Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятлари - Юриспруденция - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	69.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Юриспруденция

Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятлари

Купить

БИТИРУВ МАЛАКАВИЙ ИШИ Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятлари

КИРИШ I- БОБ. Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни психологик тавсифномаси. 1.1 Ўсмирларда ҳуқуқбузарликга моиликни келтириб чиқарувчи сабаблар. 1.2 Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитига психологик тавсифнома. 1.3 Ҳуқуқбузрликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятларини аниқлашнинг ўрганилиш муаммолари. II-БОБ Хуқуқбузарликка мойил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятларини диагностика қилиш муаммолари бўйича эксперементаль тадқиқоти. 2.1 Синалувчиларнинг ҳолатларининг эҳтиёж мативацион муҳит ҳусусиятларини диагностикаси 2.2 Синалувчиларни йўналтириш параметрлари бўйича мативацион фаоллик диагностикаси. 2.3 Синалувчининг фрустрацион хусусиятларига таъсир этувчи ҳолатларидаги аҳлоқий танлови III-БОБ. Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятлари

КИРИШ : Мавзунинг долзарблиги: Ўсиб келаётган авлодни соғлом тарбиялашга интилиш, маънавий бой, ҳар томонлама ривожлантириб, ғамхўрлик қилиш бу- давлатимиз олдида турган вазифадур. Бу стратегик масалалар кадрлар тайёрлаш бўйича миллий дастурда ўз ўрнини топган. Ўсиб келаётган авлодни таълим-тарбиясига жавоб берадиган дастур, мутахассислардан катта талабларни кўяди. Ўсмирлик даври, педагоглар учун, тарбия масалалри энг қийин масала ҳисобланиб келган. Ўсмир фақат педагог ва психолог учун эмас, балки ота ва оналар учун ҳам мухим ва долзарбдур. Ўсмирлик даврида улғайиш даврида, ўсмирларни фақат ташқи муаммолари эмас, балки ички муаммоларни ҳам юзага чиқаради. Бу жараёнда ўсмирнинг улғайиши фақат организмнинг шиклланишида эмас, балки жамиятдаги “ижтимоийлашув” хусусиятлардан иборат. “Ижтимоийла

келиб чиқган ҳолда ўсмирларда ҳуқуқбузарликга доир мативацион ҳусусиятлар вужудга келиши мумкин. Ишнинг мақсади: Ўсмирлик даврида ҳуқуқбузарликни келтириб чиқарувчи мативацион муҳит ҳусусиятларини келиб чиқишини ўрганиш. Биринчи сабабларидан бир, бу қаровсиз, кўчада дайдиланиб юрган болалар. Улар психологик ва ижтимоий ёрдамга муҳтождирлар. Бу тоифага кўпчилик ўсмир болаларни киритишимиз мумкин. Шундан келиб чиқиб ишимизниг долзарблиги хукукбузарликни олдини олиш мақсадида ўсмирлик давридаги мативацион хусусиятларни шакилланишиникузатиб функционал ўзгаришларни профилактика қилишдир. Илмий фараз: Шуни таҳмин қилишимиз мумкунки , ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларда ўзгача ҳулқ атворлари мавжуд (улврнинг ҳатти ҳаракатларини оқловчи ифода уларнинг ҳаққоний мативлари билан тўғри келмайдиган “эҳтиёж

4. “Конструктивлик мативацияси” матевацияни фаоллигини аниқлаш мақсадида йўналтирилган методика Тадқиқотнинг эксперементаль базаси : Қўқон шаҳридаги қизлар учун маҳсус колледж., Самарқанд шаҳридаги 64-сонли маҳсус-мактаб интернати. Объект: Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирлар. Предмет: Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион эҳтиёжлар муҳити Тадқиқотнинг метадологик асослари: - Ёш даврлар псиҳологиясининг Л.С.Вқготскининг (Маданий тарихий теорияси), А.Н.Леонтьевнинг (Психикани ўрганиш ёндашувлари) Л.С.Рубенштеннинг *(детерменизим тамоиллари), Н.А.Бернштен (Фаоллик тамоиллари), К.Роджерснинг (Шаҳсни ўрганишнинг гуманистик ёндашуви), Н.Г.Камилова (Деван ҳулқли ўсмирларнинг ўз- ўзига баҳо бериш ҳусусиятлари), Т.Т.Тўлаганова, З.Ф.Камолиддинова (Девиацияларни келиб чиқиш спецификаси) ғояларга асосл

мумкунки уларни аҳлоқий қадриятлари ва мативацион эҳтиёжлар муҳитида ўзгаришлар мавжуд. Булар ташқи ва ички реакциа типларининг кетма кетлиги 2. Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларда ўзгача ҳулқ атворлари мавжуд (улврнинг ҳатти ҳаракатларини оқловчи ифода уларнинг ҳаққоний мативлари билан тўғри келмайдиган “эҳтиёжлари, йўналганликлари” 3. Таҳминий икки тарафлама аҳлоқга эгалик II- БОБ. Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни психологик тавсифномаси. 1.1 Ўсмирларда ҳуқуқбузарликга моиликни келтириб чиқарувчи сабаблар. Усмирлик даврининг асосий узига хослиги бололикдан катталикка утишидадир. Бу давр физиологик ривожланиш ва жинсий етилишнинг кескин жадаллашуви давридир. Бу даврга усмирлар томонидан шахс салбий хусусиятларининг намоён булиши ва уларнинг алмашиниб туриши: гох мулокотга киришувчан, гох акси,

Биринчиси - бу психик пубертатликнинг арафаси булиб, 11-12 ёшли усмирда куйидаги алохида белгилар пайдо булади: бебошлик, урушкоклик, болалар уйинлари унга кизик куринмайди, ундан каттарок усмирларнинг уйинлари эса тушунарсиз булади. «Арафа» ундан кейинги 11-13 ёшдаги кизлар ва 14-16 ёшдаги угил болаларни уз ичига олган салбий (негатив) фаза билан алмашинади. Атроф мухитга утувчи тез кузгалувчанлик ва безовта холат, нозиктабиатлилик, жисмоний ва рухий дармонсизлик, узидан норозилик, кабилар бу даврга хос асосий белгилардир. Шунинг учун купчилик усмирларда узига ва атрофидагиларга булган нафратни ва унинг натижаси булган узини ёлгиз, бегона ва бошкалар томонидан тушунилмаган сезиш каби холатларни учратишимиз мумкин. Бу вактда бола асосан, карама-каршиликларга, салбий таъсирларга ута сезгир

негативизм, карама-карши характер шундандир). Л.С. Виготскийнинг езишича айнан шу икки хусусиятнинг уйгунлашуви бир карашда галати фактни – кизикишлар камайиши еки базан умуман йуколишини характерлайди. Бу вайрон этувчи фаза давомида усмир уз болалигига бархам беради, шунинг учун хам Л. Н. Толстой бу боскични «усмирлик сахроси» деб атайди. Бу фазага пессимистлик, жамоа билан алокаларнинг бузилиши, болалар орасидаги олдинги урнатилган муносабатларнинг узилиши, шу билан бирга дустона муносабатлар хам, елгизликка интилиш, бошка инсонларга булган муносабатларнинг кескин узгариши, жамият хулк-атвор коидаларига буйсунмаслик кабилар хосдир. Натижада купчилик усмирлар индивидуал йуналишда намоен булади. Шу билан биргаликда индивидуалликнинг чуккиси урта ешдаги усмирларга тугри келади, катта ешдаги

Угил болаларда салбий хислатлар кизларга нисбатан кечрок намоен була бошлайди (бу уларни физиологик жихатдан кечрок етилиши билан боглик), лекин улар жушкин ва узок давом этади. Усмирларнинг мотивацион сохасида жуда мухим узгаришлар юз беради, бунда улар уз олдиларига куйган максад ва вазифаларига хамда узларига куйган талабларига ахлокий хатти-харакатларини сезиларли даражада бошкартира оладиган булиб колишади. Шундай килиб ташки мухит талабига реактив эргашишдан, узининг хулкини узининг шахсий идеалларига фаол мувофиклаштиришга утиш юз беради. Усмирларда максадлардаги мукимлик, етарли даражада ривожланган бурч, маъсулият хислари олдингига нисбатан купрок кузга ташланади. Эндиликда кизикишлар бирор вокеа туфайли эмас, билимларни аста-секин туплаш натижасида юзага келади. Катор мотивларнин

курсатади. Бу усмирларнинг, айникса ката ешдаги усмирларнинг хатти- харакатларидаги импулсивликни пасайтиради. Идеалларнинг, узига бахо беришнинг, жамиятда узини тутишнинг узлаштирилган меер ва коидаларининг мавжудлиги усмир шахсининг сезиларли даражада ривожланганлигидан, мотивациясида ва узининг хатти- харакатларини ташкил этишда жиддий омил булувчи «ички режанинг» шаклланишидан далолат беради. Аммо бу «ички режа» ягона тизимга айланмаган, етарли даражада умумлашмаган ва муким булмайди. Мавжуд идеал муким булмайди ва тез-тез узгариб туради (усмирга бугун бита кахрамон екса эртага бошкаси екади). Усмирнинг узига булган талаблари доимий ташкаридан куллаб-кувватлашларга мухтож булади. Катор мотивларнинг муким эмаслиги, гаплари ва хатти-харакатларининг узгарувчанлиги хам шу ердандир. Бундан

натижасида, уни ҳотираси, нутқи, ҳис-туйғулари ўсади. Ҳар бир одамнинг бу даври атроф муҳит билан, ижтимоий ривожланиш билан, қобилияти ва қолаверса боланинг темпераменти ва унинг яқинлари билан боғлиқ. Бу сабаблар шахсни тубдан ўзгартириши мумкин. Болани тарбиялашда камчиликлар катта муаммоларга олиб келади. Ўсмирни нотўғри йўлда туриши, бу жамият билан алоқада бўлмаслиги ёки етарли даражада алоқа қилмасликда. Яна ўсмирлик ҳусусиятлари, бу ёшликдан етукликка ўтишлик даври билан боғлиқ. Болани фикри бўйича, атрофдагилар, яъни синфдошлари ва тенгдошлари унга қараганда, яхши шароитдаги уйларда яшайдилар. Тарбиячилар ва ўқитувчилар тил топиша олмай, болани уй шароити билан танишмай, унинг муаммоларига эътибор бермай, кўпинча унинг руҳиятига салбий таъсир кўрсатадилар. Ўсмирлик даври энг крими

Озғин, паст бўйлик ўғил болалар, ривожланишида орқада қолган болалалр, атрофдагиларга кичкина, мослашмаган бўлиб кўринади. Ва шу муҳтожликни сезган ҳолда, ҳимояда агрессивликни намоён қилади. Бундай ҳулқ ўз-ўзига ишонмаслик, атрофдагиларга шафқатсизларча муомала қилишга олиб келади. Бундай муаммолар болани ривожланишига салбий тахсир қилади. Ўсиб келаётган организм ташқи тушунмовчиликлар билан атроф муҳитни ҳар ҳил ҳис этади. Шунинг учун, сон бўйича, бундай болалар кўпайиб бораяпти. Улар яҳши гап эшитмаган, меҳр кўрмаган, ёмон муомалада бўлган баджаҳил болалардир. Жинсий органларнинг етарли даражада етилмагани ҳам боланинг ҳулқига таъсир қилади. Бу ҳолатда болалар суст ва паст, ўз фикрини жамлай олмайдиган, ўзига ишонмайдиган бўлиб қоладилар. Бу давр ўғил болада 11-13 ёшда, қиз болада 13-1

таъсирчан бўлиб, қизиқувчанлиги билан, шу нарсаларни таътиб ёқтиради ва берилиб кетади. Ўсмирларни бундай ҳатти-ҳаракатлари ота-онани ва тарбиячиларни уйлантириб қўяди. Бу ҳолатларда ўсмирга дилдан бўлган суҳбат ва эътибор ёрдам беради. Ота-она ва болаларни мулоқати жуда муҳимдир. Бу ёшда болалар ҳар ҳил машғулотлар билан банд бўлишлари керак. Шунда соғлом авлодни келажакда етиштирган бўламиз. Ўсмир “мен” ёки “мен ҳоҳламайман”, “мен шаҳсман”, иборалардан йироқ бўлиши керак. Ўсмир атрофидан яхши намуналар олиб, ёмон иллатлардан узоқ бўлиши керак. Ичкиликбозлик, нашавандлик оқибати нимага олиб келишини бола ўзи ҳис қилиши керак. Жинсий органларини тез етилиши, скелетни ўзгаришига олиб келади. Бунда мушакларни шакилланиши кечиктирилиб, юриш қобилияти қўполлашади. Атрофдагилар киноя ёки шама қ

ўғирланади, уй ёндирилади ва ҳоказолар. Баъзида ўсмирларни етарли даражада катталар ёки тенгдошлар билан мулоқат қилмаслиги ҳам шу ҳолатларга олиб келади. Катталарга нисбатан ишончсизлик, тушунмовчилик, бераҳимликни кўрамиз. Ҳар галгидек бола ёки ўсмир ёлғиз. Бу ёлғизлик тартиб бузарликга, шавқатсизликга, қўполликка олиб келади. Бундай ҳолатларда катталар билан муносабати ёмон бўлганлигини кўрсатади. Делинквент ҳулқи. Бунга майда ҳулқ ва ҳуқуқбузарликлар киради. Яъний, кучсиз ва кичикларни камситиш, пул талаб қилиш, велосипед ёки мотоциклларини олиб қочиш, дарслардан қочиш ва ҳоказолар. Сабаблар етарлича тарбияни йуқлиги. 30%-80%- тўлиқсиз оилалар; 70%- ҳарактерни жиддий бузулиши; 66% - акцентуантлар; 40% - касалланган орасида; 3% - уйдан қочиш ва дайдиланиш; 4% - қочишда лат еганлар ва ка

қониқадилар. Яъни ўзини ечинган ҳолда тамоша қилади ёки ечинганларни кузатади. Бу ҳол ўсмирни ўсиши билан аста-секин йўқолади. Лекин шароити йўқ ҳолатларда, бу одат бўлиб қолади. Агарда нормал жинсий алоқа бўлмаса, бу ҳолат давом этади. Ўсмирларни гомосексуализми, одатда ёпиқ ўқув масканларида, бир хил тоифадаги жинс билан алоқа бўлишини кўрсатади. Бу зўрлаш билан, ўғил болалар орасида кўпроқ учрайди. Девиант ҳулқи оҳиригача ўрганилмаган. Бу ҳулқ оғир ҳатоларга олиб келади. Фақат руҳий факторлар эмас, балки ижтимоий ва авлодларни бир- бирига мойиллиги, катта аҳамиятга эга. Чарлз Кули концепцияси бўйича ўсмирни ёшлигида меҳр-муҳаббат, ҳурмат, меҳнат, атрофдагиларга ачиниш, раҳими келиш, ҳамдардлик билдириш ҳисларини уйғотиш керак. Болани ҳар тамонлама ривожлантириб, ҳаёт мактабини ўргатиш в

Бу одамлар шундай муҳитга тушиб, уруш, жанжал, калтаклаш, камситиш ва ҳакозолар билан иродаси синади ва янада ҳам ёмон ишларни қилишга уринадилар. Шу билан бирга одам шаҳс сифатида синади ва сўнади, депрессияга тушкунликка тушади. Баъзиларида уни дорилар билан даволайдилар. Кўпинча бундай одамлар ўзини ароқ билан даволайди ва у ҳаёт мазмунини йўқотади. Бир ҳил болалар бувиси билан додасидан бошқа қариндошларини билмайдилар. Оила қариндошлари билан алоқа ушламайди. Бола ўзини қаердан келиб чиқишини билмайди (ота-бобоси, қолган авлоди ва ҳоказо). Бола кўпроқ кўчага интилади ва бу ерда ўзини қизиқтирадиган нарсаларга берилади. Шундай қилиб, бола секс, порнаграфия, эротика деганлар билан танишади. Қизлар қизлигини бериб қўйишади, ичкиликга ружу қўйишади, ўзларини тута олмайдилар. Бу ҳаммаси йи

Болалар телевизор экрани олдида кўп вақт ўтказади, шу билан бирга тенгдошлари, катталар билан кам мулоқатда бўлади. Кам мулоқат бўлгани учун ҳам, бола оғир вазиятлардан чиқа бошлайди. 1.2 Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитига психологик тавсифнома. Усмир физиологик ва психологик жихатдан етилади, унда янги хиссиетлар, хохишлар, карашлар, хаетга янгича ендашув пайдо булади. У инсонларнинг узлари хакидаги фикрларига кизикади. Шу билимларнинг тупланиши усмирларга узининг реал оиласи ва жамият билан солиштирганда мукаммал эмаслиги намоен буладиган хаелан идеал оила, жамият яратади Бу каршиликларни йукотиш учун у идеал биланамалдаги хакикатни унга тугри келади деб тушунган назария ва дунекарашни узлаштиради. Натижада унга амалда идеал яратиш уни назарияда фараз килишдан хам мушкул

йукотади. Бир тарафдан усмирларда бошкалар томонидан узини тан олинишига булган хохиш катта булади, бошка тарафдан эса узини гуеки мустакил эканлигини курсатишга харакат киладилар. Яна бир тарафдан тан олинган авторитетлар, кабул килинган тартиб ва интизом хамда кенг таркалган идеалларга карши курашадилар (негативизмнинг намоен булиши), бошка тарафдан узининг тан олган инсонларини Худо даражасига кутарадилар. Ута эгоистлик - узига дуне марказига карагандек караш уларда садокат, узини курбон килиш билан биргаликда учрайди. Масалан, улар бошка инсон фойдаси учун узларига кимматли булган нарсалардан бегараз воз кечишлари мумкин. Улар каттик севиши ва бу муносабатни кандай бехосдан бошлаган булсалар, шундай тез тугатиши мумкин. Усмирларда жамоат ишига интилиш, елгизликка ундан кам булмаган куч

пушаймон ейдилар ва бу йўлга бошқа кирмасликка ҳаракат қиладилар. Шунинг учун ҳуқуқбузарларни 3 та гуруҳга ажратади: 1). “Пушаймон” қилганлар бошқа бу ишларни қилмасликка сўз берадилар. (масалан, ўғрилик мумкин эмас) Ўсмирларнинг 55% иккинчи маротаба такрорламайман”, “Ўғрилаш ёмон иллат”, “пулни ҳалол йўл билан топиш керак” деган жавоблари, аҳлоқий ҳарактерини кўрсатади. Ўсмир бу ҳолатга билмаган ҳолда ёкий ичиб, мастлигида қилганлигини, пушаймон бўлиб изоҳлайди. Иккинчи гуруҳга шундай ўсмирлар кирадики, қилган ишларига пушаймон қилса ҳам, иродаси етмай иккинчи марттта шу ишни такрорлашга қодирлар. Учинчи гуруҳга шундай ўсмирлар кирадики, қанчалик оғир бўлмасин, ўтмиш билан онгли равишда ҳайрлашадилар. 2). “Конфликтсиз” уларни виждони қийналмайди. Жиноят қилиб, жазодан қўрқишади. Жиноят оч

“Пушаймон қилганларнинг” эҳтиёжи: биринчиси, кийим-кечакга эга бўлмоқ, иккинчиси, кино ва спиртлик ичимликлар, учинчиси – ширинликлардир. Сўровлар шуни кўрсатадики, эҳтиёжидан ташқари, жиноятчилар маданий-маиший ҳизмат кўрсатиш асбобларини сотиб олишмоқчи (қайиқ, магнитафон, телевизор, милтиқ, велосипед, фотоапарат, гитара, мотоцикл ва бошқалар), шунингдек машина, уй, дала ҳовли. Ўсмирларнинг бир қисми ишлашни, ўқишни ҳоҳламай, яҳши ҳаёт кечиришни, кўп пул, ҳатто олтин, тилла бўлишини ҳохлайдилар. Бошқалар ўз ҳоҳишини, “онага совға қилиш”, “уни ҳимоя қилиш” билан ифода этадилар. Лекин бошқа тамондан баджаҳилликни, жиноятга қўл урушларни намоён қилади. Бочкарёва Г.Г.нинг назарий тадқиқотларида мулоқотни баёни, савол- жавоблар усуллари ишлатилади. 1.3 Ҳуқуқбузрликга моил ўсмирларни мативацио

ЭҲТИЁЖЛАР Органик Моддий Ижтимоий Маданий МАТИВЛАР (эҳтиёж предметлари) Мақсадлар (қилинган ҳатти-ҳаракатни якуний оқибати) Қизиқиш – бу ҳарактернинг мативацион ҳолати ва у бир марказнинг эҳтиёжи билан боғлиқ. Масалан: ўз – ўзига қизиқиш, ҳилма хил воқеаларни чақириши мумкин. Истак ва мақсад – бу воқеавий келиб чиқиш ва бир – бирини алмашиш субъектив ҳолатлар. Мативация – одамларнинг мотивацияси, бу уларнинг қизиқишини инобатга олган ҳолда уларга шароит яратиш. Мативациянинг ҳар-ҳил турлари бор: 1). Когнитив рекрезентация 2). Мативациянинг тенденцияси 3) Мотивациянинг сензитивизацияси 4) Ички ва ташқи тўсиқларнинг жамловчи 5) Бошқа вақт параметрлари А) Вақтни реал тақсимлаш Б) Вақтни истак бўйича тақсимлаш

II-БОБ Хуқуқбузарликка мойил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятларини диагностика қилиш муаммолари бўйича эксперементаль тадқиқоти. 2.1 Синалувчиларнинг ҳолатларининг эҳтиёж мативацион муҳит ҳусусиятларини диагностикаси Услуб: Люшернинг рангли тести диагностикаси Люшернинг тести бўйича ранглар орқали одамнинг кайфиятини, ҳолатини билса бўлади. Чет эл псиҳологлари кадрлар танлашда бу тестни ишлатган. Люшер асосан 4 та рангни олган: 1. Кўк – тинчлантиради, қониқтиради 2. Яшил – кўк – ишонч, қаттиятлик, баъзида қайсарлик; 3. Қизил – ирода, куч, ҳис – туйғу; 4. оч сариқ – фаоллик, қувноқлик. Тўлдирувчи ранглар: 5. Бинафша, 6. жигар ранг, 7. қора, 8. нолевой. Улар салбий таъсир қилади! қўрқув, стресс, ҳафачилик. Тажриба: у 64 – маҳсус интернатда ўтказилди. Бунда 53 ўқувчи қатнашди. Уларг

алоқаларнинг йўқлиги туфайли юзага келадиган кучли зўриқиш. Ўзини низолар, рухий тушкунлик ҳолатидан чегаралашга интилиш оқибатида пайдо бўладиган зўриқиш. 3. Хавотирни ўзига ишонч, бепарволик ниқоби остида яширишга уриниш. Кучли қўзғалиш, аффектив хатти-ҳаракатлар эҳтимоли. Тутиб турилган қўзғалиш, йўқотилган келажак туйғуси, асабий зўриқиш эҳтимоли. 11.5% 4. Руҳий тушкунлик ҳолатига яқин ҳолат, ўз-ўзини нотенг юқори назорат қилиш, тан олишга асоссиз интилиш. 9.4% 5. Зўриқиш, нимадир муҳим нарсани йўқотиш қўрқуви, имкониятни бой бериш, бутун эътиборни бериб умид қилиш. 7.5% 6. Мустақил қарорларнинг чекланишидан зўриқиш, ўзаро тушунишга, фикрларини очиқ баён қилишга интилиш. Қаноатланмаслик туйғуси, хатарли ҳаракатга йўналиш. 5.6% 7. Ўз шахсини қандайдир чеклашни рад этиш, фаолиятга фаол и

муаммоларни ҳал қилишга кучсизлик, фрустрацияли вазиятлардан ҳар қандай йўл билан чиқиш истаги, бунинг уддасидан чиқишга шубҳа билан қараш. 2- Жадвал № Ҳоҳланган ҳолат Танловлар сони 1. Кучли қўзғалиш, аффектив хатти-ҳаракатлар эҳтимоли. 22,4% 2. Юқори қўзғалиш, ҳар доим ҳам тенг бўлмаган ишқивозлик, таассурот қолдиришга интилиш. Қўзғалиш, кучли ҳиссий кечинмаларга йўналганлик. 17% 3. Бирмунча юқори ишчан қўзғалиш, кенг фаолликка интилиш. Қаноатланмаслик туйғуси, хатарли ишга йўналганлик. 14% 4. Салбий кайфият: омадсизликдан ташвишланиш, ёқимли вазиятлардан махрум бўлишни истамаслик. 13% 5. Баъзи қўзғалиш, ишқивозлик, таассурот қолдиришга фаол уриниш 11,3% 6. Умидсизлик туйғуси, ҳалокатга маҳкумлик, барча нарсага қаршилик кўрсатишга уриниш, нотенглик. 9.4% 7. Зўриқиш, ўзини низолар, рухий

туйғуси аниқланди. Кучли зўриқиш дўстларнинг йўқлиги туфайли келиб чиқади. Тийиладиган қўзғалиш, йўқотилган келажак туйғуси, асабий зўриқиш эҳтимоли. Рухий тушкунлик ҳолати. Исталган ҳолат маълумотларининг таҳлили: кўпчилик синалувчиларда аффектив ҳаракатларнинг мавжудлиги, омадсизлик юкидан ташвишланиш, таассурот қолдириш истаги аниқланди. Кўпчилик синалувчилар қуйидаги йўналишда низони ҳис қиладилар: хавотир, қўрқув, ёлғизлик туйғуси, низолардан кетиш, руххий тушкунлик ҳолатидан қочишга уриниш. 2.2 Синалувчиларни йўналтириш параметрлари бўйича мативацион фаоллик диагностикаси. Услубият: “Мативацияни конструктивлаш” ёрдамида диагностика ўтказилган. Мақсад: Мативация стратегиясини кўрсатиш. Услубни таърифлаш: Илк бор Р.Бернс томонидан (“Мен тарбия ва концепция”, 1986), Л.С.Выготский фикри

баҳоси асло қўйилмаслиги керак, лекин ҳар бир фикр баҳоланиши лозим. Имтиҳон олувчиларнинг вақтини олмаслик учун, баҳолар илк аниқ таъсуротлар бўйича, фикрлаш саналар рўпарасига қўйилади. 1 – жадвал Мативациянинг стратегик тури № Мативациянинг стратегик тури Синалганлар сони (30та қиз болалар, 23 та ўғил болалар) % 1. Интернал - субектив стратегия (пантера) Қ очиш 3 5,6% 2. Интернал - субектив стратегия ( шеър ) Ҳамкорлик 26 49% 3. Тезкор – субектив стратегия (айиқ) Мослашув 16 30% 4. Тезкор обектив стратегия (йўлбарс) Қарама қаршилик 8 15% 5. Жами: 53 100% Бундан кўриниб турибдики, 49% тарбияланувчиларда (шеър) интернал – обектив стратегияси аниқланган. “Шеър” тимсолида ҳамкорлик, ижодиётга

интилиш намоён қилинган. 30% “йўқ - йўқ” мотивацияси яъний инкор этиш мативи намоёнлигини кўрамиз. Бу шошилмай ривожланишнинг ҳоли. Бу ерда Томас бўйича, иккита бир бирини тўлдирувчи шакиллари мавжуд. Бирнчиси – ўз устида ва бошқалар устидан ҳукумронлик қилиш шакли. Иккинчиси – ўзининг ва бошқаларнинг одатларига кўникиш шакли ҳисобланади. 15% синалувчиларда бу асосий узвий боғлиқ услуб ҳисобланади, иккинчи томони ташқарига инкор этишдан иборат. Ҳамма аниқ фикрга, қонун қоидага, мақсадга риоя қилиш керак. 5.6% синалувчилар қийин вазиятлардан “қочиш” мативацияси намоён бўлади. Бунда ички ва ташқи узвий боғлиқ саволлар келиб чиқади. 21) Олинган натижалар шуни кўрсатадики: 1. Интернал – субектив стратеги 15 ёшлик қизларга ва 11 ёшлик ўғил болаларга ҳос. Экстернал субектив стратегия эса кўп ҳол

Услубият 24 та расмдан иборат бўлиб, бу расимларда фрустрацион вазиятдаги шаҳислар тасвирланган. Матнда тасвирланган ҳодисани иккита асосий гуруҳга бўлиш мумкин. 1. “Тўсқинлик” вазияти. Бу ҳолатда қандайдир тўсиқ, персонаж ёки предмет қандайдир сўз ёки қайсидир усул билан эсанкиратиб қўяди. Бу ерга 16 та вазият киради – 1, 3, 4, 6, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 18, 20, 22, 23, 24-расм. 2. “Айблаш” вазияти. Бунда субъект айблаш объекти бўлади. Бунга 8 та расм тааллуқли: 2, 5, 7, 10, 16, 17, 19, 21. Бу турлар орасида алоқа мавжуд, “Айблов” вазияти кўзда тутганидек, унга фрустраторнинг ўзи фрустрация бўлган “Тўсиқ” вазияти замин бўлди. Баъзида синалувчи “Айблов” вазиятини “Тўсиқ” вазияти сифатида изоҳлайди, ёки аксинча. Эксперимент процедураси йўриқномаларга илова қилинган расмларга мувофиқ ўтказ

яхшилик сифатида изоҳланади ёки жиддий аҳамиятга эга бўлмагандай тасвирланади. 2. “Ўз-ўзини ҳимоя қилишни қайд қилиш билан” реакция тури – жавобан синалувчи ўзини ҳимоя қилади, ёхуд ўз айбини тан олади, ёхуд фрустрация учун масъулият ҳеч кимга ёзиб қўйилиши мумкин эмаслигини фарқлайди. З. “Эҳтиёжларни қондиришни қайд қилиш билан” реакция тури – жавоб муаммони ҳал қилишга йўналтирилган; синалувчи ёхуд бошқалардан ёрдам талаб қилади, ёхуд ўзи вазиятни ҳал қилишга киришади, ёхуд ҳаммаси вақти келиб ўрнига тушади, деб ҳисоблайди. Реакциянинг йўналганлигини белгилаш учун E, I, M, E ҳарфлари билан белгиланади. Экспериментни олиб бориш: Эксперимент Қўқон шаҳридаги ихтисослаштирилган қизлар коллежи ва Самарқанд шаҳридаги ўғил болалар учун махсус 64-мактаб интернатда ўтказилди. Бу муассасаларнинг а

1. А.Д - - 3 1 3 3 - 1 1 2. А.С 1 - - 2 4 1 2 2 - 3. Б.С 2 2 1 1 - 5 2 - - 4. А.М 2 - 4 1 1 4 1 - - 5. А.Ф 1 3 2 - - 8 - 1 1 6. М.М 1 1 1 3 1 6 1 - - 7. Р.З 1 1 1 3 1 4 - 1 - 8. С.М 2 - 1 3 - 3 1 1 - 9. Ж.У 4 3 1 1 - 3 - - - 10. Р.Ш - 1 - 6 - 4 2 - - 11. Р.М - - 4 2 1 7 - - - 12. И.М 2 - 1 6 1 3 1 1 - 13. Р.М 1 2 2 3 - 3 - 3 2 14. М.С 2 - 2 4 2 4 - 2 - 15. Х.М 2 - - 1 1 6 - - 1 16. Т.В 2 2 1 1 - 6 1 1 1 17. Г.А 1 3 1 4 - 5 - 1 1 18. Г.Ю 5 2 3 4 - 2 - - - 19. К.А 1 1 - 4 - 2 2 - - 20. П.А 1 1 1 1 2 6 1 - 3 21. М.А 4 - - 4 1 3 - - 2 22. Э.Ф 4 - - 2 - 8 - - 1 23. А.Я 4 3 1 2 - 6 - - - 24. Д.А 4 1 1 4 2 4 - - - 25. З.М 2 3 - - - 5 3 - 2 26. Н.К 2 4 2 2 - 6 - - - 27. Ф.К 4 1 4 4 - 3 - - - 28. В.В 4 1 - 3 - 3 2 - 3 29. Х.Ф 6 1 1 - - 3 - - 3 30. П.Э 1 2 1 3 - 6 1 1 - Жами: 2 .2 1.2 1.3 2.2 0.6 4.

38. С.М 6 - 1 - 2 - - 2 - 39. Ж.У 2 - 2 5 1 1 - 1 - 40. Р.Ш 1 - 3 6 - 1 1 1 - 41. Р.М 4 - 2 3 - 2 - 3 - 42. И.М 4 - - 7 1 1 1 - 1 43. Р.М 4 1 5 - 2 1 - 2 - 44. М.С 3 - 2 3 2 3 - 3 - 45. Х.М 1 - - 1 3 3 - 3 - 46. Т.В 4 1 - 7 1 1 - 1 1 47. Г.А 5 - 3 4 1 3 - - - 48. Г.Ю 2 2 2 4 - 6 - - - 49. К.А 2 2 - 3 - 2 1 - - 50. П.А 5 - - 1 4 3 - - 2 51. М.А 5 - - 6 - 1 - - 2 52. Э.Ф 3 2 1 4 1 2 2 - - 53. А.Я 4 1 2 7 - 1 1 - - 54. Д.А 4 3 - 7 - 2 - - - 55. З.М 5 2 - 1 - 4 1 - 2 56. Н.К 3 2 1 8 - 2 - - - 57. Ф.К 7 1 1 5 - 1 1 - - 58. В.В 7 - - 6 1 - 2 - - 59. Х.Ф 5 - 1 1 - 3 1 - 3 60. П.Э 5 - 2 1 - 3 2 - 2 Жами: 3.7 0.9 1.5 3.3 1 1.8 0.5 0.7 0.4 1. Кўпчилик синалувчилар учун реакция қилишнинг асосий усули фрустрацияли вазиятларга тушган шахснинг масъулиятини пасайтирувчи, муҳокама қилинмайдиган реакцияни

реакция тури, учинчи ўринда эса тўсиқни қайд қилиш билан реакция тури аниқланди. Фрустрацияга тушган синалувчи нима деб ўйлашини таҳлил қилиш шуни кўрсатдики: 1. Тўсиқларни қайд қилиш билан – экстрапунитив реакция устунлик қилади. 2. Тажовузкор муносабатда ифодаланадиган ўз-ўзини ҳимоя қилишни қайд этиш билан экстрапунитив реакция тури. 3. Ўз-ўзини ҳимоя қилишни қайд этиш билан импунитив реакцияси масъулиятни пасайтиришда ифодаланади. 3-жадвал. “Жавоблар баҳо ва ички пландаги жавобларни умумлаштириш” Жадвал №3 Реакция тури Жавоб бердилар Ўйландилар Танловлар сони Ранглар ўрни Ранглар ўрни Танловлар сони ODE 2.2 1 1 3.7 - 1.5 I 1.1 3 3 0.9 0.3 M 1.3 2 2 1.5 - 0.2 EDE 2.5 2 1 3.3 - 0.8 I 0.6 3 3 1 - 0.4 M 4.4 1 2 1.8 2.6 e 0.6 2 2 0.5 0.1 NP i 0.5 3 1 0.7 - 0.2 m 0.7 1 3 0.4 0.3 Синалувчилар

билан реакция тури устунлик қилади. Эҳтиёжларни қондиришни қайд қилиш билан реакция тури бирмунча камроқ ифодаланган. 4- Жадвал “Реакциянинг устунлик қилувчи турлари” Жавоб бердилар Ранги Ўйландилар EDM 1 1 ODE EDE 2 2 EDE ODE 3 3 EDM Биз томонимиздан реакция қилишнинг ўз-ўзини ҳимоя қилиш ва тўсиқни қайд қилиш реакция турларини ички ва ташқи планда тақсимлашда қизиқарли қонуният аниқланди. Реакция қилишнинг устунлик қилувчи турларини таҳлил қилиш шуни кўрсатдики, агар ташқи планда синалувчи ўз-ўзини ҳимоя қилишни қайд қилишда масъулиятдан қочса, унда ички планда тўсиққа нисбатан фрустрация ҳолатини ифодалайди. Ва аксинча, ички планда қўрқув ҳиссини туяди. Улар буни қадрсизлантиришга уринадилар. III-БОБ. Ҳуқуқбузарликга моил ўсмирларни мативацион муҳитининг ҳусусиятлари Бугунги кунда жамия

бошлайди. Шунинг учун хулқи оғишган ўсмирларнинг ижтимоий тажрибага таъсирчанлигини аниқлаш ва мезонларни белгилаш катта аҳамиятга эга. Таҳлиллар натижаси шуни кўрсатдики, ноёб ва такрорланмаслик хислати ҳар бир одамга хосдир. Қатор психолог олимларнинг аҳлоқий қадриятлар тизимининг шаклланиши борасида турли хил методикаларни ишлаб чиққанлар, ушбу методикалардан бири Рокичнинг ахлоқий қадриятлар методикаси бўлиб, унда асосий эътибор терминал ва инструментал қадриятлар тизими бошқарилишига қаратилган. Терминал (қадриятлар – мақсадлар) ва инструментал (қадриятлар – восита) қадриятлар ўсмирларда қадриятлар тизимининг пайдо бўлишига имкон беради. Бизни тадқиқотимиз шуни кўрсатдики, хулқи оғишган ўсмирларнинг асосий қисми учун бирламчи қадриятлар – бу терминал қадриятлар бўлиб, у ўсмир онгида ж

Учинчи ўринга эса нигоҳлар кенглиги (ўзгалар нуқтаи назарини тушуниш, бошқалар дидини ҳурмат қилиш) ёрдамида эришиш мумкин бўлган соғлик (жисмоний ва психик) ни қўядилар. Бу эса уларда соғлом турмуш тарзи, соғлом турмуш тарзини сақлаш ва мустаҳкамлашнинг охиригача ўзлаштирилмаган кўникмалари ҳақидаги тегишли билимларнинг йўқлигини билдиради. Хулқи оғишган ўсмирлар учун қуйидагилар рад этилган қадриятлар ҳисобланади: 1. Қониқиш (қониқишга тўла ҳаёт) ни қатъий рад этадилар, чунки улар ушбу қадриятни ўз ҳаётларининг мазмуни деб ҳисобламайдилар, шахснинг бундай сифати улар учун фойдаланишни истамайдиган сифат бўлиб, ўта юқори талабдир. 2. Севги (севган одами билан маънан ва жисмонан яқинлик) қатъий рад этилади, чунки кўп ҳолларда хулқи оғишган ўсмирларда севиш деган тушунчанинг ўзи шунчаки мав

тушунчалар бу ўсмирлар томонидан нотўғри гуруҳий қадриятлардан келиб чиқиб қайта фикрланади. Бу қадриятлар гуруҳий қулайлик, лаҳзалик қониқиш, эҳтиёжларни йўналтириш билан аралашиб кетган. Айтиб ўтилганлардан келиб чиқиб шуни айтиш мумкинки, хулқи оғишган ўсмирларда дифференциация механизми ўзи шаклланишининг бошланғич босқичида турипти. Чунки уларда турғун ва ҳақиқий шахсий пайдо бўлиш етарлича шаклланмаган. Терминал ва инструментал қадриятларнинг мос эмаслиги ўсмирнинг шахсий ўсишида ғов бўлиб, мослашмасликда устунлик қилади. Хулқи оғишган ўсмирлардаги ҳиссий деструктив фон (ўзаро келиша олмаслик, нокулайлик) атрофдагилар билан ўзаро бир-бирларини тушунишга интилишдан устун келади. Кўпгина ҳолларда низоли вазиятлар шахслараро муносабатлардан қониқмаслик билан боғлиқ. Шу сабаб юзасидан би

афсусланадилар, баъзилари эса бошқа чора бўлмаган, деб тушунадилар. Пенитенциар муассасада бўлганларида улар ўз вақтида овқатланиш, ухлаш, гигиеник парвариш имконига эга бўладилар. Тадқиқотимизнинг аввалгиларидан фарқи шундаки, унда ўсмир шахсининг мотивацион тузилмасини бир неча аспектларини очиб берувчи қатор методикалардан фойдаландик. Шундай қилиб, синалувчининг эҳтиёжий-мотивацион муҳити ҳолатини тадқиқ қилиб, уларнинг долзарб майллари эҳтиёжи тўғрисида тасаввурга эга бўлдик. Кўпчилик синалувчиларда бу мустақилликка бўлган эҳтиёж эди. Биз унинг депривацияси фактини ҳам аниқладик. Мавжуд эҳтиёж гувоҳлик берадики, ушбу эҳтиёж нафақат синалувчи ўсмирларга, балки барча ўсмирларга хосдир. Синалувчиларнинг йўналганлик параметри бўйича фаоллик мотивациясини ташҳис қилиш ахлоқни намоён қилиш

қилишнинг тури ва йўналиши мотивацион муҳит йўналганлиги тўғрисида ахборот беради. Кўпчилик синалувчиларда реакция қилишнинг асосий усули фрустрацион вазиятга тушиб қолган шахснинг масъулиятини пасайтирувчи, муҳокама қилинмайдиган реакция танлови ҳисобланади. Иккинчи ўринда атрофдагиларга душманлик муносабати ифодаланган. Кўпчилик синалувчиларни эмоциогенли вазият, омадсизлик чўчитади. Умуман олганда, кўпчилик синалувчилар ўз-ўзини ҳимоя қилишни қайд этадилар. Атрофдагилар хавфидан ўзининг “Мен”ини ҳимоя қилиш, синалувчилар ҳаракатларининг асосий сабаби. Субъект ўзини айбдор деб тан олиб, муаммони ҳал қилишга мустақил киришадиган интропунитив йўналганлик билан эҳтиёжни қондиришни қайд қилиш каби реакция тури камроқ ифодаланган. Бу шуни кўрсатадики, синалувчиларда муаммони ҳал қилиш, ундан

2. ўз-ўзини ҳимоялаш ва тўсиқларни қайд қилишда ички ва ташқи планда реакция қилиш турларини тақсимлашнинг хусусиятлари аниқланди. Масалан, синалувчи ўз-ўзини ҳимоялашни файд қилганча вазиятга тушган шахснинг масъулиятини пасайтиришга уринадилар, ички планда эса тажовузни ҳис қиладилар. Ва аксинча, тажовузкорликни ифодалаб, ўз-ўзини ҳимоялашни қайд қилганча, ички планда муҳокамани пасайтиришга интиладилар. Эҳтиёжни қондиришни қайд қилишда қуйидаги манзара кузатилади: агар ташқи планда вазиятнинг ҳал бўлишига умид ифодаланган фрустрация бўлса, ички планда синалувчи ўзини айблайди ва ўзи вазиятни ҳал қилиш усулларини излайди. Ва аксинча. Эҳтимол, реакция қилишнинг аниқланган хусусиятлари ўз- ўзини ҳурмат қилиш эҳтиёжини қондириш учун шароит яратиш ва иззат-нафс туйғусини сақлаб қолишга имкон

мойиллигига қарамай, уларнинг ахлоқий-маънавий ва мотивацион-эҳтиёжли муҳитларининг қуйидаги хусусиятлари, айнан ички ва ташқи тартибда реакция қилиш турининг тафовути аниқланади. Ташқи томондан бу иккиламчи ахлоқ сифатида кўринади. 5. қонунбузарлик ҳаракатларига мойил ўсмирлар асл сабаб (эҳтиёжлар, истаклар) билан мос тушмайдиган ўз ахлоқ мотивацияси (ҳаракатларни оқлайдиган фикрлар) га эга. 6. Мавжуд маънавий тенденция юқори зўриқиш вазиятида эҳтиёжларни қондириш имконияти йўқлиги учун ҳар доим ҳам амалга ошмайди. Илгаи сурилган фараз текширилди, бироқ маълумотлар хулқида оғишиши бўлган ўсмирлар мотивациясини жиддий илмий ўрганишга яқинлашиш имконини берди. Мотивацион муҳит тамғани олиб ташлаш ва хулқи оғирлик муаммосига бошқача қараш ҳамда оғишни тузатиш усулларини излаш, қонунбузарликн

Низони кўпгина синалувчилар қуйидаги йўналишда ҳис қиладилар: – Хавотир, қўрқув, ёлғизлик туйғулари, низодан кетишга уриниш, рухий тушкунлик ҳолатидан қочиш. Шу билан биргаликда мустақилликка қаноатланмаган эҳтиёж ва уни қондириш учун имкониятнинг йўқлиги оқибатида зўриқишнинг мавжудлигини аниқлади. – Умуман олганда, тарбияланувчиларда объектив стратегиянинг устунлиги аниқланди. – Ўзаро ички ва ташқи қабул қилишнинг сабабининг асосий усули, уларнинг ўзаро ижобий эътирози шахснинг ўз-ўзини ривожлантириш имкониятини шартлайди; – Натижаси ҳамкорликка интилиш ҳисобланган ютуқлар ва муносабатлар мотивациясининг контруктив бирлиги. – Ички ва ташки ўзаро ҳаракатнинг мувозанати шахснинг ташқи планида бўлганидек ички планида ҳам мақсад ва муносабатлар мувозанатининг асоси ҳисобланади. Бир бутун олг

ва тажовузни ифодалаганча улар ички планда муҳокамани пасайтиришга уринадилар. Қонунбузарлик ҳаракатларига мойил ўсмирлар билан ишни ташкил этишда амалий психологга Т а в с и я л а р Барчага маълумки, қонунбузарлик ҳаракатларига мойил ўсмирлар психологик қўллаб-қувватлашга мухтождирлар. Мотивацион муҳит коррекцияси профессионал тайёргарликни талаб қилувчи жуда мураккаб жараён. Ўсмирларда ҳамдардликЮ бошқаларнинг ҳолатига кира олиш, ижтимоий интеллект элементлари кўникмасини шакллантириш зарур. Таклиф сифатида психологик кўмак бериш ва кўрсатиш бўйича В.А.Сонин тренингининг сценарийсини тақдим этишимиз мумкин: 1-машқ. Машғулот бошловчининг саволидан бошланади: Психологик кўмак – у нима дегани? Уни ҳар доим кўрсатиш керакми? Уни қандай кўрсатиш ва қул бўлиб қолмаслик керак? Ўз-ўзига қандай п

томондаги бошқа аъзоси кафтига кафтини қўяди, кейин ритмик жиҳатдан тиззасига уради. 3. Шерик танлаш (жуфтликка бўлиниш, танлов бўйича ҳам мумкин). Иштирокчилар доирага турадилар, кўзларини юмадилар ва кафтлари билан гуруҳнинг бошқа аъзосини пайпаслайдилар. 4. 20 дақиқа давомида шериклар (ҳар бир шерик 10 дақиқадан) “Ўзинг ҳақингда сўзла” мавзусида суҳбат олиб борадилар. 5. “Туйғулар вербализацияси”. Қоғоз варағида 2-3 та сўз билан шерик билан мулоқотда ҳис қилган туйғуларини ифодалайдилар. 6. Ёзилган қоғозларни алмаштириш. 7. Агар гуруҳда кимдадир бир хил сўзлар ёки синоним сўзлар учраса, бу иштирокчилар яна бир бор тушунчани ягона сўз билан тушунтирадилар. 8. “Пантомимо”. Ҳар бир гуруҳ пантомимо даражасида ўз номларини кўрсатадилар. Бошқалар эса бу имани англатишини айтадилар. 9. 3-4 гур

2 – машқ. 1. Ўз кечингмангни эсла: гуруҳнинг ҳар бир иштирокчисининг ўз кечинмалари туйғулари, ҳолати хақидаги ҳикояси. “Пианинно” оёқ қўллар чигилини ёзиш. 2. “Гуруҳ қоидасини ишлаб чиқиш”. Агар гуруҳ бу умумий қоидаларни қабул қилса, унда битта иштирокчи овоз чикариб айтади, қолганлари такрорлайдилар. Қоидага қуйидагилар кириши мумкин: а) бир бирига нисбатан “Сен” ва исми билан мурожаат қилиш. б) мақомини хисобга олмай мурожаат қилиш. в) Ҳар доим ўз сўзи ва ҳаракатлари учун масъулиятли бўлиш. г) Барча ходисала ҳозир ва шу ерда содир бўлади. д) гуруҳда содир бўлаётганларнинг барчаси иҳтиёрий равишда бажарилади. Е) махфийликка амал қилиш керак. Раҳбар гуруҳ аъзоларини шошилинч асосланмаган ҳулосалар қилишларининг олдини олиш учун огоҳлантиради. Маънавий ва ижтимоий мезонлардан фойдаланган

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТИ. 1. Кари мов И . А . « Биз куриш йулида бораверамиз », Узбекистон 1995 йил . 2. Кари мов И. А. «Жамиятимиз мафкураси халкни-халк, миллатни - миллат қилишга хизмат этсин», Тошкент - Узбекистон 1998 йил. 3. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури - Т.,Шарк 1997 4. Кари мов И. А. « Баркамол авлод орзуси » - Т .ДПарк 1999 (С:8-66) 5. Кари мов И. А. « Ўзбекистон XXI аср бўсахасида »., Т., Узбекист о н 1998 6. Назқрова Л. В., Автореферат «Особенности эмоциональной сферы диффес ильных детей 7-9 лет»., Ташкент 2001 7. Ками лова Н.Г., Автореферат «Особенности самооценки подростков с антным поведением»., Ташкент 2000 8. Л.Б. Шнайдер «Девиантное поведение детей и подростков». Москва «Акд лемический Проект» - 2005г. 9. А.В.Петровского и М .Г. Ярашевск «Короткий психологический

14. Г.Э.Бреслов.. Психологическая коррекция детской и подростковой агрессивности.(учебное пособие для специалистов и диссертантов)., Сан кт-Петербург 2004 15 . М.М.Коровцова. ? Дети изгои психологическая работа с проблемой., Ген езис, Москва., 2005 16.Теоретические проблемы учения о личности преступника. (Сборник научных трудов)., Москва 1979 17.В.Ф.Матвеев, А.Л.Гройсман., Профилактика вредных привычек школьников. Москва «Просвещение» 1987 18.А.И.Долгова., Социально - психологические аспекты преступности несовершеннолетних., Москва «Юридическая литература» 1981 19.Т.П.Смирнова., Психологическая коррекция агрессивного поведения детей., Ростов - на - Дону «Феникс» 2005 20.Инкирозий вазиятларга дуч келган кишиларга психологик ёрдам курсатиш., (Ижтимоий сох;а ходимлари, педагоглар, психологлар

30. Волков И.П. Социометрические методы в социально-психологических исследованиях. Л., 1970. 88 с. 31. Гуманистическая психология // Иностранная психология. 1993. Т. 1, № 1. С. 7-38. 32. Зейгарник Б.В. Теории личности в зарубежной психологии. М., 1982. 128 с. ЗЗ.Ингенкамп К. Педагогическая диагностика. М., 1991. 240 с 34. Интерпретация и анализ данных в социологических исследованиях / Отв. ред. В.ГАндреенков, Ю.Н.Толстова. М., 1987.255с. 35.Кле М. Психология подростка: (Психосексуальное развитие). М, 1986. 176 с. 36.Коломенский Я.Л. Психология взаимоотношений в малыхгруппах. Минск, 1976,350 с. 37.Кузьмина Е.И. Психология свободы. М., 1994. 195 с. 38.Леонгард К. Акцентуации личности. Киев, 1981. 392 с. 39.Леонтьев АЛ. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1975., 304 с. 40.Леонтьев А.Н. Проб

48.Тышкова М. Исследование устойчивости личности детей и подростков в трудных ситуациях // Вопр. психол. 1987. № 1.94, № 2. С. 113—131. 49.ШороховаЕ.ВСоциально-психологические проблемы воспитания всесторонне развитой личности //Социальная психология личности. М. ? 1979. С. 5—24. 50.Эльконин Д.Б. Психическое развитие в детских возрастах. М., 1995. 416 с. 51.Юнг К. Психологические типы. М. ? 1995. 716 с. 52.Голубев Н.К., Битинас Б.П. Введение в диагностику воспитания. М., 1989. 160 с. 53.Куликов Л.В. психологическое исследование: Методические рекомендации по проведению. СПб., 1994. 119 с. 54.Куминский С.А. Человек моральный. М., 1989. 303с. 55.Маркова А.К., Матис Т.А., Орлов А.Б. Формирование мотивации учения. М., 1990. 192 с. 56.Петровский В.А., Калиненко В.К., Котова И.Б. Личностно-развива

64.Камилова Н.Г - Ижтимоий мослашмаган вояга етмаган болаларни психологик-педагогик куллаб-кувватлаш» Форум материалларида Т.2005, 3 бет 65.Камилова Н.Г , Хайдаров Ф - Предупреждение нарушений процесса социализации несовершеннолетних в семьях группы риска.» в сборнике материалов Международного Форума Т.2005г. 5 стр. 66.Юсупова Л. - « Ота - она огох булинг узаро ишонч тарбия воситаси булсин" //Бола ва замон" 2006 №3 67.Юсупова Л.- Детское воровство: причины и следствие. // Журнала «Бола ва замон » №2 2006 68.Основы морали, Хрестоматия: Учебное пособие для вузов/ Под ред. О.С.Богдановой -М.,1993г. С:148 69,Озерецкий Н.Н., Трудновоспитуемые дети. Имущественные нарушения у детей и подростков., М.,Л., 1932 70.Миньковский Г.М. Изучение преступных и преступных форм социально- отклоняющего

Купить