlar
(ya’ni, tadbirlar bunday bo’lmasligi kerak, lekin bu sodir bo’lishi
mumkin) atóa uchun bunday emas, shuningdek, dasturning ideal grafik
tomonini loyihalashda ishtirok etadiganlar.
Hozirgi vaqtda atóa mavhum bo’lgan ushbu barcha “g’oyalar” odatda
xabar qilinadi diagrammalar o grafika an’anaviy standartlar asosida
ishlab chiqilgan (masalan, UML tilidan foydalanish) va bosh muhandis
tomonidan tasdiqlanishi kerak.

8
Ushbu bosqichda dasturiy ta’minotni ishlab chiqishda foydalaniladigan
dasturlash tili ham tanlanadi. Tasdiqlash qabul qilingandan so’ng, barcha
materiallar uzatiladi dasturchilar, qaysi bilan shug’ullanadi amalga
oshirish.
Sizni qiziqtirishi mumkin: Izanagi’s Charge miltig’ini Destiny 2-da
qanday olish mumkin.
Dastur
Bosqichi amalga oshirish Bu haqiqiy dastur hayotga kiradigan dastur.
Ushbu bosqichda bir yoki bir nechta dasturchilar qatnashadi (ikkinchi
holda, guruh bosh dasturchi tomonidan muvofiqlashtiriladi), mas’ul
yozish uchun dasturni bajarish oqimini tashkil etadigan bir yoki bir
nechta ko’rsatmalar to’plamida.
Ko’rsatmalar bir yoki bir nechta oddiy fayllar yoziladi, agar kerak bo’lsa
A maxsus muharriri yoki a integratsiyalashgan rivojlanish muhiti
(jarangli bu yerga ). Ushbu elementlar dasturchini ishni soddalashtirish
uchun foydali vositalar bilan ta’minlaydi, masalan, ko’rsatmalarni
avtomatik ravishda bajarish, o’zgaruvchilarni taklif qilish yoki
shuningdek, kombinatsiyalar bilan olinadigan kod qismlarini aniqlash
qobiliyati.

9
2.2 Dasturlash tillari tarixi
Kompyuterning elektron qurilmalari ishlashning fizik tamoyillari
shundan iboratki, kompyuter faqat bir va noldan iborat buyruqlarni —
kuchlanishning pasayishi ketma-ketligini, ya ni mashina kodini idrok etaʼ
oladi. Kompyuterlar rivojlanishining dastlabki bosqichida odam
kompyuterga tushunarli tilda, mashina kodlarida dasturlar tuzishi kerak
edi. Har bir ko rsatma birliklar va nollarning turli kombinatsiyasi
ʻ
sifatida ifodalangan opkod hamda operand manzillaridan iborat edi.
Shunday qilib, protsessor uchun har qanday dastur o sha paytda birlar va
ʻ
nollar ketma-ketligi sifatida qaragan.
Keyinchalik kompyuter bilan muloqot qilish amaliyoti shuni ko rsatdiki,
ʻ
bunday tilni o zlashtirish qiyin va noqulaydir. Uni ishlatganda 1 yoki 0
ʻ
ni noto g ri ketma-ketlikda yozib ko plab xatolarga yo l qo yish
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
ehtimoli juda yuqori edi. Dasturni boshqarish juda qiyin bo lgan.
ʻ
Bundan tashqari, mashina kodlarida dasturlashda kompyuterning ichki
tuzilishini, har bir blokning ishlash prinsipini yaxshi bilish kerak edi va
bunday tildagi eng yomon narsa shundaki, bu tildagi dasturlar — birlar
va nollarning juda uzun ketma-ketligi mashinaga bog liq, ya ni har bir
ʻ ʼ
kompyuter uchun o z dasturini tuzish kerak edi va mashina kodlarida
ʻ
dasturlash juda ko p narsa: vaqt, ish va dasturchining e tiborini
ʻ ʼ
oshirishni talab etardi.
Tez orada mashina kodini yaratish jarayonini avtomatlashtirish
mumkinligi ma lum bo ldi. 1950-yildan boshlab dasturlarni yozish
ʼ ʻ
uchun mnemonik til — Assembler tilidan foydalanila boshlandi.
Assembler tili mashina kodini inson uchun qulayroq shaklda
ko rsatishga imkon berdi: buyruqlar va bu buyruqlar bajariladigan
ʻ
obyektlarni belgilash uchun buyruqning mohiyatini aks ettiruvchi ikkilik
kodlar o rniga harflar yoki qisqartirilgan maxsus so zlar qo llanilgan.
ʻ ʻ ʻ

10
Masalan, assembler tilida ikkita raqamni qo shish bo yicha ʻ ʻ
ko rsatma
ʻ add so zi bilan ifodalanadi, uning mashina ʻ
kodi 000010 tarzida bo ladi. Assembler quyi darajadagi dasturlash
ʻ
tilidir. Quyi darajadagi dasturlash tili, bu muayyan turdagi protsessorga
yo naltirilgan va uning xususiyatlarini hisobga oladigan dasturlash tili
ʻ
demakdir. Bunday holda, „quyi“ „yomon“ degani emas, balki bu shuni
anglatadiki, til operatorlari mashina kodiga yaqin va maxsus protsessor
ko rsatmalariga qaratilgan bo ladi. Assemblar tilining paydo bo lishi
ʻ ʻ ʻ
dasturchilarning hayotini sezilarli darajada osonlashtirdi, chunki endi
ular ko zda miltillovchi nollar va birlar o rniga oddiy tilga yaqin
ʻ ʻ
belgilardan iborat buyruqlar bilan dastur yozishlari mumkin edi. O sha
ʻ
vaqt uchun bu til innovatsiya edi va mashhur edi, chunki u kichik
dasturlarni yozishga imkon berardi, bu esa o sha davr mashinalari uchun
ʻ
muhim mezon sanalgan. Ammo u orqali yirik dasturiy ta minotlar ishlab
ʼ
chiqish murakkabligi bo lganligi bois uchinchi avlod tillari hisoblanmish
ʻ
yuqori darajadagi tillarning paydo bo lishiga olib keldi. Ammo
ʻ
assemblerdan foydalanish shu bilan tugamadi, u bugungi kungacha tor
doiralarda mashhur bo lib kelmoqda. Hozirgi vaqtda u dasturlarning
ʻ
alohida qismlarini yozishda yoki ba zan dasturlarning o zini yozishda
ʼ ʻ
qo llaniladi. Misol tariqasida, drayverlar, o yinlar va operatsion tizimlar
ʻ ʻ
yuklagichi (bootloader)ni yozishda assemblerga murojaat etiladi. Shuni
unutmaslik kerakki, bu til hakerlar orasida ham mashhurdir, chunki bu
tilda yozilgan dasturning tezligi yuqori darajadagi dasturlash tilida
yozilgan dastur tezligidan ancha yuqori bo lishidadir. Buning sababi
ʻ
shundaki, assemblerda yozilgan dastur hajmi juda kichik bo ladi.
ʻ
Antivirus ishlab chiquvchilari o z dasturlarining ba zi modullarida
ʻ ʼ
assemblerdan ham foydalanadilar. 1950-yillarning o rtalari
ʻ
dasturlashning jadal rivojlanishi bilan tavsiflanadi. Mashina kodlarida
dasturlashning roli pasaya boshladi, mashinalar va dasturchilar o rtasida
ʻ
vositachi bo lgan yangi turdagi dasturlash tillari paydo bo la boshladi.
ʻ ʻ
Dasturlash tillarining ikkinchi va uchinchi avlodlari davri boshlandi.

11
XX asrning 50-yillari o rtalariga kelib, birinchi yuqori darajadagi ʻ
dasturlash tillari (high-level programming languages)ni yaratishga
kirishildi. Ushbu tillar kompyuterning ma lum bir turiga (mashinadan
ʼ
mustaqil) bog lanmagan edi. Ularning har biri uchun o z kompilyatorlari
ʻ ʻ
ishlab chiqilgandi. Kompilyatsiya — yuqori darajadagi manba tilda
yozilgan dasturni mashina kodiga yaqin quyi darajali tildagi ekvivalent
dastur (absolyut kod, obyekt moduli, ba zan assembler tili)ga o girishni
ʼ ʻ
anglatadi. Birinchi yuqori darajadagi dasturlash tili 1942-1945-yillarda
Konrad Suze tomonidan yaratilgan endi. Buyruqlarni kompyuterga
yetkazish uchun mo ljallangan birinchi ishlaydigan dasturlash tillari
ʻ
1950-yillarning boshlarida yozilgan. 1949-yilda taklif qilingan Jon
Mauchlyning en:Short code elektron kompyuter uchun yaratilgan
birinchi yuqori darajadagi tillardan biri edi Mashina kodidan farqli
o laroq, Short code matematik ifodalarni tushunarli shaklda ifodalaydi.
ʻ
Biroq, dastur har safar ishga tushirilganda mashina kodiga tarjima
qilinishi kerak edi, bu jarayon ekvivalent mashina kodini ishlatishdan
ancha sekinroq davom etardi.
O z kompilyatoriga ega bo lgan birinchi yuqori darajali til 1951-yilda
ʻ ʻ
doktorlik dissertatsiyasi uchun Korrado Böhm tomonidan yaratilgan.
1959-yilda ishlab chiqilgan va asosan biznes ilovalarini ishlab chiqish
uchun dasturlar yozish, shuningdek, iqtisodiy sohada ishlash uchun
mo ljallangan edi.
ʻ
Tilni yaratuvchilar uni mashinadan mustaqil va tabiiy ingliz tiliga iloji
boricha yaqinroq qilishni maqsad qilganlar. Ikkala maqsad ham
muvaffaqiyatli amalga oshirildi; COBOL dasturlari hatto mutaxassis
bo lmaganlar uchun ham tushunarli hisoblanadi, chunki ushbu
ʻ
dasturlash tilidagi matnlar hech qanday maxsus izohga muhtoj emas.
Kobol ko plab ilova hamda dialektlarga ega. Til uchun bir qator
ʻ
standartlar: 1968, 1974, 1985 va 2002-yillarda tasdiqlangan.

12
Eng so nggi standart tilga obyektga yo naltirilgan paradigmani joriy ʻ ʻ
etdi.
FORTRANT
Tijoriy maqsad uchun ishlab chiqilgan birinchi til FORTRAN bo lib,
ʻ
1956-yilda (birinchi yo riqnomasi 1956-yilda paydo bo lgan, lekin
ʻ ʻ
birinchi bo lib 1954-yilda ishlab chiqarila boshlangan)
ʻ IBMda Jon
Bekus boshchiligidagi guruh tomonidan ishlab chiqilgan. U ilmiy-texnik
hisob-kitoblar uchun mo ljallangan edi.
ʻ
1953-yil oxirida Jon Bekus IBM 704 kompyuterini dasturlash uchun
assemblerdan samaraliroq bo lgan muqobil dasturlash tilini ishlab
ʻ
chiqishni taklif qildi. 1954-yil o rtalarida Fortran tilining
ʻ
spetsifikatsiyasi loyihasi tugallandi. Biroq ushbu dasturlash tili avval
boshida foydalanuvchilar tomonidan iliq kutib olinmadi, chunki Fortran
assemblerga qaraganda past unumdorlikka ega kod yaratadigan yuqori
darajadagi dasturlash tili deya qarala boshladi. Shu tufayli uni
optimallashtirish zarurati vujudga keldi.
Keyinchalik bu til olimlar tomonidan intensiv hisoblash dasturlarini
yozish uchun keng qo llanilgan. Murakkab ma lumotlar turini kiritish
ʻ ʼ
uni ayniqsa texnik ilovalar uchun moslashtirdi.
1960-yilga kelib, Fortranning IBM 709, 650, 1620, 7090 kompyuterlari
uchun versiyalari paydo bo ldi. Uning katta mashhurligi raqobatchi
ʻ
kompyuter ishlab chiqaruvchilarni o z kompyuterlari uchun Fortran
ʻ
kompilyatorlarini tuzishga undadi. Shunday qilib, 1963-yilga kelib turli
platformalar uchun 40 dan ortiq kompilyatorlar tuzilgan edi. Shu bois
Fortran birinchi keng tarqalgan dasturlash tili hisoblanadi.
Fortran SSSR da G arbga qaraganda kechroq paydo bo ldi, chunki
ʼ ʻ ʻ
dastlab Algol SSSR da yanada istiqbolli til hisoblangan.
ʼ

13
Sovet fiziklarining 1960-yillarda Fortran dasturlari yordamida deyarli
barcha hisob-kitoblar amalga oshirilgan. CERN dagi hamkasblari bilan ʼ
aloqasi Fortranni amalga oshirishda muhim rol o ynadi. Fortrandagi
ʻ
birinchi sovet kompilyatori 1967-yilda „Minsk-2“ mashinasi uchun
yaratilgan, ammo u unchalik mashhur bo lmagan. Fortranning keng
ʻ
qo llanilishi 1968-yilda BESM-6 (БЭСМ-6) mashinasi uchun
ʻ
„ФОРТРАН-ДУБНА“ kompilyatori yaratilgandan keyin boshlandi.
1972-yilda paydo bo lgan ES (ЕС)
ʻ EHMlarida dastlab Fortran
translyatori (boshqa dasturlar bilan birga IBM/360 dan „aynan nusxa
olingan“) mavjud edi.
Dasturlash — kompyuterlar va boshqa mikroprotsessorli elektron
mashinalar uchun dasturlar tuzish, sinash va o zgartirish jarayonidan
ʻ
iborat. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (HTML, CSS,
JS, Bootstrap, Java, C++, Python) vositasida amalga oshiriladi. Bu
dasturlash tillarining semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur
tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Dasturlash 1. Elektron mashinalarda
masalalarni yechish hamda ularda har xil aqliy mehnat turlarini bajarish
nazariyasi va usullarini ishlab chiqish bilan shug ullanadigan fan;
ʻ
algoritmlar nazariyasining amaliy bo limi; insonning mashina bilan
ʻ
aloqa qilish vositasi. Asosiy vazifalaridan biri elektron mashinalar uchun
programma (dastur) tuzish usullari, ularni tekshirish va
takomillashtirishdan iborat. Yechilishi lozim bo lgan masala algoritmi
ʻ
Dasturlashda „mashina tili“ga o tkaziladi. Dasturlash — bevosita
ʻ
dasturlash va avtomatik dasturlashga bo linadi. Bevosita Dasturlashda
ʻ
programmaning umumiy sxemasini ishlab chiqishdan kodlash va
mashinaga kiritishgacha bo lgan barcha ishni programmachi bajaradi.
ʻ
Avtomatik dasturlashda esa programmachi faqat programma sxemasini
tuzib, uni qisqartirilgan simvolik kurinishda yozadi, programma tuzish
va uni kodlash kabi texnikaviy ishlarni esa mashinaning o zi maxsus
ʻ
dasturlash programmasi yordamida bajaradi.

14
Dasturlash jarayoni, odatda, quyidagi bos-qichlarga bo linadi: ʻ
masalaning qo yilishi; masalaning algoritmik tavsifini tuzish; masalani
ʻ
yuqori darajadagi programma tilida Dasturlash; masalani
taxminiymashina tilida Dasturlash; masalani mashina tilida Dasturlash
tili programmalar tuzishning asosiy vositasidir. Bu tillar konkret
mashina komandalari sistemasiga bog liq bo lmasligi va iboralar
ʻ ʻ
strukturasi jihatidan umumiy xususiyatga ega bo lishi bilan boshqa
ʻ
tabiiy tillarga o xshab ketadi. Iboralar ikki turga — operatorlar hamda
ʻ
tavsiflarga bo linadi, ularning bir-biri bilan bog liqligi qavslar bilan,
ʻ ʻ
alohidaligi nuqtali vergul bilan ajratiladi. Operator tilning amal birligi
bo lib, o z navbatida, o zgaruvchan kattalikka qiymat beruvchi
ʻ ʻ ʻ
operatorlar, shartga muvofiq tegishli hisoblash tarmog ini tanlovchi
ʻ
(shartli) operator va takroriy hisobni amalga oshiruvchi sikl
operatorlariga bo linadi. Tavsifda o zgaruvchan kattalik va boshqa
ʻ ʻ
belgilar xususiyatlari yoziladi. Biror xususiy masalani yechish uchun
tuzilgan programmani simvolik ravishda funksional belgilash mumkin.
Bunday belgilash va tavsif birgalikda kichik programma deb yuritiladi.
Yangi programmalar tuzishda kichik programmalardan tayyor holda
foydalanish mumkin. Juda ko p dasturlash tillari (algol-60, q. Algol),
ʻ
muhandislik va ilmiy masalalarni yechish uchun fortran, iqtisodiy
hisoblashlar uchun kobol, matematik modellar uchun si mula, tako-
millashgan algol-68, PL/I yaratildi. Ularning har biri uchun shu tillarda
ifodalangan masalalarga qarab mashina programmasini avtomatik tarzda
qaytatuzuvchi translyatorlar mavjud. Taxminiy mashina tili ikkilik
sistemadan ko ra yanada qulayroq simvollarda ifodalangan mashina
ʻ
komandalari terminlaridagi programmalar bo lib, bunda ko pincha,
ʻ ʻ
yuqori darajadagi til sifatida blok sxemalardan foydalaniladi.
Dasturlashning programma tuzilgandan keyingi yana bir asosiy bosqichi
„tekshirish“ (otladka) bo lib, bunda yo l qo yilgan xatolar topiladi va
ʻ ʻ ʻ
tuzatiladi. Programmalar kodlanadi va mashinaga maxsus qurilma
yordamida kiritiladi.

15
Amaliyotda Dasturlashning yangi va tezkor usullari bor (2004); 2)
matematik dasturlash — amaliy matematikaning bir bo limi; umumiy ʻ
ma noda — biron-bir funksiya fo (x) ning ekstremumini (qarang
ʼ
Ekstremum) toppish masalasi tushuniladi.
C # Ma’lumot turlari (tiplar)
C# tiplashgan til hisoblanadi. Har bir obyektni hosil qilishda uning tipini
elon qilish zarur (masalan butun son, haqiqiy son, forma, oyna,
tugma(knopka), satr va boshqalar). Shu orqali kompilyator xatolardan
holi bolishni, yani ozgaruvchi qabul qilishi mumkin bolgan qiymatlarni
qabul qilishini taminlaydi. Obyekt tipi kompilyatorga obyekt olchamini
(masalan int tipidagi obyekt xotiradan 4 bayt egallaydi), uning
xususiyatlarini (masaslan forma korinadigan va korinmaydigan bolishi
mumkin) korsatadi. Xuddi C++ va Java tillari kabi C# da ham tiplar 2
guruhga ajratiladi: Oldindan aniqlangan tilning ichki tiplari va
foydalanuvchi (dasturchi) tomonidan aniqlanadigan tiplar. C# yana
tiplarni 2 kategoriyaga boladi: olchovli tiplar va korsatqichli tiplar. Ular
orasidagi asosiy farq qiymatlarini xotirada saqlash usuli. Olchovli tiplar
qiymatlarini stekda saqlanadi. Korsatqichli tiplar obyektning faqat
manzilini stekda, ozini esa ko’chada saqlaydi. Ko’cha dasturning asosiy
xotirasi hisolanadi. Ko’chaga murojaat qilish stekka murojaat qilishdan
kora sekin. Katta obyektlarni ko’chada saqlash kopgini imkoniyatlarga
ega. Bu haqda keyinchalik toxtalamiz. Stek malumotlar strukturasi. U
elementarni “birinchi kelgan, oxirgi ketadi” prinsipi boyicha saqlaydi.
Stek prosessor tomonidan qollab quvvatlanadigan xotira sohasiga
tegishli. Unda lokal ozgaruvchilar saqlanadi. Stekka murojaat umumiy
xotira sohasiga murojaatga nisbatan bir necha marotaba tezroq. Shuning
uchun malumotlarni stekda saqlash dasturning ishlash tezligini oshiradi.
C# da olchovli tiplar(masalan butun sonlar) qiymatini stekda saqlaydi va
unga murojaat ozgaruvchi nomi bilan amalga oshiriladi. Korsatqichli
tiplar ko’chada joylahadi. Ko’cha kompyuterning tezkor xotirasi.

16
Unga murojaat stekka murojaatga nisbatan sekinroq. Agar obyekt
ko’chada joylashgan bolsa, ozgaruvchi uning faqat manzilini saqlaydi.
Bu manzil stekda saqlanadi. Manzil orqali dastur obyektga murojaat
qiladi. Stekda joylashgan har bir ozgaruvchi korinish sohasidan chiqqan
zahoti “сборщик мусора” tomonidan ochiriladi. Funksiya tanasida elon
qilingan lokal ozgaruvchilar runksiya ishini tugatishi bilan ochiriladi.
Ko’chada joylashgan obyektlar ham “сборщик мусора” tomonidan
ochiriladi. Bu obyektni korsatib turgan barcha korsatkichlar bilan obyekt
orasidagi aloqa uzilganda amalga oshiriladi. Avvaldan mavjud ichki
tiplar. C# tili CLS(Common Language Specification) ga mos keladigan
keng tiplar toplamini taqdim etadi. Bu tiplar NET platformasiga mos
keladi yani C# da hosil qilingan obyektlar NET CLS qollab
quvvatlaydigan har qanday dasturlash tilida foydalanish mumkin
(masalan VB.NET). Har bir tip aniq ozining ozgarmas olchamiga ega.

17
2.3 Dasturlash tillari haqida ma’lumot
C kompilyatsiyalanuvchi statik dasturlash tili bo lib, 1969-1973-yillarda Bell ʻ
laboratoriyasi xodimi Dennis Ritchie tomonidan yaratilgan. Ushbu dasturlash
tili B tilining takomillashgan ko rinishi sifatida yaratilgan. Dastlab UNIX
ʻ
operatsion tizimini yaratish maqsadida ishlab chiqilgan, keyinchalik esa boshqa
ko plab platformalar bilan ishlashga ham moslashtirilgan. Dizayni hamda
ʻ
strukturasiga ko ra, ushbu til quyi darajadagi dasturlash tillariga yaqin. Ba zi
ʻ ʼ
xususiyatlari bilan assembler tiliga ham o xshab ketadi. C dasturlash tili
ʻ
dasturiy ta minot industriyasining rivojlanishiga juda katta ta sir o tkazgan.
ʼ ʼ ʻ
Uning sintaksisi esa C++ , Java va boshqa ko plab dasturlash tillari uchun asos
ʻ
bo lib xizmat qildi.
ʻ

18
C++ dasturlash tili C tiliga asoslangan. C esa o'z navbatida B va BCPL
tillaridan kelib chiqqan. BCPL 1967 yilda Martin Richards tomonidan tuzilgan
va operatsion sistemalarni yozish uchun mo'ljallangan edi. Ken Thompson
Dasturlash tili C++ o'zining B tilida BCPL ning ko'p hossalarini kiritgan va B
da UNIX operatsion sistemasining birinchi versiyalarini yozgan. BCPL ham, B
ham tipsiz til bo'lgan. Yani o'zgaruvchilarning ma'lum bir tili bo'lmagan - har
bir o'zgaruvchi kompyuter hotirasida faqat bir bayt yer egallagan.
O'zgaruvchini qanday sifatda ishlatish esa, yani butun sonmi, kasrli sonmi yoki
harfdekmi, dasturchi vazifasi bo'lgan.
C tilini Dennis Ritchie B dan keltirib chiqardi va uni 1972 yili ilk bor Bell
Laboratoriyasida, DEC PDP-11 kompyuterida qo'lladi. C o'zidan oldingi B va
BCPL tillarining juda ko'p muhim tomonlarini o'z ichiga olish bilan bir qatorda
o'zgaruvchilarni tiplashtirdi va bir qator boshqa yangiliklarni kiritdi.
Boshlanishda C asosan UNIX sistemalarida keng tarqaldi. Hozirda operatsion
sistemalarning asosiy qismi C/C++ da yozilmoqda. C mashina arhitekturasiga
bog'langan tildir. Lekin yahshi rejalashtirish orqali dasturlarni turli kompyuter
platformalarida ishlaydigan qilsa bo'ladi.
1983 yilda, C tili keng tarqalganligi sababli, uni standartlash harakati
boshlandi. Buning uchun Amerika Milliy Standartlar Komiteti (ANSI) qoshida
X3J11 tehnik komitet tuzildi. Va 1989 yilda ushbu standart qabul qilindi.
Standartni dunyo bo'yicha keng tarqatish maqsadida 1990 yilda ANSI va
Dunyo Standartlar Tashkiloti (ISO) hamkorlikda C ning ANSI/ISO 9899:1990
standartini qabul qilishdi. Shu sababli C da yozilgan dasturlar kam miqdordagi
o'zgarishlar yoki umuman o'zgarishlarsiz juda ko'p kompyuter platformalarida
ishlaydi.
C++ 1980 yillar boshida Bjarne Stroustrup tomonidan C ga asoslangan tarzda
tuzildi. C++ juda ko'p qo'shimchalarni o'z ichiga olgan, lekin eng asosiysi u
ob'ektlar bilan dasturlashga imkon beradi.
Dasturlarni tez va sifatli yozish hozirgi kunda katta ahamiyat kasb etmoda.
Buni ta'minlash uchun ob'ektli dasturlash g'oyasi ilgari surildi. Huddi 70-chi
yillar boshida strukturali dasturlash kabi, programmalarni hayotdagi jismlarni
modellashtiruvchi ob'ektlat orqali tuzish dasturlash sohasida inqilob qildi.

19
C ++ dan tashqari boshqa ko ' p ob ' ektli dasturlshga yo ' naltirilgan tillar paydo
bo ' ldi . Shulardan eng ko ' zga tashlanadigani Xerox ning Palo Altoda joylashgan
ilmiy - qidiruv markazida ( PARC ) tuzilgan Smalltalk dasturlash tilidir .
Smalltalk da hamma narsa ob'ektlarga asoslangan. C++ esa gibrid tildir.

20
C# (C-Sharp) - .NET Framework platformasi uchun yaratilgan obyektga
yo'naltirilgan dasturlash tili bo’lib, 2000 yilda A. Haylsberg va P.Goldelar
tomonidan yaratilgan. C# yaratilishida “har bir mavjud narsa – obekt
hisoblanadi” postulatasiga asos qilingan. Bu dasturlash tilini yaratishda
A. Haylsberg va P. Goldelar C++ tilidagi kabi imkoniyatlarni va Java
dasturlash tilidagi oddiylik va ko’rinishni birlashtirib yangi dasturlash tili
yaratishni maqsad qilganlar va natijada C# dasturlash tili yaratilgan. Bu
dasturlash tili o’zgarmas turg’un komponentli arxitekturaga va yuqori
saviyadagi xavfsizlik kodiga ega. C # dasturlash tilining C ++ va Java
dasturlash tillari bilan xarakterli o'xshashlik tomonlarini quyida sanab
o’tamiz: Java Dasturlash tili bilan ob'ekt yo'naltirilganlik (vorislilik)
interfeysi xatoliklarni bartaraf qilish ko’p oqimlilik (funksiyalilik) nomlar
turlar turg’unligi ko’p masalalik havfsizlik kodiga tegishli suzuvchi
nuqtaning arifmetik amallari dastur kodini dinamik tiklash С ++
dasturlash tili bilan o’xshash tomonlari: ko’p operatorlilik havfsizlik
kodiga tegishli suzuvchi nuqtaning arifmetik amallari dastur kodini
dinamik tiklash soddalilik ko`p komponentalilik tushunarli interfeysi 5
Hozirgi kungacha C# tilining quyidagi versiyalari ishlab chiqilgan: Versiya
C# 1.0 Versiya C#2.0 Versiya C#3.0 Versiya C#4.0 Versiya C#4.5 Mazkur
qo‘llanma Versiya C#4.0 imkoniyatlaridan foydalanilgan holda
yaratilgan. C# dasturlash tili to‘g‘risida ma’lumot berilgan bo‘lib, u 5 ta
bosma taboqdan iborat. Qo‘llanmada quyidagilar keltirilgan : C# tilining
sintaksisi va asosiy operatorlari, tayanch turlari, C# tilida amallar,
ifodalar va ularning yozilishi, chiziqli dasturlar tuzish, tarmoqlanuvchi
jarayonlarni dasturlash, takrorlanuvchi jarayonlarni dasturlash,
massivlar ustida amallar bajarish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar va shu
mavzular bo‘yicha har bir mavzuga alohida topshiriqlar ishlab chiqilgan.

21
Keltirilgan misollarni yechish yordamida talabalar operatorlar
ishlatilishi, Math sinfi va uni dasturlarda qo‘llash uchun kerakli
bilimlarni olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ushbu qo‘llanma C#
obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tilini o‘rganishda muhim ahamiyatga
Keltirilgan misollarni yechish yordamida talabalar operatorlar
ishlatilishi, Math sinfi va uni dasturlarda qo‘llash uchun kerakli
bilimlarni olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ushbu qo‘llanma C#
obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tilini o‘rganishda muhim ahamiyatga
ega bo‘lib talabalar va bu tilini mustaqil o‘rganuvchilar uchun uslubiy
qo‘llanma bo‘lib hisoblanadi.

22
XULOSA
Dasturlash tillarining turlari haqida hozir oz bo’lsada tanishdik, Ularning
tarixi va qaysi yilda qaysi davlatda yaratilgani haqida ham qisqacha
tanisgdik. Dastur nimaligi va dastur nima uchun kerakligi haqida tastur
odamning kundalik hayotida qanday ahamiyatga efaligi va qanday
ehtiyojlarini qondirishi tog’risida bilib oldik.
C, C++, C# Dasturlash tillarining tarixi va ma’lumotlari bilan tanishdik.

$23 Foydalanilgan adabiyotlar. 1. U. Yaxshiyev ,,Informatikadan qisqacha ma’lumotlar ‘‘ Toshkent, 2019-yil. 2. I. Baltayeva, Y. Xudayberganov, N. Vaisova ,,C# dasturlash tiliga kirish ‘‘ Urganch, 2015-yil. 3. Texnoman.uz sayti. 4. C. Наков, В.Колев и колектив “Въведение в програмирането със C#” София, 2011 . 5. https://uz.wikipedia.org/wiki/Dasturlash sayti. 6. https://www.log2base2.com/number-system/float-to-binary- conversion.html sayti 7. https://www.geeksforgeeks.org/convert- decimal-fraction-binary-number/ sayti 8. https://www.tutorialspoint.com sayti 3. Texnoman.uz sayti. 4. C. Наков, В.Колев и колектив “Въведение в програмирането със C#” София, 2011 . 5. https://uz.wikipedia.org/wiki/Dasturlash sayti. 6. https://www.log2base2.com/number-system/float-to-binary- conversion.html sayti 7. https://www.geeksforgeeks.org/convert- decimal-fraction-binary-number/ sayti 8. https://www.tutorialspoint.com sayti$

Dasturlash tillari va ularning klassifikasiyalari C#

Купить

Информация о документе

Продавец

Dasturlash tillari va ularning klassifikasiyalari C#

Похожие документы