Давлат механизм - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	38.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Давлат механизм

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ .................................................................................................................. I БОБ. ДАВЛАТ МЕХАНИЗМИ 1.1 Давлат механизми тушунчаси ……………………………. 1.2 Давлат механизми таркиби......................................... II БОБ. ДАВЛАТ МЕХАНИЗМИ НИИГ ХУСУСИЯТЛАРИ 2.1 Давлат механизмида бюрократия ва бюрократизм ........................................................................ 2.2 Давлат механи змининг белгилари ХУЛОСА ................................................................................................................ ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТИ ............................

Кириш Жахон тарихий тажрибасининг курсатишича, мустакилликни кулга киритган, миллий ва ижтимоий озодликка эришган хар кандай мамлак ат , халк ва миллат олдида давлат курилишининг у ёки бу турини , демократияга боришнинг узига хос ва мос йулини , янги жамият барпо этишининг уз андозасини эркин ва ихтиёрий равишда танлаб олиш , хаётга жорий этишдек ута мураккаб ва нихоятда масъулиятли вазифа кундаланг булиб туради . Дунёда давлат хокимиятини ташкил этиш ва бошкарувнинг турли вариантлари ва шакллари мавжуд. Давлат курилишининг у ёки бу туридан кайси бирини узи учун макул деб танлаб олиш айрим шахсларнинг хохиши иродасига эмас, балки мамлакатнинг ижтимоий-иктисодий сиёсий тарихий шарт-шароитларига, ривожланиш даражасига миллий манфаатларга, халкнинг залий турмуш тарзи, анъаналари, урф-одатлар

Бугун биз кураётган хукукий давлат узининг маъно-мохияти, шакли сиёсий ва ижтимоий негизи, асосий тамойилларига кура узига хос хусусиятларга эга булиб, давлатларнинг бошка типларидан жиддий равишда фарк килади. Бу – табиий – конуний жараёндир. «Дунёда бир-бирига айнан ухшаш иккита инсон булмаганидек, бир-бирига айнан ухшаган иккита давлат хам йук. Хар бир давлат бетакрор ижтимоий ходисадир. Хар кайси халк тарихий ва маънавий тараккиётининг хосилидир, унинг узига хос, узига мос маданияти ривожининг натижасидир». Хукукий давлат узининг инсонпарварлик мохияти, адолатпарварлиги, бошка хислат ва фазилатларига кура инсон, унинг моддий, маънавий манфаатларига тамомила зид булган собик совет давлатининг кескин фарк килади. Маълумки, 70 йил мобайнида Ўзбекистоннинг тақдири ва фарвонлиги собиқ Иттиф

референдумида яқдил тасдигини топди. Ўзбекистон Республикаси ҳудуди ва иқтисодий салоҳияти бўлинмаслиги, унинг чегаралари эса дахлсиз бўлиб, давлат ҳимоясида эканлиги тамойили қарор топди. Мустақиллик қўлга киритилиши билан дарҳол республикада демократик ҳуқуқий давлат асослари вужудга келтирила бошлади. Бунинг учун олдинги тоталитар тузум иллатларини тагтомири билан қўпориб ташлашга кескин кири-шилди. Кўппартиявийлик, ғоялар ва фикрлар хилма- хиллиги билан муроса қилиш ҳаётий воқеликка айланди. Бир мафкура ҳукмронлигига барҳам берилди. Умуминсоний қадриятлар, жаҳон тан олган чинакам демократия, инсон эр-кинликлари ва ҳуқуқлари нормаларини қарор топтириш вазифаси қўйилди. Республикада сўзда эмас - амалда ҳокимиятнинг қонун чиқарувчи, ижроия ва судлов ҳокимиятларига бўлиниш тамойили амал қи

жамиятининг ушбу таркибий қисмлари қонунчилик ва ҳуқуқ-тартиботнинг, қатъий интизом ва масъулият-лиликнинг асоси бўлиб хизмат қилади. Республика олдида ўз тараққиёт йўлини танлашдек жиддий вазифа кўндаланг турарди. Унинг зарурлиги республикамиз Президентининг қуйидаги сўзларида яққол ифодаланган: «Жаҳон тажрибаси шундан далолат берадики, ўз давлат-чилигини қўлга киритиш, миллий ва ижтимоий озодликка эришиш ҳеч қаерда енгил ва осонликча бўлмаган. Мустақилликка эришган ҳар бир мамлакат ўз тараққиёт йўлини излайди, янги жамият барпо этишда ўз андозасини ишлаб чиқишга интилади. Ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий вазият, одамлар ўртасида таркиб топган муносабатлар, уларнинг дунёқараши, жумладан диний эътиқоди, руҳияти ва хулқ-атвор нормалари шуни тақозо этади». Давлатимиз бошлиғи, шунингдек, жаҳонда

идрок этиш натижасидир. Бу - таркиб топган ижтимоий воқеликка берилган реал баҳодир. Бу - Ўзбекистон халқининг ижтимоий тараққиётга, муносиб турмуш шароитига интилишидир». 1992 йилнинг 8 декабрида Ўзбекистонда шонли воқеа содир бўлди - Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси қабул қилинди. У республикамиз мустақил ва эркин та-раққиётининг ҳуқуқий асосларини яратиб берди. Ўзбекистон Республикаси давлат тузилиши шакли Конституциямизнинг «Маъмурий-ҳудудий ва давлат тузилиши» деб номланган тўртинчи бўлимининг XVI - XVII бобларида ўз ифодасини топган. Жумладан, 68-моддада шундай дейилган: «Ўзбекистон Республикаси вилоятлар, туманлар, шаҳарлар, шаҳарчалар, қишлоклар, овуллар, шунингдек Қора-қалпоғистон Республикасидан иборат». 70-модда эса, Қорақалпоғистон Республикаси мақомига багишланган. Ун

АСОСИЙ КИСМ Давлат механизми тушунчаси Давлатга ўз ҳокимиятшш амалга ошириш имконини берувчи ташкилий-моддий куч давлат механизмидир. Механизм давлатнинг нимадан ташкил топганлигини кўрсатувчи таркибий ва предметли ифодасидир. Айтиш мумкинки, механизм даааатнинг доимий амал кшгаши, фаолиятининг ифодачисидир. Давлат механизми - давлат органлари ва муассасаларининг давлат ҳукмини, давлат вазифалари ва функцияларини амалга оширувчи яхлит иерархик тизимидир. Келтирилган тавсиф давлат механизмига хос бўлган қуйидаги хусусиятларни белгилаб олиш имконини беради. 1. У давлат органлари ва муассасаларининг яхлит иерархик тизимидир. Унинг яхлитлиги давлат органлари ва муассасалари тамойилларининг, вазифалари ва мақсадларининг ягоналиги билан таъминланади. 2. Давлат хизматчилари (амалдорлар, баъзан б

даражасидаги мажбурлаш қурол (муассаса)ларига - қуролланган отрядлар, қамоқхоналар ва шу кабиларга эга бўлади. Бирон бир давлат уларс и з фаолият юрита о лмайди. 4. Механизм ёрдамида ҳукмронлик амалга оширилади ва давлат вазифалари ижро этилади. Давлатнинг функциялари ва вазифалари ўртасида бевосита ва мустаҳкам алоқа мавжуд. Механизм давлат функциясини бажариш учун яратилган. Давлат органлари ва муасса-салари унинг ўзгарувчан функцияларига мослашиши керак. Агар жамиятда синфий ва миллий зиддиятлардан келиб чиқадиган вазифалар етакчилик қила бошласа, шу билан боғлиқ равишда давлат механизмининг зўрлаш, мажбурлаш органлари биринчи ўринга чиқади. Ўқув адабиётида давлат «механизми» ва «аппарати» тушунчалари моҳияти жиҳатидан бир-бирига яқин деб тушунтирилади. «Механизм» атамаси фақат аппаратн

ва мажбурлаш вазифалари бир-бирига қўшилиб кетади. Кўп асрлар ва минг йилликлар давомида давлат механизми яхши тараққий этмаган, унинг органлари таркиби ва вазифаларига кўра ажратилмаган эди. Кулдорлик, феодализм даврларида, капиталистик давлатнинг бошлангач даврларида ҳам давлат механизмининг асосини ҳарбий муассаса, ички ишлар, молия ва ташқи ишлар муассасалари ташкил этар эди 2 . Замонавий давлат механизми ўта мураккаблиги, органлари ва муассасаларининг турли-туманлиги билан ажралиб туради, йирик қўшимча тизимларга бўлинади. Масалан, давлатнинг олий органлари: ҳокимият, давлат раҳбари, ҳукумат унинг бир қисмини ташкил этади. Улар одатда жамоатчи-лик, оммавий ахборот воситалари диққат марказида бўлиб, жамоатчилик фикрини шакллантиради. Иккинчи қўшимча тизим - ҳуқуқни муҳофаза этиш, суд,

яхлит давлат механизмининг бир қисмидир, давлат таркибида ўз ўрнига эга бўлиб, унинг бошқа қисмлари билан мустаҳкам алоқада бўлади. 2. Давлат органи ўзаро ва орган билан алоҳида ҳуқуқий муносабатларда бўлган давлат хизматчиларидан иборат. Улар расмий ходимлар бўлиб, ўзаро оилавий, фуқаровий ва бошқа муносабатларга киришмайди. Давлат хизматчиларининг мавқеи, ҳуқуқи ва бурчлари қонунчилик томонидан белгиланиб, уларнинг ҳуқуқий ма-қомини таъминлайди. Улар томонидан ҳокимият ваколатла-ридан фойдаланиш ҳажми ва тартиби қонунчилик томонидан белгиланиб, лавозим йўриқномалари, штат жадваллари ва шу кабиларда изоҳланади. Ҳокимият ваколатига эга бўлган, ҳуқуқий ҳужжатлар чиқариб, уларни мустақил равйшда ҳаётга жорий этувчи мансабдор шахслар давлат хизматчилари қаторига киради. Давлат хизматчилари бе

а) ижро этилиши мажбурий бўлган ҳуқуқий ҳужжатлар. Бу ҳужжатлар меъёрий ёки индивидуал (ҳуқуқ меъёрларини қўллашга доир ҳужжат) бўлиши мумкин; б) давлат органлари ҳуқуқий ҳужжатларининг ижроси турли усуллар, шу жумладан мажбурлаш ва ишонтириш тарзида ижро этилишини таъминлаш. 6. Ўз ваколатини амалга ошириш учун давлат органи зарур моддий база билан таъминланади, молиявий маблағлар, банкдлги ҳисобрақами, молиялаш манбаига (бюджет ҳисобидан) эга бўлади. 7. Давлат органи давлат вазифаларини бажаришда фаол қатнашади, бунинг учун тегишли шакл ва усуллардан фойдаланади. Давлат шакли тушунчаси давлатшуносликнинг энг муҳим, сермазмун хусусиятларидан биридир. Ҳуқуқшунос Иван Ильин шу муносабат билан қуйидагиларни таъкидлаганди: «Бу мураккаб ва ғоят масъулиятли масалани эҳтиёткорлик ва мутлақо холис

командаси ўйинни бой бериши турган гап. Тарихчиларнинг шоҳидлик беришича, буюк саркарда Амир Темур бўлажак жанг қандай бориши кераклиги, унинг мазмун-моҳиятини батафсил тушунтирар, шунинг учун ҳеч қачон мағлубият аламини тотмаган экан. Сиёсий ҳаётда ҳам шундай: у жонли одамлар томонидан уларнинг ватанпарварлик муҳаббати билан, уларнинг давлат тушунчаси билан, уларнинг бурчга садоқати, ташкилий кўникмалари билан, уларнинг қонунга ҳурматлари билан яратилади. Буларнинг ҳаммасини инсонда тарбиялаш керак. Бинобарин, давлат шакли ҳақида фақат халқ ҳуқуқий онги даражасини ва олинган кўникмани ҳисобга олган ҳолдагана гапириш зарур. Давлат ва ҳуқуқ назарияси тушунчалари тизимида «давлат шакли» категорияси билан «давлат мохияти» категорияси бевосита боғликдир 4 . Олдинги бўлимларда давлатнинг моҳият

Шу боис - бирон мақсадни кўзлабми ёки беихтиёр равишдами - билмадик, бироқ совет даври муаллифлари аксариятининг асарларида, одатда, давлат «мазмуни»нинг аҳамиятини таъкидлаб, унинг синфийлигига урғу бериларди. Ҳолбуки, шаклсиз мазмуннинг ҳам яшай олмаслиги аллақачонлардан маълум эди. Шунга қарамай, давлат ҳақидаги ижобий гапларнинг қаммаси беистисно унинг мазмунига нисбатан айтиларди. Бундай нуқтаи назарнинг асоссизлигини кўрсатиб ва исботлаб бериш учун ушбу категорияни батафсил қараб чиқиш керак бўлади. Гапни «давлат шакли» тушунчасига оид турли нуқтаи назарлар мавжудлигидан бошлаш ўринли, деб ўйлаймиз. Жумладан, бир хил муагшифлар уни фақат тор маънода изоҳлайдилар. Уларнинг фикрига кўра, бу - фақат бошқарув шакли холос. Бошқа бировлар бу тушунчани кенг маьнода талқин этади. Зеро, улар

тушунчанинг анъанавий ҳисобланган таърифи мавжуд бўлиб, уни аксарият олимлар маъқуллашади, биз ҳам уни асос қилиб олишни тавсия этамиз. Шундай қилиб, давлат шакли деганда, уч таркибий қисми (ёки томони) - бошқарув шакли, давлат тузилиши шакли ва сиёсий идора усули бирликда олинган сиёсий ҳокимият ташкилоти тушунилади (С.А.Комаров). Ушбу таърифга эътироз билдирмаган ҳолда, биз, эъти-борингизни «сиёсий ҳокимият» ҳамда «сиёсий идора усули» деган ибораларга жалб этишни истардик. Бу иборалар бизга таниш мазкур йўналишда тез-тез қўлланади. Фикримизча, бу зарурий шарт эмас. Шунинг учун ҳам баъзи му- аллифлар диққатни чалғитмаслик учун бу ибораларни шундай қўллашади: сиёсий (давлат) ҳокимият, давлат (сиёсий) идора усули. Яна бир жиҳатни таъкидлашни истардик. Биз юқорида давлат шакли унинг мазмуни

ҳамда назарий, сиёсий-ҳуқуқий тафаккур юз йилликлар давомида давлатни ўрганар экан, давлат шаклининг айнан шундай мазмунини нега алоҳида ажратиб кўрсатганлигини тушунишга ҳаракат қилиш керак. Давлат шаклини бундай тушуниш дабдурустдан таркиб топмаганлиги ва ҳозир ҳам унга қўшилмасликларини қайд этиб ўтиш жоиз деб ўйлаймиз. Узоқ вақт давомида давлат шакли бошқарув шакли ва давлат тузилиши шаклидан (биз келтирган таркибда дастлабки иккитасидан) иборат деб ҳисоблаб келинганди. Кейинчалик унга сиёсий идора усули қўшилди. «Давлат шакли » ва «сиёсий идора усули» ўртасига тенглик аломатини қўювчилар ҳам бўлганди. Бунга асос ҳам бор эди. Бироқ, буни кейинроқ «сиёсий (давлат) идора усули» тушунчасини батафсил кўриб чиқиш вақтида яхшироқ тушуниб оламиз. Шунга қарамай, ҳозирги кунда давлат ҳокимияти

уларнинг ваколати фақат ўз ҳудудлари доирасида амалга оширилади. Умумий ва махсус ваколатга эга бўлган давлат органларининг фаолият доираси кенг. Улар кенг миқёсдаги масалаларни ҳал этиши мумкин. Масалан, ҳукумат қонунларни ижро этар экан, давлат барча вазифаларининг ижросида иштирок этади. Махсус (соҳа) ваколатга эга бўлган органлар у ёки бу вазифани, муайян фаолият турини ижро этишга ихтисослашади (молия вазирлиги, адлия вазирлиги). Давлат органлари сайлаб қўйиладиган ва тайинланадиган, коллегаал ва алоҳида бўлиши мумкин. Давлат механизми, унинг олий органлари таснифига бевосита ҳокимиятни тақсимлаш тамойили таъсир кўрсатади. Унга кўра қонунчилик, ижроия ва суд органлари ташкил этилади. Қонунчилик органлари. Одатда қонун чиқариш ҳуқуқи олий ҳокимият вакиллик органларига тегишли бўлади. У

ягона - халқ; у мамлакат аҳолисининг ягона туб манфаатларини ифодалайди. Шу сабабдан қонунчилик, ижроия ва суд ҳокимиятининг мустақиллиги мутлақ бўлмай, нисбийдир. Давлат бошлиги бу органлар-нинг яхлит давлат иродаси манфаати йўлида ва умумдавлат мақсадлари йўлидаги фаолиятнинг мувофиклаштирилиши-ни таъминлаши керак. Замонавий давлатларда давлат раҳбарлари одатда ягонадир: конституцион монархияда - монарх, республикаларда - президент. Монарх конституциявий қарорлар ёки қарор топган анъаналарга кўра, парламентга нисбатан қатор ҳукукдарга эга: сессия чақириш, сессияни тарқатиш (одатда куйи палатада), юқори палата аъзоларини тайинлаш, қонунларни тасдиклаш ва эълон қилиш каби. У партиявий фракциялар кўпчилиги ёки парламент фракциялари коалицияси фикрини эътиборга олган ҳолда ҳукумат раҳбари ва

давлатларда парламентнинг тарқатилиши президент фармони билан расмийлаштирилсада, амалда ҳукумат қарорига кўра амалга оширилади; ҳукуматни тайинлаш учун парламент розилиги талаб этилади. Президентнинг ҳужжатлари ҳукумат раҳбари ёки тегишли вазирлик раҳбарининг имзосисиз амалий кучга эга эмас. Президентлик республикаларида президент - марказий сиёсий фигурадир. Масалан, АҚШ президентига Конституция томонидан кенг ваколатлар берилган. У бир пайтнинг ўзида ҳам давлат, ҳам ҳукумат раҳбари. У 2,5 миллион давлат хизматчиларидан ташкил топган давлат аппаратини бош-қаради. Улардан 1500 федерал идоралар раҳбарларини шахсан ўзи тайинлайди. Фақат олий федерал лавозимларга Се-натнинг розилиги билан тайинлайди. У давлат ҳаётининг турли масалалари бўйича фармонлар чиқаради. Ижроия органлари. Ижроия ҳоки

Ҳуқуқ органлари бирмунча мураккаб, фуқаролик, жиноий, маъмурий, ҳарбий дала, транспорт ва бошқа судлардан иборат тизимдир. Унинг бошида олий ва конституциявий судлар туради. Суд органлари суд юритишнинг процессуал ҳуқуқи томонидан тартибга солинадиган одил судловни амалга оширади. Судлар мустақилдир. Қонунчиликда барчанинг қонун ва суд олдида тенглиги, ишни кўриб чиқишда маслаҳатчиларнинг иштирок этиши, айбдорнинг ҳимояланиш ҳуқуқи каби демократик тамойиллар белгалаб қўйилган. Давлат механизмига давлат ҳокимиятининг асосий кучини ташкил этувчи ҳарбий кучлар, хавфсизлик органлари, полиция (милиция) киради. Милициянинг вазифаси - жамоат тартибини ҳимоя қилиш ва давлатнинг ички хавфсизлигини таъминлашдир. Милиция ўз фаолиятининг турли жиҳатларига кўра тор ихтисосликларга бўлинади. Масалан, си

ажралмас қисмидир, кўп жиҳатдан унинг механизмини (аппаратини) белгилайди. «Бюрократия» тушунчаси кўпинча турлича тушунилади. М.Вебр таъбири бўйича бюрократия - давлат аппарати фаолиятининг ҳамма учун мажбурий бўлган, тартибга солинган жараёнлари устуворлигига асосланган давлат бошқарувининг оқилона ташкил этилишидир. Уларнинг ижро этилиши ким томонидан ва кимга йўналтирилганлигига қараб фаркланмайди. Ушбу тартиб барча учун баробар. Бундай бир хиллаш-тириш давлат амалдорларининг нуқсонларидан кафолатланиши ва суиистеъмолчиликларнинг олдини олишга хизмат қилади. К.Маркс бюрократияга кескин салбий муносабатда бўлиб, уни мутлоқ ёмонлик тарзида баҳолаган. Бошқаришнинг бюрократик усулидан фаркли ўлароқ бюрократизм касаллик бўлиб, бутун дунё давлатларига хосдир. Том маънода бюрократизм «бюро», я

деб баҳолаш мумкин. Бюрократия билан курашишнинг энг амалий воситаси демократиядир. Давлат механизмининг барча бўганлари ус-тидан доимий демократик назоратнинг ўрнатилиши, давлат органлари ходимларининг ҳисобдорлиги ва алмашувчанлиги, ошкоралик ва танқид бюрократиянинг кушандасидир. Илова Давлат органлари таснифи Келиб чи қ иш хусусиятига кўра Ҳ окимият ваколати ҳ ажмига кўра Ваколат турига кўра Ҳ окимият та қ симлани шига кўра Қ арор қ абул қ илиш тартибига бирламчи ҳ осила олий ма ҳ алли й умумий ваколат ли махсус ваколат ли қ онун чи қ арув чи ижро этувчи коллеги ал якка тартибд а судлов

ХУЛОСА Замонавий давлат механизми ўта мураккаблиги, органлари ва муассасаларининг турли-туманлиги билан ажралиб туради, йирик қўшимча тизимларга бўлинади. Масалан, давлатнинг олий органлари: ҳокимият, давлат раҳбари, ҳукумат унинг бир қисмини ташкил этади. Улар одатда жамоатчи-лик, оммавий ахборот воситалари диққат марказида бўлиб, жамоатчилик фикрини шакллантиради. Иккинчи қўшимча тизим - ҳуқуқни муҳофаза этиш, суд, прокуратура органлари, шунингдек, ҳарбий кучлар (армия, полиция, разведка)дир. Улар давлат олий органлари қарорларини бажарадилар. Бунда давлат мажбурлаш усуллари (ҳарбий тазйиқ, полиция чоралари) қўлланилиши мумкин.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РУЙХАТИ

I. Раҳбарий адабиётлар I.1. Каримов И. А. Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура. Т. 1. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 364 б. I.2. Каримов И. А. Бунёдкорлик йўлидан. Т. 4. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 394 б. Каримов И. А. Янгича фикрлаш ва ишлаш – давр талаби. Т. 5. – Т.: Ўзбекистон, 1997. – 384 б. I.3. Каримов И. А. Озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт пировард мақсадимиз. Т. 8. – Т.: Ўзбекистон, 2000. – 525 б. I.4. Каримов И. А. Биз танлаган йўл – демократик тараққиёт ва маърифий дунё билан ҳамкорлик йўли. Т. 11. – Т.: Ўзбекистон, 2003. – 320 I.5. Каримов И.А. Мамлакатимизда демократик ислохотларни янада чукурлаштириш ва фукоролик жамиятини ривожлантириш консепсияси. - Тошкент: Ўзбекистон, 2010. II. Норматив-ҳуқуқий актлар II.1. Ўзбекистон

III. Асосий адабиётлар 3.1 . Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Масъул муҳаррирлар Ҳ.Б.Бобоев, Ҳ.Т.Одилқориев -Т.: “Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси” нашриёт уйи, 2000. 3.2. Davlat va huquq nazariyasi. Mas’ul muharrirlar: H.B.Boboyev, H.T.Odilqoriyev. – T.: TDYI, 2005. 3.3. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. I-жилд. Давлат назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –336 б. 3.4. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. II-жилд. Ҳуқуқ назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –560 б. 3.5. Исломов З.М. Давлат ва ҳуқуқнинг умумназарий муаммолари: ҳуқуқни тушуниш, ҳуқуқий онг ва ҳуқуқ ижодкорлиги.Т.:ТДЮИ,2005. –187 б. 3.6. Исломов З.М. Ўзбекистон модернизациялаш ва демократик тараққиёт сари. – Т.: “Ўзбекистон” 2005. 262б. 3.7. Исломов З.М. Фуқаролик жамияти: кеча, бугун, эртага. –Т.: ТДЮИ, 2002, -87 б. 3.8.

IV.1. Юридик энциклопедия //Таджиханов У. тахрири остида, Тошкент, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош тахририяти, 2001. IV.2. Чиркин В.Е. «Конституционное право зарубежн ы х стран». Москва, «Юрист», 1994. V. WEB ресурслар V.1. http://lex.uz V.2. http://gov.uz V.3. http://pravo/uz

Купить