Davlatning mohiyati to‘g‘risidagi nazariyalar - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	37.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Davlatning mohiyati to‘g‘risidagi nazariyalar

Купить

Davlatning mohiyati to‘g‘risidagi nazariyalar

REJA: I. Kirish 1. Davlatning mohiyati tushunchasi 2. Davlat mohiyati to‘g‘risidagi nazariyalar tushunchasi va turlari: A) Elita nazariyasi B) Texnokratik nazariya V) Plyuralistik demokratiya nazariyasi G) «Umumiy Farovoilik davlati» nazariyasi D) Huquqiy davlat nazariyasi Y) Texnokratik davlat nazariyasi J) Konvergensiya nazariyasi Z) Tarixiy-materialistik nazariyasi II. Xulosa III. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 2

«Davlat butun xalqning manfaatlarini ko‘zlab, islohotlar jarayonining tashabbuskori bo‘lishi, iqtisodiy taraqqiyotning yetakchi yo‘nalishlarini belgilashi, iqtisodiyotda, ijtimoiy sohada va suveren davlatimizning ijtimoiy-siyosiy hayotida tub o‘zgarishlarni amalga oshirish siyosatini ishlab chiqishi va izchil ro‘yobga chiqarishi kerak» 1 . I. Karimov KIRISh XX asrning so‘nggi o‘n yilligi insoniyat tarixiga ijtimoiy dunyoqarashda, jahon hamjamiyatining jug‘rofiy-siyosiy (geopolitik) tuzilishida tub o‘zgarishlar davri bo‘lib kirdi. Bir tomondan, davlatlar, xalqlarning yaqinlashuvi, hamkorlikning kuchayishi yaxlit siyosiy va iqtisodiy makonlarning vujudga kelishi, yagona xalqaro me'yorlar (normalar) qoidalar va andazalarga o‘tiliishi, ikkinchi tomondan, sotsialistik lagerning yemirilishi

bo‘linishiga olib keladi. Ibtidoiy jamoa tuzumida hokimiyat jamiyatning barcha a'zolariga taaluqli edi. Keyingi bosqichda esa hokimyat siyosiy ma'no kasb eta boshlaydi, ya'ni u, eng avvalo, imtiyozli ijtimoiy guruhlar, sinflar manfaatlari uchun xizmat qila boshlaydi. Binobarin, davlatning kelib chiqishi xamisha ijtimoiy hokimiyatning ommaviy siyosiy hokimiyatga aylanishi bilan bog‘liq. Bu hokimiyatning ijtimoiy jamoa tuzumidan farqli o‘laroq, eng avvalo, jamiyatning imtiyozli qismi va sinfiy manfaatlarga xizmat qilishini bildiradi. Bunday holatda sinfiy yondashuv mazkur hokimiyatni tavsiflash, bunday davlatning mohiyatini ta'riflashga imkon yaratadi. Albatta, davlat tushunchasiga u yoki bu yondashuvni dabdurustdan inkor etish to‘g‘ri emas. Davlatga berilgan har qanday ta&#3

1. Davlatning mohiyati tushunchasi Davlat — siyosiy hokimiyat tashkiloti bo‘lib, muayyan hududda turli sinfiy, umuminsoniy, diniy, milliy va boshqa manfaatlarni amalga oshirishga ko‘maklashadi. "Davlat nima?" degan savol davlat va huquq nazariyasining eng asosiy masalalaridan biridir. Huquqiy adabiyotlarda bu savolga javob berishda yagona nuqtai nazar yo‘q. Chunonchi, sovet huquqshunosligida davlatning mohiyati sinfiy nuqtai-nazardan cheklanmagan hokimiyat, hukmron sinf diktaturasi ma'nosida talqin qilinar edi. G‘arbiy huquqiy nazariyalarda esa, davlat butun jamiyat manfaatlarini ifoda etadigan sinfiy, ijtimoiy ziddiyatlarni murosaga keltiradigan sinflar ustidagi tuzilma, qurol deb ta'riflanadi. Davlatning mohiyati uning faoliyatining mazmunini tashkil etadi. Davlatni uning

nomarksistik ta'limotlarni asossiz ravishda idealistik, noilmiy qarash sifatida rad etib keldi. O‘zaro farqlariga qaramay, ularning aksariyati davlatni ijtimoiy murosa va umumiy ezgulik yutug‘i sifatida tushunishlari bunga sabab bo‘lgan. Davlatchilik tarixida uni qanday tushunish lozimligini aniqlashni Aflotun va Arastudan boshlash maqsadga muvofiqdir. Ularning tasavvuriga ko‘ra, davlat siyosiy aloqalar vositasida muayyan bir tarzda birlashgan va o‘zaro bog‘liq odamlar jamoasidir. «Insonning o‘ziga o‘xshagan va ozod kishilar ustidan hukmronligini o‘rnatuvchi hokimiyat» 2 shu aloqalar asosini tashkil etadi, deb hisoblardi ular. Davlat umumiy qiyofasini yagona fuqarolik jamoasi, siyosiy uyushma sifatida tushunish Ovro‘pa huquqshunoslik fanida uzoq vaqt mustaxkam o‘rin egallab keldi. Umum

Albatta, davlatni hamisha va hamma aynan shunday tushungan ekan, deb o‘ylash mumkin emas. Jumladan, qadimgi hind siyosiy ongida davlat (podsholik) tushunchasi davlatpanoxning, hukmdorning «jismi»ni bildirgan. XVI-XVII asrlardagi G‘arbiy Ovro‘poga qaytadigan bo‘lsak, bu yerda davlatchilikni tushunish keskin ravishda o‘zgargan. Davlat deganda tobora ko‘proq hukmdor va uning yaqinlari, xalq hokimiyati organlari, amaldorlar, mansabdor shaxslar qatlamlari va shu kabilar birgalikda tushuniladigan bo‘ldi. Davlat mohiyatini tushunishdagi bunday o‘zgarishlarning, albatta, o‘z sababi, o‘z targ‘ibotchilari bor edi. Ular orasida J.Boden o‘zining «Davlat to‘g‘risida olti kitob» asarida davlatni «suveren hokimiyat vositasida ko‘plab oilalar va ularga tegishli narsalar» ustidan adolatli hukmronlik sifati

quvvatlab rivojlantiradi. Darvoqye, buning uchun u birmuncha boshqacha dalillardan foydalanadi. Odamlarni qo‘rquvda ushlab, ular harakatini ezgulikka yo‘naltirishga, deydi T.Gobbs, faqat barcha alohida imtiyoz va kuchlarni bir odam qo‘lida yoki bir qancha kishilik jamoat qo‘lida jamlash orqaligina erishish mumkin. Agar shu tariqa ko‘pchilik odamlarning birlashuvi ro‘y bersa, bu davlat deb ataladi. Monarx (ya'ni, podsho) davlat timsolida namoyon bo‘ladi. Davlat mohiyati faqat ana shu odamda (yoki tegishli shaxslar yig‘inida)gina mujassamlashgan bo‘ladi, deb xisoblaydi T.Gobbs. Suverenitet soxibi aynan shu davlatning o‘zidir, uning zimmasiga «kul ostidagilarga tinchlik- osoyishtalikni baxsh etish, ular xavfsizligini ta'minlash yuklatiladi». Bunday qarashlar dunyo miqyosida ancha keng

tushunishga olib kelar, mazkur xodisaning majburlovchi, zuravonlik tomonlari ustuvorligini tan olishga da'vat etardi. Birok, shuni ham ogoxlantirish joizki, har qanday yondashuvni, shu jumladan, sinfiy yondashuvni ham bir yo‘la rad etib bulmaydi. Davlat rivojida shunday paytlar bo‘ladiki, unda mazkur yondashuv ham (barcha nuksonlariga qaramay) ish berishi mumkin. Masalaning mohiyatini oydinlashtirishga harakat qilamiz. Ma'lumki, iqtisodiyotning rivojlanishi muayyan darajaga yetib, ijtimoiy ne'matlarni teng taksimlashning avvalgi tizimi yashay olmay kolgan hamda jamiyatning bundan keyingi rivoji uchun Sharq, jamiyatida bulganidek, siyosiy sohada yoxud Ovrupodagidek siyosiy va iqtisodiy sohada boshqaruv bilan shugullanadigan elitar katlamni ajratish zaruratga aylanganda davlat du

jamiyatda ham biz oshkora ijtimoiy tengsizlikka, davlat hokimiyatining sinfiy (tabaqaviy) mazmun - harakteriga duch kelamiz. Biroq, burjua jamiyatida davlat hokimiyati harakterini baholashga birdek yondashib bulmaydi. Zero, bunday jamiyatda konun oldida rasman hamma teng, bir xil huquqqa ega va bular odatda, deklaratsiya va konstituiiyalarda yuridik jihatdan mustaxkamlab Qo‘yilgan. Lekin ilk burjua jamiyatida konun tomonidan belgilab qo‘yiladigan mulkiy, ma'lumotga oid va boshqa kamsitishlar aholi kambag‘al katlamlarining" saylov huquqlarinn ham cheklashi hammaga ma'lum. Shu yo‘l bilan hokimiyatning iqtisodiy hukmron sinf - burjuaziyaga mansubligi ta'minlanadi. Endi hokimiyat byurokratik amaldorlar mahkamasi (to‘g‘rirog‘i uning raxbariyati) qo‘lida bo‘lgan Sharq mamlakatlar

hukmron doiralar ra'yiga qarshi har qanday harakatlarni ayovsiz bostirish yo‘li bilan ham shunday holatga erishish mumkin. Olmoniya va Italiyadagi fashistik rejimlar, Lotin Amerikasidagi totalitar yoki avtoritar rejimlar sharoitida shunday vaziyatlar ko‘zatilgan. Shunday qilib, keltirilgan misollardan kurinib turibdiki, sinfiy yondashuv davlatning muhim xususiyatlarini aniqlash, undagi mavjud ijtimoiy ziddiyatlarni ilg‘ab olish imkonini beradi. Bundan tashqari, ma'lumki, barcha tarixiy bosqichlarda jamiyat eziluvchi sinflari va qatlamlarining davlat hokimiyatini egallab olgan ezuvchilarga karshi chiqishlari ko‘zatilgan. Bularga Rimdagi qullar qo‘zg‘olonini Angliya, Fransiya, Olmoniya, Xitoydagi dehqonlar isyonlari va urushlarini, ishchilarnnng ish tashlarini hamda inqilobiy chiqish

To‘rtinchidan, (bu juda muhim), ijtimoiy ziddiyatlarning mavjudligiga qaramay, jamiyat hamisha bir butun yaxlitdir. Zero, qullarsiz quldorlarning, dehqonlarsiz yirik yer egalarining, ishchilarsiz kapitalistlarning bo‘lishi mumkin emas. Sharq mamlakatida jamoa mehnati amaldorlar mahkamasi mavjudligining zarur shartidir. Shu bois hokimiyat tepasida turgan sinf yoki ijtimoiy guruh hamisha (hatto o‘z manfaatini o‘ylab ham) eziluvchi sinf haqida bir qadar g‘amxo‘rlik kqlishga majbur. Shuning uchun ham har qanday davlat umumijtimoiy funksiyani bajarishi, butun jamiyat manfaatlari yo‘lida harakat qilishi shart bo‘ladi. Shu jihatdan olib qaralganida har kaiday davlat faqat bostirish kuroli bulibgina qolmay (kadim ajdodlarimiz aytib ketganlaridek), birlashtirish vositasi, integratsiyalash (yaxlit h

davlatining umumijtimoiy roli biz uylaganimizdan ancha kattaroq ekanligidan dalolat beradi. Jamiyatning quldorlik tuzumidan feodalizmga, feodalizmdan kapitalizmga tomon harakati davomida davlat faoliyati umumijtimoiy jihatining ahamiyati ham oshib borgan. Xususan, uning hozirgi G‘arb jamiyatidagi makomi katta. Tadbirkorlar foydasidan undiriladigan katta soliqlar, mehnat sharoitlarining davlat tomonidan muvofiqlashtirib borilishi, turli xildagi ijtimoiy dasturlarning keng rivoj topganligi va boshqa tadbirlar shunga olib keldiki, natijada mavjud ijtimoiy ziddiyatlar salmoqli tarzda yumshab bormoqda, sinfiy raqiblar tobora kamayib borayotganligi tufayli ularni bostirish choralariga zarurat ham kamaymokda, jamiyatning siyosiy barkarorligi oshmokda. Shunday qilib, davlat faoliyatidagi ijtimoiy

2. Davlat mohiyati to‘g‘risidagi nazariyalar Ma'lumki, davlatning kelib chiqishi, davlat hokimiyatining tabiati, uning maqsad va vazifalarini, davlatning taraqqiyot yo‘llari va shu kabilarni turlicha izoxlovchi ko‘plab xilma-xil nazariyalar mavjud. Bu holat ijtimoiy xodisa sifatida davlatning murakkabligi, ko‘pkirraliligi bilan, utmishdagi va hozirgi vaktdagi uning shakllarining xilma-xilligi, shuningdek, davlatning siyosiy hokimiyatni amalga oshirishi, uning faoliyatining turli ijtimoiy sinflar va guruhlar manfaatlariga bevosita daxldorligi bilan bogliq. Bular ob'ektiv omillardir. Agar ushbu muammoga sub'ektiv jihatdan yondashadigan bulsak, mazkur holat turli mualliflarning turli mafko‘raviy va falsafiy nuqtai nazarlari bilan ham bog‘liqligini ko‘ramiz. Davlat to‘g‘risidagi na

qilar ekanlar, xilma-xil guruhdarga mansub nazariyalar turli birikmalar tashkil etib, o‘zaro ta'sir etmay kolmaydi. Quyidagylarni davlat mohiyatiga bog‘liq nazariyalar qatoriga kiritish mumkin: A) Elita nazariyasi. Ushbu nazariya XX asr boshlarida vujudga keldi (V.Pareto va G.Moski asarlari) hamda XX asr urtalarida yangidan rivojlantirildi (X.Lassuel, D.Sartori, T.Day va boshqalar tomonidan). Mazkur nazariyaning asosiy g‘oyasiga ko‘ra xalq ommasi davlatni idora etishga kodir emasligi, shuning uchun boshqarish jamiyatning tepasida turgan hukmron doira - elita tomonidan amalga oshirilishi kerakligini isbotlashdan iborat. Elitalar turli belgilari (kelib chiqishi, ma'lumoti, tajribasi, kobiliyati kabilar)ga qarab aniqlanadi. Elita kelib chiqishi, ma'lumoti, qobiliyatiga ko‘ra ta&#3

va boshqalar bor edi. Umuman olganda ushbu nazariya elitalar nazariyasiga juda o‘xshab ketsa-da, zamonaviy vokelikni xisobga opishi bilan ajralib turadi. Bu nazariyaga ko‘ra, jamiyatni mutaxassis-boshqaruvchilar, menenjerlar idora etishlari lozim (ko‘pincha amalda ham shular boshqarishadi). Aynan ularning o‘zlari jamiyatning xakikiy extiyojlarini, uning eng matlub rivojlanish yo‘llarini, buning uchun zarur vositalarni aniqlashga kodir. Bu boshqarishnini ilmiy asosda ochib berish imkonini beradi hamda jamiyatnnng usib boruvchi rivojini ta'minlaydi. Mazkur ta'limot g‘oyalaridan nafakat lavlatning mohiyatiga, balki uning boshqa jihatlariga ham tegishli bulgan boshqa nazariyalarda ham faol foydalanilmokda. V) Plyuralistik demokratiya nazariyasi. Mazkur nazariya ham XX asrda paydo bulga

G) «Umumiy farovonlik davlati» nazariyasi Davlatning maqsadlari to‘g‘risidagi masala yuzasidan bahs yurituvchi nazariyalar orasida «umumiy farovonlik davlati» nazariyasini qayd etib o‘tish kerak. U ikkinchi jahon urushidan keyin vujudga kelgan bulib, davlatning ijtimoiy hayotga aralashmasligiga oid oldindan mavjud ta'limotga qarshi chiqadi. Bunda nafaqat huquqbo‘zarlik holatlari mustasno etiladi («Tungi korovul davlati» nazariyasi). Uning mohiyati 30-yillarda D.Keyns tomonidan ta'riflab berilgandi. D.Myurdal, A.Sigu, K.Boulding, V.Mund va boshqalarning asarlarida bu nazariya yanada rivojlantirilgan. Mazkur nazariyaning bosh g‘oyasi shundan iboratki, barcha sinflardan ustun turarkan, davlat aholi barcha katlamlari manfaatlarnni ifodalay boshlaydi, umumfarovonlikni ta'minlaydn. R

eng dolzarb hamda ilg‘or nazariyadir. Uning ijobiy jihatlariga qisqacha to‘xtaladigan bulsak, eng avvalo, uning jamiyatni demokratlashtirishga, davlat organlari ishlaridan o‘zboshimchalik, zuravonlik va qonunsizlikni butunlay mustasno etishga yunaltirilganligini ta'kidlash zarur. Kamchiligi – jamiyat ijtimoiy va iqtisodiy hayotidagi ahvoldan kelib chiqib, ba'zi tamoyillarni amalga oshirishning imkoni bulmagan hollarda ularning bir qadar quruk bayonotga aylanishidadir. Y) Texnokratik davlat nazariyasi. Davlat faoliyati nazariyalari va vositalari qatoriga «texnokratik davlat» nazariyasini ham kiritish kerak. Mazkur nazariya XX asrning 20-yillarida vujudga kelib, 60-70-yillarda ancha keng tarqalgan. Ushbu nazariya tarafdorlari orasida T. Veblen, D. Barnxeym, G. Saymon, D. bell kabi ol

Nazariya mualliflarining fikricha, bu shunday holatga olib kelishi kerakki, unga ko‘ra ma'lum vaktdan keyin o‘zaro farqlar yo‘qola borib, yagona tipdagi «postxindutrial davlatlar» - «umumiy farovonlik» davlatlari yuzaga keladi. Mazkur nazariya mualliflarining oldindan ko‘ra bilish zakovatlariga tan berish kerak. Zero, ushbu nazariya g‘oyalarining hammasi bulmasa-da, ko‘pchiligi hozirgi hayotimizda o‘z tasdigini topmokda. Z) Tarixiy-materialistik nazariyasi. Davlat to‘g‘risidagi nazariyalar orasida tarixiy-materialistik nazariya alohida urin egallaydi. U davlatning mavjudligi va taraqqiyotining ko‘pgina jihatlarini tahlil etadi. Bu nazariyaning asosida tarixiy materializm va sinfiy kurash g‘oyalari yotadi. Davlatga iqtisodiy hukmron sinf hokimiyatining kuroli sifatida qaraladi. Uning xu

unga jamiyat siyosiy uyushmasining tarkibiy qismi sifatida qaraydi. Shundaylar ham borki, ular siyosiy tizimni siyosiy soha bilan aynan o‘xshatiishdi. Hatto, siyosiy tizim tushunchasini siyosiy ustqurmaga yaqin tushuncha, deydiganlar ham bor. Biz barcha nuqtai nazarlarni batafsil qarab chiqishni, ayniksa, ularning qay biri ustuvorligini aniqlashni maqsad qilib kuymaganmiz. Bu alohida suxbat mavzuidir. Umuman turli nuqtach nazarlar mualliflari qarashlarini hurmat qilgan holda, ayni paytda siyosiy tizimni tom ma'noda tushunadigan, ya'ni unga, jamiyat siyosiy tashkiloti (siyosiy to‘zilmalar, uyushmalar va ularning o‘zaro bog‘liqligi)ni ham, siyosiy hayotning barcha boshqa ko‘rinishlarini ham o‘z ichiga oladigan kategoriya sifatida qaraydiganlar safiga qo‘shilish kerak deb xisoblaymiz.

Dastavval, jamiyat siyosiy tizimi tarkibida davlat alohida bo‘g‘in sifatida maydonga chiqishiga e'tiboringizni qaratamiz va buni yodda tutish kerak. Uning o‘rni va rolini na hukmron partiyaning na siyosiy tizim boshqa bo‘g‘inlarining o‘rni va roli bilan tenglashtirib bulmaydi. Jamiyat siyosiy tizimida nega davlat asosiy yoki bosh emas, balki fakat alohida bo‘g‘in xisoblanadi? Zero, bu ta'riflar ko‘pincha ma'no jihatidan bir-biriga yakinday tuyuladi. Boz ustiga yuridik adabiyotlarda davlatni siyosiy tizimning asosi sifatida tushunish uchrab turadi. Bu yerda biz M.N.Marchenkoning fikriga qo‘shilamiz. Unga ko‘ra davlat siyosiy tizimning asosiy yoki bosh tarkibiy qismi sifatida maydonga chiqa olmaydi va chiqishi ham mumkin emas, zero, siyosiy tizimning iqtisodiy, ijtimoiy va mafko‘

tushunchalari bir xil manoni anglatmaydi. Bosh bo‘g‘in vazifasini shaxs bajaradi, shu bilan birga, asosiy bo‘g‘in davlatdir. Davlat siyosiy tashkilotlar qatoriga kirmasligi mumkin emas. Zero, maxsus majburlov va bostirish mahkamalariga hamda turma va boshqa majburlovchi muassasalar ko‘rinishidagi tegishli «moddiy qismlarga» ega bulgan davlat hokimiyat tepasida turgan siyosiy kuchlar qo‘lidagi bosh kuch sifatida, ular irodasi va manfaatlarining bosh tatbikchisi sifatida, siyosiy hokimiyatni amalga oshirishning muhim vositasi sifatida maydonga chiqadi. Albatta, bu yerda siyosiy hokimiyatni kim amalga oshirishi, uning manfaatlari butun xalq manfaatlariga qay darajada mos kelishi muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. 22

XULOSA Davlat to‘g‘risidagi, uning tushunchasi, mohiyati va jamiyatdagi roli (o‘rni) to‘g‘risidagi masalalar (savollar) davlatshunoslik borasidagi o‘zoq davom etib kelayotgan va bahslarga sabab bo‘layotgan masalalar qatoriga kiradi. Ushbu bahslarning asosi nimada? Bular esa kamida 3 ta sabab bilan tushuntiriladi: Birinchidan, aytib o‘tilgan masalalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bevosita har xil qatlam, jamiyatdagi sinflar, siyosiy partiyalar va xarakatlarning manfaatlarini ifoda etadi. Ikkinchidan, hyech qaysi bir tashkilot bajariladigan ishlarning xilma-xilligi yoki jamiyat taqdiriga ta'sir doirasi yuzasidan davlat bilan tenglasha olmaydi. Uchinchidan, davlat – juda murakkab hamda ikki qarama-qarshilik- larga ega bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy hodisadir. Davlatning tushunchasi, mohiyatini, ko‘p t

egallaydi. Chunki har qanday davlatning mahsad va vazifalari, funksiyalari, faoliyati uning mohiyatidan kelib chiqadi. Biz ushbu ishda davlat va uning mohiyati masalalariga nazariy jihatdan yondashgan holda qanchalik yoritilganligiga to‘xtalib o‘tmoqchimiz. Mavzuning naqadar dolzarbligi bugungi kunda o‘z oldiga buyuk maqsadlarni qo‘ygan holda demokratik va adolatli fuqarolik jamiyati qurish yo‘lidan borayotgan davlatimizning olib borayotgan islohotlarida yaqqol namoyon bo‘ladi 24

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati:  Rahbariy adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Toshkent, «O‘zbekiston», 2012. 40 bet 2. Karimov I.A. «O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda», T.: «O‘zbekiston», 1998. 3. Karimov I.A. O‘zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. 1-tom. T.: «O‘zbekiston», 1996. 4. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. 2-tom, T.: «O‘zbekiston», 1996. 5. Karimov I.A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-tom, T.: «O‘zbekiston», 1996. 6. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo‘lida. T.: «O‘zbekiston», 1997 7. Karimov I.A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-tom T.: «O‘zbekiston» 1996.  Maxsus adabiyotlar: 1.Axmedshaeva M., Davlat mexanizmi va hokimiyatlar bo‘linishi. O ‘ quv qo ‘ llanma . - T .: TDYuI , 2005 - 66 b . 2.Islomov Z.M.

8.Saburov N. , Saydullaev Sh. Davlat va huquq nazariyasi. O‘quv qo‘llanma. –T.: TDYuI, 2011. -177 b.  Elektron resurslari: 1. http://www.gov.uz 2. http://www.lex.uz 3. http://www.ziyonet.uz 4. http://www.tsil.uz 26

Купить