Электр моторларни таъмирлаш - Энергетика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	345.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	01 Июль 2021
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Энергетика

Электр моторларни таъмирлаш

Купить

ЭЛЕКТР МОТОРЛАРНИ ТАЪМИРЛАШ

Вақти 2 соат Талабалар сони 40 та Ўқув машғулотининг шакли ва тури Ахборотли маъруза, муаммоли маъруза. Амалий машғулот режаси Ўқув машғулотининг тузилиши 1. Моторларнинг ҳарорат режимини текшириш. 2. Моторлар чулғамларининг тўғри уланганини ва созлигини текшириш. 3.Электр моторлар подшипникларига хизмат кўрсатиш. 4.Электр машиналарнинг нуқсонлари. Ўқув машғулотининг мақсади. Сув хўжалигида электр ускунала эксплуатациясининг асосий тушунчалари. Бакалаврнинг энергетика тизимидаги ўрни ва вазифалари Педагогик вазифалар: Ўқув фаолиятининг натижалари: Таълим усули Маъруза , аклий хужум Таълим шакли Жамоавий, гуруҳларда ишлиш Таълим воситалари Махсус техника воситаси билан жиҳозланган ўқув хоналар Таълим бериш шароити Амалий машғулот матни.Махсус техника билан жихозланган гуруҳли ишлашга мўлж

Иш босқичлари ва мазмуни Фаолият Таълим берувчи Таълим олувчи 1.босқич тайёргарлик Маъруза мавзуси, унинг мақсади, вазифа ва натижаларини шакллантиради. Адабиётлар рўйхати тузади. Талабаларга маъруза матнини тайёрлайди. Маърузани ўтказишни режалаштиради.Барча талабаларни иштирокини таъминлайди. Хулосалар ва баҳолаш мезонларини тайёрлайди. 2.босқич Кириш 10 мин Маъруза мавзусини ва режасини эълон қилади. Ўзининг мулоҳазаларини айтиб таълим олувчиларфикрини олади. Талабаларни жалб қилувчи бир неча саволлар беради. Танишадилар ёзиб оладилар,саволлар беради. 3.босқич Асосий қисм 60 мин Маъруза матнини баён қилади. Талабаларни фаоллигини оширади. Ақлий хужум билан талабалардан муаммолар бўйича “фикрлариниолади.”,“Қандай қилиб”, “Нима учун,қачон қаерда” деган саволлар билан мурожат қилиб жавоб

РЕЖА: 1. Моторларнинг ҳарорат режимини текшириш. 2. Моторлар чулғамларининг тўғри уланганини ва созлигини текшириш. 3.Электр моторлар подшипникларига хизмат кўрсатиш. 4.Электр машиналарнинг нуқсонлари.

Кириш Мустақил Республикамиз халқ хўжалиги тармоқларининг, шу жумладан қишлоқ ва сув хўжалиги тармоқларининг ривожланиш даражасини улардаги ишлаб чиқариш жараёнларда қанчалик даражада электр энергияси қўлланилаётганлиги билан баҳолаш мумкин. Қишлоқ ва сув хўжалиги корхоналарида, фермер хўжаликларида тобора кўпроқ электрлаштирилган жиҳозлар ва ускуналар ишлатилмоқда. Электр ускуналар миқдори ортиб бормоқда. Республикамиз аграр соҳасида ҳозирда йирик ва майда насос станциялар агрегатлари, чорвачилик ва паррандачилик технологик машиналар қаторлари, қишлоқ хўжалик маҳсулотларини сақлаш ва қайта ишлаш объектларининг электр ускуналари ишлаб турибди. Уларда юқори технологик, компьютер техникаси билан жиҳозланган, замонавий назорат ўлчов асбоблари ва автоматлаштириш воситалари билан бошқарилувчи

Электр моторларни узоқ муддат ишга яроқли ҳолатда сақлаш учун ремонтлар оралигида уларга техник хизмат кўрсатиш катта аҳамиятга эга. Техник хизмат кўрсатишга цехнинг, участканинг навбатчи ходимига руҳсат этилади. Унинг вазифасига моторнинг температура режимини, унинг чўткалари контакти, коллектори ва контакт ҳалқаларининг ҳолатини, вибрацияни, подшипниклар ҳолатини ва уларда мой борлигини кузатиш киради. Смена давомида навбатчи ходим моторни бир марта кўздан кечиради ва моторни чанг ҳамда ифлосликлардан тозалайди, бунда у иш режими оғир (тез-тез юргизиладиган ва тўхтатиладиган, механизми ўқига катта нагрузка тушадиган, атроф-муҳит температураси юқори бўлган) моторларга алоҳида аҳамият беради. Жиҳозлар олдини олиш ишлари учун тўхтатилганда навбатчи ходим машинани сиқилган ҳаво билан тозалай

* 11.1. Моторларнинг ҳарорат режимини текшириш Изоляцияловчи материалининг классига караб, атрофмуҳит температураси 40°С лигида электр моторлар учун руҳсат этилган температураларнинг ошиш чегараси турличадир (60 дан 125°С гача). Электр моторларнинг қизиб кетиши биринчи навбатда чулғамларнинг изоляцияси учун хавфлидир, чунки бу ҳолда уларнинг хизмат муддати қисқаради, баъзан эса электр машиналар батамом бузилади. Моторнинг қизиши нагрузка ва иш режимига боғлиқ. Қизиб кетишнинг асосий сабаби моторларнинг нагузка токи билан ¢та юкланишидир. Бу ходиса узоқ муддатли режимда ўзгарувчан ток моторлари учун статор занжиридаги, ¢згармас ток моторлари учун якорь занжиридаги токни контрол тарзда ¢лчаб к¢риб аниқланади. Қисқа муддатли такрорий режимда ишловчи моторларда ток доимо ¢згариб туради, шунинг

* 11.2. Моторлар чулғамларининг тўғри уланганини ва созлигини текшириш. * Ўзгармас ток машиналари. Ўзгармас ток моторларининг яхши ишлаши кўп жиҳатдан якорь чулғамларининг ҳамда асосий (бош) ва қўшимча қутбларда жойлашган чулғамларнинг тўғри уланишига боғлиқ. * Ўзгармас ток машиналарининг асосий қутбларида параллел, кетма-кет ва мустақил уйғотиш чулғамлари, қўшимча қутбларда эса асосий кетма-кет уйғотиш ва ёрдамчи параллел ёки мустақил уйғотиш чулғамлари жойлаштирилган. 1-расм. Электр машиналарнинг уйготувчи чулғамларини параллел (а), кетма- кет (б) ва аралаш (б) улаш схемалари * Электр машиналарнинг ҳамма чулғамлари ГОСТ 183—74 га мувофиқ тегишлича шартли белгилар билан белгиланади (1-жадвал).01 2726 06 2E 25 01 11 12 29 06 22 06 06 18 06 06 01 28 04

* 10.1-жадвал. Ўэгармас ток машиналари чулғамлари чиқиш учларининг белгиланиши Ч¢лғамнинг чиқиш учлари Чиқиш учлари бошининг белгиланиши Чиқиш учлари охирининг белгиланиши Якорники Қўшимча қутбларники Компенсацияловчи чулғаминики Параллел уйғотиш чулғаминики Кетма кет уйғотиш чулғамининки Мустақил уйғотиш чулғаминики Я1 Д1 К1 Ш1 С1 Н1 Я2 Д1 К2 Ш2 С2 Н2

* Электр моторлар вазифасига қараб турли улаш схемаларига эга ( -расм, а, б, в). Якорь чулғамининг боши Я1 ҳар доим мусбат қутбли чўткаларга уланади. * Чулғамларнинг (якорь, қўшимча қутблар чулғамлари ва компенсацияловчи чулғамларнинг) бир-бирига нисбатан тўғри уланганини текшириш моторь яхши ишлаши учун муҳим аҳамиятга эга. * Якорь ва қўшимча қутблар КК чулғамларининг тўғри уланганини текширишда ( -расм, а) якорь ва қутблар магнит оқимларининг йўналиши аниқланади. Улар бир-бирига қарама-қарши йўналган бўлиши керак. Якорь билан қутблар орасидаги зазорга милливольтметрга уланган кўп сонли ¢рамлари бўлган ясси ғалтак қўйилади. Кейин якорь чулғамини манбага улаб, ундан номинал токдан кўпи билан 10% ортиқ бўлган ток ўтказилади ва занжирни узиб, милливольтметр стрелкасининг оғиш йўналиши кузати

* Компенсацияловчи чулғам КЧ ва қўшимча қутбларнинг (115-раем) тўғри уланганини текширишда уларнинг магнит оқимларининг йўналиши аниқланади. Улар бир-бирига қарама-қарши й¢налган б¢лиши керак. К¢риб чиқилаётган чулғамлар тўғри (мое) уланганда КЧ ни паст кучланишли ¢згармас ток манбаига қисқа муддатли улаганда милливольтметр PV нинг стрелкаси ¢нгга, узганда эса чапга сурилади. Якорь чулғамининг узилишга ва қисқа туташишга тузуклиги чулғам секцияларининг қаршилигини ¢лчаш билан текширилади (116-раем). Коллектор чўткаларини к¢тариб, иккита пластина обкали ток ¢тказилади ва кучланишнинг пасайиши милливольтметр билан ¢лчанади. Ч¢лғамда узилиш ёки қисқа туташиш б¢лса, улчанган қаршилик бошқа секциялар қаршилигидан анча фарқ қилади. 1-Расм. Якор ч¢лғамининг қаршилигини ¢лчаш схемаси. 3-расм. Стат

Ўзгарувчан ток машиналари. Ўзгарувчан ток машиналари статорининг чулғами асинхрон ва синхрон электр моторларда бир хил белгиланади. Статор чулғамлари очиқ, юлдуз ва учбурчак схемаларида ( 1 -раем, а, б, в} уланиши мумкин. Бу схемаларда қуйидагича белгилашлар кўзда тутилган (1- жадвал). Статор чулғамларини очиқ схемада улаш энг к¢п тарқалган. Одатда моторь паспортида икки хил кучланиш к¢рсатилади: 220/380 ва 380/660 В. Таъминловчи тармоқнинг вазифасига қараб, ч ¢лғамлардан чиқарилган олтита сим чулғамларни осонгина юлдуз усулида улаш (бунинг учун Cl, C 2 ва СЗ учлар ўзаро туташтирилади) ёки учбурчак усулида улаш (бунинг учун мой ҳолда Cl—С6, C2 —С4 ва СЗ—С5 учлар ¢заро туташтирилади) имконини беради ( -раем, а). Масалан, 220/380 В кучланишга м¢лжалланган моторлар статорининг чулғамлари 380

2-жадвал. Асинхрон моторлар чулғамлари чиқиш учларининг белгиланиши Чулғамларнинг уланиш схемаси Чиқиш учлари бошининг белгиланиши Чиқиш учлари охирининг белгиланиши Очиқсхема: биринчи фаза иккинчи фаза учинчи фаза Юлдуз схемаси: биринчи фаза иккинчи фаза учинчи фаза Учбурчак схемаси: биринчи фаза иккинчи фаза учинчи фаза С1 С2 С3 С1 С2 С3 С1 С2 С3 С4 С5 С6

* Таъминловчи манбаа (аккумулятор ёки қуруқ элемент) фазалардан бирига переключатель ёрдамида уланади ( -расм, а), бошқа фазаларнинг чиқиш учларига эса вольтметр PV ни шундай улаш керакки, бунда таъминловчи манбадан кучланиш берилганда асбоб стрелкаси ўнгга сурилсин. Бу ҳолда батареянинг «плюси» ва вольтметрнинг «минуси» фазаларнинг бир хил номли чиқиш учларига уланади. * расм. Статор ч¢лғамининг чиқиш учларини текшириш схемалари: * а-битта-биттаданулаб, б-жуфт-жуфт улаб: Б ва О-ч¢лғамнинг боши ва охири * Чиқиш учлари белгиларининг тўғрилиги фазаларни жуфт-жуфт қилиб улаш билан ҳам текширилади. Иккита кетма-кет уланган чулғамлар ёки фазалар таъминловчи манбага, учинчиси эса вольтметрга уланади. Агар биринчи иккита чулғам бир хил номли чиқиш учларига уланган бўлса ( -расм, б), батарея уланг

* Коллектор ва контакт халқаларининг ҳолатини текшириш. ¡згармас ток электр машиналарининг нормал ишлаши кўп даражада коллекторнинг ҳолатига боғлиқ. У эса пухта қаровни талаб қилади. * Айланганда коллекторга кўмир ва металл чанглари ўтириб унинг чўтка контактини ифлослантиради. Бу эса чўткаларнинг коллектор пластиналарига тегиш жойида учқун чиқиб, унинг сирпанувчи сиртида қурум ҳосил б¢лишига олиб келади. Учқунланиш ортганда коллектор сиртида «доиравий аланга» пайдо бўлиши, яъни турли қутбли чўткалар орасида коллектор орқали қисқа туташув юзага келиши мумкин. * Электр машиналар коллекторидаги учқунланиш даражаси чўтканинг тушувчи чети тагида аниқланади ( -жадвал). Мотор нормал режимда ишланганда учқунланиш даражаси 1,5 дан ошмаслиги керак. * Коллектор ва контакт чўткалари сирпанма контакти

* 3-жадвал. Узгармас ток мотори коллекторидаги учқунланиш даражаси Учқунла-ниш даражаси Учқунланиш даражасининг тавсифи Коллектор ва чўткалар ҳолатини билдирувчи ташқи аломатлар 1 1,25 1,5 2 3 Учқунланиш йўқ Чўткаларнинг бир қисми тагидаги кучсиз нуқтали учқунланиш содир б¢лади Чўтканинг бутун чети тагида кучсиз учқунланиш содир б¢лади Қисқа муддатли нагрузкада ва ¢та юкланишларда чўтканинг бутун чети тагидан учқун чиқади Кучли учқунланиш оқибатида йирик-йирик учқунлар отилиб чиқади (машинанинг фақат ишга тушириш ва реверслаш режимида ишлаш мумкин) Коллекторнинг ҳеч қаери қораймайди ва чўткаларда қурум б¢лмайди . Шунинг ¢зи. Бензин билан осонгина тозаланадиган қурум ва қорайиш излари пайдо бўлади Коллектор бензин билан тозалаб бўлмайдиган даражада қораяди Коллекторнинг кучли қорайиши чўтка

 Коллектор ва халқалар смена давомида бир марта қуруқ тоза латта билан артилади. Агар коллектор ва халқаларнинг сирпанма сиртида қурум ва тирналиш излари пайдо бўлса, улар шиша қумқоғоз билан жил-вирланади. Қумқоғоз ички томони коллектор ёки контакт халқаси сирти шаклида ¢йилган ёроғ колодкага (119-расм) маҳкамланади.  Электр машиналар ишлаганда коллекторнинг мис қисми пластиналар орасидаги қаттиқроқ слюда изоляцияга қараганда тезроқ ейилади. Натижада коллектор сиртига изоляция чиқиб қолади, чўткалар титраб ишлайди ва чўтка контактида қўшимча учқунланиш пайдо б¢лади.  Чиқиб қолган изоляцияни йўқотиш операцияси ортиқча ҳосил қилиш деб аталади; бунда изоляцияни 1—2 мм чуқурликда фрезалаб ёки арралаб олиб ташланади (120-расм, а, б). Катта машиналар коллекторида ариқчалар махсус фрезалар би

* Контакт сирти шикастланганда ёки чўткалар алмаштирилгандан кейин уларни коллектор ёки контакт халқалари сиртига ишкалаб мослаш керак, чунки ишлаб чиқарилаётган чўткалар сирти профилланмайди. Бунинг учун чўтка тагига электр корунддан ясалган, донадор-лиги № 150 ёки 180 бўлган қумкоғоз сиртини чўтка томонга қаратиб қ¢йилади ва чўтка тутқичнинг пружинаси билан қисиб қ¢йилади. Қумқоғознинг ҳаракат й¢налиши чўтканинг шаклига ва машинанинг айланиш й ¢налишига боғлиқ (123- расм, а, б). Кейин коллектор электр машинанинг ¢қи айланадиган томонга буриб қ¢йилади. Агар ¢қни қ¢л билан айлантириш кийин б ¢лса, абразив қоғоз дастлаб турли йўналишларда, узил-кесил ишкалашда эса бир йўналишда ҳаракатлантирилади. Чўткалар дастлаб йирик заррали, кейин эса майда заррали қоғоз билан ишқаланади. Контакт сиртла

* 11.3. Электр моторлар подшипникларига хизмат кўрсатиш * Подшипникларни ишлатиш давомида уларнинг қизиши ва мойининг аҳволи текширилади, зазорлари ва ротор (якорь) нинг ¢қ йўналишида силжиши ¢лчанади. * Электр машиналар конструктив жиҳатдан бир-биридан фарқ қилувчи сирпаниш ва думалаш подшипникларига эга. * Сирпаниш подшипникларининг устки вкладиши билан ¢қ буйни орасида радиал зазор б¢лиши керак, унинг ¢лчами мойли понанинг к¢тариш кучига боғлиқ. Зазор кичиклашса, подшипниклар кучли қизийди, зазор катталашганда эса маълум мой қатлами ҳосил б¢лиш шароити ёмонлашиши оқибатида подшипниклар тез ишдан чиқади. * Ажралмайдиган сирпаниш подшипникларидаги радиал зазор ¢қ буйни билан вкладиш орасига шчуп киргизиб к¢риб ¢лчанади. Ажраладиган подшипниклардаги радиал зазорни ¢лчаш учун рух симлар а в

* 126-расм. Ажралмас сирпаниш подшипникларидаги зазорни улчаш.

* Цехнинг навбатчи ходими подшипниклардаги мой сатҳини доимо кузатиб бориши лозим. У мой сатхини к¢рсаткичнинг текшириш чизиғи б¢йича аниқланади, агар у б¢лмаса, мойлаш ҳалқаси б¢йича аниқланади: * мой сатҳи нормал бўлганда мойлаш халқаси диаметрининг Л—/5 қисмигача мойга ботиб туриши керак. * Ҳатто сирпаниш подшипниклари қизимаса ҳам халқаларнинг айланиши ва мойнинг тозалигини сменада камида икки марта текшириб туриш зарур. Ҳалқаларнинг секин айланиши Подшипникларнинг мойланиши ёмонлашиб, ишдан чиқишига олиб келади. Ишлаш давомида подшипниклардаги мой ифлосланади ва қуюқлашади. Ҳар 3—4 ойда (к ¢пи билан 6 ойда) мойни бутунлай алмаштириш тавсия қилинади; бундан олдин подшипникларни тозалаш ҳамда керосин ва ҳар доим ишлатиладиган маркадаги мой билан ювиш лозим. * Думалаш подшипниклари одатд

* 11.4.Электр машиналарнинг нуқсонлари. Электр машиналарда содир булувчи асосий шикастланишлар маълум б ¢лса, уларни тезда бартараф этиб, машиналарнинг хизмат муддатини узайтириш мумкин. Электр ва механик шикастланишлар б¢лади. Электр шикастланишларга коллектор ч¢лғамлари, контакт халқалари, чўткаларнинг нуқсонлари, изоляция қаршилигининг пасайиши ва машинанинг электр қисми билан боғлиқ бўлган бошқа камчиликлар, механик шикастланишларга эса подшипникларнинг емирилиши, ¢қнинг деформацияланиши, бандажларнинг узилиши ва бошқа нуқсонлар киради. Электр машиналарда энг к¢п учрайдиган нуқсонлар ва уларнинг пайдо б ¢лиш сабаблари 12-жадвалда келтирилган. 28 43 12 15 25 14 14 2A 28 43

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Каримов И.А. Деҳқончилик тараққиёти – фарровонлик манбаи. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамаси йиғилишида сўзланган нутқ. 1994 йил 18 феврал.- Т.: Ўзбекистон, 1994.- 72 б. 2. Қишлоқ хўжалигидаги иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш дастури (1998-2000 йиллар).- Т.: Ўзбекистон, 1998.- 96 б. 3. Александров К.К., Кузьмина Е.Г. Электротехнические чертежи и схемы.- М.: Энергоатомиздат, 1990.- 288 с. 4. Голигин А.Ф., Ильяшенко Л.А. Саноат корхоналари электр жиҳозларининг тузилиши ва уларга хизмат кўрсатиш.- Т.: Ўқитувчи, 1990.- 216 б. 5. Гуревич Д.Ф., Цырин А.А. Таъмирные мастерские совхозов и колхозов: Справочник.- Л.: Агропромиздат.Ленингр. отд-ние, 1988.-336с. 6. Додобоев Ю., Хамидов М. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришида меҳнат муҳофазаси.- Т.: Меҳнат, 1990.-

Купить