Ҳаво, сепилувчан ва суюқ озиқа муҳитларини стериллаш ҳамда тозалаш учун қурилмалар ва ускуналар

Ќаво, сепилувчан ва суюš озиšа муќитларини стериллаш ќамда тозалаш учун šурилмалар ва ускуналар. Р Е Ж А: • Озиšа муќитлари. Суюš озиšа муќитларини стериаллаш. • Сепилувчан озиšа муќитлари. • Ќавони тозалаш ва стериаллаш. Барча микробиологик ишлаб чиšаришларда тоза кулльтурал ва инокулянт олишда стерил озиšа муќитлари ишлатилади. Турли хил углерод манбаларидан ем ачитšилари ва этил спиртини ишлаб чиšаришда культивирлаш жараёни ферментаторларда ностерил муќитларни ишлатган ќолда амалга оширилади. Аммо ачитšи ва бошšа маќсулотларни олишнинг асептик шароитларда стерил озиšа муќитларини ишлатиб œтказиладиган жараёнлари парспектив ќисобланади. Ферментлар, антибиотиклар, аминокилоталар ва бошšалар биосинтезида озиšа муќитлари ёки уларнинг компонентларининг стерилизация босšичи мажбурий ќисобланади. Стериллаш ультрабинафша ва рентген нурлари, ионлаштирувчи нурланиш, ультратовуш, термик ишлов бери шва кимёвий бирикмаларорšали амалга оширилади. Термолабил препаратларни стериллаш учун совуš стерилизация šœлланилади. N – стерилланаётган суюšлик ќажмида τ - ваšтга келиб ќаётчан микроорганизмлар (споралар) миšдори; k - споралар нобуд бœлиши нисбий тезлигининг константаси, мин-1. Микробиологик саноатда стерил озиšа муќитларининг юšори сарфида стериллашнинг узлуксиз усулларидан фойдаланилади, бунда муќит бир неча сония давомида šизитилади ва совутилади. Углеводлар, витаминлар ва бошšа фойдали компонентларнинг максимал миšдорини парчаланишдан саšлаб šолиш маšсадида стериаллашни юšори ќароратларда тех œтказиш зарур. Аррениус тенгламасига биноан, стериллаш ќароратининг кœтарилиши билан споралар нобуд бœлиши термик константасининг () катталашуви термолабил компонентлар парчаланиш реакциялари константаларининг œсишидан анча ортиš бœлади: бунда Е ва Е1 - споралар нобуд бœлиши активацияси ќамда термолабил компоне • бунда N0 – стериллашдан олдин суюšликнинг бутун ќажмидаги ќаётчан микроорганизмлар миšдори (τ = 0). • Стерилизация ќароратини билган ќолда k топилади. Стериллашдан олдин озиšа муќитининг бутун ќажмидаги ќаётчан споралар миšдори N0 : • бунда • С0 – 1 мл муќитдаги споралар миšдори (1700 ÷2000 деб олинади); • Vc – стерилланаётган суюšлик ќажми, м3. • Озиšа муќитлари ёки компонентларининг стериализациясини даврий усул орšали сиђими 0,5 м3 дан катта бœлмаган ферментаторлар ёки сателлитларда œтказиш маšсадга мувофиšдир. Суюš муќит ферментаторга юклатилганидан кейин аппаратнинг ќамма штуцерлари орšали буђни узатиш йœли билан маълум ќароратгача иситилади. • Аппарат муќит билан тœлдирилаётганида унинг буђ конденсати ќисобига суюлиши инобатга олинади. Даврий усулда стериллашнинг ижобий томони бœли 6.1-расм. Озиšа муќитини узлуксиз стериллаш ускунаси (УСУ): 1 – стерилизатор йиђувчисининг секциялари; 2- иссиšлик рекуператори; 3 – иссиšлик алмашгич; 4 – иситувчи колонка; 5 – насос. Катта миšдордаги йиђмага эга муќитларни стериллашда пластинкали иссиšлик алмашгичлар œрнига «šувур ичида šувур» типидаги šувурли иссиšлик алмашгичлардан фойдаланилади. Муќит стерилизациясидан олдин УСУ билан ферментатор 0,4-0,6 МПа босимда 3-4 соат давомида œткир буђ билан стерилланади. УСУ схемасида асосий šурилмалар бœлиб иситувчи колонка ва йиђувчи (стерилизатор) ќисобланади. Иситувчи колонка турли конструкция ва šувватга эга колоннали типдаги аппаратдан иборат. Иситиш принципи суюš муќитнинг œткир буђ билан аралишишига асосланади (2- расм). Ностерил муќит фильтрда 1 мм дан йирик бœлган šаттиš заррачалардан тозаланганидан сœнг уюрмавий насос билан марказий орšали иситгичга узатилади. Иссиšлик рекуператори борлигида муќит олдиндан 120оС ќароратгача šизитилади. Иситгич марказий šувурининг 6.2-расм. Соатига 50 т озиšа муќити ишлаб чиšариш šувватига эга иситиш колонкаси: 1-буђ таšсимлагичи; 2 –тройник; 3 – прокладка; 4 – šопšоš; 5 – корпус; 6 – тарšатувчи соябон (зонт). 2. Ферментлар ва ем олиш маšсадида микроорганизмларни сиртšи усулда культивирлашда компонентлари кепак, солод œсимталари, лавлаги šолдиђи, биошрот, хашак, ёђоч šипиђи ќамда бошšа турдаги хомашё ва ёрдамчи материаллардан иборат сепилувчан озиšа муќитлари ишлатилади. Муќитларни культивирлашга тайёрлаш босšичи хомашёни майдалаш, компонентларни оптимал нисбатларда аралаштириш ва уларни стериллашни œз ичига олади. Стерилизациядан олдин компонентларни аралаштириш махсус смесителларда ёки бевосита стерилазация учун šурилмада амалга оширилади. Стерилизация жараёнининг šурилмали ташкилланиши стериллаш усули билан шартланган бœлади. Сепилувчан муќитларни стериллашнинг термик, инфраšизил нурлар, ионлаштрувчи нурланиш, ультратовуш, юšори частотали токлар орšали, кимёвий каби асосий усуллари амалий аќа Микроб массалари, аминокилоталар, ферментлар, антибиотиклар, œсимликларнинг ќимоя воситалари ва микробли синтез бошšа маќсулотларининг аэробли шароитлардаги биосинтезида микроорганизмлар ќаёт фаолияти учун керакли кислород манбаи сифатида ќаводан фойдаланилади. Ем ачитšиларини олишда ва оšава сувларни биологик тозалашда атмосфера ќавоси олдиндан тозаланмаган ва стерилланмаган ќолда šœлланилади. Бошšа маќсулотларни ишлаб чиšаришда, ќамда ачитšи ишлаб чиšаришда инокулянт олиш босšичида атмосфера ќавоси чанг ва бегона микроорганизмлардан тозаланади. Атмосфера ќавоси газлар аралашмасидан иборат бœлиб, нормал шароитларда унинг таркибига асосан 78,08% азот, 20,9% кислород, 0,94% инерт газлар ва 0,03% углерод (II) оксиди киради. Газлар билан бир šаторда ќаво таркибида сув буђлари ва майдадисперс 6.3-расм. Ќавони стериллашнинг технологик схемаси: 1 – фильтр; 2 – компрессор; 3 – ќаво орšали совутиладиган иссиšлик алмашгич; 4 – намлик ажратгич; 5 – ресивер; 6 – иссиšлик алмашгич; 7 – бош фильтр; 8 – индивидуал фильтр; 9 – буђни šаттиš киритмалардан юпšа тозалаш фильтри. Нагнетатель ва бош фильтрнинг ишлаш давомийлигини ошириш маšсадида ќаво мойли ёки šуруš фильтр ёрдамида тозаланади. Сиšиш давомида šизиган ќавонинг бир šисми ќаво орšали совитиладиган иссиšлик алмашинув аппаратида (3) 35-40оС гача совутилганидан кейин чанг тутгичга (4) юборилади. Атрофдаги ќаво ќарорати юšори бœлган районларда жойлашган заводларда ќаво иссиšлик алмашгичларни šœллаш тавсия этилади. Совутилган ќаво совутилмаган билан аралашади, ва 70-90оС ќароратли аралашма ресивер (5) орšали бош фильтрга (7) бориб тушади. Бундай ќароратда сув буђлари фильтрда конденсацияга учрамайди. Ќœл фильтр микроорганизмларни ёмон ушлаб šолади, намлик эса фильтрда микрофлора ривожланишига ёрдам беради. Зарур бœлса, ќаво иссиšлик алмашгичда (6) 65-75оС гача иситилади. Бош фильтрда 1-1,5 мкм диаметрли зар