Диққатнинг асосий хусусиятлари - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	13.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Диққатнинг асосий хусусиятлари

Купить

“Психология” йўналиши бўйича қайта тайёрлаш ва малака ошириш курси тингловчиси МАВЗУ: Диққатнинг асосий хусусиятлари БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ « Бали қ скелети » методини самарали амалга ошириш қ адамлари Ҳ ар бир иштирокчи эркин ишлаши учун қ улай шароит яратилиши керак. Муста қ ил фикр ва ғ ояларни ёзиш учун керакли доска, юмшо қ доска, флефчатка, рангли маркерлар, посте р лар, кодоскоп ва турли форматдаги қ о ғ озлар олдиндан тайёрланиши лозим. Бериладиган мавзу, муаммо ёки вазиятлар ани қ ланади. Иш қ оидаларини белгилаш керак: а) берилган ғ оялар бахоланмайди; б) фикрлашга тўли қ эркинлик берилади; в) берилаётган ғ оялар ми қ дори қ анча кўп бўлса, шунча яхши; г) «ўйланг», «илиб олинг» ва бошка ғ ояларга асосланиш керак; д) муста қ ил фикр ва гоялар т ў ғ рисида сўраш ва ма ғ зини ча қ иш ке

Мундарижа КИРИШ...................................................................................................................3 I-БОБ. ДИҚҚАТНИ ШАКЛЛАНИШИНИНГ НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ МАСАЛАЛАРИ ............................................................................................................... 1.1. Умумий психология фанида диққатни ўрганилганлиги..............................6 1.2. Диққатнинг асосий хусусиятига қаратилган таснифи................................11 II-БОБ. ДИҚҚАТНИНГ АСОСИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШНИНГ МОДУЛ ИШЛАНМАСИ 2.1. Умумий психология фанининг ўқув дастури (Силлабус)........................................................................................................16 2.2. Диққатнинг асосий хусусиятлари мавзуси бўйича маъруза матни.....................

КИРИШ Мавзунинг долзарблиги. Юртимизда мустақилликка эришгандан сўнг давлатимиз раҳбари И.А.Каримов кўплаб ривожлантириш йўлида самарали ишлар амалга оширилганини таъкидлаб. Шу жумладан унинг натижаси сифатида бугунги кунда фан ва техника ютуқларидан кўришимиз мумкин. Шунингдек психология соҳасининг ўрганилмаган тармоқларини ўрганиш ва келажак авлодга етказиш йўлида кўплаб ишлар амалга оширилмоқда. Жумладан, Дин психологияси психология ва диншунослик билимлари заминида вужудга келган бўлса ҳам, ўзига хос мавзу, мақсад ва вазифаларига эга бўлган фаннинг мустақил соҳаси сифатида ривожланиб келяпти. 1 Шахснинг психологик ҳаётини кўпинча қабул қилинадиган предметлар ва ҳодисалар, фикрлар ва ҳиссиётлар, улардан қолган таассуротлар, бўлиб ўтган воқеалар тўғрисидаги хотиралар сиймолари ва тасавву

Бугунги кундаги, яъни ахборот глобаллашуви асрида ақлий фаолият юритаётган барча кишилар ўз диққатинг нималарга қодир эканлиги, унинг ҳажми ва хусусиятларини билиши, яъни содда қилиб айтганда ўз диққати билан дўстлашиши лозим. Диққат – психик ҳодиса. У орқали инсон объектив борлиқдаги ўз ҳаёти билан бевосита ёки билвосита боғлиқ бўлган элементларни англайди, топади, аниқлайди, ўрганади, тушунади ва бутун умри давомида билиб боради. Шу сабабли ҳам, бекорга диққат инсон учун “билиш жараёни” деб аталмаган. Бу ишнинг объекти инсон, гуруҳлар ва ташкилотлар бўлса предметини ташкил этади. Битирув лойиҳа ишининг мақсади. Умумий психология фанини ўқитишнинг назарий ва амалий масалаларини тадқиқ этиш, фан юзасидан электрон ўқув модули ишланмасини шакллантириш ҳамда ўқитишни такомиллаштириш бўйича ху

Битирув лойиҳа ишининг объектини. Тошкент ислом университетида ўқитилаётган Умумий психология фани соҳасидаги назарий масалалар ва ташкилий характерга эга бўлган хужжатларни ўрганиш ташкил этади. Мавзунинг предмети. олий таълим муасасаларида умумий психология фанининг мазмун мохиятини ўрганиш хамда уни назарий ва амалий тадқиқ этиш хисобланади. Битирув лойиҳа иши назарий ва амалий аҳамияти. шу билан белгиланадики, тадқиқот натижасида олинган хулосалар “Умумий психология” фани бўйича ташкилий характерга эга бўлган ҳужжатларни ишлаб чиқиш учун амалий дастур бўлиши мумкин. Олинган хулоса ва билдирилган таклифлардан таълим муассасалари фаолиятида, умумий психология фанларини ўқитишда ва такомиллаштиришда фойдаланиш мумкин. Мавзунинг тузилиши ва хажми. Битирув лойиҳа иши кириш, икки боб, 7 та п

ДИҚҚАТНИ ШАКЛЛАНИШИНИНГ НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ МАСАЛАЛАРИ 1.1. Умумий психология фанида диққатни ўрганилганлиги Одам бир вақтнинг ўзида турли нарсалар тўғрисида ўйлай олмайди ҳамда турли ишларни бажара олмайди. Шу сабабли, ҳар бир алоҳида онда одамнинг онги у учун энг муҳим ва аҳамиятли бўлган предмет ва ҳодисаларга йўналтирилади. “Кеча феномени” 2 номи остида маълум бўлган факт алоҳида долзарб ахборот таъсирининг ёрқин мисоли бўла олади. Тасаввур қилингки, Сиз бирор-бир тантанада ўтириб, қизиқарли суҳбатга киришиб кетгансиз. Кутилмаганда Сиз меҳмонларнинг бошқа бир давраси ичида бировнинг баланд бўлмаган овозда исмингизни айтганини эшитиб қолдингиз. Сиз дарров диққатингизни шу бошқа давра олиб бораётган суҳбатга қаратасиз ва ўзингиз ҳақингизда қизиқарли нарсаларни билиб олишингиз мумкин. Шу би

Биз диққат ҳақида гапирганимизда, шунингдек диққатимизни фаолиятда жамлашни, чуқурлашишни ҳам назарда тутамиз. Инсон олдида турган масала қанчалик мураккаб бўлса, унинг диққати шунчалик равшан, зўриққан, қизғин ва чуқур бўлади ва аксинча, масала қанчалик осон бўлса, унинг диққати шунчалик суст бўлади. Шу билан бирга, юқорида кўрсатилганидек, диққатнинг жамланганлиги барча бегона нарсалардан чалғиш билан боғлиқ. Биз диққатимизни бир масала бўйича қанчалик жамласак, атрофга шунчалик беэътибор бўламиз, тўғрироғи, биз содир бўлаётган нарсаларни фаҳмлаймиз, лекин аниқ эмас. Шундай қилиб, бирор предметга диққат билан қарар эканмиз, у бизнинг тафаккуримизнинг марказида бўлади, бошқа қолган нарсалар шу пайтда суст қабул қилинади, бошқача қилиб айтганда, қабул қилишнинг чекка чегарасида қолади. Шу

нигоҳларини ўзига жамлади. Н.Н. Ланге 3 диққат табиати муаммосига қуйидаги асосий ёндашувларни ажратди: 1. Диққат ҳаракатли мослашувнинг натижаси сифатида . Ушбу ёндашув тарафдорлари, агар биз диққатимизни бир предметдан иккинчисига ўз ихтиёримизга биноан олиб ўта олар эканмиз, демак диққат мускулларнинг ҳаракатисиз мумкин эмас, деган фикрга таянишади. Айнан ҳаракат сезиш органларини энг яхши қабул қилиш шароитига мослаштиради. 2. Диққат онг ҳажмининг чекланганлиги натижаси сифатида . И. Герберт ва У. Гамильтон 4 , онг ҳажми деганда нимани тушунишларини ва унинг қанчалик катталигини тушунтирмай, кўпроқ интенсив бўлган тасаввурлар интенсивлиги паст бўлган тасаввурларни итариб чиқаради, деб ҳисоблашади. 3. Диққат ҳиссиёт натижаси сифатида . Айниқса инглиз ассоциацияли психологиясида ёрқин ри

физиологик асаб жараёни бошқа тасаввурлар ва ҳаракатлар асосида ётган физиологик жараёнларни тутиб туради ёки босади, натижада онгнинг алоҳида концентрацияси факти ҳосил бўлади, деб тушунтиришга уринади. Замонавий маҳаллий психологлар орасида П.Я. Гальперин диққатнинг ўзига хос талқинини таклиф қилди. Унинг концепциясининг асосий қоидаларини қуйидагиларга жамлаш мумкин: - диққат шахснинг ориентирловчи-тадқиқот фаолияти жиҳатларидан бири бўлиб, айни пайтда инсон руҳиятида мавжуд бўлган образ, фикр, бошқа феноменнинг мазмунига қаратилган психологик ҳаракатни ифода этади; - ўзининг функцияси бўйича диққат шу мазмунни назорат қилишни ифода этади. Инсоннинг ҳар бир ҳаракати тахминий, ижрочилик ва назорат қисмларидан иборат. Шу охиргиси диққатнинг ўзи сифатида ифодаланган; - муайян маҳсулотни иш

вақтида жавоб беришда ёрдам бериб, қўриқчилик хизматини ҳам олиб боради. Анатомия ва физиология курсидан маълумки, И.П.Павловнинг кўрсатишича, мияга келаётган қўзғатувчилар, сигналлар ориентирловчи- тадқиқот реакциясини, яъни онг учун “нима у?” деган рефлексини келтириб чиқаради 6 . Организм хулқ-атворнинг у ёки бу шакли билан кутилмаган ҳолатларга, янги вазиятларга жавоб бериш учун шай туради. Миямизда хавотирли сигнал ёна бошлади... Кейин эса, баҳоланишга қараб, сигнал лампочкаси ёхуд ўчади, ёхуд янада кучли тизимлар ишга тушади, баъзи дарвозалар ёпилади, баъзи дарвозалар очилади ва психологик ҳаёт оқими янги ўзан бўйлаб оқа бошлайди. Фаол диққатнинг физиологик механизмлари ҳақида сўз юритиб, шунга эътибор бериш лозимки, аҳамиятли таъсирларни танлаш фақат организмнинг, фаол мия фаолияти

формациянинг қўзғалиши бош мия қобиғида тезкор электр тебранишларининг пайдо бўлишини келтириб чиқаради (десинхронизация ҳодисаси), асаб жараёнларининг ҳаракатчанлигини оширади, сезувчанлик бошланишини пасайтиради, бу эса организм диққатининг умумий ҳолатига жуда ўхшашдир. Психологик фаолиятни муайян йўналишда жамлаш ва бир вақтнинг ўзида бошқа нарсалардан чалғишга, бош миясининг катта ярим паллалари қобиғида асабнинг қўзғалиш ва тормозланиш жараёнларининг ўзаро индукцияси қонуни туфайли эришилади, сиз у билан анатомия ва физиология курсида танишгансиз. Катта ярим паллалар қобиғида ташқи сигнал таъсирида юзага келган қўзғалиш ўчоғи қобиқнинг бошқа участкаларида тормозланишни келтириб чиқаради. Шу тариқа диққат қаратилган нарсани қабул қилиш ёки у ҳақда фикрлаш учун оптимал, яъни энг яхши ш

характерлайди. Айнан диққатни жамлаш ва барқарорлаштириш, иштиёқ билан ишини қилаётган, муҳими учун бошқа иккинчи даражали қўзғатувчилардан кета оладиган одамларни фарқлайди. Агар ижодий фаолият жараёнининг таснифини билсангиз, австриялик ёзувчи С. Цвейгнинг 7 гапларини тўғрилигига ишонч ҳосил қиласиз, у “... рассом ва олим, асл донишманд ва ҳақиқий тентакни яратадиган бўлинмас диққатлик” тўғрисидаги буюк сир ҳақида гапирган. Ҳатто ўта барқарор ва жамланган диққатда ҳам унинг интенсивлиги даражасининг қисқа муддатли беихтиёр ўзгаришлари бўлади. Бу диққатнинг ўзгарувчанлигидир. Қулоғингизга соатни яқин келтиринг, шунда унинг чиқиллаши гоҳ тезлашиши, гоҳ секинлашиши ва бирданига бир лаҳзага тўхтаб қолишини эшитасиз. Диққат ўзгаришини иккиланган тасвирлар ёрдамида кўриш жараёнида ҳам кузатиш

борасида хулоса қилса бўлади: шахснинг ички ва ташқи фаоллиги зарур бўлади, у ўзининг олдига янги ва янги вазифаларни қўйиши лозим. Диққатни тақсимлаш деганда, субъектив тарзда кечинадиган, бир вақтнинг ўзида турли жинсли объектларнинг маълум миқдорини диққат марказида тутиб тура олувчи одамнинг қобилияти тушунилади. Айнан шу қобилият бир нечта ҳаракатларни бир вақтнинг ўзида, уларни диққатда сақлаб қолиб, бажаришга имкон беради. Бунга оддий мисол – Юлий Цезарнинг феноменал қобилиятлари – у, айтишларича, бир вақтнинг ўзида бир-бирига боғлиқ бўлмаган еттита ишни қила олган экан. Шунингдек маълумки, Наполеон ҳам ўз котибларига бир вақтнинг ўзида еттита жиддий дипломатик ҳужжатларни айтиб туришни уддалаган экан. Лекин, ҳаёт тажрибаси кўрсатишича, одам онгли психологик фаолиятнинг фақат битта

ориентирловчи рефлекс пайдо бўлади. Тингловчиларнинг ўқув машғулотлари пайтида синфда ҳам, уйда ҳам уларни асосий ишдан чалғитувчи предметлар ва таъсир кучлари бартараф этилиши лозим. Диққатнинг ички чалғиши қаттиқ хавотирлар, бегона ҳиссиётлар таъсири остида, одам айни пайтда машғул бўлган ишга нисбатан қизиқиши ва масъулияти бўлмаслиги туфайли пайдо бўлади. Ўқувчи диққат билан ва муваффақиятли ўқиши учун унинг ҳаётидан, машғулотлардан чалғитувчи ёмон хавотирларни: қўрқув, ғазаб, алам, ҳақорат каби ёмон хавотирларни бартараф қилиш лозим. Тингловчиларда машғулотларга бўлган барқарор ва чуқур қизиқишни тарбиялаш ҳам диққатнинг чалғишига қарши курашнинг муҳим шартидир. Паришонхотирлик деб одамнинг маълум бир нарсада диққатини узоқ вақт давомида жамлай олмаслигига айтилади. Икки турдаги париш

ихтиёрий диққати беқарор, осонликча чалғийдиган бўлади. Ҳақиқий паришонхотирлик физиология жиҳатидан ички тормозланишнинг етарли бўлмаган кучи билан тушунтирилади. Нутқ сигналлари таъсири остида пайдо бўладиган қўзғалиш осонликча тарқалади, лекин қийин концентрация қилинади. Бунинг натижасида паришонхотир одам миясининг қобиғида мақбул қўзғалувчанликнинг беқарор ўчоқлари пайдо бўлади. Ҳақиқий паришонхотир диққатнинг сабаби ўпкага ҳаво келишини қийинлаштирувчи ва, бинобарин, мия катакчаларининг кислород билан озиқланишини камайтирувчи асаб тизимининг умумий бузилиши (неврастения), камқонлик, оғиз-бурун касалликлари бўлиши мумкин. Баъзида паришонхотирлик жисмоний ва ақлий толиқиш ва ўта толиқиш, оғир кечинмалар натижасида пайдо бўлади. Қизиқишларнинг бундай бетартиблиги паришонхотирликни мус

ДИҚҚАТНИНГ АСОСИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШНИНГ МОДУЛ ИШЛАНМАСИ 2.1. Умумий психология фанининг ўқув дастури (Силлабус) 16 « Бали қ скелети » методини самарали амалга ошириш қ адамлари Ҳ ар бир иштирокчи эркин ишлаши учун қ улай шароит яратилиши керак. Муста қ ил фикр ва ғ ояларни ёзиш учун керакли доска, юмшо қ доска, флефчатка, рангли маркерлар, посте р лар, кодоскоп ва турли форматдаги қ о ғ озлар олдиндан тайёрланиши лозим. Бериладиган мавзу, муаммо ёки вазиятлар ани қ ланади. Иш қ оидаларини белгилаш керак: а) берилган ғ оялар бахоланмайди; б) фикрлашга тўли қ эркинлик берилади; в) берилаётган ғ оялар ми қ дори қ анча кўп бўлса, шунча яхши; г) «ўйланг», «илиб олинг» ва бошка ғ ояларга асосланиш керак; д) муста қ ил фикр ва гоялар т ў ғ рисида сўраш ва ма ғ зини ча қ иш керак; е) м

17 « Бали қ скелети » методини самарали амалга ошириш қ адамлари Ҳ ар бир иштирокчи эркин ишлаши учун қ улай шароит яратилиши керак. Муста қ ил фикр ва ғ ояларни ёзиш учун керакли доска, юмшо қ доска, флефчатка, рангли маркерлар, посте р лар, кодоскоп ва турли форматдаги қ о ғ озлар олдиндан тайёрланиши лозим. Бериладиган мавзу, муаммо ёки вазиятлар ани қ ланади. Иш қ оидаларини белгилаш керак: а) берилган ғ оялар бахоланмайди; б) фикрлашга тўли қ эркинлик берилади; в) берилаётган ғ оялар ми қ дори қ анча кўп бўлса, шунча яхши; г) «ўйланг», «илиб олинг» ва бошка ғ ояларга асосланиш керак; д) муста қ ил фикр ва гоялар т ў ғ рисида сўраш ва ма ғ зини ча қ иш керак; е) мавзу асосида берилган ғ ояларни ёзиб, кўринадиган жойга илиб қ ўйиш зарур; ж) берилган янги ғ ояларни янада тўлдириб, қ атна

Фаннинг Ишчи ўқув дастури ўқув, ишчи ўқув режа ва ўқув дастурига мувофиқ ишлаб чиқилди. Тузувчилар : Расулов А.И – TИУ , “ Психология ва фалсафий фанлар ” кафедраси доценти, п.ф.н. Досжанова Ю.Р. - TИУ , “ Психология ва фалсафий фанлар ” кафедраси ўқитувчиси. Ta қризчилар : Турсунов Л.С – ЎзМУ “Психология” кафедраси доценти, п.ф.н. Муллабоева Н. - ЎзМУ “Психология” кафедраси доценти, п.ф.н. Фаннинг ишчи ўқув дастури “ Психология ва фалсафий фанлар” кафедрасининг 201 _ йил “ ___ ” _________ даги “ ___ ” – сон йиғилишида муҳокамадан ўтган ва ТИУ Ўқув – Услубий Кенгашида муҳокама қилиш учун тавсия этилган. Кафедра мудири в.б. :__________________ Т.Норимбетов Фаннинг ишчи ўқув дастури T ИУ Ўқув – Услубий Кенгашида мухокама этилган ва фойдаланишга тавсия қилинган (201 5 йил __ август даги ___ -

KИРИШ Президент Ислом Каримовнинг мамлакатимизни ижтимоий- иқтисодий ривожлантиришнинг 2012 йилги якунлари ва 2013 йилда сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштиришнинг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамаси мажлисидаги маърузасидан келиб чиқувчи сиёсий, назарий ғоялар ўқув курси мазмунига сингдирилди. Президентимиз томонидан кўрсатиб ўтилган, мамлакатимизни демократиялаштириш ва модернизациялаш борасида қўлга киритилаётган ютуқлар, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўлларини дарсларда ҳар томонлама таҳлил этилиши назарда тутилган. Шунингдек, И.А.Каримовнинг “Юксак маънавият - енгилмас куч” асари, БМТ Саммитининг Минг йиллик ривожланиш мақсадларига бағишланган ялпи мажлисидаги нутқи ҳамда “Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқар

жамият ва шахс ора сидаги муносабатни нг психологик қонуниятлари асосида ривожлантиришни; Фан бўйича талабанинг малакасига қўйиладиган талаблар Талабалар “Умумий психология” фанини ўрганиш жараёнида қуйидагиларни бажара олиши лозим: Умумий психология фанининг предмети ва унинг аҳамияти; замонавий психологик хизматнинг мухим белгилари; воқеликни психологик мушоҳада этиш; психологик фаолиятнинг намоён бўлиши ва унинг ўзига хос жиҳати; нарса-ҳодисаларни илмийлик ва мантиқийлик асосида ўрганиш; илмий тафаккур ва психологик тасаввурнинг уйғунлигини таъминлаш; мустақил ва замонавий фикрлаш; кундалик фаолиятда умумий психологик билимларни ва қоидалари ҳақида тасаввурга эга бўлиши, билиши ва қўллай олиш борасида кўникмаларга эга бўлиши лозим. Ўқув режадаги бошқа фанлар билан боғлиқлиги У мумий пси

мультимедиа намойишлари билан ўтказиш ва машғулотлардаги маълумотлар мультимедиа воситалари ёрдамида тақдимот қилиш лозим бўлади. "Умумий психология" курсини лойиҳалаштиришда қуйидаги асосий концептуал ёндашувлардан фойдаланилади: Шахсга йўналтирилган таълим. Бу таълим ўз моҳиятига кўра таълим жараённинг барча иштирокчиларини тўлақонлий ривожланишини кўзда тутади. Бу эса таълим лойиҳалаштирилаётганда, албатта, маълум бир таълим олучининг шахсини эмас, аввало, келгусидаги мутахассислик фаолияти билан боғлиқ ўқиш мақсадларидан келиб чиққан холда ёндашишни назарда тутади. Тизимли ёндашув. Таълим техналогияси тизимининг барча белгиларини ўзида мужассам этмоғи лозим: жараённинг мантиқийлииги, унинг барча бўғинларини ўзаро боғланганлиги, яхлитлиги. Фаолиятга йўналтирилган ёндашув. Шахсни

Ўқитиш воситалари. Ўқитишнинг анъанавий шакллари (дарслик маъруза матни) билан бир қаторда –компьютер ва ахборот технологиялари. Коммуникатив усуллар: тингловчи билан оператив тескари алоқага асосланган бевосита ўзаро муносабатлар. Тескари алоқа усуллари ва воситалар: кузатиш, блитс-сўров, оралиқ ва жорий ва якунловчи назорат натижаларини таҳлили асосида ўқув диагностикаси. Бошқариш усуллари ва воситалари: ўқув машғулоти босқичларни белгилаб берувчи технологик карта кўринишдаги ўқув машғулотларини режалаштириш, қўйилган мақсадларга эришишда ўқитувчи ва тингловчининг биргаликдаги харакати, нафақат аудитория машғулотлари, балки аудиториядан ташқари мустақил ишларни назорати. Мониторинг ва баҳолаш: ўқув машғулотида хам бутун курс давомида хам ўқтишнинг натижаларини режали тарзда кузатиб бориш

бузилиши. Жами: 104 28 28 58 Асосий қисм: фаннинг услубий жиҳатдан узвий кетма-кетлиги. Асосий қисмда (маъруза) фанни мавзулари мантиқий кетма-кетликда келтирилади. Ҳар бир мавзунинг моҳияти асосий тушунчалар ва тезислар орқали очиб берилади. Бунда мавзу бўйича талабаларга ДТС асосида етказилиши зарур бўлган билим ва кўникмалар қамраб олиниши керак. Маъруза машғулотлари 1-мавзу. Диққат ҳақида тушунча Диққатнинг аниқлаш кетма-кетлиги. Диққат сўзининг этимологияси. Диққатни бошқа психик ҳодиса ва жараёнлар билан таққослаш. Перцептив, интеллектуал ва ижро этувчи диққат. Диққатнинг психик ўрни ҳақидаги баҳслар ва унинг табиати. Диққатнинг мустақил фаолият эканлиги ёки бу бошқа психик фаолият учун ҳам хослиги. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муомоли таълим. Бинго, блитс,

Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муомоли таълим. Бинго, блитс, мунозара, ўз-ўзини назорати. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 3-мавзу.Диққатнинг асосий хусусиятлари Диққатнинг ҳажми. Диққат ҳажмининг индивидуал хусусиятлари. Диққатнинг тўпланиши. Диққатнинг барқарорлиги. Диққатнинг тебраниши. Диққатнинг кўчиши ва тақсимланиши. Материал характерига, фаолият турлари ва шахс установкасига кўра диққатнинг барқарорлиги. Диққатни бўлинишини белгиловчи омиллар. Таъсирларга чидамлилигини баҳолаш усуллари. Диққатнинг кўчиши ва тақсимланиши. Ҳар хил ҳаракатларга диққатнинг тақсимланиш қобилиятини белгиловчи омиллар. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Бинго, блитс, мунозара, ўз-ўзини назорати. Адабиётлар: А

6-мавзу. Диққат ва фаолият А.Н.Леонтьев концепциясида онг режаси, фаолиятлар, физиологик механизмлар. Н.А.Бернштейннинг ҳаракат тузилиши даражаси тўғрисидаги физиологик назарияси. Диққат назорат ҳаракати сифатида (П.Я.Гальперин). Жараённи онгли ва автоматик назорат қилиш. Онгли ва автоматик назоратлаш жараёнлари. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Бинго, блитс, мунозара, ўз-ўзини назорати. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 7-мавзу. Диққатнинг ривожланиши ва бузилиши Диққатнинг ривожланиш босқичлари. Фаоллик, установка ва диққат. Ихтиёрий диққатнинг олий психик функция эканлиги. «Бола диққати тарихи хулқ-атвор ташкил топишининг тарихи мавжуд». Диққатнинг бузилиши ва уни диагностика қилиш. Паришонхотирлик ва уни бартараф

Эсга олиб қолиш ва эсга туширишда индивидуал тафоввутлар. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Бинго, блитс, мунозара, ўз-ўзини назорати. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 10-мавзу. Хотира турлари Хотира турларини классификациялаш шартлари. Кўриш хотираси. Эшитиш хотираси. Харакат хотираси. Образли хотира. Эйдитик хотира. Ихтиёрий ва ихтиёрсиз хотира. Сенсор, оператив, узоқ ва қисқа муддатли хотира. Хотиранинг индивидуал психологик хусусиятлари. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Бинго, блитс, мунозара, ўз-ўзини назорати. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 1 1 -мавзу. Хотира психологиясининг асосий далиллари ва қонуниятлари Материалнинг характери (ҳаж

1-мавзу. Диққат ҳақида тушунча 2 2-мавзу.Диққат турлари 2 3-мавзу.Диққатнинг асосий хусусиятлари 2 4-мавзу. Диққат ва онг 4 5-мавзу. Диққатнинг психофизиологик индикаторлари ва механизмлари 2 6-мавзу. Диққат ва фаолият 2 7-мавзу. Диққатнинг ривожланиши ва бузилиши 2 8-мавзу. Хотира ҳақида умумий тасаввурлар 2 9  мавзу. Хотира жараёнлари 2 10-мавзу. Хотира турлари 2 1 1 -мавзу. Хотира психологиясининг асосий далиллари ва қонуниятлари 2 12- МАВЗУ . Х ОТИРАНИНГ РИВОЖЛАНИШИ ВА БУЗИЛИШИ 4 Жами: 28 Амалий машғулотларнинг ўтиладиган мавзулари Диққат ҳақида тушунча . Семинар: 1. Диққатнинг умумий тавсифи. 2. Диққатнинг кўп маъноли эканлиги. 3. Диққат сўзининг этимологияси. 4. Диққатнинг психик ўрни ҳақидаги мунозаралар. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муоммоли таълим. Маър

1. Диққат ҳажми ва уни ўлчаш йўллари. 2. Диққатнинг тўпланиши ва барқарорлиги. 3. Диққатнинг кўчиши ва тақсимланиши Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муоммоли таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол- жавоб, “Бумеранг”, “кластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 4-мавзу. Диққатга таъсир кўрсатувчи омиллар 2-семинар: 1. Диққат ва установка. 2. Диққатнинг барқарорлиги 3. Диққатга таъсир кўрсатувчи омиллар: субъектив ва объектив. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол-жавоб, “Бумеранг”, “каластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8

5. Фронтал таламик бошқариш тизими. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол-жавоб, “Бумеранг”, “каластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 6-мавзу. Диққат ва фаолият 1-семинар 1. А.Н.Леонтьев концепциясида онг, фаолият режаси, физиологик механизмлар. 2. Н.А.Бернштейннинг ҳаракат тузилиш даражалари физиологик концепцияси фаолият ва диққат структураси таҳлилида айланма бошқарув механизми. 2-семинар 1. Диққат фаолият ташкилий етакчи даражаси ишининг феноменал ва маҳсулдор намоён бўлиши. 2. Диққат назорат ҳаракати (П.Я.Гальперин). 3. Автоматик ва онгли назорат жараёнлари. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, му

таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол-жавоб, “Бумеранг”, “каластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 9  мавзу. Хотира жараёнлари 1-семинар 1. Ихтиёрий ва ихтиёрсиз эсга олиб қолиш. 2. Эсга тушириш ва таниш. 3. Ихтиёрий ва ихтиёрсиз эсга тушириш. 2-семинар: 1. Эсга олиб қолишнинг фаолият мақсадига боғлиқлиги. 2. Эсга олиб қолиш ва установка. 3. Эсга олиб қолиш ва эсга туширишда индивидуал тафовутлар. Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол-жавоб, “Бумеранг”, “каластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 10-мавзу. Хотира турла

2-семинар: 1. Х ОТИРА АССОСАЦИЯЛАРИ . 2. Х ОТИРА ҚОНУНИЯТЛАРИ . 3. Х ОТИРАНИНГ ПИКТОГРАММА УСУЛИ 4. Мнемотехника Қўлланиладиган таълим технологиялари: диалогик ёндашув, муаммоли таълим. Маъруза, намойиш этиш, савол-жавоб, “Бумеранг”, “каластер”, “блитс-сўров”, “фикрлаш харитаси”, кичик гурухларда ишлаш методлари. Адабиётлар: А1;А2;А3;Қ1;Қ2;Қ3;Қ4;Қ5;Қ6;Қ7;Қ8;Қ9;Қ10;Қ11;Қ12;Қ13;Қ14 12- МАВЗУ . Х ОТИРАНИНГ РИВОЖЛАНИШИ ВА БУЗИЛИШИ 1-семинар: 1. Хотира функцияларининг генетик жиҳатдан турли шакллари: а) онгсиз, ихтиёрсиз хотира; б) ўтиш, ташқи билвосита хотира; в) ихтиёрий, метахотира. 2. Хотиранинг генетик жиҳатдан турли шаклларининг ёш хусусиятлари. 3. Генетик жиҳатдан ҳар хил бўлган хотира шакллари ривожлантириш йўллари. 2-семинар: 1. Хотирани мустаҳкамлаш йўллари. 2. Ўқув фаолиятида хотира.

11.Хотира турлари 2 12. Хотира психологиясининг асосий далиллари ва қонуниятлари 4 Жами: 28 Мустақил таълим ташкил этишнинг шакли ва мазмуни. Мақсад: фан бўйича маъруза ва семинар машғулотларида муҳокама қилинган назарий материалларни ҳамда курс доирасида янги маълумотларни самарали ўзлаштириш. 1. Семинар машғулотга тайёргарлик кўриш – 10 соат (мустақил ишнинг 33%) 2. Мавзулар бўйича конспект, крассворд, эссе тайёрлаш ва бошқалар- 20 соат (мустақил ишнинг 67% ). Ахборот-услубий таъминот. Талабаларни Мустақил таълим топшириғилари кичик ва катта гуруҳларда мухокама қилинади. Шунингдек, маъруза ва амалий :ни олиб боришда замонавий педагогик технологиялар “Бумеранг”, “Кластер”, “Ақлий хужум”, “Думалоқ стол” каби интерфаол усуллардан фойдаланилади. 32 « Бали қ скелети » методини самарали амалга

Талабалар мустақил таълимнинг мазмуни ва хажми. № Мустақил иш мавзулари Берилган топшириқлар Бажари лган муддат и Ажрат илган соатлар 1 Диққатнинг танловачанлик ва йўналганлиги Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 2- ҳафта 2 2 Диққат хусусият сифатида эссе тайёрлаш Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 4- ҳафта 2 3 Диққатнинг психологик концепциялари (У.Джемс, Торндайк) Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 6- ҳафта 2 4 Ихтиёрий диққатни ривожлантириш йўллари бўйича тақдимот материали тайёрлаш Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 9, 10 - ҳафтал ар 2 5 Гамезо М.В. “Атлас по психологии” (1999) китоби асосида диққат сифатларини таҳлил этиш. Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқлар

топшириқлари тузиш. 9 П.И.Зинченконинг эсга олиб қолиш юзасидан олиб борган тажрибалари бўйича крассворд тузиш. Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 22- ҳафта 2 11 А.Р.Луриянинг “Маленькая книжка о большой памяти” асарини конспектлаштириш. Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 26- ҳафта 2 12 Хотиранинг бихевиористик концепциясини психологик Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 29- ҳафта 2 13 Лядиуснинг “Память в процессе развития” асарини таҳлил қилиш. Адабиётларни конспект қилиш. Индувидувал топшириқларни бажариш 33- ҳафта 2 Дастурнинг инфарматцион услубий таъминоти Мазкур фанни ўқитиш жараёнидан таълимнинг замонавий методлари, педогогик ва ахборот-коммуникасия технологияларини қўллаш назарда тутилган: Маъруза ма

Жорий назорат (ЖН)- талабаларнинг фан мавзулари бўйича билим ва амалий кўникмалар даражасини аниқлқш ва бахолаш усули. Жорий назорат фаннинг хусусиятидан келиб чиққан холда амалий машғулотларда амалий оғзаки сўров, тест ўтказиш, сухбат назорат иши, коллеквиум, уй вазифаларини текшириш ва шу каби бошқа шаклларда ўтказилиши мумкин; Оралиқ назорат (ОН)- семестир давомида ўқув дастурининг тегишли (фанларнининг бир неча мавзуларни ўз ичига олган) бўлими тугаллангандан кейин талабанинг назарий билими ва амалий кўникма даражасини аниқаш ва баҳолаш усули. Оралиқ назорат бир семестрда бир (ёки икки) марта ўтказилади ва шакли (ёзма оғзаки, тест ва хоказо) ўқув фанига ажратилган умумий соатлар хажмидан келиб чиққан холда белгиланади; Якуний назорат (ЯН)-семестр якунида муаян фан бўйича назарий билим

билимларини амалда қўллай олиш. Мохиятини тушунтириш. Билиш, айтиб бериш. Тасаввурга эга бўлиш. 55-70 Қониқарли Мохиятини тушунтириш. Билиш, айтиб бериш. Тасаввурга эга бўлиш. 0-54 Қониқарсиз Аниқ тасввурга эга бўлмаслик. Билмаслик. • • Фан бўйича саралаш бали 55 баллни ташкил этади. Талабанинг саралаш балидан паст бўлган ўзлаштириши ретинг дафтарчасида қайд этилмайди. • Талабаларнинг ўқув фан бўйича мустақил иш жорий, оралиқ ва якуний назоратлар жараёнида тегишлий топшриқларни бажариши ва унга ажратилган баллардан келиб чиқган холда баҳоланади. Талабанинг фан бўйича рейтинги қуйдагича аниқланади: R = V * O’ 100 Бу ерда: V-семестрда фанга ажратилган умумий ўқув юкламаси (соатл ар да) ; O’ -фан бўйича ўзлаштириш даражаси (балларда)  Фан бўйича жорий ва оралиқ назоратларга ажратилган умумий

натижалари эълон қилинган вақтдан бошлаб бир кун мобайнида факулътет деканига ариза билан мурожаат этиш мумкин. Бундай холда факулътет деканинг тақдимномасига кўра ректор буйруғи билан 3 аъзодан кам бўлмаган таркибда апеллияция комиссияси ташкил этилади.  Апеллятция комиссияси талабаларнинг аризасини кўриб чиқиб, шу кунинг ўзида хулосасини билдиради.  Баҳолашнинг ўрнатилган талаблар асосида белгиланган муддатларда ўтказилиши хамда расмийлаштириши факултет декани, кафедра мудири, ўқув-услубий бўлим ҳамда ички назорат ва маниторинг бўлими томонидан назорат қилинади. Талабалар ОН дан тўплайдиган балларининг намунавий мезонлари № Кўрсаткичлар O Н баллари Макс 1-O Н 2-O Н 1 Дарсларга қатнашганлик даражаси.маъруза дарслардаги фаоллиги конспект дафтарининг юритилиши ва тўлиқлиги. 1 0 0 - 10 - 2

Якуний назорат “Ёзма иш” шаклида белгиланган бўлса, у ҳолда якуний назорат 30 баллик “Ёзма иш” вариантлари асосида ўтказилади. Агар якуний назорат марказлашган тест асосида ташкил этилган бўлиб фан бўйча якуний “Ёзма иш” шаклида белгиланган бўлса, у ҳолда якуний назорат қуйдаги жадвал асосида амалга оширилади. № Кўрсаткичлар ЯН баллари Макс Ўзлаштириш оралиғи 1 Фан бўйича якуний ёзма ишназорати 30 0- 30 Жами ЯН баллари: 30 0- 30 Якуний назоратда “Ёзма иш”ларни бахолаш мезони Якуний назорат “Ёзма иш” шаклида амалга оширилганда, синов кўп вариантли усулда ўтказилади. Ҳар бир вариант 3та назарий саволдан иборат. Назарий саволлар фан бўйича таянч сўз иборалар асосида тузилган бўлиб, фанинг барча мазмунларини ўз ичига қамраб олган бўлади. Ҳар бир назарий саволга ёзилган жавоблар бўйича ўзлаштир

1. Ғозиев Э.Ғ. Хотира психологияси. -ТошДу , 1994. 2. Бернштейн Н.А. Физиология движений и активность. М., 1990. 3. Введение в психологию / Под общей ред. А. В. Петровского. М., 1997. 4. Вилюнас В. К. Психологические механизмы мотивации человека. М., 1990. 5. Выготский СЛ. Собрание сочинений в 6-ти томах. М. 1984. 6. Гальперин П.Я. Введение в психологию. М., 1976. 7. Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в психологию. М., 1988. 8. Дормашев Ю. Б., Романов В. Я. Психология внимания. - М., 1995. 9. Ж.Годфруа. Что такое психология? М. 1999 г. 2-том. 10. Зинченко Т. П. Память в экспериментальной и когнитивной психологии. - СПб, 2002. 11. Иванников В. А. Психологические механизмы волевой регуляции. М.,1991. 12. Изард К. Эмоции человека. М., 2001. 13. Ильин Е. П. Мотивация и мотивы. СПб, 2000. 14. Ильин Е.

2.2. Диққатнинг асосий хусусиятлари мавзуси бўйича маъруза матни Диққатнинг асосий хусусиятлар а) Диққатнинг маълум вақт оралиғида сақланиш диққатнинг барқарорлиги деб аталади. Агар бирон бир киобни эътибор бмлан ўқишга киришилганда бу хусусият кузатилади. Диққатнинг барқарорлигининг тебраниши лаҳзали ондан бир неча соатгача давом этиши мумкин. б) Диққатнинг қисқа вақт оралиғида бир неча объектни идрок этиш хусусияти эса унинг кўлами дейилади. Масалан, инсон бир вақтни ўзида гапириши, эшитиши ва ўқиши мумкинми? Бунинг имкони борми? Албатта. Имкони бор. Бунинг учун ушбу фаолиятга ўрганиш керак. в) Диққатни бир вақтнинг ўзида бир неча объектларга йўналиши ва назорат олиб бориши ҳамда баъзан аксинча бир неча фаолиятдан битта фаолиятга диққатни тўплашига тақсимланиши дейилади. Масалан, ҳаракат

д) Диққатнинг бир объектдан иккинчи бир объектга ўтиши диққатнинг кўчиши деб аталади . Бунда бир фаолият туридан иккинчисига ўтиш шароитида охирги фаолият самарадорлиги сусаймаслиги керак. Масалан, шахс ақлий фаолият билан машғул, сўнгра у бирон бир жисмоний фаолиятга кўчиб ўтди, сўнгра мусиқа асбобида куй чалди ва бошқалар. Ҳар сафар бир фаолият туридан иккинчисига ўтган вақтда маълум вақт талаб этилади. Бу эса унга росланиш, адаптация қилиш ва янги фаолимят турига кўникма ҳосил қилишни талаб этади. Агар фаолият машқлантириб борилса, бир фаолиятдан иккинчи фаолиятга ўтганда диққатнинг самарадорлиги сусаймайди. Диққатнинг сифатлари ДИҚҚАТ ТУРЛАРИ ФУНКЦИЯЛАРИ 41Диққатнинг сифатлари Фаоллиги Й ў налганлиги Кенглиги Даражала ри 1 .Ихтиёрсиз 2. Ихтиёрий 1.Ташқи 2.Ички 1.Ҳажми 2. Тақсимлан ганл

Психологияда диққатнинг ихтиёрий тури, кўпинча иродавий деб номланади. Бу, албатта, бежиз эмас, чунки, диққатнинг муайян объектга йўналтирилиши ирода кучи билан сақлаб турилади. Ҳатто ихтиёрсиз диққат фаолиятида қатнашса, у ҳам ироданинг зўри билан йўналтирилган объектда тўпланиб туради. Ироданинг фаолиятни амалга оширишда иштирок қилиши кўп жиҳатдан кишининг мақсадига интилиши, ишчанлик қобилияти, психологик тайёрлигига боғлиқ. Шу боисдан диққатнинг кучи, барқарорлиги, мустаҳкамлиги илдамлиги одамнинг муайян фаолиятини бажаришга мойиллиги, шайлиги билан ўлчанади. Диққатнинг юксак даражада мужассамлигини таъминлаб туришда одамнинг фаолиятни бажаришга мувафиқлашгани муҳим роль ўйнайди. Ҳар қандай фаолиятни амалга оширишнинг бошида қийинчиликлар юзага келади ва улар кишидан иродавий зўр бери

Диққатнинг ихтиёрсиз ва ихтиёрий равишда вужудга келиши ўзининг йўналишига кўра ташқи ва ички бўлиши мумкин. Агар диққатнинг манбаи онгимиздан ташқарида бўлса ташқи деб аталади. Масалан, шофер, тикувчи, муҳаррир кабиларнинг фаолиятида содир бўладиган диққат ташқи диққатдир. Ташқи диққат фақат идрок қилиш жараёнидагина намоён бўлмасдан, балки фикр юритилаётган нарсаларга ҳам қаратилади. Жумладан, ихтирочининг ўзи яратган нарсасини тасаввур қилиши, рассомнинг образларни кашф қилиш жараёни, муҳандиснинг тўғон қурилишини кўз ўнгига келтириш билан боғлиқ ҳолатлар бунга мисол бўла олади. Инсон онгининг ўзида содир бўлаётган ўз ҳиссиётларини, фикрларини, орзу истакларини ва шу кабиларни кузатишда ички диққат юзага келади. Диққатнинг ҳар иккала кўриниши ҳам фаолиятнинг муваффақиятли якунланишига м

психологларининг фикрича, диққат узлуксиз равишда, муайян даражада активлик хусусиятини сақлаб туради. Бундай активлик, онгнинг бирон бир объектга ўйналишининг кучайиши ва маълум вақт давомида диққат йўналтирилган нарсага онгнинг фаол (актив) қаратилишини регулировка қилиб туради ҳамда мазкур ҳолатнинг сақланишини таъминлайди. Психология тарихининг саҳифаларини варақласак, диққатнинг киши фаолиятидаги ролига берилган юксак ва қимматли мулоҳазалар учрайди. Жумладан, француз олими Кювье гениалликни чидамли диққат деб таърифлаши, Ньютоннинг кашфиёт фикрини доимо шу масалага қаратилиш жараёни дейиши, Ушинскийнинг диққат психик ҳаётимизнинг ягона эшиги деб баҳо бериши бунга ёркин мисол бўла олади. Диққатнинг муайян объектларга тўпланиши, тўпланганлиги (концентрацияланиши) айни пайтда бошқа жисм

даражада янги билимлар маълумотлар билан бойиб бориши натижасида диққат ҳам такомиллашади. Янгиликни пайқаш ҳисси одам ақлий фаолиятини фаоллаштиради (активлаштиради), шу билан бирга, диққатнинг объектга узоқроқ тўпланишини таъминлайди. Инсоннинг барқарорлашган кайфияти диққатнинг кучи ва илдамлигини оширади, танловчанлигига ижобий таъсир этади. Стресс, аффект сингари эмоционал ҳолатлар диққатга салбий таъсир этиб, унинг ташқи таъсирларига берилувчан, кучсиз қилиб қўяди. Ана шунинг оқибатида диққат чалғийди, бўлинади, паришонлик намоён бўлади, фаолиятдаги бир текислик бузилади. Психологияда диққатнинг ихтиёрий тури, кўпинча иродавий деб номланади. Бу, албатта, бежиз эмас, чунки, диққатнинг муайян объектга йўналтирилиши ирода кучи билан сақлаб турилади. Ҳатто ихтиёрсиз диққат фаолиятида қат

фаолиятнинг мақсадги, унинг натижасига йўналтирилган қизиқишдир. Ихтиёрий, иродавий диққат билвосита қизиқиш билан алоқадордир. Психологик маълумотларнинг таҳлилига кўра, диққатнинг объектга тўпланиши ва мустаҳкамланиши кўзланган мақсадни, фаолият маҳсулининг зарурлиги ҳамда сифатининг аҳамиятини инсон томонидан англаш орқали таъминлаб турилади. Фаолият мақсадини англаш ўз иш-ҳаракатида киши диққатининг юксак даражада мужассамланишини таъмин этувчи энг муҳим шарт ва шароитлардан биридир. Симультан англаш. Симультан сўзи “лаҳзали” деган маънони англатади. Бизнинг миямиз лаҳзали таъсирларни сезади, ахборотларни қайта ишлади ва унга жавоб беришга ҳаракат қилади. Биргина инсон кўзининг сезгирлиги шунчалик даражада эканки у 80 км узоқликдан ёниб турган гугурт ёруғлигини сезар экан. Олимларнинг

бўлмайди” деган эди. Американинг 16 президенти А.Линкольн ўқиган қишлоқ мактабида битта ўқув қўлланма бўлган вва фақат ўқитувчи томонидан у ўқилган ўқувчилар эса уни хор бўлиб такрорлаган. Доимо синфхона шовқун бўлиб турган. Буни қўшнилар “ари уяси” деб номлашган. Диққат қонунлар и : Апперцепция қонуни - (ушбу тушунчани фанга Г.Лейбинц олиб кирган). У бирон бир таассуротни, сезгиларни аниқ ва англаган ҳолда идрок этиши тушунилади. Апперцепция қонуни диққатнинг даражалари барқарор эмас, балки у ҳар бир инсонда тебраниб туришини билдиради. Битта предметни бир неча ёки бир неча предметни битта тарзда идрок этиши мумкинлигини ҳам англатади. Нима сабабдан бундай юз беришини АҚ қуйидагича асослайди: диққатнинг даражаси шахснинг конкрет предметга йўналганлиги, билимлар заҳирасига, физик ва психик

кейинчалик Д.Н.Узнадзе). Установка бу фаолиятга ёки ҳаракатга тайёрликни билдиради. Установка бу организмда маълум зўриқишлар пайдо бўлганда намоён бўлиб қолмайди. Кўп ёки оз установка ва яққол установка организмдаги кўпчилик реакциялар шароитида гавдаланади. Катта ёшдагиларда тажриба таъсирида установканинг узоқ ва барқарорлиги шаклланади. Улар ички қўзғалишлар таъсирида пайдо бўлади. (масалан, иш, ўқиш, мураккаб вазифаларни ечишда). Кқп маротоба такрорланган машқлар диққатни машқланишига олиб келади.Шундагина керак бўладиган даражада диққатни бошқариш мумкин бўлади. Установка қонуни диққатни машқлантириш учун зарурдир. Бешликни ташкил этувчилар қонуни. Ушбу қонун диққатнинг асосий хусусиятларига таянади ва улар Диққатнинг барқарорлиги, диққатнинг кўлами, диққатнинг тақсимланиши, диққатни

1.3. Қизиқиш. 1.4. Эгалланган таэрибага боғлиқлиги 1.5. Фаолиятни тўғри ташкил этиш. Диққатнинг бузилиши 1-модал носпецифик . Диққатнинг бузилишининг ҳар хил шакли ва даражалари бўлиб, бунда каса диққатни тўплай олмайди ҳар хил модалликдаги стимуллар (кўриш, эшитиш, тактил) (узунчоқ ва ўрта мия –носпецифик йўл). Касалда тез толиқиш, кескин ҳажмларни аралаштириб юбориш ва диққатни йўналтиришни бузилишига олиб келади. Бу барча фаолиятда –гностик, сенсомотор, интеллектуал). У бош миянинг лат ейиши орқали юз беради. Касалда ҳисоблаш операциялари вақтида тўғри ва кейинчалик ҳисоблашда хатоларга йўл қўйилади. 1. «Карилик паришонхотирлиги» - диққат жамланишининг суст интенсивлиги ва кучувчанлигини кийинлашиши билан характерланади. 2. Ди ққ атнинг инертлиги (кам харакатчанлиги, кучишининг кийинлаш

Диққатни амалий ўрганиш ва унинг натижаларини психологик таҳлил этиш шахс фаолиятини самарали ташкил этиш имконини беради. Диққатнинг назорат функцияси ҳар бир бажарилаётган вазифаларнинг оптималлик даражасига боғлиқ бўлади. Шу сабабли ҳам кўпинча ишлаш қобилияти, фаолиятнинг бир маромда ва барқарор юқори самара билан бажарилиши диққатнинг ривожланганлик даражасига боғлиқ. Диққатнинг бошқа руҳий жараёнлардан фарқли томони шундаки, уни баҳолашда бир қатор жиҳатлари инобатга олинади. Диққатнинг психик жараён сифатида қараш ёки уни жараён сифатида эътиборга олмайдиган томонлари ҳам мавжуд. Диққатнинг психик жараён эмаслигига сабаб унинг алоҳида фаолият маҳсулига эга бўлмаслигида. Аксинча диққатни бошқа психик жараёнлар билан муносабатида жараён сифатида, яъни сенсор, перцептив ва интеллектуал

субъектнинг бу ахборотни ўзлаштириш учун қандай қилиб онгни тўплаш имконияти билан, баҳоланади. Ҳар хил турли стимулли шароитда диққат кўламини ихтиёрий бошқариш анча чекланган. Стимулларнинг маъноли тузилмаси эса, юқори кўрсаткичга олиб келади. Диққат кўламининг чекланганлиги сенсор- перцептив зонага тушган объектларнинг доимий ажратиб олинганлиги билан белгиланади. Ажратилмай қолган объектлар эса фон сифатида иштирок этади. Диққат йўналтирилган бир қатор объектлар бўладики, аммо уларнинг ҳаммасини ҳам танлаб бўлмайди. Фақат диққат ажрата олган қисмигина унинг танловчанлигини ифодалайди. Диққатнинг барқарорлиги - бу субъектнинг психик фаоллик йўналишидан чалғимасдан, объект устида диққатни тўплаб тура олиши вақтига айтилади. Диққатнинг тўпланганлиги ҳар хил чет таъсирлар шароитида субъект

Инсерт методи 1-расм Инсерт технологиясини қўллаш учун дастлаб талабаларга маъруза матни билан танишиб чиқиш вазифаси юклатилади. Матнни ўқиш учун ўқитувчи мавзу мазмуни кўламидан келиб чиққан ҳолда регламент белгилайди. Сўнгра жадвал асосида мавзу юзасидан саволларни келтиради ва талабаларни жадвал қаторларини қуйидаги белгиларни қўйиб чиқишни топширади Мавзу саволлари √ + - ? 1. 2. 3. 4. Б елгилар қ уйидаги маъноларни англатади: (√) - Биламан. (+) - Мен учун янги маълумот. (-) - Мен билган маълумотни инкор қилади. (?) – Ноаниқ, мавхум (қўшимча аниқликни талаб қиладиган) маълумот. «БББ» методи 2-расм Мавзу саволлари Биламан Билиб олдим Билишни хоҳлайман 1. + 2. + 3. + 4. + 5. + «Бали қ скелети» методи 3 -расм 52Диққатнинг тақсимланиши« Бали қ скелети » методини самарали амалга ошириш қ а

«Нима учун?» органайзерини тўлдиринг 5-расм Венн диаграммаси 53“ Қуш уясида кўрганини қилади” Нима учун Нима учун? Нима учун? Нима учун? Нима учун? ВЕНН ДИАГРАММА СИ НИ ТУЗИШ ҚОИДАЛАРИ : 1.Ўрганилаётган ҳолатнинг 2-3 жиҳатларини топ и нг ва уларга тавсиф беринг, уларга хос томонларини санаб ўтинг. 2.Санаб ўтилган уларга хос томонларни доира шаклидаги тегишли диаграммага ёзинг. 3 .Уларни солиштиринг, умумий ва умумий бўлмаган томонларини солиштиринг. 4.Доираларни бирлаштириб Венн д иаграмма сини тузинг. Доираларнинг кесишган жойларига ўрганилаётган жиҳатларнинг умумий томонларини ёзинг. « Каскад » - техникаси асосида «Ўқитувчига қў йиладиган асосий талаблар» ни аниқлаб, шарҳлаб беринг.

1). Педагогика ва психология фанларини таққосланг. 2). Темперамент, характер, қобилиятларни таққосланг ва таҳлил қилинг. 6 -расм «Каскад» техникаси Ушбу технология ғоялар тизимини ишлаб чиқишга кўмак беради: 54ВЕНН ДИАГРАММА СИ НИ ТУЗИШ ҚОИДАЛАРИ : 1.Ўрганилаётган ҳолатнинг 2-3 жиҳатларини топ и нг ва уларга тавсиф беринг, уларга хос томонларини санаб ўтинг. 2.Санаб ўтилган уларга хос томонларни доира шаклидаги тегишли диаграммага ёзинг. 3 .Уларни солиштиринг, умумий ва умумий бўлмаган томонларини солиштиринг. 4.Доираларни бирлаштириб Венн д иаграмма сини тузинг. Доираларнинг кесишган жойларига ўрганилаётган жиҳатларнинг умумий томонларини ёзинг. « Каскад » - техникаси асосида «Ўқитувчига қў йиладиган асосий талаблар» ни аниқлаб, шарҳлаб беринг.

Асосий ма қ сад: ани қ ва ижодий фикрлаш қ обилиятини фаоллаштириш. 7 -расм «Ажурли арра» методи 8 -расм 55Ўқитувчига қў йиладиган асосий талаблар? Г уруҳ учун топшир и клар : « Каскад » - техникаси асосида «Ўқитувчига қў йиладиган асосий талаблар» ни аниқлаб, шарҳлаб беринг. Диққат ҳ ақида тушунча Диққатнинг психологик талқини Диққатнинг тормозловчи ва қўзғатувчи функцияси Диққатнинг жадаллиги Диққатнинг барқарорлиги Диққат ва установкалар Диққатнинг психик жараёнлар билан алоқадорлиги Ихтиёрсиз диққат «Ажурли арра» методи ни қў ллаш учун бериладиган топшири қ :

9-расм «А қ лий ҳ ужум» методи КЕЙСЛАР 56Машғулот иштирокчиларини муаммо доирасида кенг фикр юрит ишга ундаш, улар томонидан кутилмаган мантиқий фикрларнинг билдирилишига эришиш. Ҳар бир ўқувчи томонидан билдирилаётган фикр ёки ғоялар миқдори рағбатлантирилиб борилади. Бу эса билдирилган фикрлар орасидан энг мақбулларини танлаб олишга имкон беради. Бундан ташқари фикрларнинг рағбатларнтирилиши навбатдаги – янги фикр ёки ғояларнинг туғилишига олиб келади. Ҳар бир ўқувчи ўзининг шахсий фикр ёки ғояларига асосланиши ҳамда уларни ўзгартириши мумкин. Аввал билдирилган фикр (ғоялар) ни умумлаштириш, туркумлаштириш ёки уларни ўзгартириш илмий асосланган фикр (ғоялар) нинг шаклланишига замин яратади. Машғулот жараёнида ўқувчиларнинг ҳар қандай фаолиятларини стандарт талаблар асосида назорат қилиш,

1. Янги гуруҳга қабул қилинган талаба диққатини тўплай олмаяпти натижада дарсларни ўзлаштиришда анча қийинчиликларга дуч келмоқда, ўқивчи вақтида ҳар тарафлама актив ташкилотчи эди... Кейс юзасидан савол : Бундай ҳолатда гуруҳ мураббийи ва псиxологи вазиятга қандай ижобий эчим топиши лозим? 2. Талаба қаттиқ стрессга тушган, шунинг оқиботида талабага психолог томонидан поришонхотирлик диагнози қўйилган... Бундай ҳолатда гуруҳ мураббийи ва ўқитувчилар вазиятга қандай ижобий эчим топиши лозим? 3. Оилада кўп фарзандлилик, талабага дарс қилишга имкон кам, чунки талаба контракт учун ишлайди. Натижада ўқишни ўзлаштира олмаятганлиги сабабли талаба ўқишдан четлаштирилмоқчи... Бундай ҳолатда гуруҳ мураббийи ва псиxологи вазиятга қандай ижобий эчим топиши лозим? 4. Талаба хаддан ташқари гипперактив ш

9. Ихтиёрий диққат 10. Диққатнинг физиологик асослари 11. Диққатнинг психофизиологик асослари 12. Ориентировка ва доминантлик рефлекслари 13. Диққатнинг тақсимланиши 14. Диққатнинг бўлиниши 15. Рибонинг диққат тўғрисидаги назарияси 16. Л.С.Виготский ва А.Н.Леонтьевларнинг диққат назариялари 17. Диққатда «қўш стимуллар»назарияси 18. Ихтиёрий диққатдан кейинги диққат 19. Диққат патологияси 20. Диққатнинг бўлиниши 21. Диққатнинг тебраниши 22. Диққатнинг эмоция назарияси 23. Диққатнинг мотор назарияси 24. Паришонхотирлик 25. Диққатнинг тараққиёти ва ёш психологияси 26. П.Я.Гальпериннинг диққат тўғрисидаги қарашлари 27. Д иққ ат ва фаолият . 28. Диққат турларини ёш хусусиятлари. 29. Диққатнинг бузилиши. 30. Диққат ва касбий фаолият 31. Диққатнинг ривожланиши. 32. Диққатнинг физиологик механизмл

39. Диққат диагностикаси 40. Диққат коррекцияси. 41. Юқори синф ўқувчилар диққат хусусиятлари. 42. Талабалар диққати диагностикаси. ТЕСТ ТОПШИРИҚЛАРИ 1 Диққатнинг сифати тарзда кўчиш ......... бўлади A. * Қийин ва енгил B. Тез ва секин C. Батартиб ва бетартиб D. Тез, ўрта ва секин 2 . Бола качондан бошлаб, бир неча ой олдинги нарсаларни эслай бошлайди? A. * Уч ёшликни охирида B. Тўрт ёшининг охирида C. Беш ёшлигида D. Олти ёшлигида 3 . Болаликдаги тасассуротлар боланинг неча ёшида келиб аниклашади? A. * 4-5 ёшига келиб B. 3-4 ёшига келиб C. 5-6 ёшига келиб D. 3 ёшга тулганда 4 . Ориентировка рефлекси – бу: A. * «Бу нима рефлекси» B. "Нима килмок керак рефлекси" C. Шартли рефлекс D. Инстикт 5 . Доминантликни ҳаракатдаги оптимал қўзғалиш ўчогидан фарқ қилувчи жиҳати унинг....... A. *

A. * Ўйин вақтида ва ҳар хил жамоавий вазиятларда ўз навбатини кута олмайди, сабрсиз B. Топшириқларни бажариш ва ўйин вақтида қийинчилик билан диққатини сақлайди C. Боладан жим ўтириш талаб этилганда хотиржам хотиржам тура олмайди D. Кўпинча унга мурожаат қилганда тингламасдан, эътибор қаратмайди 8 . Изларнинг “консолидацияси” жараёни- бу: A. * Ташқи таъсирот изларининг мустаҳкамланиши B. Мўлжал олиш (оринтировкрефлексининг йўқолиши C. Айни бир таъсиротнинг кўп марта таъсир этиши натижасида кўникиш D. Миянинг маълум бўлимида юзага келадиган электр разрядлари 9 . Зейгарник эффекти –бу: A. * Ҳал этилиши тугулланмаган масалалар тўлиқ ҳал этилган масалаларга нисбатан икки ҳисса кўпроқ эсда қолиши ҳодисаси. B. Бир вақтнинг ўзида бир неча фаолиятни муваффақиятли бажара олиш қобилияти. C. Баъзи б

A. * Бирон-бир предмет ёки фаолиятга узоқ вақт давомида диққатни йўналтириш. B. Диққат интенсивлик даражасининг қисқа муддатли ва даврий равишда ўзгариб туриши C. Бир фаолиятдан бошқасига, бир объектдан бошқа объектга онгли равишда ўтиш D. Бошқа нарсалардан чалғиган ҳолда диққатни бирон объект ёки фаолиятга йўналтириш. 14 . Юқори қўзғалувчанлик ўчоғи ғояси ҳамда мўлжал олиш (орентация) рефлекси тамойилининг муаллифи. A. * И.П.Павлов B. А.А.Ухтомский C. Б.М.Теплов D. И.И.Мечников 15. Тафаккур психик ҳодисаларнинг қайси гуруҳига киради? A. * Психик жараёнлар B. Психик ҳолатлар C. Психик хусусиятлар D. Парапсихик ҳодисалар 16. Эгоцентрик нутқ A. * Ташқи нутқдан ички нутққа ўтиш босқичи B. Ички нутқдан ташқи нутққа ўтиш босқичи C. Ёзма нутқдан оғзаки нутққа ўтиш босқичи D. Оғзаки нутқдан ёзма

D. Аутистик 18. Шахснинг бир муаммонинг эчимини бир неча усулларга асосланиб эчишга қаратилган тафаккур турига нима дейилади ? A. Дивергент B. Конвергент C. Креатив D. Аутистик 1 9. Диққатнинг бузилиши бу: A. * Психик фаолият йўналганлиги, танловчанлигининг патологик ўзгаришлари B. Миядаги тегишли бўлимлар қўзғалувчанлигининг ортиши билан боғлиқ бўлган ҳолатдир. C. Бирон бир ишга чуқур киришиб кетганлиги оқибатида ён- атрофдаги нарсаларга эътиборсизликдир. D. Инсон эътиборини ҳеч бир нарсага тўплай олмайдиган ҳолатидир. 20. Корсаков синдроми – бу: A. * Аввалги воқеа-ҳодисаларни эсда сақлаган ҳолда янги маълумотларни эслаб қола олмаслик билан характерланадиган мураккаб симптомлар мажмуасидир. B. Мусиқий асарлар тинглаганда турли манзаларни тасаввур қилиш. C. Маълумотларни эслаб қолиш, эсда

E. * Қийин ва енгил F. Тез ва секин G. Батартиб ва бетартиб H. Тез, ўрта ва секин 23 . Бола качондан бошлаб, бир неча ой олдинги нарсаларни эслай бошлайди? E. * Уч ёшликни охирида F. Тўрт ёшининг охирида G. Беш ёшлигида H. Олти ёшлигида 24 . Болаликдаги тасассуротлар боланинг неча ёшида келиб аниклашади? E. * 4-5 ёшига келиб F. 3-4 ёшига келиб G. 5-6 ёшига келиб H. 3 ёшга тулганда 25 . Ориентировка рефлекси – бу: E. * «Бу нима рефлекси» F. "Нима килмок керак рефлекси" G. Шартли рефлекс H. Инстикт 26 . Доминантликни ҳаракатдаги оптимал қўзғалиш ўчогидан фарқ қилувчи жиҳати унинг....... E. * Барқарорлигида F. Кучида G. Тезкорлигида H. Улар ўртасида фарқ кузатилмайди 27 . Ретикуляр формациянинг қайси кисми бош мия пустлогида тез электр электр тебранишини хосил килади ва нерв жараёнлар

29 . Изларнинг “консолидацияси” жараёни- бу: E. * Ташқи таъсирот изларининг мустаҳкамланиши F. Мўлжал олиш (оринтировкрефлексининг йўқолиши G. Айни бир таъсиротнинг кўп марта таъсир этиши натижасида кўникиш H. Миянинг маълум бўлимида юзага келадиган электр разрядлари 2.5. Диққатнинг асосий хусусияти мавзуси юзасидан тақдимот 64

ГЛОССАРИЙ 1. Ди ққатнинг барқарорлиги. Диққатнинг маълум вақт оралиғида сақланиш диққатнинг барқарорлиги деб аталади. Агар бирон бир киобни эътибор бмлан ўқишга киришилганда бу хусусият кузатилади. Диққатнинг барқарорлигининг тебраниши лаҳзали ондан бир неча соатгача давом этиши мумкин. 2. Диққатнинг кўлами. Диққатнинг қисқа вақт оралиғида бир неча объектни идрок этиш хусусияти эса унинг кўлами дейилади. Масалан, инсон бир вақтни ўзида гапириши, эшитиши ва ўқиши мумкинми? Бунинг имкони борми? Албатта. Имкони бор. Бунинг учун ушбу фаолиятга ўрганиш керак. 3. Диққатнинг тақсимланиши. Диққатни бир вақтнинг ўзида бир неча объектларга йўналиши ва назорат олиб бориши ҳамда баъзан аксинча бир неча фаолиятдан битта фаолиятга диққатни тўплашига тақсимланиши дейилади. Масалан, ҳаракат, интеллектуал

кечинмаларига берилган кишиларда кузатилади. Бу холда бундай кишилар атрофдаги нарса, ходисаларга эътибор бермайдилар, масалан, уларга берилган саволларга дикат килмайдилар, эшитмайдилар. Ички диққатни юкори интенсивлиги ва кийин узгариши билан белгиланади. 8. «Карилик паришонхотирлиги» - диққат жамланишининг суст интенсивлиги ва кучувчанлигини кийинлашиши билан характерланади. 9. Диққатнинг чал ғ иши – диққатнинг кучиш қ обилияти меъёридан ошиб кетади, бунинг натижасида беморлар хеч нарсага узо қ ва қ т диққатларини қ арата олмайдилар. Диққат бир объект ва фаолият туридан иккинчига кучиб туради. Бу ҳ ол фикрлашни тезлашиши билан бирга кечади ва маниакал синдромида кузатилади. 10. Ди ққ атнинг инертлиги (кам ҳ аракатчанлиги, кучишининг қ ийинлашиши) – диққатнинг патологик фиксацияси, диққа

кўрсатмалар ва йўриқномаларнинг мавжуд эмаслиги хозирги кунда ўз ечимини кутаётган долзарб муаммолардан бири хисобланади. “Фан дастури нима”, “Фан дастурининг қандай турлари мавжуд”, ”Фан дастурининг тузилиши ва мазмуни қандай бўлиши керак”, “Фан дастури ким томонидан ишлаб чиқилади”, “Фан дастури ким томонидан тасдиқланади”, “Ўқув ва ишчи ўқув дастурларининг фарқи нималардан иборат” деган саволларга олий таълим муассасаларининг мутассадди ходимлари ва профессор-ўқитувчилари томонидан бир неча хил жавоблар берилмоқда. Фикримизча, юқоридаги камчиликларни бартараф этиш ва олий таълим муассасаларида ўқув дастурларини тузиш ва уларни бир меъёрга келтириш учун Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан фаннинг намунавий ва ишчи ўқув дастурларини тартибга соладиган махсус “Йўриқнома” ишлаб ч

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 1. Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида. – Т.: “Ўзбекистон”, 2011. – 440 б. 2. Каримов И.А. Ватан равнақи учун ҳар биримиз масъулмиз. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2001. Т.9. -439 б. 3. Каримов И.А. Жамиятни эркинлаштириш, ислохотларни чуқурлаштириш, маънавиятимизни юксалтириш ва халқимизнинг ҳаёт даражасини ошириш-барча ишларимизнинг мезони ва мақсадидир. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2007, Т. 15. -126 б. 4. Каримов И.А. Юксак маънавият - енгилмас куч. –Тошкент.: Маънавият, 2008. -176 б. 5. Каримов И.А. Ўзбeкистoн Рeспубликaси Oлий Мaжлиси Қoнунчилик пaлaтaси вa Сeнaтининг қўшмa мaжлисидaги “Мaмлaкaтимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси” номли маърузаси // Халқ сўзи. 2010 йил 13 ноябрь. 6

3. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил. 11-12-сон, 295-модда. 4. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2012 йил 28 декабрдаги “ Олий ўқув юртидан кейинги таълим хамда олий малакали илмий ва илмий педагогик кадрларни аттестациядан ўтказиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги № 365 сонли Қарори. 5. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2009 йил 11 июндаги 204-сон буйруғи билан тасдиқланган “Олий таълим муассасаларида талабалар билимини назорат қилиш ва баҳолашнинг рейтинг тизими тўғрисида”ги Низом. Ушбу Низомга Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2010 йил 25 августдаги 333-сон ва 2013 йил 13 декабрдаги 470-сонли буйруғлари билан ўзгартириш ва қўшимча

10. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 28 декабрдаги “Олий ўқув юртидан кейинги таълим ҳамда олий малакали илмий ва илмий-педагог кадрларни аттестациядан ўтказиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 365- сонли Қарори 11. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2015 йил 15 январдаги “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 10 январдаги 3- сон қарори ижросини таъминлаш тўғрисида”ги 12- сонли буйруғи. 12. 2.5210200-Психология (фаолият турлари бўйича) бакалавриат таълим йўналишининг давлат таълим стандартлари. 13. 3.Рейтинг тўғрисидаги Низом. 14. 4. Талабаларнинг ахлоқ-одаб қоидалари. III. Махсус адабиётлар. 1. Бартлетт Ф. Человек запоминает. // Хрестоматия по психологии памяти/ под ред. Ю.Б. Гиппенрейтер и В.Я. Ром

8. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2002. 9. Исследования памяти / Под ред. Н. Н. Корж. М., 1989. 10. Левин К. Об экспериментах Г.В. Биренбаум и Б.В. Зейгарник. // Хрестоматия по психологии памяти / под ред. Ю.Б. Гиппенрейтер и В.Я. Романова. – Москва, 2002 г. – стр.457-465. 11. Леонтьев А.Н. Развитие вўсших форм запоминания. // Хрестоматия по психологии памяти / под ред. Ю.Б. Гиппенрейтер и В.Я. Романова. – Москва, 2002 г. – стр.420-436. 12. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. М., 2002. 13. Уотсон Д. Удерживание видимўх телеснўх навўков, или «память». // Хрестоматия по психологии памяти / под ред. Гиппенрейтер и В.Я. Романова. – Москва, 2002 г. – стр. 234-269. Интернет ресурс лари http//www.ziyonet . uz www.eў.uz http//www.mnemonika.uz http://psylib.org.ua/index.html http://www.psy

Иловалар “Адаштирилган чизиқлар” услуби Кўрсатма: Сизнинг олдингизда 25 та адаштирилган чизиқлар. Сиз кўз қараши билан (кўз, ручка ва б. билан эмас) ҳар бир чиғиқни чапдан ўнгга қараб йўналишини кузатинг ва қаерда тугашини аниқланг. У қаерда тугаса, уша жойга номер қўйинг. Биринчи чизиқдан бошланг, кейин иккинчи, учинчи ва шу тартибда. Топшириқни бажаришга фақат 7 дақиқа берилади. Агар сизулгурмасангиз, қолган чизиқлар хато сифатида ҳисобланади. 73

Бошладик!” Энди ўнг тарафда сиз томондан белгиланган чизиқлар рўйхатибиз томондан берилган рўйхат билан текширинг: 6, 3, 22, 23, 8, 21, 19, 16, 10, 20, 8, 11, 25, 1, 12, 4, 2, 5, 7, 18, 15, 24, 13, 14, 17. Тўғри жавоблар сонини ҳисобланг ва 4-жадвал бўйича қанча балл олганлигингизни аниқланг. 1 -жадвал Баллар баҳоси 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Тўғри жавоблар 5 4 23-22 21-20 19-17 16-14 13-12 11-8 7 74

сони К. К . Платонов нинг «АРАБ-РИМ ЖАДВАЛ ЛАР И» услуби Қўрсатма: Ҳозир сиз иккита катакка бўлинган жадвал билан ишлайсиз. Мазкур катакларда араб ва рим рақамлари билан ёзилган сонлар тартибсиз равишда ёзилган. Араб рақамларини одатий 1 дан 25 га қадар бўлган тартибда, Рим рақамларини эса аксинча XXIV дан I гача бўлган тартибда топишингиз керак. Сиз навбатма-навбат у ёки бу қатордаги рақамларни топишингиз зарур. Ишингиз қуйидаги тартибда бўлиши лозим: 1, XXIV; 2, XXIII; 3, XXII ва б. Ҳар бир жуфтлик йиғиндиси 25 сонини ташкил этади. Имкони борича тезроқ ишлаш керак, фақат хато қилмасдан. Бирон бир кишидан вақтни ҳисоблашни ва сизнинг хатоларингизни (жимгинаўзининг варағида қайд этган ҳолда) белгилашни илтимос қилинг. Мазкур услуб бўйича эришилган юқори кўрсаткич 2 дақиқа 45 сонияни, паст

Диққатнинг барқарорлигини инсоннинг ирода хислатларини ифодаланганлик даражасидан алоҳида холда ўрганиш мукин эмас. Ҳаттоки энг майда ишларни охиригача етказадиган интизомли одамгина максимал даражада диққатли бўла олади. Материал ёки бирон-бир ишда ўз диққатини мужассам этиш зарурияти иродали қарор билан мустаҳкамланиши керак. Луғатда “хоҳлайман” ва “керак, лозим” сўзлари тенг ўринни эгаллаши лозим, бунда “керак, лозим” сўзлари томонига оғиш қўллаб-қувватланади. Ҳар қандай ишни энг оғир, мураккаб ва қизиқ бўлмаган тарафидан бошланг, осон, енгил ва қизиқарлисини кейинга қолдиринг. Диққатни ривожлантиришга спорт билан шуғулланиш, ҳаракат ўйинлари, кроссворд ва турли бошқотирмаларни ечиш кўмаклашади. Шахмат ўйини эса айниқса фойдалидир. Аммо бундай машғулотлар сизнинг қизиқиш, хоҳиш, қобилия

Психологлар бу машқни “яшил нуқтани томоша қилиш” деб атайдилар. Матн терилган қоғозни олинг, марказига диаметри 1-2 ммга тенг бўлган нуқта қўйинг. Ҳар куни кечқурун ухлашдан олдин столга ўтириб соатни олиб ўз олдингизга мазкур варақни олиб 10 дақиқа давомида яшил нуқтага қаранг. Аввалги машқ каби объектга диққатингизни тўлиқ қаратиб бошқа ўзга нарса ҳақида умуман ўйламанг. Яшил нуқта яшаб ўтилган куннинг якуний кўрилган образи бўлиши учун машқни бажариб дарҳол кўрпага ётинг. Машқни 2-3 ойдан кам бўлмаган муддатда бажариш тавсия қилинади. 6-машқ. Зўр бериб ишлагандан кейин чарчоқни чиқариш ёки кўзларга дам бериш учун битта объектдан бошқа объектга диққатни кўчириш машқини бажариш мумкин. Ўз атрофингизда бирон-бир нуқтани танланг (пейзаж ёки интерьернинг кичик детали) ва унга ўз диққатингиз

Ўзбекистон Республикасининг мустақилликка эришиши халқ таълими муассасаларининг олдига – янги демократик давлатнинг фуқароларини шакллантиришдек муҳим вазифани қўйди. Ижтимоий-иқтисодий ривожланиш босқичида турган жамиятимиз ҳозирги кунда ўрта таълим мактабларининг фаолиятини такомиллаштириш йўлида педагогик олий ўқув юртлари академик лицей, касб-ҳунар коллежлари, мактабларга малакали кадрларни тайёрлашни янада яхшилаш муаммосини қўймоқда. Бу эса ҳозирги вақтда олий ўқув юртларида давр талабига жавоб берадиган ёш мутахассисларни фақат назарий билимларни чуқур ўрганган ҳолда эмас, балки айни вақтда буюк инсоний фазилатларга эга бўлган, муомалага кириша оладиган, ўз ишини пухта эгаллаган моҳир мутахассислар этиб тайёрлашга катта эътибор қилишни талаб этади. Айниқса, ҳозирги даврнинг бу талаб

Купить