Davlat va huquq nazariyasi fanining o’rganilish metodlari - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	107.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Davlat va huquq nazariyasi fanining o’rganilish metodlari

Купить

“Davlat va huquq nazariyasi” kafedrasi Davlat va huquq nazariyasi fanining o’rganilish metodlari. 1Kurs ishi

Reja: I. Kirish. 1.Davlat va huquq nazariyasi fanining metodi tushunchasi va uning o’ziga xos xususiyatlari. 2.Davlat va huquq nazariyasi fanining metodlari turlari. II.Xulosa. III.Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 2

KIRISH Bu mavzuni o’rganishni o’ziga xos xususyatlari har bir fanni o’rganish uchun uni metodlar orqali o’rganiladi va bu fan haqida to’liq malumotga ega bo’lishga hizmat qiladi.Bu fanni metodlarini dolzarbligi davlat va huquq haqidag bilimlarning umumlashtirish, tizimlashtirish, tasniflash. Davlat-huquqiy institutlarni vujudga kelishi, barqarorlashuvi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlarini ochish, ularni mohiyat nuqtai- nazardan izohlashning maxsus usullarini ochib beradi. Shunga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 23 fevraldagi 101-sonli farmoyishiga binoan Prezidentimiz I.Karimovning «Mamlakatimizni modernizasiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor maqsadimizdir hamda Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonlig

Mustaqillik yillari maboynida yurtimizda d е mokrat huquqiy davlat va bozor iqtisodiyotini qaror toptirish yo’lida huquqiy jihatdan ko’pgina ishlar qilindi. R е spublikada huquqiy muassasalarning izchil tizimi shakllantirilmoqda. Biz o’ta noyob huquq yodgorliklariga, b е nazir ilmiy yuridik m е rosga egamiz. Bular–«Av е sto» Burhaniddin Marg’inoniyning « Al- Hidoya», Amir T е mur «Tuzuklari», A. Xallofning «Usulul fiqx» asarlari va boshqalardir. Milliy tariximiz, davlatchiligimiz ravnaqi va umumbashariy taraqqiyot rivojiga b е baho hissa qo’shgan alloma ajdodlarimizning huquq va uning jamiyat hayotidagi ahamiyati hususida qoldirgan ilmiy m е rosi,siyosiy – huquqiy qarashlari har tamonlama o’rganishga munosibdir. Ushbu huquqiy qadriyatlarni bugungi avlod huquqiy tafakkuriga, ongu shuuriga s

fikr, mulohaza yuritish mumkin. D е mak, har bir shaxs huquqiy bilim va ilm olishi lozim, shundagina davlatda o’z o’rniga, mavq е iga ega bo’lishi mumkin Har bir fanni aniqlash uchun bu fanning umumiy fanlar tizimida tutgan o’rni, roli va ahamiyati,o’rganiladigan ob'еktini bilish zarur bo’ladi.Boshqa fanlar hatori «Davlat va xuquq nazariyasi» insonlarning faoliyat doirasini ifodalab bеruvchi fan sifatida o’z oldiga shunday vazifani qo’yadi, ya'ni: birinchi navbatda, davlat va huquq to’g’risidagi hodisalarni, bu hodisalarning jamiyatdagi o’rni xuquqiy fikrlarning ob'еktivligi borasidagi bilimlarni ishlab chiqish va uni nazariy jihatdan ma'lum bir tizimga solishni ko’zlaydi. Davlat va huquq to’g’risidagi ilm - bu davlat-huquqiy hodisalarning paydo bo’lishi, rivojlanishi va am

Metod- biror narsaga erishish yo`li, bilish usuli, tabiat va ijtimoiy hayot hodisalarini o`rganish, bilish, tadqiq etish usuli Davlat va huquq nazariyasi metodologiyasi- o`z predmeti, tadqiqot mavzulari o`rganish, va talil etishda qo`llanadigan metodlar yig`indisi, hosil qilinadigan bilimlarning umumlashtirish, tizimlashtirish, tasniflash. Davlat-huquqiy institutlarni vujudga kelishi, barqarorlashuvi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlarini ochish, ularni mohiyat nuqtai-nazardan izohlashning maxsus metodlari, prinsiplari va vositalari ilmiy tizimi. Davlat va huquq nazariyasi fanining obyekti- davlat va huquq. Obyekt- fan qaysi narsalar haqida bilim yaratib, uni tizimga solsa, shu narsa uning obyekti metodologik fan sifatida- yurisprudensiya uchun asosiy tushunchalar, kategoriyalar, umumi

Sistemali-strukturali usul- fan va uning predmetini mustaqil ijtimoiy sistema sifatida, uni davlat va huquqni jamiyat hayotining boshqa hodisalari tizimida o`rganish , uning strukturasi, hodisalarni tarkibiy element sifatida bilish usuli. Unda quyidagilarga e`tabor qaratiladi a) sistema qismlari bir butun kompleks b) sistema tashqi muhit bilan aloqador c) tahlil qilinayotrgan sistema boshqa yirikroq sistemaning tarkibiy qismi d) o`rganilayotgan sistemaelementlari kichik sistemalarni hosil qilishi . Qiyosiy- huquqiy usul- qiyoslash, taqqoslash, chog`ishtirish orqali davlat va huquq voqeliklarini o`rganish, ularning o`ziga xos jihatlari va xususiyatlarini aniqlash usuli . Aniq-sotsiologik usul- davlat va huquq masalalarini davlat idoralari faoliyati, davlat va jamiyat boshqaruvini huquqiy ta

tasodifiy hodisalarni tushunishni tubdan o’zgartiruvchi, dunyoni yangacha ko’rish, yangacha idrok etish metodi sifatida maydonga chiqmokda. Jonsiz materiya hamda inson faoliyatining iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy, huquqiy va boshqa sohalaridagi tarixiy jarayonlar rivojining sabablari va shakllari yangicha talqin etila boshlandi. Hodisalarni biologik va ijtimoiy evolyutsiyannng mustaqip omili sifatida yangicha tushunish, o’zidan o’zi tashkil bo’luvchi jarayonlarda uning rolini e’tirof etish yuzaga kelmoqda» 4 U yana shunday davom etadi: «Xullas, aftidan, so’z oz emas-ko’p emas - ijtimoiy fanlar paradigmasi (namunasi)ni yangalash, determinizm (tabiat va jamiyat barcha hodisalarining ob’yektiv qonuniyligi va sababiy bog’likligani tan oluvchi falsafiy konsepsiya)ni avvalgacha tushunish va e’tirof

sotsiologizmning rivojidan qidirish kerak. Aynan shu davrda A.YA.Vishinskiy o’z izdoshlari yordamida mamlakatni ma’muriy buyruqbozlik asosida boshqarish ehtiyojlariga muganosib huquq nazariyasini qaror toptirdi.1938 yili sobiq sovet huquqshunoslik fani xodimlari-ning Butunittifoq kengashi tomonidan ilgari surilgan quyidagi taklif huquqni yangicha tushunishga asos qilib olindi: «Sovet sotsialistik huquqi sotsialistik davlat tomonidan belgalangan yoki tasdiqlangan hamda ishchilar sinfi va barcha mehnatkashlar irodasini ifodalovchi xulq-atvor qoidalari (normalari) majmui bo’lib, ularning qo’llanilishi sotsialistik davlat tomonidan majburlov kuchi bilan ta’minlanadi»Hozirgi zamon davlat va huquq nazariyasi uchun ob’yektivlik tamoyili ham katta ahamiyat kasb eta borib, ilmiy xulosalar va takl

olish shart. Bu esa, har qanday tajribani o’zlashtirishga jiddiy yondashishni talab qiladi.Davlat va huquq nazariyasining metodologaya sifatidagi ahamiyati davlat faoliyatining muayyan sohalarida huquqiy tartibga solishning qoida va shartlarini o’rganuvchi maxsus sohaviy yuridik fanlar uning qonuniyatlaridan foydalanishida yorqin namoyon bo’ladi. Biroq, davlat va huquqni bilishning ham maxsus, ham alohida metodlari shunday bilish vositalarini qo’llashdan iboratki, ular faqat davlat- huquqiy reallikning o’ziga xos sohalarini o’rganishgagina yaraydi. Alohida metod orasida, bizningcha, aniq-sotsiologik, qiyosiy-huquqiy, rasman-yuridik (qat’iy normativ), huquqiy modellashtirish, shuningdek, matematik, matematik-statistika, kibernetika va boshqa metodlarni aytib o’tish kerak.Qabul qilingan qaro

Mazkur qonunlarning qabul kilinishi bilan bozor mexanizmlarini rivojlantirishining mustahkam poydevori yaratildi. ” 7 Shuni ta’kidlash joizki, huquqshunos olimlar bu metodga ancha yuksak baho beradilar, ba’zan baholari shu qadar jonli va ehtirosli bo’ladiki, bu ta’rif-tavsiflarni badiiy nasrdan deyarli farq qilolmaysiz. Mana ulardan biri: «Bu vositadan foydalanib (rasmiy yuridik metod nazarda tutiladi), huquqiy materiyaning ich-ichiga kirib borish, huquq anatomiyasini ikir-chikirlarigacha bilib olish mumkin. Huquq va uning tarkibiy qismlarini, qonunlarni, ayrim huquqiy tavsiyalarga «ishlov berish», ushbu metodni jarroh pichog’idek qo’llash bilangana yuridik norma qanday qismlardan iborat ekanligani, uning sanksiyasi qanday tuzilishi kerakligani, har bir normativ-huquqiy hujjat uchun majbur

ziddiyatli va xilma-xilligani hisobga oladigan bo’lsak, metodlarning butun bir majmuini qo’llash zarurati tushunarli bo’lib qoladi.Ular orasida huquqiy modellash metodini alohida ko’rib chiqish joiz. Uning asosida o’xshashlik g’oyasi, turli xil ob’yektlar o’rtasida o’zaro bir xil mutanosiblik qaror topishi mumkin, degan taxmin yotadi. Unga ko’ra, bunday mutanosiblik o’sha ob’yektlardan birining tavsifi (modeli)ni bilib olish asosida boshqasi (asli) haqdda etarli anshdshk bilan mulohaza yuritish imkonini beradi.Davlat va huquq nazariyasining fanining prеdmеti bo’lib, jamiyat bilan jamiyat o’rtasidagi ko’p qirrali va murakkab harakatlar, jamiyatning siyosiy tizimidagi davlat va huquqning roli va o’rni xizmat qiladi.Bu fan nafaqat davlat-huquqiy hodisalarni va jarayonini o’rganibgina qolm

Ikkinchidan , bu fan umumnazariy fan, zеro u jamiyatda davlat va huquqning paydo bo’lish va rivojlanish umumiy qonuniyatlarni ochib bеradi. Uchinchidan , bu fan falsafiy hususiyatga ega. Chunki davlat va huquqning paydo bo’lish va rivojlanish qonuniyatlarni falsafaning (dial е ktik va tarixiy mat е rializm) qonunlariga asosan o’rganadi. To’rtinchidan bu fan amaliyot bilan bo’g’liqdir. Chunki u O’zb е kistonda d е mokratik huquqiy islohotlarni amalga oshirishda nazariy asos bo’lib hizmat qiladi. U shaxs, jamiyat, davlat va huquqning rolini oshirishda amaliy har е kt е rga ega. B е shinchidan, bu fan o’quv - tarbiyaviy ahamiyatga ega. Chunki u kishilarning jamiyat, davlat va huquq tug’risidagi bilimini oshirmasdan, balki ularda huquqiy bilim, huquqiy tarbiya, huquqiy ong va huquqiy madaniya

solishning va bu munosabatlarning rivojlanish tеndеnsiyasini tartibga solishning butun bir mеxanizimini ochib (ko’rsatib) bеradi. Boshqa fanlar kabi davlat va huquq nazariyasining prеdmеti ham o’zgarmasdan qolmaydi. Sotsial (ijtimoiy) tajribadan kеlib chiqqan holda fan o’z oldiga muhim va zarur vazifalarni o’rganishni qo’yadi. Birinchi navbatda quyidagi muammolarni o’organish turadi:Hokimiyat apparati va boshqaruvni shakllantirish va rivojlantirish qonuniyatlarini; Dеmokratiyani rivojlantirish, vakillik tizimini shakllantirish yo’llarini; huquq tizimini takomillashtirish va qonunchilikni tizimlashning asosini ishlab chiqish, ularning amalda tatbiq etlishi yo’llarini; Davlat va huquqning ijtimoiy munosabatlarga nisbatan ta'sir dorasini aniqlash va boshqalar; Hozirgi paytda dunyoning bar

yetish bilan bog‘liqdir. Bu holat yaqin- yaqingacha fanda barcha metodlar umumiy- universal va shuning uchun barcha fanlar, bilim sohalari, o‘quv darsliklariga xos hamda umumiy bo‘lmagan - alohida metodlar bo‘lib kelgani bilan izohlanadi.Kommunistik mafkura hukmronlik qilgan davrlarda dialektik-materialistik metodlar umumiy va ayni paytda eng to‘g‘ri metod deb hisoblab kelindi. Hozirgi vaqtda ko‘pchilik jamiyatshunos olimlarning marksizm-leninizmning o‘ziga ham, uning davlat-huquqiy hodisalar va jarayonlarni tasvirlash, tushuntirish va istiqbolini aytib berishdagi qobiliyatiga ham qarashlari tubdan o‘zgardi. Mazkur o‘zgarishlar ko‘pqirrali xarakterga ega. Ularning ayrimlari butun jamiyatshunoslikning umumiy metodologik inqirozi bilan bog‘liq. Ba'zilari butun ilmiy bilimlar sohasidagi c

borliqni ilmiy asosda bilishning asosiy metodi sifatidagi materialistik dialektikani qayta mushohada yetish haqida boryapti» 10 . Olim, ilmiy huquqiy bilimlarda ushbu yangiliklarning yoyilishi moda ketidan quvish emas, «eski, odatiy qoidalarni yangi «sinergetik jomalar»ga kiyintirish emas», deya ta'kidlasada, uning nuqtai nazariga, mulohaza yuritishdagi ayrim qat'iy fikrlariga qo‘shilish qiyin. Zero, bilish - g‘oyat murakkab jarayon bo‘lib, shu yo‘ldagi biron-bir metodga ustuvorlik berishga mutlaqo yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Buni biz bir bor boshimizdan kechirib ko‘rdik.Bizning fikrimizcha, materialistik dialektika metodi davlat va huquq nazariyasida metod sifatida o‘z umrini butunlay yashab bo‘lgini yo‘q. Misol uchun, shu nuqtai nazardan, davlat va huquq:birinchidan, inson tabiati bil

davlat va huquq nazariyasi metodologik bazasiga chuqur singib ketishi hamda ilmiy tadqiqotlarning mushtarakligini belgilab berishi, davlat va huquq nazariyasini o‘rganish va o‘qitishda ro‘yobga chiqishi kerak. Ob'yektivlik tamoyili. Ob'yektivizm nomi bilan atalgan ushbu tamoyil sho‘rolar davrida burjuaziya fani tamoyili sifatida davlat va huquq nazariyasidan chiqarib tashlangan va partiyaviylik tamoyili bilan almashtirilgandi. Unga ko‘ra ijtimoiy fanlar ishchilar sinfi manfaatlarini ta'minlashi, kommunistik istiqbol maqsadlari uchun kurashib, kommunistik g‘oyalarni himoya qilishi kerak edi. Hozirgi vaqtda davlat tuzilishi tamoyillarida, boshqaruv va davlat qurilishi shakllarida chuqur o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. Ular O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda qonun hujjatla

Haddan ziyod mafkuraviylik davlat haqidagi tasavvurlarning soxtalashtirilishiga sabab bo‘ldi. Davlatning funksiyasi oqibat-natijada faqat ezuvchilarni himoyalashga qaratiladi, deb hisoblanardi. Shu sababdan ham davlatni ta'riflashda uning sinfiylik jihatiga urg‘u berilardi. Huquqqa munosabatda ham xuddi shunday holat yuzaga kelgandi: “hukmron sinfning qonun darajasiga ko‘tarilgan irodasi sifatida uning imperativ - sinfiy jihatlari ta'kidlanardi” 11 Shu darajada soxtalashtirilgan, noto‘g‘ri mafkuraviylashtirishning sabablari nimada? Bunday sabablar, aftidan, ko‘p bo‘lib, ularning birini XX asrda soxtalashtirilgan sotsiologizmning rivojidan qidirish kerak. Aynan shu davrda A.Ya.Vishinskiy o‘z izdoshlari yordamida mamlakatni ma'muriy buyruqbozlik asosida boshqarish ehtiyojlariga m

O‘zbekiston hozircha bu standartlardan 15 tasiga qo‘shilgan» 12 Biroq, bu narsa mutlaqo xorijiy tajribani ko‘r-ko‘rona o‘zlashtirib olishni anglatmaydi. Mazkur ishda xalqimizning madaniy va ma'naviy an'analarini hisobga olish shart. Bu esa, har qanday tajribani o‘zlashtirishga jiddiy yondashishni talab qiladi.Davlat va huquq nazariyasining metodologiya sifatidagi ahamiyati davlat faoliyatining muayyan sohalarida huquqiy tartibga solishning qoida va shartlarini o‘rganuvchi maxsus sohaviy yuridik fanlar uning qonuniya t laridan foydalanishida yorqin namoyon bo‘ladi. Biroq, davlat va huquqni bilishning ham maxsus, ham alohida metodlari shunday bilish vositalarini qo‘llashdan iboratki, ular faqat davlat-huquqiy reallikning o‘ziga xos sohalarini o‘rganishgagina yaraydi. Alohida metod or

butunicha davlat-huquqiy tizimi va uning har bir unsuri doirasida samarali faoliyat ko‘rsatishini qanday ta'minlaydi, buni aniq bilish lozim.Respublikamizda bu masalalarga katta e'tibor berib kelinyapti va ularning ko‘pchiligi muvaffaqiyatli hal etilyapti. Jumladan, Prezidentimiz I.Karimov ta'kidlaginidek, “bozor infratuzilmasini yaratish va uning faoliyati jarayonlarini muvofiqlashtirib borishni ta'minlovchi qonun hujjatlari faol shakllantirish Ularning asosiy qoidalari banklar, bank faoliyati, pul tizimi, tadbirkorlik to‘g‘risidagi, sug‘urta, birjalar faoliyati to‘g‘risidagi, qimmatli qog‘ozlar va fond birjasi to‘g‘risidagi va boshqa qonunlarda o‘z aksini topdi. Mazkur qonunlarning qabul qilinishi bilan bozor mexanizmlarini rivojlantirishining mustahkam poydevori yaratild

tusga kirganligini aytib o‘tirmasak ham bo‘ladi. endi ushbu metod o‘zining haqiqiy o‘rnini egallay boshladi va biz uning naqadar samaraliligiga guvoh bo‘lishimiz mumkin.Qiyosiy-huquqiy metod davlatshunoslik va huquqshunoslik metodologiyasida aniq-sotsiologik usul bilan bir qatorda muhim ahamiyatga molikdir. Qiyosiy metod tushunchalar, hodisalar va jarayonlarni solishtirish hamda ular o‘rtasidagi o‘xshashlik va farqdarni aniqlashni ko‘zda tutadi. Qiyoslash natijasida umuman huquq tizimi, davlat qurilishi Yoki, masalan, alohida olingan huquqiy institutlar va normalarning sifatiy holati aniqlanadi. Biroq, bu yerda muhim bir shartni hisobga olish zarur - ya'ni qiyoslanadigan ob'yektlar haqiqatan taqqoslanadigan bo‘lishi kerak. Misollarda tushuntiramiz. Huquqiy tizimlarni, davlat tuzilm

bunday qiyoslashlar biron ahamiyatga molik bo‘lolmaydi” 14 . Muhimi bitta - haqiqatni topish uchun ob'yektning miqdoriy va sifat jihatlarini, uning nazariy va amaliy tavsifini tahlil yetish kerak.Huquqshunoslik, davlatshunoslik va yuridik amaliyotda qiyoslash metodining ahamiyati juda katta. Jumladan, qiyoslash asosi va natijasida davlat va huquq taraqqiyotining har bir keyingi bosqichi oldingisidan ilg‘orroq bo‘lib chiqqanligi fanga ma'lum bo‘ldi.Faqat huquqiy materiallarni taqqoslash va natijalar olish yo‘li bilangina huquqiy tizimni takomillashtirishning, qonunchilik ishlarini yaxshilash, qonuniylik va huquq-tartibotni mustahkamlashning aniq yo‘llarinii belgilash mumkin.Huquqshunoslikda va yuridik amaliyotda qiyoslash metodining keng qo‘llanishi huquqshunoslik fani tarkibida nis

normativchiligi maktabi) asoschilaridan biri Gans Kelzenning yozishicha: «Huquq to‘g‘risidagi ta'limotning «sof» deb atalishining sababi shundaki, u faqat birgina huquq bilan shug‘ullanadi va jiddiy ma'noda huquqqa aloqasi bo‘lmagan hamma narsadan o‘rganilayotgan mavzuni «tozalaydi».Shuni ta'kidlash joizki, huquqshunos olimlar bu metodga ancha yuksak baho beradilar, ba'zan baholari shu qadar jonli va ehtirosli bo‘ladiki, bu ta'rif-tavsiflarni badiiy nasrdan deyarli farq qilolmaysiz.«Bu vositadan foydalanib (rasmiy yuridik metod nazarda tutiladi), huquqiy materiyaning ich-ichiga kirib borish, huquq anatomiyasini ikir-chikirlarigacha bilib olish mumkin. Huquq va uning tarkibiy qismlarini, qonunlarni, ayrim huquqiy tavsiyalarga «ishlov berish», ushbu metodni jarroh pichog‘

metodlari kabi o‘rganish vositalarida ham uchratish mumkin.Davlat-huquq ob'yektlari murakkab tizimlardan iborat ekanligi va ular kechayotgan jarayonlarning ziddiyatli va xilma-xilligini hisobga oladigan bo‘lsak, metodlarning butun bir majmuini qo‘llash zarurati tushunarli bo‘lib qoladi. Ular orasida huquqiy modellash metodini alohida ko‘rib chiqish joiz. Uning asosida o‘xshashlik g‘oyasi, turli xil ob'yektlar o‘rtasida o‘zaro bir xil mutanosiblik qaror topishi mumkin, degan taxmin yotadi. Unga ko‘ra, bunday mutanosiblik o‘sha ob'yektlardan birining tavsifi (modeli)ni bilib olish asosida boshqasi (asli) haqida yetarli anshdshk bilan mulohaza yuritish imkonini beradi.Bundan tashqari, davlat va huquq nazariyasi mavzuining muttasil kengayib va murakkablashib borish tamoyiliga ega a

ommaviy huquqning asosiy institutlarini k е lib chiqishi va rivojlanishini o’rganadi. U o’tmishda erishilgan yutuklardan o’rnak olishga imkoniyatlar yaratadi. Shuningd е k, yo’l qo’yilgan xatto va kamchiliklarni takrorlamaslikka urgatadi. Shuningd е k uning m е todologik asoslariga k е lganimizda, xozirgi vaktda tarixga nisbatan monistik-mat е rialistik qarashlardan voz k е chish, m е todologik ko’p xillik (plyuralizm) tobora k е ng yoyilmokda. Bu fan o’rganadigan ob' е ktning o’ziga xosligidan k е lib chiqib, uning asosiy m е todlari konkr е t-tarixiy , kiyosiy-huquqiy va tizimli o’organish uslublaridan iboratdir. Shu bilan birga mazkur fanning xususiy ilmiy va maxsus uslublari xam mavjud. Huquqning tarixiy rivojlanishini anglamasdan s е zilarli darajada tarixiy sharoit va utmish huqu

uning el е m е ntlari o’z pr е dm е tini-utmish huquqini tadkik etish tufayligina birlashadi. U talasincha olganda, barcha huquqiy m е todlar r е al va id е al m е todlar yig’indisidan tashqil topadi. Xudi ko’rsatilganid е k, bu m е todlar o’zining moxiyatiga ko’ra, garchi ular utmishning huquqiy tizimlarini o’organish uchun qo’llanilsada, o’zgarmasdan qoladi, chunki ko’rsatilgan huquqiy tizimlar bilan xozirgi huquq orasida x е ch qanday , ayirma tub o’zgarish yo’qdir. Xatto, huquqdagi o’zgarishlar tadkik etilayotgan vaktda xam tarixiy-huquqiy m е tod qandaydir yangi pr е dm е tga duch k е lmaydi. Chunki, davrdagi pozitiv huquqning mazmunini tushuntirish eng avval shundan iboratki, tarixiy nuqtai nazardan yangi huquqiy tizimlar yaratish natijasida vujudga k е lgan o’zgarishlarni tushuntiri

qilishning, dial е ktik usuli- bu ilmiy bilishlar dunyosiga kirishning, davlat va huquqning bilishning asosiy kalitidir. Analiz (taxlil qilish) da o’organiladigan narsa va xodisa fikr mayda bo’laklarga, ya'ni el е m е ntlarga bo’linadi va ular o’rtasidagi boglanishlar o’zaro munosabat ta'sir o’rganiladi. M: turli mamlakatlarda yoki bir gurux mamlakatlarda Sharq yoki antik dunyoda davlat va huquqning k е lib chiqishi va rivojlanishi xilma-xil xususiyat va sifatlarga ega va ularning tarixini aloxida kurib chhilib analiz qilinadi. L е kin bu usulning o’zi bilan davlat va huquq tarixini xususiyatlarini To’la bilish mumkin emas. Shuning uchun sint е z usuli Bilan tuldiriladi. Sint е z analiz natijalariga suyanib, davlat va huquqning butun sifatini bir gurux mamlakatlardagi umumiy xususi

imkoniyatlarni vujudga kel tirish, uning huquqiy mexanizmini yaratishga katta e'tibor berilmoqda. Ana shunday imkoniyatlar yaratilgandan keyingina har bir insonning taqdiri, turmushi uning o‘ziga — jamiyatdagi o‘rni, mehnat qilish istagi, oqilu uddaburonligiga bog‘liq bo‘ladi.O‘zbekiston demokratik islohotlarni amalga oshirar ekan fuqarolik jamiyati ku rishga intilmokda. Buning manosi shuki, boshqaruvning turli xil vazifalari bevosita xalqda topshiriladi, o‘zini-o‘zi boshkarish organlari rivojlanib boradi. O‘zbekiston ham o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritganidan so‘ng xalqimizning milliy xususiyatlaridan kelib chiqib, rivojlangan mamlakatlardagi davlatchilik an'analarining ilg‘or yutuqlaridan keng foydalanib, huquqiy-demokratik davlat va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllanitirishg

fuqarolarining huquq va erkinliklari hamda manfaatlarini himoya qilib va ta'minlab bo‘lmaydi. Rivojlangan davlatlarda har bir fuqaroning sudga erkin shukoyat qila olishi mazkur mamlakatlarda qonunlarning amal qilishini va qonunlar bilan bevosita xalqning o‘zi tanish bo‘lib borishini ta'minlamoqda. Shu bois ham mazkur sohaning isloh qilinishi kechiktirib bo‘lmaydigan masala ekanligi ayon bo‘ldi. Isloh qilinib, tobora shakllanib borayotgan sud tizimimiz o‘zining bir qator ijobiy natijalarini ko‘rsatmoqda. Avvallari sudni jazolovchi organ deb qaragan xalqimiz endilikda sudni jazolovchi organ emas, balki o‘z huquqlarini himoya qiladigan organ deb tushunadi. Yana bir muhim masala – bu ommaviy axborot vositalarining erkinlashtirilishi va ularning faoliyati qonun bilan kafolatlanishidir.

Birinchi chaqiriq Oliy Majlisning birinchi sessiyasidayoq Prezidentimiz davlat va huquq nazariyasi hamda amaliyotini yangacha tushunish zaruratini asoslabgana qolmay, balki uning mohiyatini ham ta’riflab berdi: “Biz yaqin o’tmishimizda sinfiy hukmronlikning quroli sifatida davlat haqidagi markscha g’oyani shior qilib olib, bu nazariyani dogmaga, davlat va huquqni esa sinfiy kurash, sinfiy raqiblarni engash vositasiga aylantirgan edik. Demokratiya sharoitlarida esa davlat ijtimoiy qarama- qarshiliklarni zo’rlik va bostirish yo’li bilan emas balki ijtimoiy kelishuv, xalq ta’biri bilan aytganda, murosai madora bilan bartaraf etish vositasiga aylanadi” 16 Huquqning o’ziga esa ijtimoiy hamjihatlik va kelishuvga asoslangan ijtimoiy tartib-intizomga erishish, erkinlik, adolatparvarlik va tenglikn

XULOSA Xulosa qilib aytganda ,bu mavzuni o’rganish mobaynida davlat va huquq haqida asosiy tushunchalarni,umumiy yondashuvlarni uslublarga solish orqali o’rganishda bular haqida keng malumotlarga ega bo’ldim. Davlat va huquq nazariyasi metodlari mavzusini o’rganishimda metodlar orqali davlat va huquqa oid bo’lgan hodisalar va jarayonlarni solishtirish hamda ular o’rtasidagi o’hshashlik va farqli tomonlarini o’rgandim. Bu mvzuni o’rganib – metod orqali fanga oid bo’lgan voqea hodisalarni rivojlanish tartibi va ularni bir fanga oid qilib tizimlashtirishda metodlar katta ahamyat kasb etarkan.masalan davlat va huquqqa oid voqea hodisalarni vujudga kelishidan hozirgi davrgacha bo’lgan jarayonlarni ketma-ket joylashtirishda ham metodlar katta ahamyat kasb etadi. Bu so’zni bir ta'rifda hamma

- oqibat, inson, sabir - toqat, adolat, ma'rifat tuyg’u-larini ongimizga singdirishi lozim» 17 O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari huquq layoqatining mazmuni Konstitutsiyaning “Inson va fuqarolarning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari” nomli ikkinchi bo‘limidagi qator moddalarda keng ta'riflangan va mustahkamlangan. Ularda fuqarolarning mol-mulkka ega bo‘lishi, meros olishi, meros qoldirishi, kasb va turar-joy tanlash, fan, adabiyot, san'at asarlari yaratish, tadbirkorlik faoliyati bilan va umuman qonunda taqiqlanmagan har qanday faoliyat bilan shug‘ullanish, shuningdek boshqa keng mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo‘lishlari mumkinligi aytilgan va asosiy qonun doirasida mustahkamlangan. O‘zbekistonda yuridik shaxslar faoliyatini tartibga soluvchi qonunlarning

1 . Каримов И . А . « Ватан саждагоҳ каби муқаддасдир ». 3 том Т . « Ўзбекистон » 1996. 2 . Каримов И . А . « Оъзбекитсон миллий истиқлол , иқтисод , сиёсат , мафкура .» 1 – том . Тошкент « Ўзбекистон » ,1996 35-бет. 3 . Ўзбекистон Республикасининг Конститутсияси “ Ўзбекистон ”2012- й 4 . Н . Собуров , СҲ . Сайдуллаев . Оъқув қоълланма т : 2011- й 8 -9 бет. 5 . З.М.Исмоилов «Давлат ва ҳуқуқ назарияси» Т. Адолат 2007-йил 20-бет. 6 . Х.Одилқориев «Давлат ва ҳуқуқ назарияси» Т Шарқ 2009-йил 21-бет. 7 . А.Х.Саидов “Ўзбекистон Республикаси конститутсиявий ҳуқуқи” Т 2005- йил 45-бет. 8 . «Ўзбекистон Республикасининг конститутсиясини ўрганиш» Тошкент – «Ўзбекистон» 2001- йил 61-бет. 9. Ўзбекистон Республикаси конститутсияси. Тошкент –«Ўзбекистон» 2008- йил. 10 . Ўзбекистон Республикаси Фуқорол

ҳуқуқ назарияси”. “Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси”, 2000. 34-бет. 2. “Ўзбекистон Республикаси конституциявий ҳуқуқи”. Муаллифлар жамоаси. Тошкент, “Молия”, 2002. 72-73 бет. 3. Одилқориев Х.Т. ва Ғойибназаров Ш.Ғ. ҳаммуаллифлигида. “Сиёсий маданият”. Тошкент, ИИВ Академияси нашрёти, 2004 42-43 бет. 4. Одиқориев Х.Т. Конституция ва фуқоролик жамияти. – Т., 2002. 75-бет. 5. Саидов А. ва Тожихонов У. ҳ аммуаллифлигида . “Ислом Каримов Конституция тўғрисида”. Тошкент, “Академия”, 2001. 52-бет. 6. Шарифходжаев М. Формирование откритого гражданского обшества в Узбе кистане. – Т., 2002 101-бет 7. Рукавишников В. О.Политический култури и социальние изменения. Муждународние отношение. – М., 1998.. 82-бет. 8. Очилов Б. Э. Конституция Республики Узбекистан и Всеобшая декларация прав человека как основа за

Купить