Давлатнинг келиб чиқиши хақидаги турли хил назариялар - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	33.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Давлатнинг келиб чиқиши хақидаги турли хил назариялар

Купить

Давлатнинг келиб чиқиши ха қидаги турли хил назариялар 1

Режа: Кириш …………………… .......................... .....................3 1. Табиий ҳуқуқ назарияси............................................. .. 7 2. Илохий (теологик) назария .................................... ....11 3. Патриалхал назария .................................................... 11 4. Ижтимоий ш артнома назарияси ............................... 12 5.Зўровонлик назарияси ................................................. 13 6. Рухий (психологик) назарияси................................... 14 7. Ислом назарияси ......................................................... 14 8. Тарихий материалистик назарияси .......................... 16 9.Ирригацион назария. ..................................................18 Хулоса ..............................................................

Адолат ва ҳақиқат ғояси ижтимоий ҳаётимизнинг барча сохаларини қамраб олмоғи лозим. Адолат ва ҳақиқат ғояси қонунчилик фаолиятимизнинг замини, бош йўналиши бўлмоғи шарт. 1 И.А.Каримов Кириш Мустақил республикамиз фуқаролари жамиятимиздаги туб демократик ўзгаришларни ундаги фуқароларнинг тинч тотувлиги миллатлараро ахиллиги, ижтимоий осойишталикка эришиш масалаларини давлатчилигимизни ҳуқуқий маданиятни ва ҳуқуқий давлатни барпо этиш , одил судлов инсон ҳуқуқлари билан тобора кўпроқ боғлашмоқда. Шу муносабат билан: “давлатнинг ўз и нима?” “Ҳуқуқ нима дегани?” “Уларнинг жамиятдаги вазифаси ва имкониятлари нималардан иборат?” деган саволларга кўндаланг бўлади. Уларнинг аксарият жавоблари Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов асарларида ўз ифодасини топган ва улар хаммага маълум. Ис

“Кучли давлатдан кучли Фуқаролик жамият сари” сиёсий қурилиш мохиятини белгилади. И. Каримов таъкидлаганидек, “Фуқаролик жамиятининг мустахкам асосларини барпо этиш йўлидаги ишларимизнинг мазмун мохиятини ... тадқиқ этади”. Бугунги кунда фойдаланишга мажбур бўлаётган давлат ва ҳуқуқ умумий назарияси бўйича ўукв адабиёти бутунлай эскириб, Ўзбекистонда рўй берган ва рўй бераётган шиддатли ўзгаришларни акс эттира олмаяпти. Ўзбекистон Президенти ушбу холатни ьир неча бор кўрсатиб ўтган. Бинобарин, Ўзбекистон Республикасининг амалдаги Конституцияси, жорий қонунчилигимизни, шунингдек, жамиятимизда рўй бераётган ижтимоий-иқтисодий сиёсий, маънавий ва бошқа жараёнларни ўзида акс эттирган янги дарсликлар ўқув қўланмалари маъруза тўпламлари услубий ишланмалар илмий нашрларни чоп этиш зарурати пишиб

Давлат – бутун мамлакат миқёсидаги ҳокимиятнинг махсус бошқарув ва мажбурлов аппаратига эга боълган , барча учун мажбурий қонунлар чиқарадиган ва суверентетга эга боълган ташкилотдир . Давлат – бу бутун жамиятни бирлаштириб турувчи , бошқарувнинг ҳамда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг махсус аппаратига эга боълган , шунингдек ҳуқуқ нормаларини яратишга қодир боълган ҳокимиятнинг ҳудудий ташкилотидир . Юртбошимиз И . А . Каримов таъбири билан айтганда , ҳар бир давлат – бетакрор ижтимоий ҳодисадир . У ҳар қайси халк тарихий ва маънавий тараққиётнинг ҳосиласидир , унинг оъзига хос , оъзига мос маданияти ривожининг натижасидир . Оъзбекистон учун фуқаролик жамияти – ижтимоий макон . Бу маконда қонун устувор боълиб , у инсоннинг оъз - оъзини камол топтиришга монелик қилмайди ,

келишида устун омил бўлиб хизмат қилган. Шундан келиб чиқиб, тегишли адабиётларда давлат келиб чиқишининг “Осиёча” ва “Европача” йўллари хақида сўз боради. “Осиёча” йўл. Осиёда дастлабки давлатлар бундан беш минг йиллар олдин Нил, Тигр, Ҳинд, Ганга, Янцзи, Евфрат каби йирик дарёларнинг ҳавзаларида юзага келган. Ушбу ҳудудларда давлат вужудга келишининг асосий омиллари сифатида қуйидагиларни кўрсатиб ўтиш мумкин:  суғорма деҳқончиликнинг ривожланиши натижасида йирик ирригацион тармоқларни ташкил этиш юзасидан оммавий ишларни йўлга қўйишнинг зарурати;  мазкур ишларга аҳолини кенг миқёсда жалб этиш;  ирригацион ишларга жалб этилган кишилар устидан ягона ва марказлашган раҳбарликни амалга оширишнинг зарурати ва б; “Европача” йўл. Европада давлатларнинг вужудга келишида асосий омил бўлиб хус

Маълумки, минг йиллар мобайнида инсоният давлатчилик-ҳуқуқий муносабатлар мавжудлиги шаройитида яшаб келмоқда. Одамлар маълум бир давлат фуқароси бўлиб, давлат хокимиятига бўйсунишади, ўз хатти харакатларини ҳуқуқий кўрсатмалар ва талабларга мослаб келадилар. Шунга кўра, албатта, қадим замонлардан буён давлат ва ҳуқуқ нима учун ва қандай қилиб пайдо бўлди, деган фикр улар миясини банд этиб келади. Ўйлаймизки, бу борадаги барча қарашларни санаб чиқишнинг имконияти ҳам, маъноси ҳам йўқ. Биз давлат ва жамиятни фарқловчи ҳамда давлат ва ҳуқуқнинг келиб чиқишини алоҳида мумаммо сифатида ажратиб қаровчи назарияларни кўриб чиқамиз. Давлат ва ҳуқуқнинг пайдо бўлиши тўғрисида дунёда жуда кўп қарашлар, ғоялар ва таълимотлар борки, уларнинг ҳаммаси тўғрисида сўз юритиш имконияти йўқ. Шу сабабдан биз

Кишилик жамияти тараққиёти турли даврлар ва босқичларни босиб ўтган. Форобий эса инсоният жамоаларини кичик, ўрта ва буюк жамоаларга бўлади. Ва давлат, қонун масалаларини ана шу бўлинишда ўрганади. Форобий кичик, яъни бир шаҳар марказини ташкил этган одамлар бахтли ҳаёт кечирадиган жамоа, давлатнинг идеал маърифатли жамоа ва давлат эканлиги тўғрисида ёзади. Давлат ва ҳуқуқнинг келиб чиқиши тўғрисидаги назариялар орасида етакчи ўринни эгаллайдиган назария назариясидир. Унинг тарафдорлари ғарбий Оврупо олимлари Д.Локк, Т.Гоббс, Г.Гроций, Б.Спиноза ва бошқалардир. Бизнинг фикримизча, табиий ҳуқуқ назарияси тарафдорлари қаторига патриархал назария асосчилари - Арасту, Форобийлар; шартнома назарияси асосчилари - Ж.Ж. Руссо ва бошқалар ҳам кирадилар. Чунки шартнома асосида ёки оилаларнинг ривожл

Г.Гроций, Б.Спиноза, Ж.Локк, Ш.Монтескье, Т.Жефферсон ва кўплаб бошқа олимлар, сиёсий арбоблар ҳар бир инсон яшаш, эркин бўлиш ва мулкдор бўлиш ҳуқуқига эгадир, деб ҳисоблайдилар. Улар ўзларининг асарларида янги давлатларнинг тузилишини белгилаб, унда инсон ва унинг хуқуқпарини аниқ кўрсатиб беришга муваффақ бўлдилар. Фуқароларнинг давлат билан бўладиган муносабатлари йиғиндиси сифатида «Фуқаролик ҳуқуқи» фани вужудга келди. «Фуқаролар ҳуқуқи», «фуқаровий ҳуқуқлар», «инсон ҳуқуқи» каби тушунчалар пайдо бўлди. Табиий ҳуқуқ назарияси таълимотлари асосида Эркинликнинг буюк хартияси (1215 й.), Ҳуқуқ тўғрисидаги петиция (1628 й.), Ҳуқуқ тўғрисидаги билл (1689 й.), Америка Қўшма Штатларининг Мустақиллик декларацияси (1789 й.), Ўзбекистон Республикаси Мустақиллик декларацияси (1990 йил 20 июнь) я

давлатда табиий ҳуқуққа асосан ва унга мос равишда қабул қилинган қонунларни ўз ичига олади. У давлат ва ҳуқуқнинг пайдо бўлиш сабабларини изохлаб берган дастлабки назариялардан бири эди. Мазкур назария буни илоҳиёт билан боғлар, бутун ҳокимият худо томонидан берилган деб уқтирарди. Бу давлат хокимиятини мажбурий ва муқаддас қилиб қўйганди. Чунончи, давлатнинг келиб чиқиши ҳақидаги қадимий Хитой афсоналарига кўра, ердаги ҳокимият- айнан олий хукмдор шахси (яъни Хитой императори) олий илохий кучлар билан алоқанинг бирдан- бир нуқтаси хисобланган. Қолган мансабдор шахсллар ва давлат махкамаси олий хокимиятнинг ижрочиларидир, холос. Ми ср, Бобил, Хиндистонда нақл мавжуд эди. Бу ерларда худолар хукмдор хокимияти манбаи хисобланиб, ўзлари дунёвий ва бошқа ишларда тақдир хукмрони бўлиб қолаверад

табиий-илохий) ҳуқуқ сифатида белгиланган ҳақиқат - адолат ҳақида кетаётганлигига диққатимизни тортамиз. 2. Диний (теологик) назария. Ушбу назария вакилларининг (ислом мафкураси, Фома Аквинский (XIII аср) ва ҳозирги кун католик черкови вакилларидан Жан Маритен ва бошқалар) фикрича, бутун олам, шу жумладан, давлат ва ҳуқуқнинг келиб чиқиши ҳам худонинг иродаси билан боғлиқ. Подшо ва дин вакиллари худонинг иродасини ифодаловчилардир. Шунинг учун ҳам фуқаролар уларнинг амрига сўзсиз бўйсунишлари лозим бўлади. 3. Патриархал назария. (Аристотель, Платон, Фильмер, Генри Мен, Михайловский ва бошқалар. XVI аср). Бу назария вакилларининг фикрича, давлат оиланинг ривожланиши асосида вужудга келган. Ибтидоий оилага ота бошчилик қилиб, кейинчалик давлат вужудга келади ва ота ҳокимияти меросий бўлиб қо

худодан олингани, кейин тўнғич ўғли- Патриархга, ундан кейингина ўз авлодлари- қиролларига берилганини исботлайди. 4. Шартномавий назария (ёки ижтимоий ўартнома назарияси). (Г.Гроций, Ж.Руссо, А. Радишев, Т. Гоббс, Локк, Б.Спиноза. XVII – XVIII асрлар). Бу назария вакилларининг фикрича давлат ҳокимияти кишиларнинг ўзаро бирлашиб ихтиёрий шартлашганликларининг ифодасидир. Бунда давлат ва жамият ўртасида ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлар тизими вужудга келиб, ўз навбатида уларда шартнома мажбуриятларини бажармаганликлари учун жавобгарлик туғилади. Анча кейин – XII – XIII асрларда пайдо бўлган. У Г.Гроций, Ж. Локк, Г. Гоббс, Ж. Руссо, А. Радишчев ва бошқаланинг асарларида ўз ифодасини топган. Ушбу назарияга кўра, давлат пайдо бўлгунга қадар одамлар “табиий холатда” яшаганлар. Бу турли муаллифлар то

муайян муроса битими, монарх ва халқ эркинлигини маълум даражада чеклашдир. Ижтимоий шартнома назарияси кўпгина қоидаларнинг илғор фикрлилигини, у маълум даражада хукмрон табақавий феодал давлатга ўша замонларда жамиятда хукм сурган зўровонликка, қонунлар олдида одамларнинг тенгсизлигига қарши турганлигини қайд этиш билан бирга, мазкур назария қоидаларининг ҳақиқий хаётийлигини тасдиқловчи ишонарли илмий далиллар жуда камлигини таъкидлаш жоиз. 5. Зўравонлик назарияси. ( E .Дюринг, Л.Гумплович, К.Каутский – XIX аср). Бу назария вакилларининг фикрича давлатнинг вужудга келишига харбий сиёсий омиллар, яъни бир қабиланинг иккинчи қабилани қулликка тортиши сабаб бўлган деб хисоблайдилар. Бунга кўра, давлат босиб олинган худудларни (халқларни) бошқариш учун зўрлов аппарати вазифасини ўтаган. Маз

Давлат юзага келиши учун босиб олиш чоғида ички шарт-шароитлар пишиб етилган бўлиши зарур. Олмон ёки венгер давлатларининг пайдо бўлиши худди шу тарздаги шарт- шароитлар билан боғлиқ. 6. Руҳий (психологик) назария. Бу назария номоёндалари давлатнинг пайдо бўлиш сабабларини инсон руҳияти хусусиятлари билан, унинг биопсихик инстинктлари кабилар билан боғлайдилар. Таниқли рус олими Л.И.Петражицкий гўё инсон руҳиятига хос бўлган “буюк” шахсларга тобелик, бўйсуниш эҳтиёжи мавжуд, деган ғояни ўртага ташлайди. Социологияда рухий тахлил (психоаналитик) йўналиши асосчиси З.Фрейд давлатни ташкил этиш заруратини инсон рухиятига боғлайди. Буни у қуйидагича тушинтиради: алоҳида хирсий ва биопсихик инстинктлар таъсири остида ҳаракат қилаётган исёнчи ўғиллар томонидан бошлиғи ўлдирилган аввал мавжуд бўлг

динни химоя қилиш ва дунёвий ишларга раҳбарлик бўйича Пайғамбар (С.А.В.) вазифаларини бажаришда ворис деб қарайди. 1 Шу тарздаг и тушинишдан келиб чиқиб, халифалик вазифаси олий дунёвий (сиёсий) ҳокимиятни амалга ошириш ва мусулмрн жамоаси даражасида динни қўллаб-қувватлашдан иборат бўлган ташкилотдир, деган хулоса қилинган. Ушбу қарашлар тизимида халифаликнинг келиб чиқиши масаласини хал қилиш муаммоси салмоқли ўрин тутарди. Унга кўра, халифалик хокимиятини қарор топтириш мусулмончилик жамоаси зиммасига юкланган мажбурият хисобланади. Бу халифалик томонидан диндорларнинг мусулмон ҳуқуқи нормаларига риоя қилиниши ва давлат ҳамда жамоат ишларида тартибни таъминлаш устидан назоратни тақозо этди. Бунда ҳатто адолатсиз ҳокимият ҳам анархиядан афзал деган хулоса назарда тутилган. Халифаликнинг

Ислом фиқҳшунослари ҳокимият моҳиятини икки мақсаднинг рўёбга чиқишида-Аллоҳ иродасини ерда амалга ошириш ҳамда Пайғамбар (С.А.В.) ва унинг биринчи сафдошлари томонидан амалга оширилган олий диний ва дунёвий вазифалар азалий намуналарига асосланган бошқарув тизимини яратишда кўришган. Шундай қилиб, давлат ва ҳуқуқнинг келиб чиқиши ҳақидаги Ислом назарияси маълум даражада иҳолий характерга эга бўлган. Лекин, айни пайтда, у давлатчиликнинг яхлит қарашлар тизимини яратишга муваффақ бўла олмиади, дейишга асослар бор. Умуман Қуръон ва Суннада жамият тараққиётининг у ёки бу даврига хос ўзгарувчи шароитлар билан боғлиқ холда амалда турлича қўлланиши мумкин бўлган энг умумий нормаларгина баён қилинган. 8. Тарихий материалистик (марксча ленинча) назария. Ушбу назариянинг пайдо бўлишини одатда Маркс

Давлат ва ҳуқуқ назарияси К.Маркс, Ф.Энгельс ва В.И. Ленин асарларида бош масала ҳисобланади. «Коммунистик партия манифести», «Оила, хусусий мулк ва давлатнинг келиб чиқиши», «Францияда синфий кураш», «Францияда гражданлар уруши», «Давлат ва революция», «Давлат тўғрисида», «Совет ҳокимиятининг навбатдаги вазифалари» каби асарларда ана шу таълимот баён қилинган. Ана шу асарлар асосида жуда кўплаб ҳуқуқшунос олимларнинг китоблари ёзилдики, уларнинг ҳаммаси тўғрисида фикр юритиш мушкулдир. Хулоса шундан иборатки, марксча-ленинча таълимот давлат пайдо бўлиши ва ривожланишини хусусий мулкнинг пайдо бўлиши, жамиятни қарама-қарши курашувчи синфларга бўлиниши маҳсули сифатида ўрганади. Давлат жамиятдаги синфлар, табақалар ўртасида тинчликни таъминловчи, уларни муросага келтирувчи куч сифа-тида эма

Ушбу таълимотнинг энг катта камчилиги унинг хаёлий, афсонавий тенглар жамиятига чиқиш тўғрисидаги қарашлари табиат қонунларига қарама- қаршилигида эди. Назарияда ҳамманинг тенглиги эътироф этилсада, амалда ягона коммунистик партиянинг ҳукмронлиги, миллатлар устидан эса бир миллат вакилларининг устунлиги ўрнатилди. Давлат ва ҳуқуқ инсон ҳуқуқини ҳимояловчи, таъминловчи; синфлар ва миллатларни тинчликка, муросага келтирувчи куч бўлиш ўрнига, аксинча, улар ўртасида қарама-қаршиликни кескинлаштирувчи кучга айланган эди. Шу сабабдан ҳам марксча-ленинча давлат ва ҳуқуқ назарияси ва унинг асосида ташкил этилган социалистик давлат ва ҳуқуқнинг умри узоқ бўлмади. 1990 йилларга келиб парчаланиб, тарқаб кетди. Айнан тарихий материалистик назария илмий заминга эга. Шу билан бирга, юқорида айтиб ўтгани

Хулоса Юқорида кўриб ўтилганидек давлатни пайдо бўлишидаги турли хил назарияларнинг мазмуни турли хил. Бу назарияларни ўрганиш асносида биз шундай хулосага келдикки: давлат қандай ва қай вақтда ташкил топишидан қатъи назар инсонларнинг бирлашган жамоасидир. Кўриб ўтилганидек бу жамоа ўз-ўзидан ташкил топган эмас. Унда қандайдир сабаб, тарихий шароит ва албатта, теологик назарияда айтилганидек бутун оламнинг яратувчиси- Оллох таоланинг иродаси туртки бўлган. Ирригатцион назариянинг фикрича бу жамоа кишиларнинг сувга эҳтиёжи натижасида пайдо бўлган. Мантиқан олиб каралганда бу назария ҳам қз исботини топган. Биз яхши билган синфий назария асосида эса хусусий мулк ётади. Петрожитскийнинг фикрича бу жамоа одамларнинг табиатдаги тобеликка мойиллик ётади. Ким билади ҳакикатан тарихда қайсидир да

топишида бир нечта назария ҳам асос бўлар экан. Бир вақтнинг ўзида юқоридаги назариялар бир – бирини тўлдириб келсалар, Карл Каутский ва Людовик Гумплович назариясида, яъни зўровонлик назариясида давлатнинг ташкил топишига фақат мана шу назариянинг ўзи асос бўлади. Бу мавзуни ўрганиш асносида мен ўзбек давлатчилиги тарихига хам назар солиб илк ўзбек давлати пайдо бўлиш асосларини ҳам чуқур ўргандим. Хулоса қилиб шуни айтишимиз мумкинки, давлат қандай ва қай вақтда ташкил топишидан қатъи назар кишиларнинг бирлашган жамоасидир. 21

Фойдаланилган адабиётлар руйхати:  Раҳбарий адабиётлар: 1.Каримов И.А. О`збекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура.Т.1. Тошкент, 1996. 2. Каримов И.А. Биздан озод ва обод ватан қолсин. Т.2.Тошкент, 1996. 3. Каримов И.А. Ватан саждагоҳ каби муқаддасдир. Т.3 Тошкент, 1996. 4. Каримов И.А. Бунёдкорлик юлидан Т.4. Тошкент, 1996 . 5. Каримов И.А. Янгича фикрлаш ва ишлаш - давр талаби. Т.5. Тошкент, 1997. 6. Каримов И.А. Хавфсизлик ва барқарор тараққиет юлида. Т.6. Тошкент, 1997. 7. Каримов И.А. Биз келажагимизни о`з қулимиз билан қурамиз. Т.7. Тошкент, 1999. 362 бет 8. Каримов И.А. Озод ва обод ватан, эркин ва фаровон хаёт- пировард мақсадимиз. Т.8. Тошкент, 1994. 9. Каримов И.А. Ватан равнақи учун хар биримиз мас`улмиз. Т.9. Тошкент, 2001. 10. Каримов И.А. Адолат – қонун устуворлиг

16. Каримов.И.А. Бизнинг бош мақсадимиз-жамиятни демократлаштириш ва янгилаш,мамлакатни модернизаия ва ислоҳ этишдир.// Халқ со`зи.2005 йил, 29 январ` 17. Каримов И.А. Адолат, Ватан ва халқ манфаати ҳар нарсадан улугъ. Т., О`збекистон. 1998. 51-бет. 18. Каримов И.А. Бизнинг бош мақсадимиз - жамиятни демократлаштириш ва янгилаш, мамлакатни модернизатсия ва ислоҳ этишдир. - Т.: " Оъзбекистон ", 2005. 19.И.А.Каримов. Оъзбекистон Конститутсияси – биз учун демократик тараққиёт ёълида ва фуқаролик жамиятини барпоо этишда мустаҳкам пойдевордир. Конститутсиясининг 17 йиллигига багъишланган тантанали мажлисдаги нутқ. (2009 й. 5 декабр). Халқ соъзи. 6 декабр, 2009 й. 20. И.А.Каримов. Асосий вазифамиз – Ватанимиз тараққиёти ва халқимиз фаровонлигини янада юксалтиришдир. Оъзбекистон Республи

• Нажимов М.К., Мухитдинов З.С. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Оъқув- услубий мажмуа. –Т.: ТДЮИ, 2010. -136 б. • Нажимов М.К., Мухитдинов З.С. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Ўқув- услубий мажмуа. –Т.: ТДЮИ, 2010. -145 б. • Сабуров Н. , Сайдуллаев Ш. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Ўқув қўлланма. –Т.: ТДЮИ, 2011. -177 б.  Электрон ресурслари: 1. ҳттп://www.гов.уз 2. ҳттп://www.лех.уз 3. ҳттп://www.зиёнет.уз 4. ҳттп://www.тсил.уз 24

Купить