Huquq tushunchasi va ta’rifi - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	33.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Huquq tushunchasi va ta’rifi

Купить

Huquq tushunchasi va ta’rifi Reja: 1. Huquq tushunchasi. 2. Huquqni tushunishning umumiy masalalari va ularning amaliy faoliyat uchun ahamiyati. 3. Huquq to ’ g ’ risidagi nazariyalar. 4. I.A. Karimov asarlarida huquq masalalarining rivojlantirilishi.

Huquq tushunchasi va ta’rifi 2

Ma’lumki, kishilik jamiyati insonlar tomonidan ishlab chiqilgan va rivojlantirilgan ma’lum bir ahloq-odob normalari bilan bir qatorda qat’iy qilib o‘rnatilgan va jamiyat barcha a’zolarining rioya etishi majburiy bo‘lgan huquq normalari asosida o‘z munosabatlarini tartibga soladi va shu asosda o‘zining muayyan erkinliklarini va xohish-irodasini qonun darajasida ifodalaydi. Huquq keng ma’noli tushuncha bo‘lib, o‘zining bir qator harakterli belgilari bilan ahloqdan farq qilib turadi. Huquq vujudga kelish davriga ko‘ra ahloqdan yoshroq esada, qat’iylik harakter kasb etishi bilan va jamiyatni tartibga solishda unga qaraganda yuksakroq ahamiyat kasb etadi. Chunki davr taraqqiyoti kishilarda ko‘proq ahloqqa emas, balki huquqqa suyanib ish ko‘rish xissini tarbiyalab boraveradi. Bunga sabab jamiyat

Huquq esa daavlatchilik munosabatlari, boshqaruvning ma’lum bir ko‘rinishdagi tizimi shakllangach ushbu davlatda hamma birdek amal qilishi lozim bo‘lgan umumiy qoidalar sifatida shakllandi. Uning aynan davlatchilik munosabatlari shakllangandan so‘nggina paydo bo‘lishiga muayyan sabablar bor. Huquq, yuqorida ta’kidlaganimizdek, davlatning ma’lum bir chora-tadbirlari bilan ta’minlanadi va uning buzilishi davlat tomonidan ma’lum bir majburlov choralarning qo‘llanishi bilan qo‘riqlanadi. Huquq kishilarning amal qilishi lozim bo‘lgan va o‘zlari tomonidan ishlab chiqilgan tartib-qoidalari bo‘lganligi, shuningdek, uning barcha kishilar tomonidan emas, balki ma’lum bir kishilar guruhi tomonidan alohida shakllarda yozilishi va sanksiyalanishi jamiyat boshqa a’zolarining mazkur tartib-qoidalarga har

So‘nggi yillarda butun dunyoda vujudga kelgan ijtimoiy vaziyatlar davlat boshqaruvida va umuman jamiyat hayotini tartibga solishda huquq normalarining o‘rni yuqori bo‘lishi kerakmi yoki ahloq qoidallariga ko‘proq urg‘u berish kerakmi degan haqli savollarning kun tartibiga qo‘yilishiga sabab bo‘lmoqda. Ushbu masalaning anchayin baxslarga sabab bo‘layotganligi meni ham ushbu mavzuda mazkur kurs ishini yozishga undadi. Shu bilan birga huquqda yangicha amaliyotning joriy qilinishini ham maqsadga muvofiq ish deb hisoblayman va bu borada huquq nazariyotchilarining bildirgan fikrlarini o‘rganib, ma’lum bir xulosa va ushbu mavzu bo‘yicha yanada to‘laroq ma’lumotlarga ega bo‘lishni o‘z oldimga maqsad qilib qo‘ydim. Zero ertangi kunimizda jamiyat hayotida bo‘ladigan o‘zgarishlar bugun biz o‘rganadig

bilan himoya qilinadigan umummajburiy hulq-atvor qoidalarining majmuidir. Huquq ijtimoiy normalar tizimida muhim o‘rinni egallaydi.va quyidagi ehtiyojlar natijasida vujudga keladi:  Davlat paydo bo‘lib, kishilar muayyan hududda yashashi natijasida ularning yangi birligi – xalqning shkllanishi va yangi munosabatlarni tartibga solish zaruriyati bilan;  Sinflar o‘rtasida vujudga kelgan o‘zaro j iddiy munosabatlarni mavjudligi sharoitida yagona tartibni o‘rnatish zarurati bilan;  O‘zaro hamkorlik, qo‘shnichilik munosabatlarini o‘rnatish hamda harbiy nizolarni tinch yo‘l bilan hal qilish zaruriyati bilan; Huquqning ijtimoiy normalarning boshqa turlari bilan farq qiluvchi tomonlari:  Xuquqning paydo bo‘lishi va amal qilishi davlatning paydo bo‘lishi va mavjud bo‘lishi bilan uzviy bog‘liq; 

Huquqning mohiyat ijtimoiy va qadr – qimmati quyidagilar bilan belgilanadi: 1. Huquq jamiyatda yuz beruvchi son- sanoqsiz ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish yo‘li bilan jamiyatda umumiy tartibotga va barqarorlikni ta’minlash; 2. Huquq ma’rifatli jamiyatda erkinlik va adolat o‘rtasidagi nisbatning zarurlik darajasini ta’minlaydi va shu yo‘l bilan turli manfaatlarga ega axoli qatlamlari o‘rtasida ijtimoiy muvozanatlikni ta’minlash; 3. Huquq bevosita ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish orqali ularning mazmuninga ham aniqlik kiritadi; 4. Huquq shaxsning ijtimoiy – foydali erkin harakat qilishiga imkoniyat tug‘diradi, uning qonuniy faoliyatin muhofaza etiladi. Demak, huquqning ijtimoiy ahamiyati shundaki, uning jamiyat va shaxs uchun foydali bo‘lgan munosabatlarni rivojiga imkoniyat tu

Aflotun va Arastu fanga siyosiy huquq tushunchasini kiritgan va uni tabiiy hamda shartli huquqlarga ajratgan. "Siyosiy huquq – tabiiy huquq va shartli (insonlar xohish-irodasi bilan o‘rnatiladigan) huquq" qismlaridan iborat. Tabiiy huquq tan olish yohud tan olmaslikdan qat’i nazar hamma joyda bir xil ahamiyatga ega bo‘lgan qoidalardir. Shartli huquq – insonlar tomonidan ularning xohish-irodasiga ko‘ra o‘rnatilgan qoidalar majmuidir. N.Kant huquqni "qat’i imperativ" deb ataydi va uni insoniy holatlarga ham tarixiy davrlarga ham, tajribalarga ham bog‘liq bo‘lmay mutlaqlik xususiyatiga ega deb hisoblagan. Kantning "qat’i imperativ" "shunday xatti-harakat qilginki, sening xatti-harakat qoidalaring barcha uchun umumiy bo‘lmay qolmasin", degan talabga asoslanadi.

qonunlarda ifodalangan adolat va erkinlik g‘oyalariga tayanuvchi normativ qoidalar tizimi», - deb ta’riflaydi Uchinchi fikr : «Huquq - davlat tomonidan belgilangan yoki ruxsat etilgan va uning kuchi bilan himoya qilinadigan umummajburiy xulq-atvor qoidalari tizimi» dir, -deb hisoblaydi. Huquqni zamon talablari asosida to‘g‘ri tushunish amaliy faoliyat uchun g‘oyat muhim va zarurdir. Shu bois huquqqa davlat arboblari ham katta e’tibor berib, uni tushunishga o‘z munosabatlarini ifodalaydilar. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov huquqqa shunday ta’rif bergan: «Huquq ijtimoiy hamjihatlik va kelishuvga asoslangan ijtimoiy tartib-intizomga erishish, erkinlik, adolatparvarlik va tenglikni vujudga keltirish vositasi» dir Xulosa qilib aytish mumkinki, huquq ko‘p qirrali tushuncha

qo‘yilgan edi. Huquq ezgulik va adolat san’atidir. Huquqni tushunishning umumiy masalalari va ularning amaliy faoliyat uchun ahamiyati. Huquq falsafiy va nazariy kategoriya sifatida aniq mazmunga ega bo‘lganda muhim vosita sifatida ahamiyatga molik bo‘ladi. Huquq nima degan masala bo‘yicha istagancha bahs yuritish mumkin, uning kelib chiqishini turlicha talqin qilish, huquqning mohiyati va jamiyatdagi o‘rnini aniqlashda turli fikrlar aytish mumkin. Ammo amaliy faoliyatda xuquqni bir xil tushunish, bir xil nuqtai nazar, bir xil aniqlik nuqtasini belgilash zarur bo‘ladi. Darhaqiqat, agar fuqarolar huquqa asoslanib harakat qilsa, agar yurist-amaliyotchi masalani to‘g‘ri hal qilish uchun xukukqa murojaat qilsa, fuqarolar yoki mansabdor shaxslar xatti-harakatini aniqlash, huquq to‘g‘risida umum

shunday dahshatlar ham ro‘y bergan. Rasman huquq deb hisoblangan qoidalar, me’yorlar yetarli foydalanilmay, qo‘llanilmay qolgan. Jamiyat, uning kuyi va yuqori tabaqalari o‘z davlat qonunlari bilan chiqishmay qolganda, ya’ni mazkur qonunlar yo‘qsullarga ham, hokimiyat sohiblariga ham ogar yukka aylangan hollarda yozma huquq o‘z qadrini yo‘qotgan, qonuniylik inkdrozga yuz tutgan. Huquqqa nisbatan turli xil yondashuvlar jamiyatni demokratlashtirish bilan, xususan fikrlar xilma-xilligini e’tirof etish bilan muvofiqlashadi. Turli xil kuchlar, ijtimoiy harakatlar, partiyalar hayotga, umuman tizimimizga, xususan huquqqa doir ham o‘z nuqtai nazarlari, qarashlariga ega bo‘lishi tabiiy, albatta. O‘zbekistonning siyosiy mustaqillikka erishuvi, marksizmning mafkuraviy kishanlaridan xalos bo‘lishi tufa

Huquqqa «normativ» yondashuv - qonuniylik va barqarorlikni ta’minlash vositasi sifatida. O‘zbekistonda keng tarqalgan huquqqa yondashuvlardan biri - normativ yondashuvdir. Huquqni davlat tomonidan muhofaza qilinadigan normalar majmui deb tushunish huquqiy qoidalarning me’yoriy hujjatlarda ifodalangan mazmuni bilan fuqarolar va boshqa ijrochilarga bevosita tanishish imkonini beradi va o‘z harakatining huquqqa mosligani aniqlashga yordam beradi. Huquqni tushunishning normativ nazariyasi XX asrda o‘zining mantiqiy tugallangan shakliga ega bo‘ldi. Mazkur nazariyaning namoyandalari Shtammler, Novgorodsev, Kelzen va boshqalardir. Bu nazariyaning asosiy g‘oyalari: - huquq - normalar tizimi, ehromi bo‘lib, uning eng yuqorisida asosiy norma bo‘ladi, bu norma qonun chiqaruvchi tomonidan belgilanad

imkoniyatlarini tan oladi. Mazkur nazariyaning ushbu ijobiy jihatlari shubhasizdir. Ayniqsa, davlatning huquq orqali ijtimoiy taraqqiyotga samarali ta’siri, jamiyat manfaatlarini ifodalashi, insonparvarlik, adolat, ozodlik qadriyatlariga asoslanishi g‘oyat muhimdir. Huquqni normativ tushunish barqarorlik, tinchlik-oso-yishtalik hukmron bo‘lgan mamlakatlarda katta samara beradi. Agar qonunlar o‘z vaqtida yangilanib borsa, demokratik talablarga rioya qilinsa, huquqiy normalarda xalqning ilg‘or kayfiyati, g‘oyalari ifodalansa, huquqni bunday tushunish e’tirozlarga sabab bo‘lmaydi. Huquqni normativ tushunishning salbiy jihatlari: - shaxsning tabiiy huquqlarini cheklaydi, davlat yaratgan huquqlarning ustuvorligiga asoslanadi; - huquqni ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy omillardan ajratib

3. «Jonli huquq»ni dastavval sudyalar o‘zining yurisdiksion faoliyatida yaratadi. Ular «qonunlarni» huquq bilan to‘lgizadi va sudyalar huquq ijodkorligi faoliyatini amalga oshiradi. Huquqni «sotsiologik» tushunish o‘ziga xos ijobiy va salbiy jihatlarga ega. Ijobiy jihati shundan iboratki, birinchidan huquqni bunday tushunish huquqning hayotga tatbiq etilishiga asoslanadi. Ikkinchidan, huquq shakllariga nisbatan ijtimoiy munosabatlar ustuvorligi tan olinadi. Uchinchidan, davlatning iqtisodiyotga aralashuvini cheklashni tan oladi, boshqaruvni markazlashtirmaslik tarafdori. Huquqni sotsiologik tushunishning salbiy jihatlari: - agar huquqni qonunlarni hayotga tatbiq etish, real huquqiy tartibot deb tushunsak, huquqiy va huquqqa xilof xatti-harakatlarni belgilash mezonlari yo‘qoladi, chunki huq

tartibga solishdagi nuqson va kamchiliklarni aniqlash manbaidir. Huquqning psixologik nazariyasi. Huquqqa yondashuvda ayrim olimlar huquqiy normalar va huquqiy munosabatlar bilan birga huquqiy ongai ham huquq tushunchasiga kiritadilar. Shu bois huquqning psixologik nazariyasi kelib chiqsi, u fanda va amaliyotda mustaqillikka da’vrgar bo‘lsa-da, aslida huquqiy realizm g‘oyalari va boshqa nazariyalar bilan bog‘liqpikda yashab kelmokda. Mazkur nazariya XX asrda mantiqiy to‘la shakllangan bo‘lib, Petrajitskiy, Ross, Reysner va boshqalar bu nazariyaning Ovrupodagi namoyandalaridir. Mazkur nazariyaning asosiy g‘oyalari: 1. Inson psixikasi (ruhiyati) - ijtimoiy taraqqiyot - jamiyat, davlat, huquq, axloqning rivojlanishini belgilovchi omil; 2. Huquq tushunchasi va mohiyati qonun sohibi faoliyati o

siyosiy omillarga e’tiborni susaytiradi; - intuitiv huquqning haqiqiy deb hisoblanishi bilan huquqni davlatdan ajratadi, huquqiy, huquqqa xiloflik, qonuniy va g‘ayriqonuniylik o‘rtasidagi farqni, mezonni yo‘qotadi. Sobiq sovet huquq nazariyasida huquqqa psixologik yondashuv subyektiv idealizmga olib keluvchi nazariya sifatida rad etilgan edi. Biroq, sovet hokimiyatining dastlabki yillarida agar proletar davlatining manfaatlari talab qilsa, sud’yalar huquqiy ongta murojaat qilishi dekretlarda tan olingan edi. Amalda esa, sotsialistik huquqiy ongga asoslanib, joyida otib tashlash intuitiv huquqi keng miqyosda qo‘llanildi. Buning salbiy oqibatlari hammaga ma’lum. Biroq, huquqqa psixologik yondashuv nazariyasining asoschisi L.I.Petrajitskiy huquqni obyektiv va subyektiv, intuitiv va pozitiv, r

tugalishdan yoxud xudoning amri bilan ega bo‘lish mumkin. Huquqni tushunishning tabiiy huquq nazariyasi quyidagi ijobiy jihatlarga ega: - birinchidan , nazariyalar orasida eng ilgori bo‘lib, yangi erkin davlat tuzumi yaratilishiga asos bo‘ldi; - ikkinchidan, qonunlar huquqiy bo‘lmasligi mumkin, agar qonunlar insonning tabiiy huquqlariga zid kelsa, ularni inkor qilsa, adolat, haqiqat, erkinlik, tenglik me’yorlari buziladi; - uchinchidan, inson huquqlarining manbai tabiat yoxud Olloh deb tan olinadi. Shu bois davlat tuzilmalari va mansabdorlar tomonidan zo‘ravonlik qilishning, suiiste’mollarning oldini olish imkoni yaratiladi. Huquqni bunday tushunish ham o‘ziga xos salbiy jihatlarga ega bo‘lishi mumkin. Xususan: 1. Huquqni mavhum axloqiy qadriyat sifatida tushunish uning shakliy- yuridik xu

Mazkur nazariyaning asosiy g‘oyalari: 1) Huquq - tarixiy hodisa bo‘lib, til kabi faqat biror kishining kelishuvi yoki kimningdir ko‘rsatmasi bilan emas, muayyan tarixiy sharoitda kelib chiqadi va rivojlanadi. 2) Huquq - dastavval huquqiy odatlar (yuridik oqibatlar keltirib chiqaruvchi, tarixan shakllangan xulq-atvor qoidalari)dir. Qonunlar «milliy ruh», «xalq ongi» zamirida huquqdan kelib chiquvchi qoidalar majmuidir. 3) Bu nazariya namoyandalari inson hukuklarini inkor etib, yirik yer egaligi hukmron bo‘lgan vaqtda insonning tabiiy huquqlarini tan olishi mumkin bo‘lmagan. Huquqni tarixiy tushunish nazariyasining ham o‘ziga xos kamchiliklari yo‘q emas: - bu nazariya yirik yer egaligi tuzumi inqirozga uchragan bir paytda tabiiy huquq nazariyasiga qarama-qarshi nazariya sifatida eski tuzumni

- huquqda umuminsoniy qadriyatlarga putur yetkazib sinfiy holatlarga ortiqcha ahamiyat beradi; - huquqni haddan ziyod moddiy omillar iqtisodiy determinizm bilan bog‘laydi. Huquqni tushunishga integrativ yondashuv. Huquqni tushunish bo‘yicha har xil yondashuvlar bilan tanishuv huquqning ko‘p qirrali tushuncha ekanligini tasdiqlab turibdi. Bu yondashuvlarning birortasi mutlaq to‘g‘ri ham emas, noto‘g‘ri ham emas. Ularning har biridan biror foydali jihatlarni topish imkonini beradi. Shu bois huquqni tushunishda integrativ yondashuvga ehtiyoj tugiladi. Chunki, huquqni qo‘llash va huquqni ijod qilish jarayonida bu nazariyalarning barcha ibratli jihatlarini umumlashtirish zarurati tug‘iladi. Biroq, barcha nuqsonlarini umumlashtirish xavfini oldini olish kerak bo‘ladi. Integrativ yondashuv asosid

hukukdagi ziddiyatlar hal qilinadi. Xulosa qilib, huquqning integrativ ta’rifini keltiramiz. Huquq - jamiyatda tan olingan va rasmiy muhofaza bilan ta’minlangan tenglik va adolat me’yorlari, erkin xohish irodalarini mutanosiblashtiruvchi, ularning o‘zaro kurashlarini hamda o‘zaro munosabatlarini tartibga soluvchi me’yorlar majmuidir. 20

"O‘zbekiston kelajagi buyuk davlat. Bu mustatsil, demokratik huquqiy davlatdir. Bu - insonparvarlik qoidalariga asoslangan, millati, dini, ijtimoiy ahvoli, siyosiy e’tiqodlaridan qatiy nazar fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini ta’miplab beradigan davlatdir.1 I.A.Karimov I.A. Karimov asarlarida huquq masalalarining rivojlantirilishi. Irson tarixida yangi davr — Inson huquqlari davri boshlandi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti 1995—2005 yillarni sayyoramizda «Inson huquqlari o‘n yilligi» deb e’lon qildi. Inson huquqlarini himoya qilish mustaqiligimiz Qomusi bo‘lmish Konstitutsiyanipg asosiy tamoyili, O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy-siyosiy tizimini tubdan isloh qilishning asosiy yo‘nalishi va yakuniy maqsadidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov inson huquqlari soha

Inson huquqlari m uamm osi — xozirgi zam onni ng eng dolzar b muam molar idan. Inson huquql ar i — jami yatning eng ol iy qadr iyat idir. Inson huquql ari — m uhim konst it ut si yavi y i nsti tut. I nson huquq-l ari — butun insoni yatning inti li shlari , orzu- umi dl ari ni o‘ zi ga jaml agan keng kamrovl i t ushunchadi r. Inson hukuql ari XXI asr tar aqqi yoti ni ng asosi va davr t al abidir. Inson xuquqlari — demokratik-huqukiy davlatning eng muhim belgisi. Inson huquklari — xar bir davlatning demokratik taraqqiyoti darajasini ko‘rsatuvchi muhim mezondir. Shuning uchun ham, inson huquqlari Xalqaro huquqda va milliy huquqiy tizimda muhim o‘rin tutadi. XXI asr boshida oldimizda murakkab vazifalar turibdi: birinchidan , butun bir avlodning ruhiyatini o‘zgartirish va unda yangi siyosiy va

shikoyat qilish to‘g‘risida, muqobil xizmat to‘g‘risida va boshqa qonunlar qabul qilindi. Ikkinchidan: fuqarolarning siyosiy huquqlari to‘g‘risidagi qonunlar. Siyosiy partiyalar to‘g‘risida, ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida, Prezident saylovi, Oliy Majlisga, mahalliy Kengashlarga saylov to‘g‘risida, fuqorolarning saylov huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida, kasaba uyushmalari to‘g‘risida va boshqa qonunlar qabul kilindi. Uchi nchidan: fuqorolarning iqti sodi y va ij tim oi y huquqlariga oi d qonunlar . Bu sohada hozirdayoq 100 ga yaqin, shu j um ladan mulk, t adbir kor li k, ij ara, yer to‘ g‘ri si dagi , davl at t asarr ufi dan chiqari sh va xususiylashti ri sh, davl at uy- joy fondini xususiylashti ri sh, mehnat ni m uxofaza qi li sh sug‘ urt a, aholi ni i sh bil an ta’ mi nl ash,

huquqlari to‘g‘risida Ombudsman o‘zining xar yilgi ma’ruzasida parlamentga ma’lum qiladi. Hozirgi kunda bu sohada turgan eng muhim vazifalardan biri, mamlakatimiz mintaqalarida Inson xuquqlari buyicha vakil samarali faoliyat ko‘rsatishi uchun shart-sharoit yaratish, Ombudsman institutining haqiqiy mustaqilligini ta’minlash zarur. Bundan tashqari, inson huquklari sohasida Milliy harakat dasturini ishlab chiqish, inson huquqlarini himoya qiladigan davlat va jamoat tashkilotlarinnng yaxlit tizimini barpo etish lozim". O ‘ z b e k i s t o n d a i n s o n h u q u q l a r i v a d e m o k r a t i k i n s t i t u t l a r n i r i v o j l a n t i r i s h d a g i u s t u v o r y u n a l i s h q a n d a y ? S h a h a r v a k i s h l o q l a r d a o d a m l a r n i n g , y o s h l a r n i n g , a y

“Davlatimizning oldiga qo‘ygan zng dolzarb vazifalardan biri demokratik fuqarolik jamiyatini tuzish. Ushbu vazifani amalga oshirishda fuqarolar asosiy rol o‘ynaydi, albatta. Fuqarolar ushbu vazifani amalga oshirishdagi ishtirokida ularning huquqiy ong darajasi muhim o‘rin tutadi. Ushbu vazifani amalga oshirishda shoshqaloqlikka yo‘l qo‘ymaslik va birinchi navbatda halqimizning huquqiy ongini shakllantirish har bittamizning oldimizga qo‘ygan vazifamiz, burchimiz bo‘lishligi lozimdir.” 25

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent, «O‘zbekiston», 2003. 2. Saidov A Tojixonov U, Odilqoriyev X. «Davlat va huquq asoslari». IIVA, Toshkent, «Sharq» nashriyoti, 2002. 3. Islomov Z. «Davlat va huquq: umumnazariy masalalar», Toshkent, «Adolat», 2000.Saidov A, Tojixonov U. Davlat va huquq nazariyasi. IIVA, Toshkent, «Adolat», 2001. 4. Mualliflar jamoasi. «O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy huquqi», Toshkent, «Moliya», 2002. 5. Gegel. Filosofiya prava. M.: Norma, 1990. 6. Darendorf R. Doroga k svobode: demokratiya i yeyo problem v Vostochnoy Yevrope. Vop. F-i, 1990. st. 9. 7. Odilqoriyev X.T. Konstitutsiya va fuqarolik jamiyati. Toshkent, Sharq, 2002. 8. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining O‘zbekiston Respublikasining davlat m

Купить