Glikozidlar - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	823.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Май 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Glikozidlar

Купить

G L I K O Z I D L A R R e j a : 1 . G lik o zid la r tu zilish i, ta rk ib i, v a zifa la ri v a x o ssa la ri 2 . O ‘sim lik la rd a u c h ra y d ig a n b o sh q a g lik o zid la r. O ‘sim lik la r a m in la ri v a a h a m iy a ti

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari Glikozidlar (glycys - shirin) o'simlik olamida keng tarqalgan organik birikmalar hisoblanadi. Turli omillar ta’sirida doimo qand (glikon) va qand bo'lmagan (aglikon) qismlarga parchalanuvchi murakkab organik birikmalar glikozidlar deb ataladi. Qand bo'lmagan aglikon (yunoncha so'z bo'lib, qand emas degan ma’noni bildiradi), ba’zi glikozidlarda yana genin, sapogenin, emodin va boshqa nomlar bilan ataladi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  “ Glikozid” termini birinchilardan bo'lib, 19 asrning birinchi yarmida nemis kimyogarlari F.Veler va Yu.Libix tomonidan fanga kiritilgan.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Har xil glikozidlarning aglikonlari kimyoviy tuzilishi bo ‘ yicha turlicha bo ‘ lib, organik birikmalarning turli sinflariga kiradi.  Shuning uchun ularning kimyoviy tarkibi hamda tahlil qilish usullari ham turlicha. Glikozidlar tarkibidagi qand qismi mono- (ko'pincha glyukozadan), di-, tri- va qisman undan murakkab bo'lgan oligasaxaridlardan hamda ayrim glikozidlarning o'ziga xos spetsifik qandlaridan tashkil topgan bo'ladi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Aglikon radikali bilan birlashgan qand molekulasining uglerod atomini a-yoki p-konfiguratsiyasiga (aglikon radikali bilan almashingan gidroksil guruhining bo'shliqda joylashganiga) hamda monosaxaridlaming 6 ta (piranoza) yoki 5 ta (furanoza) a’zoli halqa hosil qilgan tautomeriya shaklida bo'lishiga qarab, glikozidlar a - yoki P", shuningdek piranozid yoki furanozid holatida bolishi mumkin. Tabiatda ko'pincha o'simliklar tarkibida glikozidlarning (3- piranozid shakli uchraydi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Aglikon qand molekulasi bilan efir tipida birlashib, glikozidlar hosil qiladi. Shuning uchun glikozidlar oson parchalanadi. Ular fermentlar (enzimlar) yoki kislotalar taJsirida, suv va harorat ta’sirida gidrozlanib, o'zining tarkibiy qismi aglikon va qand molekulalariga parchalanadi. Bu reaksiya orqaga qaytishi ham mumkin.  Shuning uchun gidroliz natijasida hosil bo ‘ lgan mahsulotlardan (aglikon va qand molekulalari) ma ’ lum sharoitda fermentlar ishtirokida qaytadan glikozid sintezlanadi. Lekin fermentlar qat’iy spetsifik ta’sir qilgani uchun har bir glikozidning parchalanish yoki sintezlanishida ularni o'ziga tegishli maxsus fermentlar ishtirok etadi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Glikozid molekulasida aglikonga qand qismi oddiy va murakkab efirlar tipida kislorod atomi -O- orqali (O- glikozidlarda) yoki tioefirlar tipida oltingugurt atomi -S~ orqali (S-tioglikozidlarda) birlashgan boladi.  Tsinogen (nitro-, N-glikozidlar) glikozidlaming aglikoni tarkibida tsianid kislotasi boladi. Bulardan tashqari, ba’zi glikozidlarda qand molekulasi aglikon qismining yadrosini uglerod - C- atomiga to'g^ridan-to'g'ri o'zining uglerod; ^ -J2 -- atomi orqali birlashishi mumkin. Bunday glikozidlarni C-glikozidlar nomi bilan yuritiladi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Boshqa, ayniqsa O- va S-glikozidlarga nisbatan C- glikozidlar ancha turghan va faqat qattiq sharoitda, kislotalarning kuchliroq eritmalarida uzoq qizdarish natijasida ularni aglikon va qand qismlariga parchalash mumkin. Glikozidlar tarkibida  bir (monozidlar),  ikki (biozidlar),  Uch (triozidlar)  va undan ortiq monosaxarid molekulasi bo ‘ Lishi mumkin.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Ular odatda aglikonni bitta gidroksil guruhiga uzun zanjir tipida ketma-ket birlashadi. Shuning uchun bunday glikozidlarning gidrolizi - parchalanishi pog'onali boradi va monosaxarid molekulalari aglikondan bittadan ketma-ket ajraladi. Masalan, triozidning gidrolizlanish reaksiyasini quyidagi sxema bo‘yicha tasvirlash mumkin: I davr. Triozid - 1 molekula monosaxarid + biozid. П davr. Biozid - 1 molekula monosaxarid + monozid. Ill davr. Monozid - 1 molekula monosaxarid + aglikon.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Ba’zan glikozidlardagi monosaxaridlarning ayrim molekulalari aglikonni 2 ta yoki 3 ta gidroksiliga birlashib di-, tri- yoki undan ham murakkab glikozid hosil qilishi mumkin. Glikozidlar osonlik bilan parchalanadi. Ayniqsa, ular о‘ simliklarning olik to'qimasidaferment, harorat ta’sirida va namlik ishtirokida tez parchalanadi. Shuning uchun tirik o'simliklar to'qimasida bo'ladigan glikozidlarni birlamchi glikozidlar deb hisoblanadi. O'simliklardan ajratib olingan glikozidlarga birlamchi glikozidlarning qisman gidrolizlanishidan vujudga kelgan mahsulot deb qaraladi.

Glikozidlar tuzilishi, tarkibi, vazifalari va xossalari  Glikozidlarni gidroliz mahsulotlari tarkibiga ko'ra gomoglikozidlar (gidroliz natijasida faqat uglevodalr hosil bo'ladi) va geterozidlarga (gidroliz mahsuloti sifatida uglevoddan tashqari uglevod bolmagan qismlarga (aglikon yoki genin yoki radikallarga parchalanuvchi) bo'linadi.

Glikozidlarning tasnifi  Tarkibida glikozid saqlovchi o'simliklar Shu glikozidlar aglikonining kimyoviy tuzilishiga qarab sinflarga bolinadi. Ba’zi glikozidlar hozirgacha yetarli darajada O‘rganilmagani uchun sinflarga bolishda ularning fizik xossalari yoki hayvonlar organizmiga ko‘rsatadigan fiziologik ta’siri asos qilib olingan.

Tibbiyotda ishlatiladigan tarkibida glikozidlar bolgan dorivor o'simliklar va mahsulotlar quyidagi sinflarga bo‘linadi: 1. Tarkibida tioglikozidlar bo‘lgan; 2. Tarkibida tsianogen glikozidlar bo‘lgan; 3. Tarkibida monoterpen (achchiq) glikozidlar bo‘lgan; 4. Tarkibida steroid (yurak) glikozidlari bo‘lgan; 5. Tarkibida triterpen glikozidlar (saponinlar) bo‘lgan; 6. Tarkibida fenolglikozidlar bo‘lgan; 7. Tarkibida antraglikozidlar bo‘lgan; 8. Tarkibida flavon glikozidlar bolgan va boshqalar.

Geterozidlar aglikonini tuzilishiga ko‘ra bir qancha guruhlarga bo‘linadi: 1. Alkilglikozidlar - aglikonlari alkillar vakili (-metil, -etiL hisoblanadi. Masalan, tikonli eleutrokok ildiz va ildizpoyasida hosil bo‘ladigan eleuterozid-S glikozidi:

2. Azot tutuvchi (tsianogenn) glikozidlar - gidrolizi natijasid senil kislota (sianid vodorod) hosil qiluvchi. Masalan, achchiq bodom tarkibidagi amigdalin glikozidi, uning uglevodli qismi disaxarid gentibioza hisoblanadi.

3. Tioglikozidlar - tio-shakarlarni siklik hosilasi sanaladi ulardagi SH- gruppadagi vodorod atomi aglikon bilan almashgan. Aglikonni tarkibida oltingugurt bolgan glikozidlar tioglikozidlar (Sglikozidlar) deb ataladn. Bu glikozidlardagi qand molekulasi aglikon qismi bilan oltingugurt atomi orqali birlashgan. Tioglikozidlarning ferment ta’sirida parchalanishidan hosil bolgan aglikon qismi efir moylari xossasiga o“xshash xossaga ega (uchuvchan va suv bug'i bilan haydaladi). Shuning uchun bu glikozidlaming ba’zi aglikonlariefir moyi deb yuritiladi .

Tioglikozidlar achchiq bo ‘ lib, organizmning shilliq qavatlariga va teriga qitiqlovchi ta’sir ko'rsatadi (terini qizdiradi yoki kuydiradi). Oz miqdorda iste’mol qilinsa, ishtaha ochadi. Tioglikozidlar kuchli bakteritsid ta’sirga ega. Tioglikozidlar yoki izotiotsianatlar hayvonlarda buqoq kasalligini paydo qilishi mumkin, degan fikr ham bor. Tioglikozidlarning turlari ко‘ p. Ular asosan kavardoshlar, karamdoshlar (butguldoshlar, krestguldoshlar), rezedadoshlar va boshqa oilalar vakillarida uchraydi. Jumladan, masalan, karamdoshlar (butguldoshlar) oilasiga kiradigan o'simliklar (sholg'om, Asaram, rediska, turp, xren, xantal va boshqa o'simliklar) da keng tarqalgan.

 4. Steroid glikozidlar - aglikonlari siklopentanopergidro fenantren va uning unumlaridan iborat bolgan glikozidlarni steroid glikozidlar deb ataladi. Unga yurak (kardiotonik) glikozidlar, steroid saponinlar, glikoalkaloidlar, ekdisteroidlar (fitoekdizonlar) kiradi.  Bu guruhga kiruvchi glikozidlarning aglikonlari siklopentanopergidrofenantren unumlari bolsada, ularning kimyoviy tuzilishlari va ayniqsa, fiziologik ta’siri bir-biridan katta farq qiladi. Steroid glikozidlar ba’zilarining aglikonlari o'z molekulasida azot atomini saqlaydi, masalan: steroid alkaloidlar. Ayrim glikozidlarning suvdagi eritmasi turghan ko'pik hosil qilish va qizil qon tanachalari - eritrotsitlarini eritish xossasiga ega, masalan, steroid saponinlar .

 5. Terpenoidli glikozidlar - izopren (CsHs)P hosilalari: bo'lib, unga: - achchiq monoterpenlar - (C 5 H 8 ) 2 - triterpen saponinlar - (C 5 H 8 ) 6 kiradi.

 6. Fenologlikozidlar - aglikon qismi qandaydir fenolli birikma bilan bo ‘ langan. Bu guruh o'z ichiga: flavonoid, kumarin, antratsen hosilalari, ksanton, oshlovchi moddalar va boshqalarni qamrab oladi.

 7. Kam o'rganilgan glikozidlar. Yuqorida keltirilgan glikozidlardan tashqari oshlovchi moddalardan katta bir guruhi (gidrolizlanuvchi oshlovchi moddalar), qisman kumarinlar (kumarin glikozidlar) va boshqa birikmalar ham glikozidlarga kiradi. Lekin fenolglikozidlar, antraglikozidlar, flavon glikozidlar, oshlovchi moddalar, kumarinlar fenollarning unumlari bo'lgani uchun farmakognoziya kursining tegishli boshqa bo'limlarida ko'riladi.

Glikozidlarni o'simlik olamida tarqalishi  Glikozidlar tabiatda eng keng tarqalgan tabiiy birikmalar sanaladi. Ko‘pincha bir o'simlikda bir necha xil glikozidlar mavjud bo'ladi. Masalan angishvonagul bargi tarkibida 70 ga yaqin glikozidlar uchraydi. Glikozidlar o'simliklarning turli organlarida turli miqdorda hujayrashirasida eriydigan shaklda bo‘ladi.

 Ba’zan bitta yoki bir hil kimyoviy tuzilishdagi bir guruh glikozidlar butun bir oilaga (yoki botanik bir-biriga yaqin bo ‘ lgan qardosh oilalarga) xos bolib, ular shu oilaga kiradigan turlarda keng tarqaladi (masalan, amigdalin glikozid ra’noguldoshlar, tioglikozidlar esa karamguldoshlar (krestguldoshlar) oilalari turlarida). Shu bilan bir qatorda ba’zi glikozidlar bir nechta oilaga kiradigan o'simliklarda uchraydi.  Glikozidlar o‘simlik to'qimalarida boladigan moddalar almashinuvi jarayonida faol qatnashadi. Glikozidlarga uglevodlarning zaxira holda yig'ilgan shakllardan biri deb ham qaraladi.

 O'simlik olamida ko'pincha O-glikozidlar, kamroq S- glikoizdlar (krestguldoshlar, liliyadoshlar) va C-glikoizdlar (ayrim flavonoidlar - viteksin, antratsen unumlari, ksantonlar) tarqalgan bo'ladi.  N-glikozidlar hayvon organizmida ham uchraydi (nuklein kislota, nukleoproteidlar), ayrim antibiotiklar - streptomitsin va boshqalar ham shu guruhga kiradi.

Glikozid saqlovchi xomashyoni yig'ish, quritish va saqlash Yig'ish, quritish va saqlashda glikozidlarni fermentlar ta’sirida gidrolizlanishi sodir boladigan haroratni shakllanishiga yo ‘ l qoymaslik zarur. O'simlikning yer ustki qismi quruq havoda, kichik idishlarga (yaxshisi savatcha, teshiklarga ega yashiklar) tezlik bilan teriladi, va 2-3 soat ichida (xomashyo o‘z-o'zidan qizib ketishiga yo'l qo'ymaslik zarur) quritish joylariga yetkaziladi, Q.uritishni tezlikda olib borish talab qilinadi, bunda xomashyo yupqa yoyilgan holda 50-70°C olib boriladi. Ushbu haroratda xom ashyoni 1-2 soat ushlab turish talab qilinadi, fermentlar faolligi yo'qotilgandan so'ng, quritishni yakunlash oddiy xona haroratida olib boriladi.

Glikozidlarni tibbiyotda qo‘Uanilishi va imkoniyatlari  Glikozidlar inson va hayvonlar uchun juda muhim ahamiyatga ega, chunki ularni ko'pchiligi qimmatli farmakalogik ta’sirlarga - kardiotonik, tetiklashtiruvchi, bo'shashtiruvchi, o't haydovchi, ich suruvchi va boshq. ta’sirlarga ega. Glikozid xomashyosidan bugungi kunda ko'pincha kompleks preparatlar - tindirma, ekstrakt, damlamalar, yig'malar tayyorlanmoqda. Biroq zamonaviy texnologiyani rivojlanib b о rishi bilan individual birlamchi va ikkilamchi glikozidlar (digoksin, tselanid, rutin va boshq.) saqlovchi preparatlar paydo bo'ldi.  Tabiiy gligozidlarga analogik glikozidlarni sintezlashga urinishlarga hanuzgacha kamdan-kam muvaffaq bo ‘ linadi.

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami