Hajmli buyumlarga kompozisiya tuzish va naqsh elementlaridan foydalanish. - Труд - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	56.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Труд

Hajmli buyumlarga kompozisiya tuzish va naqsh elementlaridan foydalanish.

Купить

Hajmli buyumlarga kompozisiya tuzish va naqsh elementlaridan foydalanish. REJA KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Mavzuning vazifaligi. I. Bob. I.1 . Kasb hunar kollejlarida naqqoshlik mashg’ulotlarini olib borishda, naqqoshlik tarixi va maktablarining ta’lim tizimida tutgan o’rni I. 2. Hajmli buyumlarga kompozisiya tuzishda naqqoshlik texnologiyasi va naqsh elementlaridan foydalanish. II. Bob. II.1. Hajmli buyumlarni badiiy bezash va uni tahlili. II.2 . Atamalarni izohli lug’ati . . Xulosa . Ilovalar

KIRISH 1997- yil 23- yanvar O ' zbekiston Respublikasi Prezidentining PF -1701 « O ' zbekiston Badiiy Akadcmiyasini tashkil etisli haqida » gi Farmoni , 1997- yil 1 l - martdagi O ' zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 13! qaroriga binoan O ' zbekiston Badiiy Akademiyasi tashkil etildi . Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomchilik va dizayn instituti, Qoraqalpog'iston Respublikasi. viloyatlar va Toshkent shahridagi mavjud san'at maktabiari tiegizida bittadan tasviriy va amaliy san'at litseylari o'z faoliyatini boshladi. Mustaqillikka erishganimizdan keyingi yillarda nafaqat ta'lim, savdo-sotiq, fan va texnika, balki tasviriy va amaliy san'atda ham samarali yuluqlarga erishikli. O'zbek diyorida vujudga kelib gullab-yashnagan san'at

Mavzu dolzarbligi. An’anaviy xalq san’atini o’rganish o’quvchilarda barqaror qiziqish uyg’otadi, ularga o’z xalqining badiiy madaniyati xususiyatlarini tushunishda, san’at asarlarini bilib olishda yordam beradi. Mavzuning vazifalari. Amaliy san’atning boshqa turlari kabi badiiy naqqoshlik mashg’ulotlari ham bolalarning estetik va badiiy didini tarbiyalaydi. Ularning keying ijtimoiy va ishlab chiqarish sohalaridagi mehnat faoliyatlari uchun mustahkam zamin tayyorlaydi. Badiiy didi o’sgan, ijodiy qobilyatga va texnik malakalarga ega bo’lgan kishi ana shu sifatlarga ega bo’lmagan kishilarga qaraganda samaraliroq va sifatliroq ishlashi isbotlangan.

I. Bob. 1.1. . Kasb hunar kollejlarida naqqoshlik mashg’ulotlarini olib borishda, naqqoshlik tarixi va maktablarining ta’lim tizimida tutgan o’rni O’zbek xalqining ko’p asrlik tarixida ham amaliy bezak sabn’ati madaniy merosimizning asosiy qismini tashkil etadi. O’zbek diyorida vujudga kelib, gullab yashnagan amaliy san’at turlari bemisil va betakrorligi bilan dunyoga mashhur. Bu taraqqiyot bosqichi haqida fikr yuritar ekanmiz, o’zbek amaliy bezak san’atining kelib chiqishi insoniyatning ilk davri, ya’ni ibtidoiy jamoa davriga borib tarqalishining guvohi bo’lamiz. Palaolit davrida amaliy- dekorativ san’at namunalari ham keng tarqala boshladi. Buyumlarni naqsh bilan bezashga turli taqinchoqlarga, tumorlarga ehtiyoj paydo bo’lganligi arxiologlar tomonidan topilgan ashyoviy buyumlarda namoyon

O’rta Osiyoning qadimgi davri san’ati va madaniyatini o’rganishda yer ostidan, qabrlardan topilgan turli dekorotiv amaliy san’at namunalari, jang, ov va mehnat qurollari muhim rol o’ynaydi. Spool buyumlar, bronza, oltin, kumushdan ishlangan, kishilar ehtiyoji uchun ishlatiladigan buyumlar yuzasi naqshlar bilan bezatilgan, bo’rtma tasvir va haykallar bilan bezatilgan, bo’rtma tasvir va haykallar bilan pardozlangan. Ayrim buyumlar yuzasidan esa hayotiy voqealar aksi tushirilgan. Ana shu daliliy materiallar o’tmish san’ati va madaniyati, kishilarning estetik, badiiy qarashlarini bilishga xizmat qiladi. O’zbekiston hududida arxeologik qazilmalardan Xorazm, Bautriya va boshqa viloyatlarda naqqoshlik san’atining rivojlanganligi ma’qul. Surxandaryo viloyatidagi fayoztepa (I-II asr), Dalvarzintepa

oshirishda eng zarur manbaalardan biri hisoblanadi. Yaqin o'tmishda o'zbek amaliy bezak saneatining eng rivojlangan naqqoshlik, ganchkorlik, tosh va suyak o'ymakorligi, qandolatchilik pichoqchilik, buyrachilik, zargarchilik, kashtachilik, zardo'zchilik, gilamdo'zlik, kigizchilik, savatchilik kabi turlarining o'ziga xos bajarish texnologiyalari, haqiqiy milliy nomlari, ularga xos atamalar, bu san'atlarga xos maktablar, uslublar hamda shu sohalarda nom qozongan ustalarning xizmatlari butun johonga dong'i ketgan. O'rta Osiyo naqqoshlik san'ati qadimdan mashhur. O’tmishda ota-bobolarimiz qurgan muhtasham binolar hozirgi kungacha maftunkor jilvasini yo’qotmagan. Y uksak did bilan ishlangan naqshlar hozirgacha bizni hayratga solib kelmoqda. Naqsh arabcha t

go’zallik yaratish san’atidir. Naqqosh usta o’z ishida ranglarining tabiiy jilosidan va uyg’unligidan, bejirim shakldan, material fakturasidan mohirlik bilan foydalanib yorqin ifodalikka erishadi. O’zbekistonning an’anaviy me’morchiligida naqqoshlik asosan shiftlarni, jimjimador arialarni, saroy ustunlarini, masjidlar, maktablar, boylarning uylari, yog’ochdan yasalgan buyumlarni bezashda qo’llangan. Nozik o’simliksimon- geometrik naqshdagi o’zaro singib ketgan novdalar, shoxlar va hahshamatli tasvirlangan gullarning ritmik harakati, o’zbek ustalarining ishlaridagi islimi va girix naqshlarining klassik motivlari shiftlarning shakliga moslangan Naqsh ko’proq intererlarni va yopiq ayvon, peshayvonlarni bezashga xizmat qilinadi. Hozirgi paytda naqshdan me’morchilikda, uy jixozlari, sovg’alar m

Samarqand kabi shaharlarga yig’ila boshladilar. Ko’pincha Farg’ona va Buxoro naqqoshlari Samarqandcha, Qoqon, Marg’ilon ustalari Toshkentga kelib ko’pgina binolarni bezar edilar. Bu esa naqqoshlik maktablarining yanada rivojlanishiga, o’ziga xos kompozitsiyalarning yaratilishiga, ranglar majmuasini yanada boyitishda juda katta rol o’ynaydi. Lekin bu naqshlar bir-biriga o’xshasada, har bir naqqoshlik maktabi o’zining alohida kompozitsiyasi, ish uslubi, rang koloriti bilan ajralib turadi. Toshkent naqqoshlik maktabi, Toshkent naqshlari o’zining nafisligi va ranglarining bir-biriga asta-sekin o’tishi aniq bir koloritga qat’iy rioya qilishini, geometric va o’simliksimon naqshlarning ko’p ishlatilishi bilan ajralib turadi. Naqshlar ko’pincha yashil gammada ishlanadi. Islimiy naqshlarda oygul, p

san’atkordir. Usta nashqlagan xontaxta, kursi, quticha va boshqa buyumlar dunyoning ko’gina davlatlarida yuqori baholangan. Uning ijodi Sharq an’analari ruhida rivojlandi. Tarixda o’chmas iz qoldirdi. Xiva naqqoshlik maktabi. Xiva naqshi, Samarqand, Toshkent, Farg’ona, Buxoro naqshidan tubdan farq qiladi. Xica naqshida asosan zangori va yashil ranglar juda ko’p ishlatilgan. Ismilliy naqsh kompozitsiyasida novda, marqula, shukufta, barg, no’xot, gul, oddiy oyguldan tashkil topadi. Ko’pincha yulduz hosil qiluvchi girixlar ishlatilib, orasi spiralsimon ismilliy naqsh bilan boyitilgan. Xiva naqshlari umuman mahodilli naqshlar asosida tuzildi. Ismilliy naqsh esa spiralsimon mayda qilib ishlanadi Xiva naqqoshlik maktabining yorqin namoyondalari Abdulla Boltayec, Ro’zimat Masharipov, Odamboy Yoqu

qobilyatlarini aniqlash va takomillashtirishdir. Pedagogik jihatdan to’g’ri, puxta o’ylab tashkil etilgan mashg’ulotlarning naqqoshlikka iloji boricha ko’proq o’quvchilarni jalb qilish imkonini beradi. O’quvchilkarni naqqoshlik ishiga jalb qilish va ularda mashg’ulotlarga ishtiyoq uyg’otishning birinchi va asosiy vositasi sinfxonani puxta o’ylab jozibali, ish vaziyatini yaratadigan va bir yo’la badiiy didning namunasi bo’ladigan qilib jihozlashdir. Sinfxona qanchalik chiroyli jixozlansa, o’quvchilar naqqoshlikka shunchalik ishtiyoq bilan qatnashadilar, o’zlari shug’ullanayotgan san’at turiga shunchalik qiziqish bilan qaraydilar. Sinfxonani jixozlashda naqqoshlik qatnashchilarining eng yaxshi ishlarida, imkoni bo’lsa, xalq ustalarining asarlaridan foydalanish mumkin. Sinfxona ozoda va shina

Naqqoshlikda ishlash uchun mutaxxasislarni- hunarmandlar, xalq ustalari va ijodiy faoliyatga qobilyatli kishilarni jalb qilishi zarur. Bolalarni naqqoshlikka qiziqtirishning navbatdagi muhim omili naqqoshlik ishining aniq maqsadga qaratilishidir. Mashg’ulot qatnashchilari o’zlari bajarayotgan ishning nimaga mo’ljallanganligini, ya’ni undan kamolot yoshlar ijtimoiy harakati xonasini, kabinetni, o’qituvchilar xonasini yoki zalni bezatishganda, ko’rgazma tashkil qilishganda foydalanilishini bilishlari kerak. Mashg’ulotdagi amaliy ishlarni muzeyga boorish, tarixiy va madaniy yodgorliklar bilan tanishish, xalq amaliy san’atinining ana shu qadimiy turning tarixi bo’yicha leksiyalar uyushtirish kabi tadbirlar bilan birga amalga oshirish mumkin. 2. Hajmli buyumlarga kompozisiya tuzishda naqqoshlik

naqshda o’z aksini opgan. Usta chizadigan naqshlar shunchaki qog’oz betini to’ldirishi emas balki ongli ravishda tabiat va badiiylik qonun – qoidalariga amal qilgan holda manzara tasvirini xhizish tushuniladi. Shuning uchun ganchkor ijodida eng qiyin va eng mas’uliyatli bosqich kompozitsiyasi nusxasini chizishdir. Agar naqsh kompozitsiyasi tabiat qonuniga zid bo’lsa, +++ va partozda har qancha yutuqqa erishilsa ham ko’ngildagidek chiqmaydi. Xalq amaliy san’atining qaysi bir turi bo’lmasin, uning zaminida naqsh elementlaridan tuzilgan kompozitsiya yotadi. Hajmli buyumlarga naqsh kompozitsiyasining bezak elementlar esa tabiatda uchrovchi gul, novda, barg, parranda va hayvonot dunyosini soddalashtirib tasvirlash natijasida hosil qilinadi. Har bir voha va shaharlarning naqsh kompozitsiyalari b

kompozitsiya tuzishda qo’llaniladi. Naqsh kompozitsiyalar tuzishda bo’laklarning o’rnini almashtirish , qo’shimcha detallar kiritish orqali uning mavzusini yanada boyitish kabilar ham muhim ahamiyatga egadir. Naqsh mavzusining ifodalashda kompozitsiyaning asosiy qonuniyatlarga rioya qilish lozim. Kompozitsiya naqsh yaratish muayyan qoidasini simmetriya, assimetriya , muvozanat, detallarning o’lchovi shakli, rangi kabilarga rioya qilish tashkil etadi va bunga qatiy amal qilinadi. Tabiiyligi , chiroyligi, pardozlarning va ranglarning o’ygunligi kabi komponentlarni o’z ichiga oladi. Kamponovka (joylashtirish)- chizish kerak bo’lgan naqshni jyoki biror tasvirni qog’oz ganch faner yoki biror yuzaga to’g’ri joylashtirish. Simmetriya –grekcha so’zdan olingan bo’lib, o’lchovlarini bir-biriga munos

40x40 sm va boshqa o’lchamda sxema chizib olib uni simmetrik to’rt bo’lakka bo’lib, bir bo’lagiga naqsh chizamiz. Bu bo’lakni naqshlikda rapport deb yuritiladi, yani naqshning takrorlanadigan eng harakterli qismi. Naqsh kompozitsiyalaridan bir nechta chizib mash qilinadi. Chizilgan naqsh kompozitsiyalardan eng yaxshisini tanlab olinadi. Chetidan zanjirlardan birini hoshiya tariqasida qullash ham mumkin. Agar zanjirda qilmasangiz chetidan albatta ramka qoldiring. Raqamsiz naqshni bezalmagan uyga o’xshatish mumkin. Yo’l aylana, kvadratga chiziladigan, naqsh kompozitsiyalarini ham ixtiyoriy ravishda mavjud naqsh elementlari birikmasidan tuziladi. Har qanday naqsh kompozitsiyalari pishiq va chiroyli chizilishiga ahamiyat berilishi kerak. Elementlarning o’zaro tartibli joylashuvi naqshning jozi

asrlar davomida rivojlanib boyitilgan. Namoyon- forscha ko’rinish: manzara demakdir. Namoyon hech nimaga ulanmaydigan mustaqil kompozitsiya bo’lib, murakkab naqsh turiga kiradi. Uning o’simliksimon, geometrik, gulli giril ramziy va boshqa turlari mavjud. Namoyonlar simmetrik va assimetrik tuzilishga ega bo’ladi. Naqqoshlikda foydalaniladigan materiallar va asboblar. Naqqoshlikda juda ko’p material va asboblar ishlatiladi. Naqshlarni chizishda lineyka, uchburchaklik, o’chirg’ich, qalam va boshqalar ishlatiladi. Buyash uchun ++ + akvarel, tempera va boshqa buyoqlar, mo’yqalamlar, kumush va tilla hallar solinadigan har xil idishchalar ishlatiladi. Ularni birma-bir ko’rib chiqamiz. Mo’yqalam-qilqalam, naqqoshlikda, rassomchilikda qog’oz, ganch, karton va boshqalarga bo’yashda ishlatiladigan as

kirsovinda ehtiyitlik bilan yuvilib, keyin latta bilan siqilgandan so’ng stolni chetiga yoki maxsus tirgakka solib qo’yiladi. Akvarel mo’yalamin ishlatilishda va uni saqlashda qo’yidagilarga alohida e’tibor berish kerak. 1. Mo’yqalamni suvda qoldirmaslik. 2. Mo’yqalamni buyoq bilan qotib qolishiga yo’l qo’ymaslik. 3. Xo’l holida mo’yqalamni saqlash mumkin emas. 4. Mo’yqalamni ganchdan, yog;li narsalardan saqlash. 5. Mo’yqalamning mo’y qismini uchini qiyshiq va tarqoq bo’lib to’g’rilash juda qiyin . 6. Akvarel ishlashda mayli moybuyoq mo’yqalamini qo’llamaslik. 7. Mo’yqalamni quruq joyda, uchi qog’ozda o’ralgan holda maxsus qalamdonda saqlash kerak. Gul qalam- yumshoq mo’yqalam turi bo’lib, naqshlarni buyash va pardozlash uchun ishlatiladigan mo’yqalamdir. Gul qalamlar bo’rsiq, olmaxon, suv

diametric (mm li) uchlik tayyorlanadi. Belcha- (shpatel) buyum yoki boshqa narsalar yuzasini maxsus qorishma surtib tekislash (silliqlash) da ishlatiladi. Asosan uch hil: katta, o’rtacha va kichik belginiki 3-4 sm bo’ladi. ular yuzani katta- kichikligiga qarab ishlatiladi. Guash- italyancha suv bo’yog’I degani. U suvli uncha tiniq bo’lmagan bo’yoq. Guash shirach va belila aralashtirib hamda suvga qorilgan bo’yoq bo’lib, akvarelga bo’yoqlarning yumshoq xillariga o’xshasada, belila qo’shilganligi, bo’yoq qatlamlar hamda hiraligi bilan farq qiladi. Guash bo’yoqlari plasamassa, shisha bankalarda, tyubiklarda ishlab chiqariladi. Guash bo’yog’I quyuq qaymoqa o’xshaydi. U qurib qolmasligi uchun ustiga gliserin, suv kuchsiz olcha shirach va boshqalar qo’shiladi. Guash bo’yog’ida ishlashning o’ziga

Akvarel qadimgi Misr, Xitoy va Yaponiyada keyinchalik Angliyada va XVIII- XIX asrlarda Rossiyada keng qo’llanildi. XIX asr akvarel asrining keng rivojlangan davri bo’ldi. Rassomlardan Delakrua, Dom’e, Gavarni va boshqalar, Rossiyada Bryulov, Repin, Brubel va boshqalar, O’zbekistonda Shevyakov, U.Tansiqboyev, G.Chiganov kabi rassomlar shuhrat qozongan davr edi. Sovet rassomlarida manzara portret kitob suratlarida akvarel asosiy bo’yoq bo’lib qoldi. O’rta asrlarda Rossiyada va g’arbiy Yevropada akvarel bilan diniy kitoblar bezatildi. Lekin ular akvarelga oq bo’yoq moddasi qo’shilgan holda ishlatilgan asosan ikki qismdan: shirach va bo’yoq kukunidan tashkil topgan. Bog’lovchi moddalar olcha, gulli, arabika, olxo’ri va boshqa daraxtlarning shirachidan tayyorlandi. Ayniqsa olcha daraxti shirach

bo’ladi. Batistdan (polotna) ishlangan kalkalar uzoq vaqt saqlanadigan hamda nusxalar ko’paytiriladigan muhim chizmalar ko’chirishda ishlatiladi. Chizmalar va naqshlarni qalamda kalkaga chiziladi bunday kalka qalam kalkasi deb yuritiladi. Chizmadan tush hamda yorug’lik vositasida ko’plab nusxa ko’chirish uchun maxsus modda shimdirilgan va kalandrlangan qog’oz yoki gazmol kalka qalandrlangan shaffof qog’oz esa qalamda nusxa ko’chirish uchun ishlatiladi. Naqqoshlik, yog’och o’ymakorlik, ganch o’ymakorlik, ganch o’ymakorlik va boshqa xalq amaliy san’ati turlarida axta (ulchi) tayyorlashda ishlatiladi. Hozirda ustalarning kalkasidan tayyorlangan ming-minglab naqsh axtalari muzeylarda saqlanmoqda. Qalam- naqshlarni sifatli chizish uchun qalamlarni to’g’ri tanlash va ulardan to’g’ri foydalanish

chiziqlarni o'chirish uchun ishlatiladi. O'chirg'ich ikki xil: qalamda chizilgan chiziqlarni o'chirish uchun yumshoq oq yoki ko'k o'chirg'ich, siyox, tush va boshqalarda chizilgan tasvirlarni o'chirish uchun tarkibida qumi bo'lgan qizil o'chirg'ich bo'ladi. Qog'ozda o'chirg'is qancha ko'p ishlatilsa, qog'oz yuzasi ishdan chiqib buyoqni yaxshi olmaydigan bo'lib qoladi, bundan tashqari o'chirg'ichni qo'lda ko'p ushlab turish xam mumkin emas, chunki qo'l terlab u yog'lanib, kirlanib qoladi, natijada qog'ozni xira qilib qo'yishi mumkin. Stakan yoki banka – guash yoki akvarelga suv qo'shib aralashtirib turish va mo'yqalamlarni yuvib turish uchun ishlatiladi. Koler tayyorlashda esa max

Lok – yog'och, faner yuziga ishlangan naqsh yoki surkalib ketmaligi uchun yog'li lok beriladi. Naqqoshlikda rangsiz yog'li damar 4s, 6s, 7s markadagi smolali loklar ishlatiladi. Bu loklar paxta yog'iga o'xshash bo'lib, bo'yoq rangini deyarli o'zgartirmaydi. Buyumlar 18-22 darajali haroratda quruq changsiz joyda loklanadi va quritiladi. Buyum birin-ketin quritib-quritib 2-3 marta loklanadi. Odatda lok ikki sutkada yaxshi quriydi. Agar yaxshilab quritib berilmasa surkalgan lok yig'ilib- yig'ilib burishib qolishi mumkin. Eski lok ishlatilmaydi. Lokni ishlatishdan oldin lokadan o'tkazgan ma'qul. Alifmoy – yunoncha moy degani. U o'simlik moylaridan va neftdan olinadi. Alifmoy havoda asta-sekin qotib keyin yupqa elastik parda hosil qiladi. Tabi

Kolyor tayyorlashda chinni yoki plastmassa idishlardan foydaniladi. Har bir rangli guashga alohida – alohida yog'och kurakchalar ishlatiladi. Naqshlarni buyashda elementlarning aniqligiga, simmetrikligiga e'tibor berish; rang gammasiga, koloritiga, ranglarni bog'liqligiga va tiniqligiga; ko'zga yaqqol tashlanadigan dog'larning bo'lmasligi, naqshlarni toza va ozoda chiqishini, naqsh kompozisiyasining ta'sirchanligiga buyoq qavatlarining tekis chiqishiga, guash texnologiyasiga qat'iy rioya qilish kerak. Naqsh biror gammada masalan, yashil, zangori, jigar rang, pushti, limon rang yoki boshqalarda bo'yaladigan bo'lsa, qaysi rang asosiy kolorit rang bo'lsa shu xukmron rangga bo'ysundiriladi. Naqshdagi qolgan xar qanday ranglar shu rang gammasini b

Ko 'p qirrali stol yoki milliy xontaxtani naqshlash miniatura kompozitsiyasi bilan bezash. Ko'p qirrali stol yoki o'zbek milliy xontaxtasi va uning turlari, uning hayotda tutgan o'rni va tarixi, tuzilishi haqida o'quvchilarga ma'lumotlar beriladi. Kompozitsiya eskizini mustaqil chizish, uni yasash, naqsh yoki miniatura kompozitsiyasini tuzish, xom ashyolar tanlash, yog'ochlarning choklarini forsi kesib, bo'laklarini bir-biriga haydash hamda yelim yordamida biriktirib mustahkamlash, yig'ilgan ko'p qirrali stol, xontaxtaning yuzasini jilvirlash, gruntovka qilish, kompozitsiya tushurish va uni bo'yash hamda laklash haqida o'quvchi to'liq tasavvurga ega bo'lishi lozim. Ko'p qirrali stolni badiiy bezashdan oldin, yasalgan buyumning o&#

va yanada jozibador chiqishida muhim ahamiyat kasb etadi. Buyum o'lchamini olishda esa turli asboblardan foydalaniladi. Masalan, turli burchakli va to'g'ri chizg'ichlar, reyshina, transportir, reysfeder, pargor (sirkul) va boshqa bir qator asboblar kerak bo'ladi. Buyum o'lchami aniq o'lcham olingandan so'ng, buyum uchun qanday miniatura yoki naqsh kompozitsiyasi tuzilsa, buyum yanada ko'rkamroq, go'zal chiqishini ko'z oldiga keltirgan holda fikr yuritish lozim. Bunda kompozitsiya tuzuvchining dunyoqarashi, fikrlash doirasining kengligi, eng muhimi uning nozik tabiatliligi va didining yuqori darajadaligiga bog'liq. Demak, bir to'xtamga kelgach, oq qog'ozga kompozitsiya chiziladi. Kompozitsiya tuzishdan oldin bir narsaga aniqlik kiritib

Uchinchidan, taqsimda ortiqcha naqsh belgilarini chizishga yo'l qo'ymaslik. To'rtinchidan, naqsh belgilari nisbatini saqlay bilish. Beshinchidan, tanobdan hech qachon gul, novda, g'uncha va boshqalarni o'sib chiqqan holda tasvirlamaslik. Oltinchidan, tuzilgan naqsh kompozitsiyasini naqqoshlikka moslab tuzish. Yettinchidan, naqsh zichligiga e'tibor berish. Sakkizinchidan, naqsh orasidagi zamin bo'shliqlari nisbatini saqlash va hokazolarni e'tibordan chetdan qoldirmaslik lozim. Buyumdan olingan o'lchamga moslab naqsh kompozitsiyalaridan bir nechtasi chizib mashq qilinadi. Chizilgan naqsh va miniatura kompozitsiyalaridan eng munosibi tanlab olinadi, chetiga zanjirlardan birini hoshiya sifatida qo'llash ham mumkin. Agar zanjir qilinmasa, chetidan ramka q

barg , g ' uncha belgilarini kompozitsiyaga mos holda turlash , tanob . novda bandlarini ranglash , gul , barg va g ' uncha belgilariga mos pardozlarini tanlash va siyohqalam tortish , yakunlovchi pardoz ishlari o ' quvchidan chuqur bilim va mahorat talab qiladi . . Atamalarni izohli lug’ati . Ritm - naqsh elementlarining ma ’ lum tartibda va ma ’ lum oraliqda tekis takrorlanishi : naqshdagi xarakatning uzluksiz va guzal ko ’ rishini ta ’ minlaydi . Simmetriya - grekcha so’z o’lchovlarining bir-biriga mosligi, tengligi, mutanosibligidir. Naqsh – gul, arabcha gul, tasvir.

Anorgul – naqqoshlikda , kulolchilikda va boshqa xalq manzarali san ’ at turlarida ishlanadigan anoq elementidan tashkil topgan o ’ simliksimon naqsh . Anorgul qadimdan ishlatilib kelinayotgan naqsh turi bo’lib, ko’pincha Farg;ona naqsh uslublarida ayniqsa ko’p ishlatiladi. Bu naqsh turi hayotidagi to’qchilik, to’kinsochinlik ramzi sifatida ifodalanadi. Anorgul kompozisiyasida anorni ikki xil, ya’ni tabiiy yoki stillashtirilgan naqsh uslubida tasvirlashadi. Asosiy rang – tabiatdagi sariq, qizil, zangori, ranglar. Shu ranglarni bir- biriga ozmi ko’pmi aralashtirish natijasida boshqa ikkinchi darajali ranglar kelib chiqadi. Asp- chizib, o’yib, tirnab, rang surkab ishlangan ot tasviri. Ramziy naqsh elementi bo’lib, tabiatdan otni stillashtirib olingan tasvirdir. Undan misgarlik, ganchkorlik,

ishlatishadi. Besh sakkiz o’n- ikki raxli girix – geometric naqshning bir turi bo’lib, kompozisiya besh qirrali, sakkiz qirrali va o’n ikki qirrali geometric shakllardan iborat naqsh kompozisiyasi. Bargi madohil - barg shaklidagi madohili. Madohili turlaridan biridir. Bu naqsh turi qadimdan ishlatilib kelingan bo’lib xalq amaliy san’atining barcha turlarida qo’llaniladi. Bargi hurmo – o’simliksimon naqsh turi, xurmo daraxtining bargini naqqosh tomonidan stillashtirib olingan tasviri. Gulcha — gul shaklini eslatuvchi juda oddiy zanjira naksh. U zanjira namoyon chetlariga ko'pincha hoshiya tarikasida ishlatiladi. Bu nakshlarni Toshkentlik o'ymakor usta M. Qosimov ijodida ko'p uchratish mumkin. Gull shashbarg—olti yaprokln guldon tashkil topgan usimliksimon naqsh turi. Zardo'z

nisbatan jilolanishi. Yog'ochsozlik— e1ochni tilib, arralab. qirqib, o'yib turli buyumlar yasash. Yog’och xarf — qatgiq daraxt yo'1ochlaridan tayyo'rlanadi, e'lonlar, shiorlar. plakatlar va afishalar bosishda ishlatiladi. Jingala — daraxt shoxchasining ma'lum jingalak shaklndagi ko'rinishi. O'simliksimon naksh elementi. Naksh kompozisiyasida to'ldiruvchi element vazifasini o'taydi. Nakqoshlar bu naksh elementny to'kinsochinlik, boylik xamisha yosharib turuvchi ona tabiat ramzi tariqasida qo'llab kslganlar. Jingalak — o'simliksimon naksh elementi, bu qall naqsh kompozisiyada to'ldiruvchi element. Bu naksh elementi qadim zamonlardan beri ishlatilib kelinadi. Jilo — yaltiratish, jilva berish, chuionchi o'yilgan ganch relefiga pardoz

Ilon izi — to'lqinsimon o'simliksimon naqsh. Toshkentdan boshka viloyatlarda «islimi» naksh deb yuritiladi. Ishkalak — ishkalakband, mis laganlarni markazi to'rtburchak -rasmlar chegarasi bilan chegaralangan naksh kompozisiyasidir, Uning bu romlari nakshlar bilan to'ldiriladi. Inkrustasiya — buyumga biror materialni yo1och, suyak, sadaf va boshkalarni qadab nash yoki badiiy tasvir ishlash. Islimi bulbul — bulbul tasviri bilan ishlangan o'simliksimon naqsh. Islimi mexrob — o'simliksimon naqshlar bilan to'ldirilgan mehrob. Islimi muxja — tanob va kurtaklar bilan chirmashib ketgan o'simliksimon naksh. Islimi murakkab — tanob, band, barglari bir-bnrn bilan murakkab nafis chirmashgan o'siliksimon naksh. Bunga Xorazm o'yma ganch kompozisiyalari misol bo&#3

Islimiy duraftorning mehrobli islimiy duraftor (mesrob shaklidan tuzilgan ikki yo'nalishli ruta islimiy Haiui), gul islimiy madohili duraftor — madohili shaklidan tashkil topgan ikki yo'nalishli islimiy naksh turi va boshka turlar bor. Bu naqshlar Eron, Hindiston, Urta Osiyo va boshka joylarda keng tarkalgan. Turli asrlarda nakkoshlar xdr xil islimiy duraftor nakshlar ijod etganlar. Hozirda zamonaviy binolarda, kitoblarni bezashda, zargarlikda, zardo'zlikda, misgarlikda, ganchkorlikda, yo1och o'ymakorligida, naqqoshlikda va boshkalarda keng foydalanib kelinmokda. Kirmaki du tanoba — ikki chizikdan iborat kirmak naksh. Kirmaki du kalama — ikki chizikdan tashkil topgan, biroq badiiyligi bilan ikki tanobidan ajralib turadi. Koler — biror joyga tayyorlangan buyok. Kolorit—badii

va boshqalarning o'yma va chizma naqshli kursilarini ajoyib namunalari xalk amaliy san'ati, tasviriy san'at, tarix va boshqa muzeylarda saqlanmoqda. Kursilar novdadan, yo1ochdan, metalldan, plastmassalardai tayyorlanmoqda. Musavvada — loyihaning eskizi, xomaki nusxasi. Mavji. chordar chor — o'rimlarga o'xshagan zardo'zlikda ishlatiladigan o'simliksimon naqsh bezagi. Mexrobi muxja — kurtakli o'simliksimon nakshlar bilak to'ldirilgan mehrob. Margulai nuxtez — o'tkir uchli gajak. Usimliksimon naqsh turi. Marg'ula. — ko'sh chizikdi gajak — o'simliksimon naqsh elementa. U xalk amaliy san'ati turlari misgarlik, naqqoshlik, ganchkorlik, zardo'zlik va boshkalarda ishlatiladi. Agar bir novdani uchida ikki mar1ula hosil bo'lgan bo'l

bir bo'pagini chizib olib keyin esa axtasini (ulgisini) tayyorlaydi. Usta munabbat kompozisiyasini sathga axta yordamida tushirib, uni bo'yab, o'yib, tirnab ishlaydi. Munabbatni kompozision tuzilishiga sarab o'simliksimon, geometrik, ramziy va boshqa turlari bor. Mo'yak — fOMiiioi mo'ykalam, ganchkor va naqqoshlar ko1oz lista ko'mirda naqsh kompozisiyalar chizishgan, ortiqcha chiziqlarni o'chirishda «mo'yak» mo'yqalamdan foydalanganlar. Nabotiy — o'simliksimon, naksh (novvot rangni xam tojikcha nabotiy deyiladi). Nim gisht — yarimta 1isht, ko'ndalangiga kesilib, ikkita uchburchak hosil qiluvchi kvadrat bezagi. Na'lak — taqa, yurak shaklidagi juft gajak bo'lib, o'simliksimon naqsh elementlariga kiradi. Navo — xonaning devor bilan s

ramzi hisoblanib keladi. Nilobi uzbek milliy nakshlarida naksh zaminini, gul, 1uncha, koshinkorlikda ko'pincha gul novdalar shu rang bilan bo'yaladi. Nilobi rang xam boshqa ranglar singari kishi psixologiyasiga ta'sir etadi. Bu rang kishi kayfiyatini yaxshilaydi, asabni tinchlantiradi. Nilobi rangini sevgan kishilar ichki olamdan ko'ra tashqi olamni, ichki go'zallikdan ko'ra tashqi go'zallikni sevuvchi, aqlli xushli prinsipial bo'ladilar. Naqsh kalam — kandakor ustaning asboblaridan biri. Naksh kapamning uchi uch kirrali bo'lib, uzunligi 8—10 sm bo'ladi. Naqsh qalamni chilangarlar po'latdan yasaydilar. Oygul- bir necha yaproqli moychechak shaklidagi naqsh elementi, uning yaprog’ini soniga qarab uch yaproqli, to’rt yaproqli, besh yaproqli oygul va

Ranglar gormoniyasm — ranglarmi bir-biriga muvofsh tushishi. Raxli — misdan yasalgan choydish, oftobalarning korinlari kirrali kilib yasalsa, raxli idishlar deb ataladi. Ritm — kompozisiyaning eng kuchli va xarakterli asosi hisoblanadi. Ritm naqsh elementining ma'lum masofada bir tekisda takrorlanib kelishi, naqshdagi harakatning uzluksiz va go'zal ko'rinishini ta'minlaydi. Ranglarning tozaligi — mazkur rangning spektr ranglardan biriga yakinlashib borishi. Spektr rang eng toza rang hisoblanadi. Ranglarning vazminligi — ranglarning kishida o1ir va engil taassurotlar uy1otuvchi xususiyati, to'k va och ranglar. Rang kompozisiyasi — naksh (chizilgan yoki o'yilgan) ranglarining umumiy ko'rinishi. Rang— nafis tasviriy san'atning joni. Stilizasiya — kayta ishla. T

chiziklar yordamida tasvirlaydilar. Tabiatdagi gullarning uru1i va changlarini ham naqkosh naqshni pardozlashda chizib bo'yab taseirlaydi. Tar1il berishning xar xil yo'llari bo'lib, bo'yalayotgan gul va barglarning rangidan tar1il har doim to'kroq olinib pardoz beriladi. Gul va barglarga berilayotgan tar1il ularning sarakteriga va rangiga moe bo'lishi kerak. Tar1il berilgan nakshning badiiyligi yanada oshib o'ziga xos ko'rinish beradi. Gul va barglarga tar1il berishda yumshok kichik nomerdagi mo'ykalamlardan foydalaniladi. Tar1il berish kardosh xalklar milliy nakshlarida xam uchraydi, lekin ular o'zbek milliy tar1illaridan sarakteri va ranglari bilan ajralib turadi. Gullarni va barglarni pardozlash xalq amaliy san'ati turlarida xam bor, lekin ula

Toji gul — gultoj, turunj shaklidagi xurmo bargiga o'xshash shakl. To'g’ri taqsim — taksimni to'1ri qaytarilishi bo'lib, naqshning bu turi to'lqinsimon band asosida kuriladi. Bunga ruta, zanjira va boshkd naqshlar misol bo'la oladi. Usta — (forscha toj) biror hunarni egallab, shu sohada malaka orttirgan shaxs. O'z xunarini yaxshi biladigan kishi. Uzma naqsh — panjara yasashda ishlatiladigan o'zbek milliy naqsh turi. Xitoy gul — o'simliksimon naqshning murakkab elementa. Uning tuzilishi bir necha gul va barg yaproqlaridan tashkil topgan. Chor maxodil- to’rt yaproqdan tashkil topgan maxodil naqsh. Chorgul- to’rt yaproqli oddiy gul. O’simliksimon naqsh elementi. Chordona – to’rt dona, qator nuqtalardan tashkil topgan oddiy qoshiya naqsh. Chekuv qalam- naqsh

Eskiz - xomaki tasvir, qo’l bilan ko’zda chamalab, chizmachilik asboblarisiz taxminiy o’lchamlarda bajariladigan xomaki tasvir. Naqqosh, rassom, bezakchi, ganchkor va boshqalar biror narsa yoki uyni bezashdan oldin xomaki tasvirni bajaradilar. Shu eskiz bo’yicha ish bajariladi. Lekin ish jarayonida eskizdagi ayrim narsalar o’zga rishi ham mumkin. O’simliksimon naqsh- bahor, xonadonga baxt, sihat – salomatlik hamma vaqt muhabbat hukm surishini tarannum etadi. Yulduz gul – yulduz shaklidagi gul, o’simliksimon naqsh elementi. Naqsh kompozisiyalarda juda ko’p uchraydigan qadimiy gul. Qo’shbodom – o’simliksimon naqsh elementi bo’lib ikki bodom nusxasidir. Qadam – qandaqorlikda po’latdan yasalgan xilma xil naqsh zarb qilinadigan qandakorlik asbobi. Qalamning keskichlari (chilangarlari) po’latdan

Купить

Похожие документы
Ma'lumotnoma
Argos test javoblari 2025-2026. 1000 ta savolga javob
Hududiy mehnat taqsimotini o’rganish
Mehnatni ratsional tashkil etishda jismoniy tarbiyaning ahamiyati
Izolan materialidan atirgul yasash