Gibridlanish nazariyasi - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Gibridlanish nazariyasi

Купить

GIBRIDLANISH NAZARIYASI

Reja: 1. Gibridlanish nazariyasi haqida tushuncha. 2. Gibridlanishning turlari 3. Atom orbitallarning gibridlanishi

Agar davriy jadvaldagi ayrim elementlarning joylashuvi o’rniga va ular namoyon etadigan valentliklariga e’tibor bersak: Be atomining tashqi elektron qavatida 2 ta s-elektroni bo’lib, ular o’zaro juftlashgan va shu sababli toq elektroni bo’lmagani uchun kovalent bog’ hosil qila olmasligi kerak, ammo 2 ta kovalent bog’lanish hosil qiladi: C — atomida 2 ta s va 2 ta p elektronlar bo’lib, ulardan faqat p elektronlarigina toq holatda bo’lgani uchun uglerod atomi birikmalarda faqat ikki valentli bo’lishi kerak edi, lekin uglerod asosan to’rt valentli bo’ladi. Shu singari ko’pchilikmetallarning ionlari oksidlanish darajasi past bo‘lsa-da, (Cu +2 ) kompleks birikmalarda [Cu(NH 3 ) 4 ] +2 to’rt, [Cu(H 2 O) 6 ] +2 oltivalentli(koordinatsionsonli) bo’ladi va bu holatlarda qandaydir nomuvofiql

Valent orbitallarning gibridlanish nazariyasi 1934 yilda J.Sleter va L. Poling tomonidan ishlab chiqilgan. Bu nazariyaga ko’ra- kimyoviy bog` aralash yoki gibrid orbitallar hisobiga amalga oshadi. Gibridlanish jarayonida orbitallarning energiyasi va shakli o’zgaradi. Gibrid orbitallarning qoplanishidagi yuza alohida olingan orbitallardan ko’ra ko’proq bo’ladi. Gibridlanish jarayonida datslabki atom orbitallarning soni o’zgarmay qoladi.1Ko‘p valentli atomlardan hosil bo‘lgan kovalent bog‘lanishlar doimo fazoviy yo‘nalgan bo‘ladi. Bog‘lanishlar orasidagi burchaklar valent burchaklar deyiladi. Ko‘pincha kovalent bog‘lanish hosil bo‘lishida ishtirok etadigan elektronlar turli holatlarda, masalan, biri- s-, boshqasi p- orbitallarda bo‘ladi. Bunda molekuladagi bog‘lanishlarning puxtaligi ham tur

C (qo’zg’) — atomida 4 ta (1 ta s, 3 ta p) orbitalda 4 ta toq elektron joylashgan. Lekin bu elektron orbitallar bir-biridan ko‘rinishi va energiyasi (asosan s va p-orbitallar) bilan farq qiladi va ular kimyoviy bog’lanish hosil bo’lishida maksimal darajada boshqa bog’lanuvchi orbitallar bilan “o’zaro qoplana”olmaydi. Bu “noqulaylik” ni bartaraf etish uchun kо‘rinishi va energiyasi bilan farq qiluvchi (s va p) orbitallaming о’zaro qo‘shilib ketib, energiyasi va kо‘rinishlari bir xil bo ‘Igan yangi elektron orbitallarning hosil bo ‘lish hodisasi atom orbitallarning gibridlanishi deyiladi.

Gibridlanish natijasida hosil bo‘lgan orbitallar nosimmetrik—bir tomoni katta, ikkinchi tomoni kichik bo‘lib, kimyoviy bog’lanishda katta tomoni bilan ishtirok etadi. Gibridlanishda eng kamida 2 ta (s va p yoki boshqa d,f) orbitallar ishtirok etadi va nechta orbital ishtirok etsa, shuncha gibrid orbitallar hosil bo’ladi. Buni quyidagi misollarda ko’rib chiqamiz: C (qo’zg’) — atomidagi 1 ta s- va 1 ta p- (3 tap dan) orbital o’zaro gibridlansa: 1 ta s + 1 ta p = 2 ta sp 1 gibrid orbitallar hosil bo’ladi va 2 ta p- orbital gibridlanishda ishtirok etmaydi, ular “gantelsimon” ko’rinishda qolaveradi. Hosil bo’lgan 2 ta sp 1 gibrid orbitallar fazoda bir-biriga nisbatan 180° burchak ostida joylashadi va ular ishtirokida hosil bo’lgan molekulalar chiziqsimon tuzilishi bo’ladi. Bularga BeCl 2 ,

1 ta s- va 3 ta p- orbitallaming o’zaro ta’sirlashuvi natijasida 1 ta s + 3 ta p = 4 ta sp 3 gibrid orbitallar hosil bo’ladi. Bu gibrid orbitallar fazoda 109° burchak ostida joylashadi va ular asosan tetraedrik tuzilishli molekulalarni hosil qiladilar. Bular qatoriga CH 4 , H 2 O, NH 3 , NH 4 + , PO 4 — 3, ClO — , barcha to’yingan uglevodorodlar va sikloparafinlardagi uglerod atomlarini kiritish mumkin. Ma’lumki, aksariyat metallarning ionlari kompleks hosil qilish xossasiga ega. Ulaming 4 — va 5- elektron qavatlaridagi s-, p-, d- orbitallari o’zaro gibridlanib, sp 3 d 1 , sp 3 d 2 kabi murakkab gibrid orbitallarini hosil qiladilar. Shunga asosan ulaming tuzilishi sp 3 d 1 —bo’lsa, asosi kvadrat bo’lgan prizma(k. s = 5), uch yoqlama antiprizma, sp 3 d 2 — gibrid orbitallar asosan ok

sp 3 -gibridlanish . Uglerod atomi kimyoviy reaksiyalarga kirishayotganda asosiy holatdan (1s 2 2s 2 sp 2 ) qoʻzgʻalgan holatga (1s 2 2s 1 sp 3 ) oʻtadi. Tashqi pog’onadagi 4ta atom orbitaldan shakl va energiyalari bir xil boʻlgan 4ta gibrid sp- orbitallar yuzaga keladi. Ular tetraedr uchlariga yo’nalgan holda 109.5° burchak hosil qilib fazoda joylashadi. Bunday gibridlanish to’yingan uglevodorodlar va ularning hosilalaridagi uglerod atomlariga xos boʻladi.

sp 2 -gibridlanish. Uglerod atomidagi tashqi Ita s va 2ta p orbitallarning gibridlanishidan 3ta sp-gibrid orbitallar yuzaga keladi. Ular tekislikda 120° burchak bilan joylashadi. Gibridlanmagan p orbital ana shu tekislikka perpendikulyar holda boʻladi. Bunday gibridlanish to’yinmagan uglevodorodlar (alkenlar), karbonil va karboksil funksional guruhlaridagi uglerod atomlariga xos bo’ladi.

sp-gibridlanish. Uglerod atomidagi tashqi 1ta s va 1ta p orbitallarning gibridlanishidan 2ta sp-gibrid orbitallar yuzaga keladi, ular chiziqda 180° burchak hosil qilib joylashadi. Gibridlanmagan 2ta p orbitallar esa oʻzaro perpendikulyar tekisliklarda boʻladi. Bunday gibridlanish alkinlar, allenlar va nitrillarda kuzatiladi.

Gibridlanish turiga qarab C-C bogʻ uzunligi oʻzgarishini quyidagi misolda yaqqol ko’rish mumkin: Ugleroddan boshqa element atom orbitallari ham gibridlanishi mumkin. Masalan, ammoniy ioni va unga mos alkilammoniy kationlarida azot atomi elektron orbitallari sp³, piridinda sp², nitrillarda esa sp-gibridlanish holatida bo’ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Raymond Chang. General Chemistry: The Essential Concepts. 5 edition, England 2013. 313-340- betlar. 2. Парпиев Н.А., Раҳимов Ҳ.Р., Муфтахов А.Г. Анорганик кимё назарий асослари. Т.: Ўзбекистон. 2000. 179-186 бетлар. 3. Toshpulatov Yu.T., Raxmatullayev N.G. Anorganik kimyo (nazariy asoslari). T.: TDPU. 2005. 92-94- betlar. 4. Аҳмеров Қ., Жалилов А., Сайфутдинов Р. Умумий ва анорганик кимё. Т.: Ўзбекистон. 2003. 134-138 бетлар

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami