Idrok olami - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	648.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	16 Октябрь 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Idrok olami

Купить

IDROK OLAMI BAJARDI:

REJA. 1). Idrok haqida tushuncha. 2). Idrokning xususiyatlari. 3). Idrokning turlari. 030A0B 0D0E 17 1C0E0C06010F 1E 210E

TAYANCH IBORALAR : Idrokning umumiy xarakteristikasi. Idrok turlari va asosiy xususiyatlari. Idrok bilish faoliyati sifatida. O`quv jarayonida idrokning xususiyatlarini hisobgaolish. Idrok va motivatsiya, appertseptsiya, predmet va fon. Pertseptiv va zifalarni yechishga muomala va hamkorlikdagi faoliyatning ta`siri. O`quvchi va pedagoglarda ijtimoiy pertseptsiyaning yosh va kasbiy xususiyatlari. Idrok xususiyatlarini o`rganish. Mashg`ulotlarni tashkil qilish va o`tkazishda idrokdagi individual farqlarni hisobga olish: idrok qilish xarakteri va usuli, fazoni idrok qilish, vaqtni idrok qilish, dominant idrok turi. 010F 2414 19 1E 22 2B 13 2A 12 11 11 13 26 160F

IDROK HAQIDA TUSHUNCHA . Idrok inson ongida sezgi organlarimizga bevosita ta`sir etayotgan narsa va hodisalarni tartibga solinib, yaxlit, bir butun holda aks ettirilishi. Idrok narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini aks ettiruvchi sezgilardan farq qiladi. Idrok narsa va hodisalarni yaxlit, bir butun holda aks ettiradi. Lekin idrok ayrim sezgilarning oddiy yig’indisidan iborat emas. Idrok hissiy bilishning yangi, yuqori bosqichidir.Idrok jarayonining o`ziga xos xususiyatlari mavjud. Bular: idrokning predmetliligi, yaxlitligi, ma`lum tartibda tuzilishi, konstantligi, anglanganligi.01 2523 1311 1311 1311 23 1A14 14 11 25 28 22 1F 12

IDROKNING PREDMETLILIGI. Idrokning predmetliligi ob`ektivlash ham deb ataladi va tashqi olamdan olingan ma`lumotlarni shu olamning o`ziga qaratishida ifodalanadi. Tashqi olamdan kelayotgan ma`lumot, obraz (masalan, o`qilayotgan kitobning tasviri) bizning sezgi organlarimizda emas (ko`z ichida emas), balki bizning tanamizdan tashqarida, tashqi olamda deb idrok qilinadi. Bu xususiyatsiz odamning amaliy faoliyatini tasavvur qilib bo`lmaydi. Idrokning predmetliligi tug`ma hisoblanmaydi. Su`bektda olamning predmetliligini ochib beruvchi ma`lum harakatlar tizimi mavjuddir. Bu yerda tuyish va harakat sezgilari muhim rol o`ynaydi.

Harakatlar ishtirok etmagan takdirda bizning idroklarimiz predmetlik sifatiga egab o`lmagan, ya`ni tashqi olam ob`ektlariga qaratilmagan bo`lar edi. Sezgi va idrokning farqini tushunish uchun quyidagi misolga murojat qilamiz. B.G.Anan’ev tomonidan bemor kishida ko`rish analizatorining sezgirligi (sezgi) saqlanib qolgan holda idrokning buzilishi tasvirlangan. Davolanishning avval boshida u butun fazoni qandaydir uzluksiz yorug`lik oqimi sifatida sezgan. Keyinchalik (davolanish natijasida) shaklsiz, ma`nosiz dog`larni ajrata boshlagan. U birorta ob`ektning predmet sifatidagi xususiyatini SO`Z bilan ham, chizish bilan ham tasvirlay olmagan. Uch oydavomidagi davolanishlardan keyingina bemor ko`zining idrok qilish xususiyati qayta tiklangan.

Faqat ko`rish sezgisining o`zi narsalarni aks ettirishni ta`minlay olmaydi. Bunga misol tariqasida ko`pchilik olimlar qurbaqaning ko`zidagi to`rpardaning ishini misol qilib keltiradilar. Qurbaqning ko`ziga tushgan soyaning birnecha belgilari, asosan harakatlari va burchaklari haqida darak beradi. Shu sababli baqa harakatsiz pashshalar orasida ochdan o`lishi ham mumkin. Predmetlilik idrokning sifati tarzida ish harakatlarni boshqarishda alohida rol o`ynaydi. Bu xususiyat yordamida tashqi olamdan olingan ma`lumotlarni ana shu olamning o`ziga solishtirib kuriladi va idrok obrazlarining real predmetlarga adekvat (mos)ligi ta`minlanadi. Tashqi olam bilan uning aks ettirilishi mos kelmay qolgan hollarda odam to`g`riroq aks ettirishni ta`minlovchi idrokning yangi usullarini qidirishga majbur bo`l

IDROKNING YAXLITLIGI. Yuqorida ko`rsatganimizdek, idrok sezgi a`zolariga ta`sir qiluvchi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini aks ettiruvchi sezgilardan farqli ravishda, narsalarning yaxlit obrazidir. O`z- o`zidaravshanki, bu yaxlit obraz turli modallikdagi sezgilar orqali olingan narsalarning ayrim xususiyat va sifatlari haqidagi bilimlarni umumlashtirish asosida vujudga keladi. 3B 19 1A 1E 19 1A 11 17 11 1E 25 24

IDROKNING MA`LUM TARTIBDA TUZILGANLIGI. Idrok ko`p darajada bizning bir lahzalik sezgilarimizga to`g`ri kelmaydi va bunday sezgilarning oddiy yig`indisidan iborat emas. Biz shu sezgilardan abstraktlashgan, ma`lum vaqt davomida tarkib topadigan elementlarning munosabatining umumlashgan tuzilishini idrok qilamiz. Musiqa eshitayotgan kishi uning tuzilishini, uning elementlarining o`zaro munosabatini idrok qiladi. Chunki musiqa alohida notalardan iborat emas. Notalarning o`zaro munosabatigina musiqani tashqil qiladi. Turli notalarni turli ketma-ketlikda, tartibda tuzib, turlicha musiqa hosil qilinadi.

Shu bilan birga odam notalarni ma`lum ketma-ketlikda emas, balki yaxlit, bir butun musiqa sifatida idrok qiladi. Faqat maxsus maqsad bilangina (kompozitor, tankidchi) alohida nota yoki musika asboblarining tovushiga e`tibor berishi, ularni fikran bir-biridan ajratishi mumkin. Bu xususiyatlar idrokning YAXLITLIGINI beradi.

IDROKNING KONSTANTLIGI. Idrok qilinayotgan tashqi olam, muhit doimo o`zgarishda, turli holatlarda, turli sharoitlarda nomoyon bo`ladi. Turlicha yorug`likda, fazoda turli holatda, turli masofada bo`ladi. Bunday omillar ta`siri ostida sezgi organlarimizga kelayotgan ma`lumotlar turlicha bo`ladi, ularni idrok qilish ham turlicha bo`lishi kerak. Ammo bizning pertseptiv (idrok qilish) tizimimiz bo`layotgan o`zgarishlarni tugirlash, tiklash qobiliyatiga ega. Shu tufayli biz atrofimizdagi narsalarning shaklini, rangini, katta-kichikligini nisbatan o`zgarmas (konstant) holda idrok qilamiz. Idrokning bu xususiyatini ko`rish idroki misolida tushuntiramiz. Narsaning uzoq- yaqinligiga qarab uning ko`z to`r pardasidagi tasviri ham kichik yoki katta bo`ladi. 010F 11 1A 17 11 12 16 25 25 15 1A 1A 15 2216

Biz uzoqdagi narsani kichik, yaqindagini katta deb idrok qilmaymiz. Agar bir qo`limizni uzoqqa cho`zib, ikkinchisini ko`zga yaqin ushlab tursak ham biz ikkala qo`limizni, barmoqlarimizni kattargan yoki kichraygan holda emas, balki uzoq yoki yaqin sifatida idrok qilamiz. Teatrda orqa joylarda va oldinda o`tirgan tomoshobin sahnadagi aktiyorlarni bir xil idrok qiladi (katta yoki kichik deb emas). Idrok jarayonining konstantligi tug`ma emas. Masalan, qalin o`rmonda yashovchilar ochiq joylarda (cho`l) uzoqdagi predmetlarni uzoqlikdagi emas, kichik sifatida idrok qiladilar. Idrokning konstantligi buzilgan, yoki shakllanmagan bo`lsa kishi balanddan turib pastdagi narsani kichikdek idrok qiladi. Bolaligida ko`r bo`lib qolgan bemor 10-12 metr balandlikdagi derazadan pastga bemolol sakrab tushaolsa

Chunki u pastdagi narsalarni, predmetlarni uzoqlikdagi emas, kichkina ob`ektlar sifatida idrok qilgan. Idrok jarayonining konstantligining manbai PERTSEPTIV TIZIMNING FAOL HARAKATIDIR. Masalan, oynaga qarab turib yozishga harakat qilinsa tez oradi kishi avvaliga qiynaladi, keyinroq esa qo`lini to`g`ri boshqarishga o`rganadi. Shuningdek tasvirlarni turli burchak ostida o`zgartirib beruvchi ko`zoynaklar uzoq muddat taqib yurilsa kishi atrof muhitni to`g`ri idrok qilishga o`rganadi. Agar idrokning konstantligi bo`lmasa odam benihoya o`zgaruvchan olamni anglay olmas edi. Idrokning konstantligi tevarak atrofdagi olamning nisbatan barqarorligini ta`minlaydi. 34 2A10 12 1516 12 2B 2E 151410142506 17 12 251119 3213 11 12 1F 16 16 110F14 1120 12 11 17

IDROKNING ANGLANGANLIGI. Ma`lumki idrok qo`zg`atuvchining reseptorlarga bevosita ta`siri natijasida yuzaga kelsa ham, biroq pertseptiv obrazlar hamma vaqt ma`lum MA`NOGA ega bo`ladi. Odamning idroki tafakkur bilan, narsaning mohiyatini tushunish bilan mustahkam bog`liqdir. Narsani ongli idrok qilish - uni fikran atash degan ma`noni anglatadi. Biz idrok qilayotgan narsalarimiz haqidagi ma`lumotlarni o`zimizgi tanish bo`lgan narsalarga o`xshashligini aniqlashga, biror sinfga kiritishga, ba`zi kategoriyalarga qo`shishga intilamiz.0914 10 1A 2A 2214 04 1A 25 11 0F 15 22 25 14 25 16

APPERSEPTSIYA. Idrok, uni yuzaga keltirgan qo`zg`atuvchi bilan birgalikda idrok qilayotgan sub`ektning o`ziga tegishli bir qator omillarga ham bog`liq. YAkka holda olingan ko`z, yoki quloq idrok qila olmaydi, balki tirik odam idrok qiladi. Konkret tirik odamning doimo turli qiziqishlari, ehtiyojlari, hohishi, hissiyotlari, munosabati bo`lib, ular idrok jarayoniga ta`sir qiladi. Idrokning odam psixik hayoti mazmuniga va odam shaxsining xususiyatlariga bog`liqligi APPERSEPTSIYA deb yuritiladi. Idrok jarayoniga odamning oldingi tajribalari katta ta`sir qiladi. Idrok qilish jarayonida odam sezgi organlar orqali olayotgan ma`lumotlar to`grisida turli gipoteza (farazlarni) ilgari suradi va tekshirib ko`radi. Idrok qilinayotgan ob`ekt haqida, bevosita ravishda, qancha kam ma`lumot olinsa, farazga

Odamga narsalarning tasvirini 180 gradusga burib ko`rsatadiga ko`zoynak taqilgan. U hamma narsani to`ntarilgan holatda ko`rgan. Unga yoqilgan sham ko`rsatilganda u shamni to`g`ri holda idrok qilgan. Shuningdek eymsning "qiyshaygan xona"larida o`tkazilagn eksperimentlarda shu xonadagi barcha narsalar va odamlar noto`g`ri idrok qilingan. Masalan, katta yoshli odam boladan ham kichik bo`lib ko`rinadi. Lekin xotinlar o`z erlarini odatdagidek, o`zgarmagan holda idrok qilishgan, xonani esa qiyshiq idrok qilishgan. Idrok kishining o`tmish tajribasiga bog`liq. Odam qancha tajribaga boy bo`lsa, idroki ham shunchalik boy bo`ladi. Idrok jarayoni kishining motivlariga, munosabati (ustanovka)ga ham juda bog`liq. 04 12 31 15 23 1A11 12 11272C 15 010F 25 010F 1314

IDROKNING TURLARI. Idrok klassifikatsiyasining asosi, sezgilardagi kabi, idrok jarayonida ishtirok qiluvchi analizatorlarning har xilligidir. Idrok jarayonida qanday analizatorning etakchilik qilishiga ko`ra KO`RISh, eShITISh, TUYUSh, KINESTEZIK, HID BILISH VA TA`M BILISH idroklari farqlanadi. Idrokning sof holdagi turlari kam uchraydi. Odatda ular birlashib ketgan. Bundan tashqari materiyaning yashash shakllariga ko`ra ham idrok turlari, FAZONI, VAQTNI, HARAKATNI idrok qilish farqlanadi.01 19 151620 01 23 2332 36 2614 12 12 1F14 17 151620

MAVZU YUZASIDAN KERAKLI ADABIYOTLAR RO`YXATI. 1). Karimova V. M. Psixologiya. - T., 2002 2). Karimova V. M., Akramova F. Psixologiya. Ma’ruzalarmatni - T., 2000 3). Psixologiya. Uchebnik. - Pod red. A. Krilova - M., 1998 4). Umumiypsixologiya. A. V. Petrovskiy taћririostida. T.1992. 5). Gamezo M. V., Domashenko I. A. Atlas popsixologii. - M.,2004 6). Ivanov P.I. Zufarova M. “UmumiyPsixologiya”– T., 2008 7). Davletshin M.G., To`ychiyeva S.M. “UmumiyPsixologiya” T., 2002 y

E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!

Купить