Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 365.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение doc
Раздел Рефераты
Предмет Физическая культура

Продавец

Bohodir Jalolov

Harakatli o‘yinlar orqali sport o‘yinlari elementlarini o‘rgatish

Купить
Harakatli o'yinlar orqali sport o'yinlari elementlarini o'rgatish Reja: 1. Harakatli o'yinlar orqali sport o'yinlari elementlarini o'rgatish 2. Jismoniy tarbiya jarayonida quyi sinf o‘quvchilari bilan yakkakurash elemenlari bo‘lgan harakatli o‘yinlarni qo‘llashga asoslangan pedagogik tajriba natijalari 3. Umumiy jismoniy rivojlantirish uchun ayrim harakatli o‘yinlar Pedagogik tadqiqot yordamida ishda ilgari surilgan faraz-ning haqqoniyligi tekshirildi. Ushbu tadqiqot kichik maktab yoshidagi bolalar bilan umumta’lim maktablarida dars vaqtida bizning ishlanmalarimizga mos ravishda tashkillashtirilgan jismoniy tarbiyani jadallashtirish jarayonining yangi pedagogik texnologiyasi samaradorligini o‘rganish uslubi hisoblanadi. Jismoniy tarbiyani tashkillashtirishning ushbu uslubiyatiga xos asosiy xususiyatlar quyidagilardan iborat (1-rasm). 1-rasm. JT darslari jarayonini yakkakurash elementlari bo‘lgan harakatli o‘yinlar yordamida tashkillashtirish usuliyatiga xos xususiyatlar. Rekreasiya vositasi hisoblangan harakatli o‘yin qator sifatlarga ega bo‘lib, unda o‘yin ishtirokchilarining his-tuyg‘uga boyligi muhim o‘rin egallaydi. His-tuyg‘ular o‘yinda murakkab tavsifga ega. Bu o‘yinda Jismoniy tarbiya darslari jarayonini yakkakurash elementlari bo ‘ lgan harakatli o ‘ yinlar yordamida tashkillashtirish usuliyatiga xos xususi ya tlar JT jarayonining o ‘ quvchi shaxsini har tomonlama rivojlantirishga yo ‘ naltirilganligi; JT ning ijtimoiy qadriyatlarni har bir shaxsning mulkiga aylantirish mexanizmini ishga solish; Mazmun harakatli o ‘ yinlarning har xil turlari orqali taqdim etilgan. Bunda har bir o ‘ quvchi o ‘ z jismoniy qobiliyatlarini to ‘ liq namoyon qila oldi va unda ishtirok etishning istagan ijtimoiy turini tanlay oldi; Harakatli o ‘ yinlarni tashkillashtirish va o ‘ tkazish asosiga o ‘ quvchilarning psixofiziologik va yosh xususiyatlarini hisobga olib darsni tuzish maqsadlari qo ‘ yilgan edi; Dars vaqtida JT mashg ‘ ulotlariga majburiy qatnashtirish va jazolash choralarining yo ‘ qligi mushaklar faoliyatidan, tetiklik tuyg‘usidan, jamoali o‘yinda do‘stona muloqotda bo‘lish imkoniyatidan, o‘yinda qo‘yilgan maqsadga erishishdan zavqlanish hamdir. Harakatli o‘yin o‘yin faoliyatining shunday jihatlariga tegishliki, ularda harakatlarning ahamiyati aniq ifodalanadi. Harakatli o‘yin uchun uning mavzusi, g‘oyasi bilan asoslangan, ijodiy, faol harakatlar xos. Bu harakatlar qisman qoidalar bilan chegaralanadi (umum qabul qilingan, boshqaruvchi yoki o‘yinchilar tomonidan o‘rnatilgan) va qo‘yilgan maqsadga erishish yo‘lida har xil qiyinchiliklarni yengishga yo‘naltiriladi. Qat’iy me’yorlashtirilgan mashqlarga nisbatan harakatli o‘yinlarning afzalligi shundaki, o‘yin hamma vaqt fikr bildirish, tasavvur, ijod bilan bog‘liq, hissiy ko‘tarinki ruhda kechadi, harakat faolligini oshiradi. O‘yinda tabiiy harakatlar ko‘pincha qiziqarli, erkin qo‘llaniladi. Harakatli o‘yinlar, odatda, qatnashchilardan maxsus tayyorgarlikni talab qilmaydi. Bitta harakatli o‘yin har xil sharoitlarda, ko‘p va kam sonli ishtirokchilar bilan, har xil qoidalar bo‘yicha o‘tkazilishi mumkin. O‘yinni o‘tkazish bir necha bosqichlarda amalga oshiriladi: o‘yinga tayyorlanish, o‘yinning o‘zi, o‘yin muhokamasi va g‘oliblarni taqdirlash. O‘yinga tayyorlanish - bu bosqich maktab o‘quvchilarining o‘yinda to‘laqonli ishtiroki uchun yetarli bo‘lgan zaruriy harakatlarni shakllantirishga yo‘naltirilgan, bu zaruriy o‘yin harakatlarining shakllanishini ta’minlovchi tayyorlov mashqlaridir. O‘yinning borishi va o‘yinchilar harakatini kuzatish. O‘yinni tushunib olish va o‘yin vaqtida ishtirokchilarning o‘zini tutishi ko‘p darajada uni to‘g‘ri boshqarishga bog‘liq. Har bir o‘yin obyektiv, his- tuyg‘uga berilmay hakamlik qilishni talab etadi. Hakam hamma o‘yinchilarni ajrata oladigan va ularga halaqit bermaydigan, kuzatish uchun qulay joy topishi kerak. O‘yinni uyushqoqlik bilan va o‘z vaqtida boshlash zarur. O‘yin signal bo‘yicha boshlandi. Bolalar o‘yin qoidalariga ongli ravishda amal qilishga o‘rgatildi. O‘yin jarayonida ishtirokchilarning ijodiy g‘oyalari rivojlanishiga yordam berish lozim. Rahbar bolalarni o‘yinga qiziqtirishi kerak. O‘yinchilar zimmasiga yuklangan vazifalar va qoidalarning haqqoniy bajarilishiga, ongli intizomga erishish talab etiladi. Biz qo‘llagan o‘yinlarimizni quyidagi sxema bo‘yicha tushuntirdik (2-rasm). Harakatli o‘yinlarda har bir o‘yinchining imkoniyatlarini, uning o‘sha paytdagi jismoniy holatini hisobga olish qiyin. Optimal yuklama bilan ta’minlash kerak bo‘ladi. Shiddatli yuklamalarni dam olish bilan almashtirib turish kerak. O‘yin nomi O‘yinning tushuntirilishi (borishi) O‘yin maqsadi O‘yin qoidalari O‘yinda o‘yinchilarning joylashuvi O‘yinning taxminiy variantlari 2 -rasm. Harakatli o‘yinlarni tushuntirish ketma-ketligi. O‘yinning davomiyligi uning tavsifiga, shug‘ullanish sharoitlariga va shug‘ullanuvchilar tarkibiga bog‘liq. Boshqaruvchi o‘yinni bolalar charchamasidanoq, ularning harakati faol va his-tuyg‘ularga boy bo‘lib turganida tugatishi, o‘yinga qiziqish uyg‘otishi kerak. Biz yana shuni aniqladikki, mashg‘ulot jarayonida hal etiladigan vazifalar va o‘yinning murakkabligiga bog‘liq holda, boshqaruvchi quyidagi jihatlarni e’tiborga olishi kerak (6-rasm). O‘yinni har xil usullar bilan boshqarish mumkin (3-rasm). 3-rasm. Jismoniy tarbiya darslarida harakatli o‘yinlarni to‘g‘ri tashkillashtirishga va o‘tkazishga yordam beruvchi usuliy yo‘llar. Jamoali harakatli o‘yinlarni tashkillashtirishda shuni esda tutish kerakki, jamoalar kuchi taxminan teng bo‘lsa, bolalarga o‘ynash qiziq bo‘ladi. Shuning uchun, jamoalarni tuzar ekan, pedagog o‘yinchilarning kuchlarini yetarlicha yaxshi bilishi va iloji boricha uni qat’iy qarorlar bilan boshqarishi kerak. Bola - larni erkin o‘yin faoliyatida maksimal darajada to‘qnashuv - larsiz usullar bilan jamoalar tuzishga o‘rgatish zarur, masalan: - qatorda hisob o‘tkazish (o‘yinchilar tuzilgan jamoalar soniga bog‘liq holda 1-2- yoki 1-3- odamga hisob o‘tkazadilar; O‘yin davomiyligini qisqartirish O‘tkazish qoidalarini murakkablashtirish O‘yin davomiyligini oshirish O‘tkazish qoidalarini soddalashtirish METODIK USULLAR Rollarni almashtirish ( olib boruvchilarni ) Qoidalarni o‘zgartirish Maydon o‘lchamini o‘zgartirish O‘yinchilar sonini o‘zgartirish Tanaffuslar kiritish - sardorlar tanlovi bo‘yicha jamoalar tuzish (sardorlar navbat bilan o‘z jamoasiga o‘yinchilarni chaqiradilar); - har qanday o‘yinda bir xil tarkibdagi o‘yinchilarning doimiy jamoalarini tuzish va boshqalar. O‘yin natijalarini aniqlash katta tarbiyaviy ahamiyatga ega. O‘yin oxirida rahbar uning natijalarini e’lon qilishi zarur. O‘yin natijalarini qisqa va lo‘nda qilib, haqqoniy, xech kimga yon bermasdan e’lon qilish kerak, bu bolalarni o‘z harakatlarini to‘g‘ri baholashga o‘rgatadi. Natijalar e’lon qilinayotganda, harakatli o‘yinlarni o‘tkazish davomida ishtirokchilar yo‘l qo‘ygan xatolarni ko‘rsatgan holda tahlil o‘tkazish ker ak. Yet akchi Rahbar ko‘rsatmasi bilan Qur’a bo‘yicha Sanoqni qo‘llash bilan Qatnashchilar tanlovi bo‘yicha Guruhlar ga bo‘lish Rahbar ko‘rsatmasi bilan Hisob b o‘ yicha ( birinchi , ikkinchi ) Sardorlar ko‘rsatmasi bilan Bolalar hoxishi bo‘yicha Guruh sar dorl arini tanl ash O‘yin qatnashchilari tanlaydi Rahbar tanlaydi 4-rasm. Yakkakurash elementlari bo‘lgan harakatli o‘yinlarni o‘tkazish bo‘yicha tashkiliy-uslubiy ko‘rsatmalar. Jismoniy tarbiya jarayonida quyi sinf o‘quvchilari bilan yakkakurash elemenlari bo‘lgan harakatli o‘yinlarni qo‘llashga asoslangan pedagogik tajriba natijalari Pedagogik tajriba Toshkent shahridagi 18-maktabda o‘tkazildi. Unda quyi sinf o‘quvchilari ishtirok etdilar. Tadqiqotni olib borishda asosiy e’tibor F.A. Kerimov va N. Yusupovning “Kurash uchun harakatli o‘yinlar” (2003) o‘quv qo‘llanmasidagi harakatli o‘yinlardan foydalanishga yo‘naltirilgan edi. Yordamchilar ni tanlash O‘yinchilar hoxishi bo‘yicha Rahbar ko‘rsatmasi bilan O‘yin hakamligi Haqqoniy Qat’iy Aniq His-hayajonsiz O‘yin yuklamalarining miqdor lanishi Bolalar sonini, imkoniyatlarini hisobga olib O‘yin harakatchanligiga bog‘liq holda O‘yin o‘tkazilayotgan darsning qismiga bog‘liq O‘yin turl ari O‘yin davomiyligin i o‘zgartirish O‘yin mazmunini takrorlash sonini o‘zgartirish Maydon o‘lchamlarini kichraytirish yoki katta- lashtirish Har xil o‘lchamdagi inventarlarni qo‘llash O‘yin qoida- larini sodda- lashtirish yoki murakkablas htirish Tajribada boshlang‘ich maktabning ikkita uchinchi sinf o‘quvchilari ishtirok etdi. Har bir sinfdan 20 nafardan o‘quvchi tanlab olingan edi. 3”A”- sinf bolalari tajriba guruhiga, 3 “B”- sinf bolalari nazorat guruhiga kiritildi. Tajriba yarim yil davomida o‘tkazildi. Pedagogik tajriba davomida nazorat guruhida mashg‘ulotlar an’anaviy tizim bo‘yicha olib borildi. Tajriba guruhida mashg‘ulotlar biz ishlab chiqqan usuliyat bo‘yicha o‘tkazildi, unda yakkakurash elementlari bo‘lgan harakatli o‘yinlar tasniflashtirilgan edi (1- jadval). Jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasini aniqlash uchun bizning tajribamizda quyidagi nazorat me’yorlari qo‘llanildi: 30 m ga yugurish, 60 m ga yugurish, balandlikka sakrash (Abalakov bo‘yicha), joydan uzunlikka sakrash, yugurishdan uzunlikka sakrash va tennis to‘pini masofaga uloqtirish. Yuqorida aytib o‘tilgan 6 ta nazorat me’yorlari bo‘yicha dastlabki natijalarda ham o‘g‘il bolalar, ham qiz bolalar guruhlari o‘rtasida yetarlicha statistik farqlar topilmadi. Bu shundan dalolatki, o‘rganilayotgan guruhlarga bir xil darajadagi jismoniy tayyorgarlikka ega bo‘lgan shug‘ullanuvchilar tanlab olingan. Umumiy jismoniy rivojlantirish uchun ayrim harakatli o‘yinlar (F.A.Kerimov bo‘yicha, 2003) Qarsaklar O‘yinning mohiyati. Yerda diametri 3 m li aylana chiziladi. Ikkita o‘yinchi tanlanib, ular aylana ichida asosiy turish holatini egallaydilar. Har bir o‘yinchining vazifasi raqibidan chaqqonroq harakat qilib, uning tizzasi orqasiga urib qo‘yish, lekin raqibga xuddi shu usulni qo‘llash imkonini bermaslikdan iborat. O‘yin vaqtida eng ko‘p qarsak tovushi chiqargan g‘olib hisoblanadi. Qoidalar: o‘yinchilar bir-birlarini ushlab olishlari va aylana tashqarisiga chiqishlari man etiladi. Variantlar: avvaldan kelishib olingan oyoq orqasiga urishga ruxsat beriladi; qarsakni istalgan oyoq tizzasi ortiga urib chiqarish mumkin. Qarsaklar Aylanadan itarib chiqarish O‘yinning bayoni. Diametri 3-4 m bo‘lgan aylana ichiga ikki o‘yinchi turadi. Signal bo‘yicha ular bir-birini yelkasiga qo‘lini qo‘yib itara boshlaydilar. Har bir Aylanadan o‘yinchining vazifasi – raqibini aylanadan itarib chiqarish. Qoidalar: o‘yinchining hyech bo‘lmaganda bitta oyog‘i aylana ichidan chiqsa ham, u yutqizgan hisoblanadi. Variantlar: itarishni ko‘krak bilan ham amalga oshirish mumkin, bunda qo‘llar orqada bo‘ladi; orqa bilan itarish ham mumkin, lekin jangda qo‘llar ishtirok etmaydi; bir o‘yinchi orqasi bilan turib, ikkinchisi uni qo‘llari bilan itarib chiqarishi ham mumkin. itarib chiqarish Koptokni olib qo‘y O‘yinning bayoni . Ishtirokchilar asosiy turish holatida yoki tizzalab turadilar. Ular ikki qo‘llab bir koptokni ushlab oladilar. Signal bo‘yicha har bir o‘yinchi koptokni olib qo‘yib, boshi uzra ko‘tarishga harakat qiladi. Qoidalar : Koptokni ushlab olganda, ikkala qo‘lning holati bir xil bo‘lishi kerak. Agar o‘yin turib o‘tkazilsa, gilamga (yerga) yiqilish man etiladi. Variantlar: O‘yinni o‘tirgan holda, qorinda yotib, Koptokni olib qo‘y turib ham o‘tkazish mumkin. Ro‘molchani tortib ol Ro‘molchani tortib ol O‘yinning bayoni O‘yinchilar juftliklarga bo‘linadilar. Har bir o‘yinchining vazifasi raqibining ro‘molchasini tortib olish, lekin uning xuddi shu ishni bajarishiga yo‘l qo‘ymaslikdan iborat. Birinchi bo‘lib ro‘molchani tortib olgan o‘yinchi g‘olib chiqqan hisoblanadi. Qoidalar : raqibini qo‘lidan ushlab olish, uni itarish man etiladi . Variantlar: ro‘molcha o‘yinchilarning belbog‘iga old tomonidan qistirib qo‘yiladi; ro‘molcha o‘yinchilarning belbog‘iga chap yoki o‘ng tomonidan qistiriladi; ro‘molcha o‘yinchilarning orqasida belboqqa mahkamlanadi; tizzalab o‘ynash mumkin; ro‘molchani o‘yinchilarning to‘pig‘iga bog‘lab qo‘yish mumkin; juft-juft bo‘lib o‘ynash mumkin; jamoa bo‘lib o‘ynash mumkin. Oyoq quvlashish O‘yinning bayoni . Ishtirokchilar juftliklarga bo‘linadilar. O‘yinchilar bir-birlarining yelkasiga Oyoq quvlashish qo‘llarini qo‘yadilar. Ularning vazifasi oyoq uchini raqibining oyog‘i uchiga imkon qadar ko‘proq tekkizishdan iborat. Qoidalar : o‘yinchi maydonchada harakatlanib, oyog‘ini raqibining oyog‘idan olib qochadi va qo‘llarini ham tushirmaslikka urinadi. Variantlar : chap oyoq raqibning faqat chap oyog‘iga , o‘ng oyoq esa faqat o‘ng oyog‘iga tekkiziladi; istalgan oyoq tekkiziladi. To‘p tekkizish To‘p tekkizish O‘yinning bayoni. O‘yinchilar diametri 3-4 m li aylana ichiga juft-juft bo‘lib turadilar.Ulardan birining qo‘lida to‘p. O‘yinchining vazifasi to‘pni raqibining yelkasiga tekkizish. Ikkinchi o‘yinchi raqibiga tutqich bermaslikka urinadi. Qoidalar : To‘pni faqat kelishib olingan joylarga tekkizish mumkin. Aylanadan chiqib ketgan o‘yinchi yutqazgan hisoblanadi. Variantlar : to‘pni raqibning tizzasiga tekkizish mumkin; to‘p faqat bir o‘yinchida; ikkala o‘yinchida bittadan to‘p bo‘lishi mumkin. Quvnoq chumchuqchalar O‘yinning bayoni . Diametri 3m bo‘lgan aylana ichiga yetakchi kiradi. Qolgan o‘yinchilar aylana tashqarisida joylashadilar. Yetakchining signali bilan chumchuqchalar aylana ichiga sakrab kirib-chiqib turadilar. Yetakchi aylanadan chiqib ketishga ulgurmagan chumchuqchani tutib olishga harakat qiladi. Qoidalar: aylana ichidan yugurib o‘tgan o‘yinchi tutilgan hisoblanadi. 2-3 ta chumchuqchani tutganidan keyin, yetakchi almashtiriladi. Variantlar : aylana ichiga bir oyoqda sakrab kirish mumkin; ikki oyoqda sakrab kirish mumkin. Quvnoq chumchuqchalar

Harakatli o‘yinlar orqali sport o‘yinlari elementlarini o‘rgatish

Купить