Davlat shakllari tushunchasi

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	48.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Юриспруденция

Davlat shakllari tushunchasi

Купить

Davlat shakllari tushunchasi Davlat shakli tushunchasi davlat va huquq nazariyasi fanida eng muhim kategoriyalaridan biri hisoblanadi. Davlat shakli kategoriyasi davlat mohiyati kategoriyasi bilan bevosita bog’liqdir. Chunki davlat shaklini bilish orqali davlat hokimiyati qanday uyushtirilganligi uning qaysi idoralar orqali amalga oshirilishi, Ushbu idoralarning tashkil etilish tartibi qanday bo’lishi, ularning vakillik muddati, tuzilishi, o’zaro munosabatlari, markaziy organlar bilan ma’muriy-hududiy birliklardagi mahalliy organlar o’rtasidagi o’zaro munosabat, davlat hokimiyati amalga oshirish usullarini bilish mumkin. Bular orqali esa davlatning mohiyatini, ya’ni uning maqsadi, mazmuni va jamiyatning qaysi kuchlari manfaatlariga xizmat qilishni tushunish mumkin. Shu bilan birga mavjud y

ijtimoiy taraqqiyot jarayonining asosiy belgi, xususiyatlaridan biri davlat boshqaruvi shakliga bog’liqdir. Bugun biz q anday davlat q uryapmiz? Uning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy- ma’naviy va huquqiy negizlari nimalardan iborat? Biz bunyod etayotgan davlatning mazmun-mohiyati, qiyofasi, shakl-shamoyli qanday bo’ladi, degan savollar tug’ilishi tabiiy hol. Shu nuqtai-nazardan olganda yuqoridagi savollarga javob berish davlat shakli kategoriyasiga oid masalalarni ilmiy nazariy jihatdan o’rganishni ahamiyatini va dolzarbligini va naqadar zarurligini ko’rsatib turibdi. Mazkur mavzu MDH mamlakatlari va respublikamizning yetakchi huquqshunos olimlari tomonidan atroflicha o’rganilgan va tadqiqot qilingan. Ular q atoriga O’ zbekiston davlat shaklining o’ ziga xos xususiyatlarini ani q lash va k o’

binobarin, davlat shakli eng avvalo xalq huquqiy ongi darajasiga, xalq tomonidan to’plangan tarixiy siyosiy tajribaga, uning iroda kuchi va milliy xarakteriga bog’liq". Davlat shakli uning mazmun-mohiyati bilan ajralmas har qanday davlat shakli o’zining mazmuni bilan «juft» falsafiy kategoriyalardek bog’lanib ketgan. Mazmun davlat hokimiyatining, subyektining taalluqliligini belgilash imkonini beradi va uni kim amalga oshiradi, degan savolga javob qiladi. Shaklni tushunish esa dav lat hokimiyati qanday uyushtirilganligi. qaysi idoralar orqali namoyon bo’lishi, ushbu idoralarning tashkil etilish tartibi qanday bo’lishi, ulardagi vakolatlarning muddati, davlat hokimiyatini amalga oshirish usullarini tushunishga yordam beradi. Davlat jamiyatining maxsus tarkibiy hududiy tashkiloti sifatid

Boshqa gurush davlatshunos olimlar davlatni funksional dinamik va statik uyushgan tizim sifatida talqin etishni taklif kiladilar. Dav latning shakli dinamik ma’noda — siyosiy (dav lat) idora usuli, statik ma’noda esa — boshqarish shakli va davlat tuzilishi tarzida talqin qilinadi. Yana bir gurush huquqshunoslar davlat shakliga quyidagicha ta’rif beradilar: davlat shakli — davlat organlarining paydo bo’lish tartibi, ularning strukturasi, xususan, davlatning oliy organlari strukturasi, ular o’rtasidagi o’zaro munosabat, xususan davlatning markaziy organlari bilan tarkibiy qismi organlari va mahalliy organlari o’rtasidagi o’zaro munosabat shuningdek, ularning jamiyatga rahbarlik qilish shakli. Davlat va huquq nazariyasi tushunchalari tizimida "davlat shakli" kategoriyasi bilan "d

aytilardi. Bunday nuqtai-nazarning asossizligini ko’rsatib va isbotlab berish uchun ushbu kategoriyani batafsil qarab chiqish kerak bo’ladi. Y u qoridagilarning hammasi yuridik adabiyotlarda davlat shakli b o’ yicha yagona tushunchaning y o’ qligidan dalolat beradi. Ayni paytda ushbu tushunchaning an’anaviy hisoblangan ta’rifi mavjud bo’lib, uni aksariyat olimlar ma’qullashadi, biz ham uni asos qilib olishni tavsiya etamiz. Shunday qilib, davlat shakli deganda, uch tarkibiy qismi (yoki tomom) — boshqaruv shakli, dav lat tuzilishi shakli va siyosiy idora usuli birlikda olingan siyosiy hokimiyat tashkiloti tushuniladi (S.A.Komarov). Ushbu ta’rifga e’tiroz bildirmagan holda, biz, e’tiboringizni "siyosiy hokimiyat" hamda "siyosiy idora usuli" degan iboralarga jalb etishni istar

Davlat shaklining tarkibiy qismlari ularning o’ zaro bo g’ liqligi: a) Boshqaruv shakli. Avval boshdanoq davlatni nazariy jihatdan tushunib yetishda boshqaruv shakli alohida o’rin tutishini ta’kidlashni istardik, qonuniyat shuni taqozo etadi. Davlatga uyushgan jamiyatda davlat hokimiyatini kim va qanday amalga oshirishini aynan shu shakl belgilab beradi. Bu masala insoniyatni juda qadimdan to’lqinlantirib keladi. Arastuning o’zi, undan keyin Aflotun ham qadimgi dunyoda davlat hokimiyatini tashkil etish va uni boshqarishning xilma-xil shakllarini o’rganar ekanlar, bu davlatlarni kim va qanday boshqarishi, ya’ni boshqaruv shakli mezoni bo’yicha davlatlar tasnifini ishlab chiqishga o’rinishgandi. To’la asos bilan aytish mumkinki, ko’p asrlar davomida nazariy siyosiy-huquqiy tafakkur ko’plab,

boshqaruv shaklini mazkur davlatning ijtimoiy-sinfiy mohiyatining, siyosiy mazmunining, sinfiy kuchlar amaldagi nisbatining tashqi ifodasi sifatida ta’riflardilar. Bu sxemaga ko’ra respublika sinfiy kuchlarning bir xil nisbatida paydo bo’lsa, monarxiya boshqa nisbatida vujudga keladi. Albatta, jamiyatning sinfiy tuzilishi, sinfiy manfaatlarning to’qnashuvi, sinfiy kuchlar nisbatini hech kim inkor etmaydi, ular hayotda mavjud bo’lib, davlat tuzilishiga, eng avvalo, hokimiyat tizimi qanday shakllarda tashkil topgani va amal qilishiga, davlatni kim boshqarishiga ta’sir etadi. Biroq ayni paytda, davlat sinfiy belgisi ahamiyatini oshirib yuborishga o’rin yo’q. Biz yuqorida bunday yondashuv uslubiy jihatdan noto’g’ri bo’lib, aksariyat hollarda ko’pgina narsalarni tushuntirib bera olmasligiga mis

hokimiyat tanho amalga oshiriladigan monarxiyaga, tor doiradagi cheklangan shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan aristokratiyaga butun xalq hokimiyatni boshqaradigan demokratiyaga bilganligini eslash o’rinlidir. Q adimgi yunon faylasufining shu qadar uzoqni k o’ ra bilish qobiliyatiga tan berish kerak. Zero, hozirgacha boshqaruv shakli oliy hokimiyat bir kishi tomonidan amalga oshirilishi (monarxiya) yoki u saylab qo’yiladigan vakolatli kollegial organ (respublika)ga taalluqiligiga qarab bilinadi "Monarxiya" atamasi ("monos" - bir,"arxe" -hokimiyat) yunoncha so’z bo’lib, "yakkahokimlik", "yagona hukmdor" ma’nolarini bildiradi. Monarxiya boshqaruv shakli sifatida o’ zining aniq yuridik belgilariga ega. Monarx davlatning jonli timsoli bo’lib, tashqi

Monarxiya hokimiyati vorislik asosida bir avloddan ikkinchi avlodga meros bo’lib o’tadi. Hokimiyatning bir shaxsdan ikkinchisiga o’tishiga xalqning hech qanday aloqasi bo’lmaydi. Monarx muddatsiz va umrbod hokimiyat egasidir. Lekin bundan monarxni faqat tabiiy ilimgina hokimiyatidan ajratar ekanda, deb xulosa chiqarish xato bilardi. Monarxlar a g’ darib tashlangani, o’ ldirilgani, boshqa kishilar bilan almashtirilganiga tarixda misollar k o’ p. Monarx mas’uliyatdan ozod kishi hisoblanadi, ya’ni u o’z boshqaruvi natijalari uchun Aniq yuridik va siyosiy javobgar hisoblanmaydi. Darvoqe, tarixda xalq monarxni javobgarlikka tortgan holatlar haqida ko’pdan-ko’p misollar mavjud (inqiloblarni eslaylik). Monarxiyaning eng gullab-yashnagan davri Yangi davr arafasiga to’g’ri kelib, bu vaqtda uning b

o’zining g’arazli, shaxsiy manfaatlarini ko’zlab, boshqarishda zulmni qo’llaydigan bo’lsa — "noto’g’ri" (zolimlik va istibdod) shaklga ega monarxiyalarni ajratib ko’rsatgandi. Hozirgi zamon olimlari yuridik asoslarnigina hisobga olishadi. Ularga ko’ra, cheklangan monarxiya (feodalizm davrida) tabaqaviy-vakillik hamda konstitutsiyaviy monarxiyaga bo’linadi. Konstitutsiyaviy monarxiya o ’ z navbatida duelistik va parlament (kapitalizm davrida) k o’ rinishlarga egadir. Konstitutsiyaviy monarxiya burjuaziya jamiyatining shakllanish davrida paydo bo’lgan. U shunday boshqaruv shaklidan iboratki, bunda monarx hokimiyati vakillik organi tomonidan cheklangan bo’ladi. Bu esa, parlament tasdiqlaydigan konstitutsiyada mustashkamlanadi. Uni o’zgartirishga monarxning haqi yo’q. Shu asosda dualis

aylanib qoladi, degan ma’no kelib chiqmaydi. Bu shiro davriga oid xato bo’lib, u vaqtda monarxiya umri tugab bo’lgan bir narsa sifatida ro’yxatdan chiqarib yuborilgandi. Agar shunday bo’lsa — yuz ming yillab yashab kelgan boshqaruvning bu shakli hozirgacha ba’zilarning e’tiborini tortib kelayotganini qanday izoshlash mumkin? Chunonchi, 1975 yili Ispaniya xalqi plebessit (referendum)da monarxiyani qaror toptirishga ovoz berdi. SSSR barham topishi bilan ko’pchilik respublikalar (Rossiya, Ukraina) da monarxiyaning qayta tiklanishi ehtimoli haqida gaplar bo’ldi. Albatta, buni izoshlashning qiyin joyi yo’q. Mashaqqatli damlarda, iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy hayotda hukm surayotgan beqarorlik sharoitlarida aksariyat odamlar hokimiyat tepasiga monarxning "millat otasi"ning, "millatl

Kapitalizm davri parlamentar (parlament) respublikasi hamda prezidentlik respublikalarini vujudga keltirdi. Parlamentar respublikalarning boshqalardan farq qiluvchi xususiyati hokimiyat pog’onalarida kelishmovchiliklarning bilmasligidir. Zero, ijroiya hokimiyati boshlig’i (bosh vazir) va uning mahkamasi parlament, to’g’rirog’i, parlament ko’pchiligi tomonidan tayinlanadi va nazorat qilinadi. Hukumat qonun chiqaruvchilar ko’pchiligining qo’llab-quvvatlab turgan muddatlardagina o’z vazifalarini bajara oladi. Bunday ko’pchilikdan mahrum bo’lganda esa, mazkur hukumat iste’foga chiqishga majbur bo’ladi. Odatda, parlament respublikalarida prezident katta rol o’ynamaydi, ijroiya hokimiyati go’yo qonun chiqaruvchi hokimiyatning davomi sifatida ish olib borishi tufayli hokimiyat tarmoqlari o’rtasid

tomonidan saylangan prezident umummilliy manfaatlar ifodachisi, millat ramzi bo’lishi (har qalay shunday bo’lishi kerak ham) boshqaruv prezidentlik shaklining ijobiy tomonidir. Mazkur shakl butun vakolatni bir shaxsga beradi va u favkulodda holatlarda mas’uliyat va rashbarlikni o’z qo’liga oladi. Boshqaruvning prezidentlik shakli, odatda, parlament shakliga nisbatan yuqoriroq darajadagi siyosiy barqarorlikni ta’minlaydi. Zero, hukumat (prezident) konstitutsiyada belgilab qo’yilgan qat’iy muddatga saylanadi. Prezidentlik boshqaruv shaklining zaif joylari ham mavjud. Boshqaruvning parlament shaklidan farqli o’laroq. U hokimiyatning ijroiya va qonun chiqaruvchi tarmoqlari o’rtasidagi ziddiyat va mojarolarni, shuningdek, konstitutsiyaviy inqiroz ehtimolini istisno etmaydi. Bunday vaziyat, chun

davlatdan 140 tasida Prezident lavozimi mavjud bo’lib, ularning aksariyati prezidentlik respublikasidir. Bular AQSH, Fransiya, Argentina, Braziliya, Meksika, Rossiya Federatsiyasi, Gonduras, Gambiya, Urugvay va boshqalardir". Davlat shaklining tarkibiy qismlari ularning o’zaro bog’liqligi: b) Tuzilish shakli. Ma’lumki, har qanday davlat muayyan hududda joylashgan. Uning fuqarolari sham xuddi shu hududda istiqomat qilishadi. O’zining ijtimoiy funksiyalarini bajarish - fuqarolarning iqtisodiy turmushi va himoyasini tashkil etish, sug’urta zashiralarini yaratish va hokazolar uchun davlat turli xil faoliyatni amalga oshiradi. Ammo aholining soni ancha ko’p, hududiy o’lchami katta bo’lgan sharoitlarda bir markazdan turib bu faoliyatni amalga oshirish - qariyb uddalab b’lmaydigan vazifadir,

tuzilmalari hamda o’z hokimiyat va boshqaruv organlariga ega bo’lishgan. Albatta, davlat o’z hududiy tuzilmalarining oddiy yig’indisidan iborat emas. Lekin bu tuzilmalarsiz davlat mavjud bo’la olmaydi. Endi biz davlat tuzilishini ta’riflab berish masalasiga o’tamiz hamda davlat tuzilishi shakli deganda nimani tushuniladi, degan savolga javob beramiz. Davlatshunos olimlar tomonidan bu tushunchaga ko’plab ta’riflar berilgan. Lekin ular bir-birlaridan unchalik katta farq qilmaydi. Ularning qariyb barchasi davlat tuzilishi shakli deganda davlat hokimiyatining ma’muriy-hududiy tashkil etilishi, davlat bilan uni tashkil etuvchi qismlar o’rtasidagi, davlatning alohida qismlari o’rtasidagi, markaziy va mahalliy organlar o’rtasi dagi o’zaro munosabatlar xarakterini tushunish kerak, deb hisoblashadi

mashalliy organlar ustidan nazoratning qay turini amalga oshirishiga qarab, unitar davlatlar markazlashgan va markazlashmaganga bo’linadi, Bundan tashqari ba’zi unitar davlatlarda bir yoki bir necha hududiy bo’linmalarga boshqalardan imtiyozliroq suquqiy maqom berilishi mumkin. Bunday unitar davlat nisbiy ma’muriy mustaqil muxtoriyat (avtonomiya)ga ega bo’ladi. Davlat tuzilishining yuqoridagi shakli hududiy bo’linmalarning maxsus manfaatlarini hisobga olish zarur bo’lgan joylarda qo’llaniladi. Mazkur avtonom tuzilmalarda izini-izi boshqarish huquqi boshqa aholiga qaraganda kengroq bo’ladi. Biroq muxtoriyatlar mustaqilligiga markaziy hokimiyat belgilagan doiradagina yo’l qo’yiladi. Yana bir jihatni hisobga olish kerak. Unitarizm yer egaliklari, knyazlik va boshqalarga bo’linib ketgan feodal

o’zlariga o’xshash davlatlar bilan birlashishni talab qilayotganiga ishonch hosil qiladilar. Shunday qilib, ular mazkur birlashuv nimalardan iborat bo’lishi hamda qanday qonuniy tartibda bu amalga oshirilishi haqida shartnoma tuzib, yagona davlatni barpo etadilar. Bu birlashuv, odatda, "abadiy" deb e’lon qilinadi. Shveytsariyada xuddi shunday voqyea sodir bo’lgandi. U yerda kuchli qo’shnilarga qarshi kurash davomida dastlab 1321 yili Uri, Shvits, Nidvalden va Obvalden deb nomlangan kichik davlatlar (kantonlar) strategik birlashishdi va keyinchalik "ittifoq yorlig’i"ni taqishdi. 1332 yili ular federatsiyasiga Lyutsern kantoni qishildi. 1352 yili Syurix, Glarus va Sug federatsiyaga birlashdi. 1353 yili Bern "abadiy" qo’shildi. 1415 yili Aargau kantoni Avstriyadan ajra

Mumtoz ma’nodagi federativ davlatlar pastdan yuqoriga, kichikdan kattaga, ko’plikdan birlikka shaklida tipik tarzda paydo bo’lgan. Bunda federal konstitutsiyalar siyosiy jihatdan o’sib-chatishib ketadigan kichik davlatlar aynan nimalarda o’z mustaqilliklarini saqlab qoladi-yu, nimalarda yo’qotishlarini belgilab beradi. Odatda, ularning har biri uchun alohida taalluqli bo’lgan hamda hamdo’stlik birligiga xavf solmaydigan hamma narsada ularga mustaqillik beriladi. Agar, mabodo, ittifoq davlati o’z vakolatini suviste’mol qilib, mahalliy ishlarga aralashadigan bo’lsa, mahalliy mustaqillik tarafdorlari federal konstitutsiyaga ishora qilib: "Biz - federalchilarmiz' Bizning davlatimiz unitar emas, federativ davlatdir", deyishadi. Shunday qilib, asosli ravishda ta’kidlaganidek, "f

bittasiga singib ketish yoki qo’shilish orqali birlashgan. Millatlar aralashib, xalqlarning unitar siyosiy shakl doirasida siyosiy farqlanish jarayoni nihoyasiga yeta boshlagandi. Shunday qilib, tarixda yirik davlatlar vujudga kelishining ikki yili mavjud. Har ikki yil bir nechta yoki ko’pchilik alohida-alohida davlatlardan boshlanadi. Birinchi yil — shartnomaviy birlashuv (federatsiya) yili; ikkinchisi — unitar davlatga iqtisodiy va madaniy chatishib ketishning siyosiy qo’shilishi yo’li. Federativ tuzum o’z asoslariga ega ekanligini ta’kidlash zarur. Bu asoslarsiz u yo "qog’ozda" qolib ketadi yoki "soxta federatsiya"ga aylanib, mamlakatni parchalanish, zaiflashuvga olib keladi hamda adoqsiz ichki nizolar to’ntarishlar, fuqarolik urushlari va fitnalarga yo’l ochadi. Federat

qatiyan bosh tortib kelmoqda. Qo’shma Shtatlar esa, o’z tarkibiga Kanadaning kirishiga hech rozi bo’lmayapti. "Shunday hududiy etnik va xo’jalik miqyoslari mavjudki, - yozadi bunday miqyoslarda federativ shakl butunlay foydasiz: u tartibni hayot va xo’jalik xavfsizligini yengillashtirish o’rniga uni bema’nilarcha qiyinlashtiradi. Aynan shuning uchun ham bironta jiddiy va tajribali siyosatchi Sho’rolarning go’yo "federativ tuzum"ni amalga oshirayotganiga hech qachon ishona olmagan. Shuning uchun sham "butun jahon Sovet Itgifoqi so’zlari bir vaqtning o’zida ham yuridik ahmoqlik, ham siyosiy aldamchilik bo’lib yangraydi'. Uchinchi asos shundam iboratki, shartlashayotgan davlatlar bir-birlariga haqiqatan ham strategik, ham xo’jalik, ham siyosiy jihatdan aniq eshtiyoj sezish

tarzdagi ittifoqi uzoq yashay olmaydi - uni unitar davlat shakliga almashadi yoki o’zining barcha ishtirokchilarini sharob qilib, o’zi ham halokatga uchraydi. Nihoyat, xalqqa (yoki xalqlarga) kelishish san’ati yoki siyosiy murosa iste’dodi hadya etilgan joyda federatsiya vujudga kelishi mumkin. Kelishish san’ati iroda intizomini, umumiy ish uchun vatanparvarlik sadoqatini talab qiladi. Siyosiy murosa qobiliyati ikir-chikirlarni orqaga surib, asosiy masalalarda birlashishga erishishdan iborat. Xalqda bunday fazilatlar asrlar davomida tarbiyalanib boradi. Federatsiya asoslari shulardan iborat. Faqat ularni chuqur bilib va anglab olgandan keyingina, bizning fikrimizcha, federatsiya singari murakkab siyosiy hodisa shaklida bashs yuritish mumkin. Shunday qilib, federatsiy o’z tarkibidagi subyek

asholisining sonidan qat’i nazar, teng vakillik tamoyilidan foydalaniladi. Ikkinchi palata davlatning barcha aholisi manfaatlarini ifodalash uchun tuziladi. Qish fuqarolik federatsiya rasmiy belgilaridan biri bo’lib, bu har bir fuqaro ayni vaqtda ham federatsiyaning, ham tegishli davlat tuzilmasi (masalan, respublika)ning fuqarosi hisoblanishini bildiradi. Federativ davlatda garchi uning subyektlari o’z shuquqiy tizimlarini tuzishlari, o’z konstitutsiyalariga ega bo’lishlari mumkin bo’lsada. yagona markazlashtirish tamoyili asosidagi huquqiy tizim amal qiladi. Biroq bu, konstitutsiya ham, qonunlar ham federal konstitutsiya va qonunlarga to’la muvofiq kelishi va ularga zid bo’lmasligi shart bo’lgan subordinatsiya va qonunlar iyerarxiyasi doirasida amal qiladi. Federatsiya subyekti konstitut

kerak bo’ladi. Boshqacha aytganda, millatlarning iz taqdirlarini o’zlari belgilash tamoyili davlat yaxlitligiga putur yetkazilmasligi lozim. Hozirgi sharoitlarda federativ davlatda mil latlarning o’z taqdirlarini izlari belgilash huquqini amalga oshirish shunchalik murakkabki (xo’jalik munosabatlarining uzilishi, etnik jihatdan ozchilikni tashkil etganlarning muammolari, to’qnashuvlar, jumladan, qurolli to’qnashuvlar, qochoqlar, inson huquqlarining buzilishi, ishlab chiqarishning pasayib ketishi), federatsiyadan chiqish uchun qilingan har bir da’vatning xalq, millat uchun qanchalik qimmatga tushishini yaxshilab muloshaza qilish zarur. Albatta, hayot g’oyat murakkab, yuz berishi mumkin bilgan har bir nohush hodisani oldindan kirish qiyin. Prezidentimiz aytganidek, har bir millat o’z taraqqi

ikkinchi tamoyil - ham federatsiya, ham fede ratsiya subyektlari hamkorlikda hal etadigan, ya’ni bir xil vakolatga ega bo’lgan masalalar ro’yxatini belgilash tamoyili; uchinchisi - uch soxavmi vakolatlar tamoyili. U (federatsiya subyektlari) shtatlar, respublikalar, yerlar, kantonlar bo’yicha federal vakolatlarni hamda federatsiyaning o’zi va federatsiya subyektlarining birgalikda hal qilish huquqni beruvchi vakolatlarni belgilashni ko’zda tutadi. Ba’zi federativ davlatlar (masalam, Rossiya) amaliyotda vakolatlarni taqsimlashning shu vakolatlarning ixtiyoriy topshirish usuli ham paydo bo’lganligiga e’tiboringizni qaratishni istardik. Bu qoida federatsiya subyektning markazga qatiy tobeligi masalasini ancha yumshatadi hamda vakolatlarni taqsimlash tamoyilining ixtiyoriyligidan dalolat berad

Hozirgi zamon sharoitlarida federativ davlatda millatlarning o’z taqdirlarini o’zlari belgilash huquqi tamoyilini amalga oshirishning ijtimoiy qimmati shu qadar kattaki (xo’jalik aloqalarining buzilishi etnik kamchilikni tashkil etuvchi elatlar muammolari, mojarolar, shu jumladan, qurolli nizolar, qochoqlar. inson huquqlarining poymol etilishi, ishlab chiqarishning pasayishi), federatsiyadan chiqish da’vatini o’rtaga tashlovchilar, eng avvalo, bunday g’oyalar xalqqa, millatga anchaga tushishini yaxshilab muloshaza qilib olishlari kerak. Albatta, hayot juda murakkab, yuz berishi mumkin bo’lgan barcha holatlarni nazarda tutishning sira ham iloji yo’q. Har bir xalq, Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, o’z taraqqiyot yo’liga ega bo’lishi kerak. Faqat bu yil boshi berk ko’chaga olib bormasligi s

palatadan iborat edi. RSFSR Oliy Kengashi muxtoriyatga asoslangan federatsiyaning oliy organi sifatida yolg’iz bir palatadan iborat qilib tuzilgandi. Bundan tashqari ittifoqdosh respublika federatsiyadan chiqish huquqiga ega bo’lib, na muhtor respublika va na muhtor viloyat bunday huquqqa ega emasdi. Hozirgi vaqtda Rossiya, AQSH, Braziliya, Xindiston federativ davlatlar sifatida mavjud. Odatda, federatsiya normativ shartnoma asosida (1922 yili SSSRning tashkil topishi) yohud konstitutsiya qabul qilinishi asosida vujudga keladi (A+SH, 1787 yil). Konfederatsiya davlatlarning shunday ittifoqidan iboratki; u qat’iy muayyan maqsadlar (siyosiy, sharbiy, iqisodiy maqsadlar) yo’lida shartnoma yoki bitim asosida tuziladi hamda muvaqqat xarakterga ega bo’ladi. Konfederatsiya keyinchalik yo federatsi

$munosabatlari va sh.k.larni ko’p ko’rgan. Biroq, bo’lar endi davlatlaro birlashmalarga kiradi. Davlat shaklining tarkibiy qismlari ularning izaro bo\\liqligi: v) Davlatning siyosiy rejimi. Mazkur tushuncha ilmiy doiralarda nisbatan yaqinda - XX asrning 60-yillarida paydo bo’ldi. Shu zahotiyoq u olimlar dunyosida jiddiy munozaralarga sabab bo’ldi. Jumladan, ulardan ayrimlarining fikricha, "siyosiy rejim" so’zining sintezlash mohiyatiga ko’ra, "davlat shakli" tushunchasining sinonimi sifatida qaralishi kerak edi. Boshqalarning fikriga kira esa, siyosiy rejim umuman davlat shakli tarkibidan chiqarib tashlanishi zarur. Zero, deb tushuntiradi ular, davlatning amal qilishi siyosiy emas, balki davlat rejimini tavsiflaydi. Bu munozaralar oxir-oqibatda siyosiy (davlat) rejimini tush$

tashqari" obyektlar - cherkov, ommaviy harakatlar va boshqalar) davlatning, uning mohiyati, funksiyalari, shakl va uslublarining jiddiy ta’sirini his etib "turadi. Shunday qilib, davlat shaklini tavsiflashda siyosiy rejim tor ma’noda (davlat rashbarligi usul va uslublari yig’indisi) ham, keng ma’noda tushunilganda (shaxsning demokratik huquqlari va siyosiy erkinliklarining kafolatlanish darajasi, rasmiy konstitutsiyaviy va huquqiy shakllarning siyosiy hayot voqyeligiga mos kelish mezoni, hokimiyat tarkiblarining davlat va ijtimoiy hayot shuquqiy asoslariga munosabati xarakteri) ham katta ahamiyatga molikdir. Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda to’la asos bilan shuni aytish mumkinki, siyosiy rejim davlat hokimiyatining aholi bilan-o’zaro munosabatlari qanday qilib va qanday usullar

monarxiyaga (podshoshlikka) xosdir. Despotik rejimlar qadimda paydo bo’lgan. U hokimiyatni boshqarishdagi o’ta o’zboshimchalik, fuqarolarning davlat oldidagi to’la huquqsizligi, boshqarishda hech qanday huquqiy va axloqiy asoslarning bo’lmasligi bilan ajralib turadi. Despotiya sharoitida mustaqil harakat qilish, norozilik bildirish, qashr-g’azab izhor etishi mumkin emas - ular darhol bostiriladi. Bunday bostirishlar chog’ida qo’llaniladigan jazolar o’ta shafqatsizligi bilan ajralib turadi va ayni paytda jazo "jinoyat"dan ancha dashshatli bo’ladi. Nega shunday qat’iy choralar ko’rilardi? Dahshat va qo’rquv urug’ini sochish uchun shunday qilinardi. Despotiya odamlarni dahshatda ushlab turishga asoslangan rejimdir. Monteskye despotiyani ta’riflar ekan, hamma hukmdorning jazoga ko’tari

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov asarlari 2. .I.A.Karimov «O‘zbekiston: milliy istiqlol, iqtisodiyot,siyosat,mafkura» T.1.- Toshkent. “O‘zbekiston”, 1993yil.-364 b. 3. I.A.Karimov «Bizdan ozod va obod vatan qolsin» T.2-.Toshkent, “O‘zbekiston”, 1996yil.-380 b. 4. A.T. To‘laganov: «Davlat shokimiyatining vakillik va o‘zini o‘zi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etish». O‘quv qo‘llanma. T., «Universitet». 1996 y. 5. A.T. To‘laganov: «Davlat shokimiyatining vakillik va o‘zini o‘zi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etish». Darslik T., 2002 y. 194-bet. 6. U Tojixonov, X. Odilqoriyev, A. Saidov: «O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy shuquqi». Darslik. T., «Sharq» 2001 y. 750-bet. 7. «Izbekiston Respublikasining ko

Купить

Информация о документе

Продавец

Davlat shakllari tushunchasi

Похожие документы