Hasharotlarni biologiyasi, ekologiyasi va sistematikasi - Биология - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	51.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Биология

Hasharotlarni biologiyasi, ekologiyasi va sistematikasi

Купить

HASHAROTLARNI BIOLOGIYASI, E KOLOGIYASI VA
SISTEMATIKASI . .
Reja:
1. To’liq va chala rivojlanuvchi hasharotlar.
2. Gomogenetik (ikki jinslik) va partenogenetik ko’payish usullari.
3. Poliyembrioniya, pedogenez. Tuxum, lichinka, g’umbak, imago,
metamorfoz.
4. Hasharotlarga jinsiy ikki xillik (dimorfizm)
5.Tuban yoki boshlang’ich qanoqizlar kenja sinfi
6 .YUksak taraqqiyotlilar yoki qanotlilar keija sinfi.To’liq o’zgarishlilar
bo’limi. .

Bu yuqorida ko’rib chiqqan organlar sistemalari hayotiy individual
organlardir. Jinsiy sistemalarning biologik vazifasi ko’payish funktsiyasini
bajaradi va shu bilan o’z turini saqlaydi.
Hasharotlar odatda, ayrim jinsli bo’lib, shu bilan baravar ularda jinsiy
dimorfizm ko’pincha ruyi-rost bilinib turadi.
Erkak hasharot jinsiy organlari tuzilishidagi farqdan tashqari,
ikkilamchi jinsiy belgilariga, chunonchi: katta-kichikligiga, turli ortiqlari bor
– yuqligiga, rangiga, yashash va hokazolarga qarab ham urg’ochi
hasharotlardan farq qilishi mumkin. Lekin qaysi jins bo’lishidan tashqari,
umumiy o’xshashlik belgilar, ayniqsa embrional davrida b
o’
ladi.
T o’ li q siz o’ zgaruvchan ch i girtka n ing rivojlanish sxemasi.
/ — tuxum; 2—6 — lnchinkalar; 7 — etuk zot.

Erkak va urg’ochi hasharotlarning jinsiy organlari umumiy tuzilishi,
juft jinsiy bezlardan yoki gonadalar; jinsiy apparatining juft va toq
o’tkazuvchi yullaridan; qushimcha jinsiy bezlardan, tuxumni
urug’lantiradigan moslamalardan tuzilgan.
Urg’ochi hasharotlarda urug’ yig’gich va juftlashish xaltasi organidan
iborat. Nihoyat, urg’ochi hasharotlarda har xil tuzilgan tuxum qo’ygich
bo’ladi. Jinsiy teshiklari anal teshigidan oldin, ko’pincha qorin bug’inining
IX sternitida, urg’ochiniki VIII sternitida bo’ladi.
Ba’zi bir hasharotlarda germofroditizm juda kamdan-kam uchraydigan
hodisa (tropik pashsha, bahorchilar). Ko’pgina turlarda bir jinslik tarqalgan,
ya’ni erkaklari bu’o’lmay, faqat urg’ochilar bo’lishi yoki erkaklarning ba’zi
bug’inlardagina paydo bo’lishi hodisasi tarqalgan. Bunday hasharotlar
tuxumi partenogenetik usulda, ya’ni urug’lanmay rivojlanadi (o’simlik
bitlari).
Biologiya (hayot va fan) – tirik mavjudotlarning hayoti va rivojlanish
qonuniyatlarini o’rganadigan fan.
Hasharotlar biologiyasi ularning individual rivojlanish xususiyatlarini
va ular bilan bog’lik hodisalarni hamda faslli, yillik hayot tsiklini va
polimorfizmini o’rgatadi.
Ko’p hayvonlar singari hasharotlarda individual rivojlanish protsessini
yoki ontogenez, ikki davr – embrional, ya’ni tuxum ichida rivojlanish va
postembrional – tuxumdan chikqandan keyini rivojlanish davriga bo’linadi.
Umuman hasharotlarning rivojlanishi uch yoki turt fazaga – tuxum, lichinka,
g’umbak va voyaga yetgan fazalarga bo’linadi. Demak, hasharotlar tuxumdan
chiqqanidan keyin, ya’ni postembrional davridan yetuk davrga qadar bir
necha marta o’zgarishga uchraydi.
Bunday rivojlanish protsessi metamorfozali yoki shakl o’zgartirish
rivojlanishi deb aytiladi.

Jinsiy polimorfizm ko’p tarqalgan, asosan jamoa bo’lib, in qurib
yashaydigan hasharotlar – chumolilar, arilar asalarilar va termitlarga xos.
Hasharotlarning xozirgi mavjud klassifikatsiyasi ancha to’liq
ishlanib chiqilgan. Hasharotlar tuli o’zgarishli (Holometabola) va
to’liqsiz (Hemimetabola) o’zgarishli hasharotlar gruppalariga
bo’linadi.
Qanoqiz gruppa hasharotlarning bir qismi (poduralar, qildumlilar
va boshqalar) boshlang’ich qanoqiz (Apterygota) tuban hasharotlar deb
hisoblaiadi. Ular mustaqil kenja sinf deb qaraladi. Ikkinchi qism
qanoqizlar (bitlar, parxo’rlar) aslida qanotli bo’lib, so’ngra xayot
kechirish obrazlariga ko’ra qa notlari reduksiyalanib ketgan shunga
ko’ra (Pterygota) qatoriga kiritiladi.
Keyingi yillarda olib borilgan tadiqiqotlarga binoan boshlang’ich
qanoqiz hasharotlar sinfi yaqin avlodlar emasligi aniqlandi.
Umuman Hasharotlar klassifikatsiyasini quyidagicha tasavvur
qilish mumkin (G. YA. Bey-Biyeko, 1971).
I.Tuban yoki boshlang’ich qanoqizlar kenja sinfi — Apterygota
A. eitognatlilar infraksinfi — e ntognotha
1.Proturalar yoki burtsizlar turkumi — Protura
2.Poduralar yoki oyoqdumlilar turkumi — Podura
3.Dipluralar yoki ikki dumlilar turkumi — Diplura
B. Tizanursimonlar infrak sinfi — Thysanurata
4.Tizanurlar yoki qildumlilar turkumi — Thysanura
II.YUksak taraqqiyotlilar yoki qanotlilar keija sinfi — Pterygola
To’liqsiz o’zgarishlilar bo’limi
Efemeroidlar bosh turkumi - e phemeroidea
5. Kuiliklar turkumi — e phemeroptera
Odiatoidlar bosh turkumi — Odonotoidea

6. Ninachilar turkumi — Odonatoptera
Ortopteroidlar bosh turkumi — Orlhopteroidea
7. Suvaraksimoilar turkumi — Blatloptera
8. Beshiktervaqimonlar turkumi — Manteoptera
9. Termitlar turkumi — Isoptera
10. Ba h orikorlar turkumi — Plesoptera
11. e mbiylar turkumi — e mbioptera
12. Grilloblattidlar turkumi — Grylloblattida
13. CH o’ psimonlar turkumi — Phasmatoptera
14. To’g’ri qanotlilar turkumi — Orthoptera
15. Gemimeridlar turkumi — IIyemimerida
16. Teri qanotlilar turkumi — Dermaptera
17. Zorapteralar turkumi — Zoraptera
Gemipteroidlar bosh turkumi — Hemipteroidea
18. Pichanxo’rlar turkumi — Psesoptera
19. Parxo’rlar turkumi — Mallophaga
20. Bitlar turkumi — Anoplura
21. Teng qanotlilar turkumi — Tomoplera
22. Q andalalar turkumi — Hemiptera
23. Tripslar turkumi — Thysanopteia
To’liq o’zgarishlilar bo’limi
Koleopteroidlar bosh turkumi — Soleopteroidea
24. Qo’ng’izlar turkumi — Soleoptera
25. yelpig’ich qanotlilar turkumi — Strepsitera
Neyropteroidlar bosh turkumi— Neuropleoidea
26 . To’rqanotlilar turkumi — Neuroptera
27. Bo’ taloqlar turkumi — Raphidioptera
28. Katta qanotlilar turkumi — Megaloptera

Mekopteroidlar bosh turkumi — Mesopteroidea
29. CHayo n simon pashshalar turkumi — Mesoptera
30. Bulo q chilar turkumi — Trichoptera
31. Kapalaklar turkumi— Lepidoptera
32. Parda qanotlilar turkumi — Hymenoptera
33. Burgalar turkumi — Aphaniptera
34. Ikki qanotlilar turkumi — Diptera

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Kimsanboyev X.X., Yo’ldoshev A. va boshqalar - O’simliklarni
kimyoviy himoya qilish. Darslik - T.: “O’qituvchi”, 1997.-280 b.
2. Xo’jaev SH.T., Xolmurodov E.A. - “Entomologiya, o’simliklarni
zararkunandalardan uyg’unlashgan himoya qilish, qishlok xo’jalik
ekinlarini himoya qilish va agrotoksikologiya asoslari”. Darslik -
Toshkent, “Fan” nashriyoti, 2009.-396 b.
3. Xasanov B.O. va boshqalar “G’o’zani zararkunanda kasallik va
begona o’tlardan himoya qilish”. Darslik- “Universitet” nashriyoti,
Toshkent. 2002.-379 b.
4. O’ zbekiston Respublikasi q ishlo q x o’ ja l igida ishlatish uchun
ruxsat etilgan pestitsidlar va agroximikatlar r o’ yxati. “ O ’ simliklar
himoyasi va karantini ” jurnali ilovasi. Toshkent, 2013.-335 b.
5. YAxontov V.V. - O’rta Osiyoda qishloq ekinlarining va
mahsulotlarining zararkunandalarini va ularga qarshi kurash. Darslik-
T., 1962. -186 b.
6. Vasilev V.II., Livshits I.Z.- Vrediteli plodov ы x kultur 2-e izd.
Uchebnik.-M.: «Kolos», 1984,-190 b.
7. Kimsanboyev X.X. va bosh q alar. - G’o’ zaning zararkunandalariga
q arshi uy g’ unlashgan kurash choralari. Ma’ruza matni. T., 1994.-196 b.
8. K i msa n boyev X.X., Boltaev B.S., Sulaymonov B.A. - Bo g’
za rarkuna n dalar g a q arshi uy g’ unla shg an kurash choralari. O’q uv
qo’ llanma T oshkent. 1998,- 168 b.

Hasharotlarni biologiyasi, ekologiyasi va sistematikasi

Купить