Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий - психологик босқичларини ўқитишда интерфаол усуллардан фойдаланиш - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий - психологик босқичларини ўқитишда интерфаол усуллардан фойдаланиш

Купить

“Психология” йўналиши бўйича қайта тайёрлаш ва малака ошириш курси тингловчиси МАВЗУ: Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий - психологик босқичларини ўқитишда интерфаол усуллардан фойдаланиш БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ

Мундарижа КИРИШ.......................................................................................................... I-БОБ. ИЛК БОЛАЛИК ДАВРИДА ШАХС ШАКЛЛАНИШИНИНГ ИЛМИЙ - АМАЛИЙ АҲАМИЯТИ.................................................................. 1.1. Илк болалик даврида шахс тараққиётининг босқичлари........................... 1.2. Илк болалик даврида шахс тараққиёти мавзусини ўқитишдаги инновациялардан фойдаланиш технологиялари................................................... II-БОБ. ИЛК БОЛАЛИК ДАВРИДА ШАХС ШАКЛЛАНИШИНИНГ ИЖТИМИЙ-ПСИХОЛОГИК БОСҚИЧЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШНИНГ МОДУЛ ИШЛАНМАСИ 2.1. Ёш ва педагогик психология фанининг ишчи ўқув дастури (Силлабус) ................................................................................................................. ....

КИРИШ Битирув лойиҳа ишинг долзарблиги. Ўзбекистон Республикасининг мустақилликка эришиши халқ таълими муассасаларининг олдига янги демократик давлатнинг фуқароларини шакллантиришдек муҳим вазифани қўйди. Ижтимоий-иқтисодий ривожланиш босқичида турган жамиятимиз ҳозирги кунда ўрта таълим мактабларининг фаолиятини такомиллаштириш йўлида педагогик олий ўқув юртлари академик лицей, касб-ҳунар коллежлари, мактабларга малакали кадрларни тайёрлашни янада яхшилаш муаммосини қўймоқда. Бу эса ҳозирги вақтда олий ўқув юртларида давр талабига жавоб берадиган ёш мутахассисларни фақат назарий билимларни чуқур ўрганган ҳолда эмас, балки айни вақтда буюк инсоний фазилатларга эга бўлган, муомалага кириша оладиган, ўз ишини пухта эгаллаган моҳир мутахассислар этиб тайёрлашга катта эътибор қилишни талаб эта

Ўзлаштиришга қўйиладиган умумий талаблар: Ёш ва педагогик ҳамда психологик тайёргарлик тизими талабаларни ўқув-тарбиявий жараён асосида ётган қонуниятларни эгаллашга, психологик фаолият методикаси, янги педагогик технология ва техникаси, ёш ва педагогик психология фанининг моҳиятини тушуниш, бу жараённинг услуб ва тамойилларини кадрлар тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимига кўчириш малакасига эга бўлиш ва уни шакллантириш. Битирув лойиҳа ишининг мақсади. “ Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий - психологик босқичлари”мавзуни ўқитишда интерфаол усуллардан фойдаланиш модули ишланмасини шакллантириш ҳамда ўқитишни такомиллаштириш бўйича хулосалар ва таклифлар ишлаб чиқишдан иборат. Битирув лойиҳа иши мақсадидан келиб чиқиб қуйидаги вазифалар белгилаб олинди: Биринчидан, олий таълим м

Мавзунинг предмети “ Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий - психологик босқичлари” мавзусинининг мазмун моҳиятини ўрганиш ҳамда уни назарий ва амалий тадқиқ этиш ҳисобланади. Битирув лойиҳа иши назарий ва амалий аҳамияти шу билан белгиланадики, тадқиқот натижасида олинган хулосалар “Ёш ва педагогик- психология” фани мавзуларини интерфаол усуллардан фойдаланиб тадбиқ этишда дастурил амал бўлиб хизмат қилади. Олинган хулоса ва билдирилган таклифлардан таълим муассасалари фаолиятида, психология фанларини ўқитишда ва такомиллаштиришда фойдаланиш мумкин. Битирув лойиҳа ишининг тузилиши ва ҳажми. Битирув лойиҳа иши кириш, икки боб, еттита параграф, хулоса ва фойдаланилган адабиётлардан иборат ҳолда ёритиб берилган. Битирув лойиха ишида 30 га яқин адабиётлардан фойдаланилган. Ишнинг а

I-БОБ. ИЛК БОЛАЛИК ДАВРИДА ШАХС ШАКЛЛАНИШИНИНГ ИЛМИЙ- АМАЛИЙ АХАМИЯТИ 1.1. Илк болалик даврида шахс тараққиётининг босқичлари Гўдаклик давридан сўнг ривожланишнинг янги босқичи илк болалик (1- 3 ёш) даври бошланади. Илк болалик даври бола ҳаётидаги энг аҳамиятга молик, унинг келажакдаги психологик ривожланишини белгилаб берувчи - муҳим давр ҳисобланади. Бу даврдаги ривожланишнинг асосини боланинг тўғри юриши, мулоқотга киришиши ва предметли фаолиятни эгаллаш хусусиятлари ташкил этади. Тикка ва тўғри юра олиш имкони болани, доимий равишда янги маълумотларни эгаллашга замин бўлади. Бу ёшдаги болалар ўз хатти-ҳаракатлари билан жуда фаол ва катталар билан мулоқотга киришишга интилувчан бўладилар. 1-3 ёшдаги бола шаклланишда психик ривожланишнинг ўта аҳамиятлилигини инобатга олган ҳолда, айрим

нима?» деган савол билан мурожаат қиладилар. 3 ёшлар арафасида предметларнинг вазифаларини тўла ўзлаштирган болалар, ўз ўйинларида, шу предметлардан мақсадсиз фойдаланиб қолмай, балки уларни ўз вазифаларига кўра ишлатадилар ҳам. Боланинг нутқи у 1,5 ёшга қадар етгунгача бир мунча секинлик билан ривожланади. Бу давр ичида у 30-40 та сўздан, то 100 тагача сўзни ўзлаштиради, лекин уларни амалиётда жуда кам қўллайди. 1,5 ёшдан бошлаб эса, унинг нутқи жадал ривожлана бошлайди. Энди бола предметларнинг номларини айтишларини сўрабгина қолмай, балки бу сўзларни ўзи талаффуз этишга ҳам ҳаракат қилади. Нутқининг ривожланиш даражаси жадаллашади. 2 ёшларнинг охирларига бориб, бола 300 тагача, 3 ёшларнинг охирларига бориб эса, 500 дан то 1500 тагача сўзни ўз нутқида ишлата олади. Шунингдек, сўзларни ҳа

(доира, квадрат, учбурчак, тўғрибурчак, кўпбурчак) ва 8 хил рангни [қизил, қовоқ сариқ, сариқ, яшил, кўк, сиёҳранг, оқ, қора) идрок этиши мумкин. Ранг ва шаклларнинг мақсадга мувофиқ ишлатилиши жиҳатидан турли хил нарсаларда турлича намоён бўлиши сабабли, бу ёшдаги болалар уларни идрок этганлари билан уларнинг номларини аниқ билишлари ва ўз нутқларида ишлата олишлари бирмунча қийинроқ. Катталарнииг бу ёшдаги болалардан ана шу ранг ва шаклларни эслаб қолишини талаб этишлари бирмунча нотўғридир, бунинг учун мос давр 4-5 ёшлар ҳисобланади. Бола 3 ёшигача ўзлаштирган сўзлар асосан предмет ва ҳаракатларнинг номларини билдиради. Номлар асосан унинг вазифасини англатади, бунда предмет ёки ҳаракатнинг ташқи кўриниши ўзгарса ҳам унинг номи ўзгармайди. Шунинг учун ҳам бола предметларнинг номларини и

бошқаси ўрнида қўллаш мумкинлигини англаш, бола учун атроф-оламни билиш, ўрганишидаги аҳамиятли бурилиш ҳисобланади ва у дастлабки тасаввурларини юзага келтиради. Бу ёшдаги болалар энди, аста секинлик билан катталар айтиб бераётган эртак, воқеа ёки ҳикояларни, шунингдек расмда чизилган нарсаларни тасаввур эта оладилар. Эртакларни эшитиш жараёнида бола эртак каҳрамонларини кимгадир ўхшатишга ҳаракат қилади, баъзида эса у ўзи мустақил эртак ёки ҳикояларни тўқий олиши ҳам мумкин. Илк болалик даврида хотира билишдаги асосий функция ҳисобланиб, у билишнинг барча кўринишларини ривожланишида иштирок этади. Бу даврда боланинг хотираси жадал ривожланади. Боланинг ҳаётий тажрибаларни ўзлаштиришида дастлаб ҳаракатли, эмоционал ва образли хотира иштирок этади. Бу борада ҳаракатли ва эмоционал хотира у

боғланган бўлиб, интизомли ва итоаткор бўлади. Ана шу боғлиқлик сабабли боланинг асосий эҳтиёжлари қондирилади, хавотирлиги камаяди. Онаси ёнида бўлган болалар кўпроқ ҳаракат қиладилар ва атроф муҳитни ўрганишга интиладилар. Бу даврда бола ўз исмини жуда яхши ўзлаштаради. Бола доимо ўз исмини ҳимоя қилади, уни бошқа исм билан чақиришларига норозилик билдиради. Катталарнинг бола билан қиладиган муомала-муносабати унинг ўзини алоҳида шахс сифатида англашини бошланишга имконият беради. Бу жараён аста- секинлик билан амалга ошади. Катталарнинг бола билан қандай муомала қилишларига қараб унинг ўз «Мен»ини англай бошлаши бирмунча аввалроқ ёки кечроқ юзага келиши мумкин. 3 ёшли бола ўзини, ўз хоҳиш ва эҳтиёжларини қондириши мумкин бўлган манба деб билади ва бу унинг «Менга беринг», « Кўтаринг, «М

келадиган хусусиятлар ирода, лаёқат ва бошқа хусусиятлар уни шахс бўлиб шаклланишига тайёрлайди. Уч ёшгача бўлган болаларнинг психик ривожланишидаги асосий янги ўзгаришлар Ёш даврлари Билиши Ҳаракати Мулоқоти 3 ёш Нутқнинг шакл л аниши . Образли тафаккурнинг дастлабки нишоналари. Атроф муҳитдан ўзини ажратиши. Қатъийликни англаши Қўл предметл и ҳаракат - ларнинг ривожланганли - ги. Ў з хатти - ҳаракатларини иродавий бошқариш н инг к ў ринишлари Ўз-ўзини англашни юзага келиши. Дастлабки ахлоқий қоидаларни эгаллаши 2 ёш Фаол нутқни тушуниши ва ўзида юзага келиши Қўл ва оёқ функциялари - нинг аниқ белгиланиши Характер асосларини шаклланиши . 1 ёш Нутқни тушунишнинг дастлабки белгилари Мустақил ҳолда тик туриш ва юриш Нутқни қўллашнинг дастлабки белгилари 10 ойлик Боғлиқлик реакциясини юзага к

юзага келиши ёрдамида новербал мулоқоти 7 ойлик Ё рдам билан туриши 5 ойлик Ё рдам билан ўтириши 3 ойлик Кўриш қобилиятининг шаклланиши Ё н томонига ўгирилиши Онанинг жилмайишига жавоб қайтариши 2 ҳафта Онанинг товушини бошқа товушлардан фарқлаши 1 ҳафта Ҳаракатларни кузатиши 1.2. Илк болалик даврида шахс тараққиёти мавзусини ўқитишдаги инновациялардан фойдаланиш технологиялари. “Илк болалик даврида шахс тараққиёти мавзусини” мавзусини ўқитишда бугунги кунда ривожланган хорижий мамлакатларда қуйидаги инновациялар ва таълим технологиялари қўлланилмоқда.

И нтерактив ўқитиш технологиялари . 1) Икки кишилик . 2) Аралаш учлик. 3) Карусель. 4) Кичик гурухларда ишлаш. 5) Аквариум. 6) Тугалланмаган сўзлар. 7) Ақлий хужум. 8) Ечимлар дарахти. Инновацион технологиялар талабаларнинг фаол ҳаётий муносабатларини шакллантиришга қаратилган. Уларга ўқув жараёнидаги янги шаклдаги интреактив усуллар киради. Талабалар дарс жараёнида мавзуни ўзлаштириш учун доира шаклида ўтирадилар. Шахс тара ққиётини психологик тахлил қилишда инновациялар ва илғор тажрибалар қуйидагилардан иборат. Аудитoрия билaн ишлaшнинг хорижий тажрибавий ижтимoий-псиxoлoгик шaртлaри: 1. Педaгoгик мулoқoт жaрaёнидaги мaълумoтлaр aлмaшинуви ҳaқидa Мaълумки, ҳaр қaндaй педагогик жaрaённинг aсoсий мaқсaди — тaълим oлувчидa билим, мaлaкa вa кўникмaлaр ҳoсил қилишдир. Бу нaрсa мaълумoтлaр aл

тинглoвчилaргa еткaзиш вa ўз мaвкеини тaъкидлaш имкoнигa эгa бўлaди. Лекин aуди тoрия, яъни тинглoвчилaр унгa нисбaтaн aнчa пaссив мaвқейдa бўлaдилaр вa бу нaрсa мaълумoтнинг фaқaт кичик бир қисминигинa идрoк килиш вa эслaб кoлишигa сaбaб бўлaди. Шунинг учун ҳaм ўқитувчи бу кaмчиликнинг oлдини oлиш учун aудитoриями, фaoллaштиришнинг бoшқa йўллaрини қидиришгa мaжбур бўлaди. Диaлoг — ўқув мaвзуси ёки муaммoни гуруҳ шaрoитидa ўқитувчи билaн биргaликдa вa ҳaмкoрликдa муҳoкaмa қилиш йўлидир. Шунинг учун бу усул тинглoвчилaрни нaфaқaт фaoллaштирaди, бaлки aудитoриядa ижoдий муҳитнинг бўлиши вa фикрлaр aлмaшинувидaн ҳaр бир иштирoкчини мaнфaaтдoрлигини тaъминлaйди. Яъни, тинглoвчилaр ўқув жaрaёнининг oбъектидaн ўқув субъектигa aйлaнaдилaр. Диaлoг жaрaёнидa ўргaтувчи билaн ўқувчилaр ўртaсидa фикрл

бoшлaнгaн пaйтдa ўткaзилиши мaқсaдгa мувoфиқ эмaс, чунки пoлилoг учун ўқитувчи билaн ҳaмкoрликдa ишлaш тaжрибaсидaн тaшқaри ёшлaргa ўшa сoҳa юзасидaн мaълум билимлaр мaжмуи, ҳaмдa ҳaмкoрликдa ишлaш тaжрибaси зaрур. Диaлoг вa пoлилoг техникасини яxши эгaллaгaн муaллим мунoзaрa ёки бaҳсни сaмaрaли тaшкил этишгa лaёқaтли бўлaди. Шуни aлoxидa тaъкидлaш лoзимки, мунoзaрaни сaмaрaли тaшкил этиш қoбилияти ўз-ўзидaн шaкллaнмaйди, бунинг учун ўқитувчи умумaн мунoзaрa методикaлaрининг мoҳияти вa уни тaшкил этиш йўллaрини илмий-aмaлий жиҳатдaн билиши керак. 2. Фaoл ўқитиш методлaри вa улaрни тaшкил этиш: Бaҳснинг сaмaрaли бўлиши энг aввaлo бaҳслaшувчилaрнинг бир-бирлaригa нисбaтaн фaзoвий жoйлaшувлaригa боғлиқ Қуйидa келтирилгaн рaсмлaрдa тинглoвчи вa музoкaрaдa қaтнaшувчилaрнинг фaзoвий жoйлaшувлaри

Мунoзaрa aъзoлaри т ў рт-б е ш кишидaн бўлиб, aлoxидa стoллaр aтрoфидa ўтириб, ҳaр бир гуруҳ ўз қaрoрини чикaрaди. «Мунo зaрa» клублaри фaoлияти шу тaрздa тaшкил этилaди. Демак д a рс м o б a йнид a ўқитувчи м a взунинг характери в a у ш a клл a нтириш, л o зим бўлг a н билим, м a л a к a в a ф a зил a тл a рг a м o с т a рзд a мун o з a р a ш a р o итини т a нл a ши в a шунд a и кейинг и н a машғулотни б o шл a ши керак К ў риниб турибдики, a нъ a н a вий синфд a т a шкил этил a диг a н машғулотл a рнинг с a м a р a д o рлиги деярли йўқ, чунки ул a р o лдинги қ a т o рл a рд a ў тирг a н тингл o вчил a рнинг ф ao ллигини йун a лтирилг a н, қ o лг a нл a р «ўйинд a н т a шқ a ри» ҳ o л a тд a , бу н a рс a ул a рнинг д a рс м a змуниг a мун o с a б a тл a рид a бевосита a кс эт a ди. Кичик

«фикрл a рни ж a мл o вчил a р» — г е н е р a т o рл a р гуруҳи дейилади; иккинчиси — «т a нқидчил a р» в a учинчи гуруҳ— «фикрл a рни тезл a тувчил a р» — «к a т a лиз a т o рл a р» деб a т a л a ди. Ҳ a р бир a жр a лг a н гуруҳиниг ўзиг a xo с функсиял a ри б o р: «генераторл a р» ўзг a т a шл a г a н му a мм o ёки б a ҳс м a взуси б ў йич a ўзл a рид a ги б a рч a фикрл a рни ўрт a г a xo лис т a шл a йдил a р. Гуруҳ a ъз o л a рид a н бири — лидер — ул a рни ж a мл a б, фикрл a р иккиг a бўлинг a н т a қдирд a ҳ a м ул a рни умумл a штириб б a ён эт a ди. С ў нгр a ўйинг a «т a нқидчил a р» кириш a ди. Ул a рнинг в a зиф a си - эшитг a н фикрл a риг a т a нқидий мун o с a б a т билдириш, яъни т a нқидий нуқт a и н a з a рд a н ул a р ичид a ги «мер a гзни» в a «пуч a к» фикрл a рни с

ҳ o лд a , у ўзининг ф ao лияти бил a н б o шқ a л a р т a ш a ббусиг a с a лбий т a ъсир к ў рс a тиши в a б a ҳснинг йун a лишини б у зиб қ ў йиши мумкин. Шунинг учун к a тт a гуруҳл a р у ю штирил a диг a н мун o з a р a нниг м a взуси o лдинд a н т a нл a нг a н в a унг a б o шл o вчи м a ълум м a ън o д a т a йёр бўлиши ш a рт. “БББ” методини ўтказиш босқичлари. Ўқитувчи: Талабаларни янги мавзу билан таништиради; Мазкур мавзу бўйича билган билимларини ҳохлаган тушунча ва маълумотларини ёзма равишда баён этишлари талабалардан сўрайди; - Қуйидаги схема асосида ишлашларини таклиф этади; Биламан Билишни хоҳлайман Билиб олдим Учинчи, яъни билиб олдим бўлимини бўш қолдирилади; -Белгиланган вақт якунлангач талабалар ёзган фикр мулоҳазаларини ўқиб эшиттиради; -Уларни тинглаб, мавзунинг талаба

АҚЛИЙ ҲУЖУМ Ақлий ҳужум – бу, муаммоларни ечиш ва гуруҳдаги шахсларнинг ғоялар ишлаб чиқишига мÿлжалланган специфик жараёнлар тÿпламидир. Синфда, сессия давомида ақлий ҳужумни ишлатиш, бу, муаммоларни ечиш, ғоялар ишлаб чиқиш, рўйхат тузиш ва эҳтимолий савол ва жавобларни аниқлашдаги, аьло даражадаги қÿллаш ҳисобланади. Барча саволлар билан, барча фанлар юзасидан, ақлий ҳужум методини ишлатиб, кÿриб чиқиш мумкин. Ақлий ҳужумни, ҳам кичик болалар жамоасида, ҳам ёшлар жамоасида ÿтказилиши мумкин. Ақлий хужум, бу ИМУУнинг бир усулидир. Ақлий хужум жараёнини ÿтказишдаги қадамлар. Ўқитувчи сифатида, Сиз ақлий ҳужум сессиясида «фасилитатор» сифатида ҳаракат қиласиз. Ишчи жараён учун тÿғри тизимни яратиш керак, лекин назоратни меьёрдан ошириб юбормаслик керак. Бу жойда ақлий ҳужум жараёнини ÿтказ

чиқишга чорланг ва шу вақтнинг ÿзида барча ғоя ҳамда таклифларни ёзиб боринг. Доскага, шу босқич учун қуйидаги қоидаларни ёзиб қÿйинг: ТАНҚИД ҚИЛМАНГ ВА БАҲОЛАМАНГ (ҳеч бир иштирокчи, бошқалар фикрини муҳокама қилмаслиги, баҳо бериши ёки танқид қилиши мумкин эмас). НОТЎҒРИ ЖАВОБЛАР БЎЛМАЙДИ (миянгизга нима келса, шуни айтинг. Ғоя қанчалик ёввойи бÿлса, шунчалик яхши). ҒОЯЛАР СОНИНИНГ КЎП МИҚДОРИ ТАЛАБ ЭТИЛАДИ (ғоялар қанчалар кÿп бÿлса, шунчалик яхши. Узун, рÿйхатни қисқартириш осон, қисқасини пуфлаб шиширишдан кÿра) ЎЗГАРТИРИНГ, ЯХШИЛАНГ (бошқалар ғоясига қÿши ли нг, ÿзгартиринг, яхшиланг. Бошқа фикрни чÿзиш, қисқартириш, алмаштириш, жойини алмаштириш ва х.к… мумкинми?) ЎЗИНГИЗНИ БЎШ ҚЎЙИНГ, ЎЙНАНГ ВА РОҲАТЛАНИНГ (ақлий ҳ ужум сессиясини, ÿйин сифатида ÿтказилиши керак. Қачонки, у келса я

ÿчириш асосида рÿйхатни тозаланг. Бир неча энг яхши ечим ва ғояларни танлаб олишга уриниб кÿринг. Қÿллаш. Агарда, ақлий ҳ ужум сессиясида қÿллаш керак бÿлган, ғояни ишлаб чиқишга йÿналтирилган бÿлса (мисол учун, имтиҳон натижаларини яхшилаш йÿллари), бунда, уни йÿлга қÿйинг ва у ишлаётганига ишонч ҳосил қилинг. Натижаларни муҳокама қилиш учун яна озгина вақтингизни ажратинг. Кластер Кластерларга ажратиш – бу, педагогик метод бÿлиб, вариантлар кÿмагида фикрлашни ривожлантиради, ÿрганилаётган тушунча (ҳодиса, воқеа) тÿғрисида муносабат ва боғликликни ÿрнатиш қобилиятини, ÿқувчиларга у ёки бу мавзу юзасидан очиқ ва эркин фикрлашга кÿмаклашади. Кластерларга ажратиш, айрим тизимларини белгилаш билан ғоялар ўртасидаги боғликликни, фикрлашни рағбатлантиришни талаб этади. Бу, нотекис фикрлаш шакли

3. Тушунча ва ғоялар ў ртасидаги тўғри келадиган бо ғ ликликларни ў рнатинг 4. Ғоялар вариантларини қ анчасини си ғ дира олсангиз, шунчасини ёзинг, ғоялар поёнига етгунча ёки ажратилган ва қ т тугагунча. Кластерлар тузишда асосий қ оидалар: 1. Сизнинг, миянгизга нима фикр келса, шуни ёзинг. Ушбу фикрлар сифатини тўғрисида ў йламанг, факатгина ёзинг. 2. Орфографик хатолар ва ёзувни т ў хтатадиган бошқа асосларга диққатингизни чорламанг. 3. Белгиланган ва қ т поёнига етмагунча, ёзишни т ў хтатманг. Агарда ғоялар келиши т ў хтаб колса, Сизда янги ғоялар пайдо б ў ла бошлагунга қ адар ко ғ озга чизинг. 4. Мумкин қ адар, кўп бо ғ ланишлар к ў ришга ҳ аракат қ илинг. Ғоялар сонини, улар орасидаги бо ғ ликликларни чегаралаб қў йманг. 5. Қачон, Сиз биринчи марта кластер тузишни қўллаётган бўлсанги

Мақсадғоя концепция ғоя3. Ажратилган вақт тугагунча ёзувни тўхтатманг. Агарда ақлингизда ғоялар келиши бирдан тўхтаса, у ҳолда қоғозга расм чизинг, қачонки янги ғоялар пайдо бўлмагунча. 4. Кўпроқ алоқа бўлишлигига ҳаракат қилинг. Ғ оялар сони, улар оқими ва улар ўртасидаги ўзаро алоқадорликка чегараланманг. «Имкониятлар елпиғичи» ёки «ВЕЕР» усули «Имкониятлар елпиғичи» усулидан ҳам мураккаб муаммоларни ҳал қилишда , ҳам комплекс чора-тадбирларни режалаштиришда фойдаланиш мумкин. Мисол Фойдаланиш бўйича тавсиялар: 1. Сиз муаммони ёки мақсадни та ъ ри флашдан бошлайсиз ва таърифлашни максимал даражада аниқ қилишга ҳаракат қиласиз.

2. Кейин сиз муаммонинг пайдо бўлишининг ҳақиқий сабабини топиш учун қарама -қарши йўналишда борасиз. 3. Чора-тадбирларни режалаштиришда ҳам сиз вазифаларнинг камайишини қайд қилиб борган ҳолда қарама -қарши йўналишда борасиз. Шу йўл билан сиз оралиқдаги натижаларга ва умуман охирги мақсадга эришиш учун нималар олдин бўлиши зарурлигини аниқ белгилаб олишингиз мумкин. 4. Таҳлил жараёнида сиз фақат икки ёки уч шохларгина му ҳ им эканлигини аниқлайсиз . Графикани қайтадан тузиш олдингизда турган муаммони ҳ ал қилишга ёрдам берувчи яхши ғояларнинг изчил тизимига эга бўлишга имкон яратади. «Нима учун?» усули “Нима учун?” деб аталган усул бу бутун мулоҳазалар занжиридир, уларнинг мақсади эса муам м онинг бошланғич сабабини очишдир. Демак сиз очиқ-ойдин кўриниб турган муаммони таърифлашдан бошлай

Фойдаланиш бўйича тавсиялар. 1. Ҳар бир боғланишни излаш (жавобни «чунки») миянинг ўнг ярим палласининг ишини кўзда тутади, яъни биринчи миянгизга келган жавобларни ёзиб бориш керак. 2. Сиз қайси пиктограммалардан фойдаланишни: доирами ёки тўғрибурчакми ўзингиз танлашингиз керак. Ҳамма нарса қайси шакл ижод ва илҳом билан ассоциация орқали фикран боғланишига боғлиқдир. 3. Ижодий фикрлашни кучайтириш мақсадида сиз чизиқ шаклида бўлмаган схемадан фойдаланишингиз мумкин (юқоридаги мисол чизиқ шаклидаги схемани кўрсатади. Масалан, шунга ўхшаш схемани бурама чизиқ кўринишида кўрсатишингиз мумкин ( дастлабки ўринни варақнинг ўртасига жойлаштириш ёки тескарисига варақнинг четларига) ёки мулоҳазалар занжирини ўнгдан чапга қараб жойлаштириш мумкин.. 4. Стрелка фикрлашнинг йўналишини билдиради. Қайс

Фойдаланиш бўйича тавсияномалар Юқоридаги “қилтаноқга” муаммонинг таърифи ёзилади, пастки қилтаноққа эса ушбу муаммонинг мавжудлигини тасдиқловчи фактлар. Иш (тадқиқот) якка тартибда ёки гуруҳлар билан ўтказилиши мумкин. Муаммоларнинг ўзаро боғлиқлигини, уларнинг комплек характерини намойиш қилувчи тўлдирилган схемани тақдим қилиш муҳим босқич бўлади. Сиз кейинги ишларнинг боришини мустақил белгилашингиз мумкин – бу кейин бўладиган тадқиқотга чиқиш ёки таърифланган муаммоларни ҳал қилиш ҳаракатлари бўлиши мумкин. Иккита стратегия қўшилган жадвални келтирамиз . Қандай асосий м у аммони сиз ҳал қилишингиз керак ? Қандай муҳим маълумотга эгасиз ? (Маълумот манбаини кўрсатинг) Гуруҳдан қандай қўшимча маълумотлар олдингиз? Муаммони ҳал қилишнинг қандай уч усу лини биласиз ?

Боғлиқликларни излайсиз Сизнинг тафаккур харитангизда пайдо бÿлган фикрлар орасидаги боғлиқликни кÿрсатиш учун, чизиқларни, рангларни, кÿрсаткич белгиларни ёки барча белгиларни ишлатинг. Янги ахборотни тушунишингизда ёки иншо режасининг тузилиши ÿрнатишда, бу боғлиқликлар му ҳ им бÿлиши мумкин. Шахсий ра см ва чизмачилик асосида, харитани тузаётганингизда, Сиз фикрлар орасидаги боғликликни, визуал ва ма ъ нони англаш орқали кÿрасиз, улар, эслаб қолиш ва тушунишда кÿмаклашади. Фикрлаш ёки муҳаррирликни, чизиғи йÿқ коғозда, танафуссиз тез, чизинг Буларнинг барчаси нотекис чизиқли фикрлашни қÿллайди, тафаккурнинг ғоялар картографияси креатив (ижодий) фикрлаш ҳисобланади. Сизда, етарли вақт бÿлади, кечроқ ахборотни тузатишга, лекин бу босқичда ҳар бир имкониятни тафаккур харитасига киритиш мух

Катта жой қолдиринг Энг фойдали, тафаккур харитаси – бу, вақт ÿтиши жараёнида, уни ахборотлар билан тÿлдириб боришдир. Тафаккур харитасининг дастлабки чизмасини тайёрлаганингиздан сÿнг, Сиз қандайдир нарсаларни белгилаш, ахборот ёки имтиҳон топшириш вақтидаги ҳамда мавзуни ÿрганиш оралиғидаги саволлар билан тÿлдириб боришингиз мумкин бÿлади. Шунинг учун, катта жой қолдиришингиз тавсия этилади.

II-БОБ. ИЛК БОЛАЛИК ДАВРИДА ШАХС ШАКЛЛАНИШИНИНГ ИЖТИМИЙ ПСИХОЛОГИК БОСҚИЧЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШНИНГ МОДУЛ ИШЛАНМАСИ 2.1. Ёш ва педагогик психология фанининг ишчи ўқув дастури (Силлабус). ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМИ ВАЗИРЛИГИ БУХОРО ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ 5 110900 – Педагогика ва психология б акалавриат таълим йўналишлари талабалари учун “ Ёш ва педагогик психология ” фанидан СИЛЛАБУС Тошкент – 2015

5 110900 – Педагогика ва психология б акалавриат таълим йўналишлари талабалари учун “Ёш ва педагогик психология” фанидан Силлабус Бухоро давлат университети 1.Жумаев Нодир Зайниддинович – Бухоро давлат университети Психология кафедраси ўқитувчиси Боғланиш учун телефон: +99890-637-18-57 Электрон почта: nodir.zhumaev@mail.ru 3. Ўтказилиш жойи ва вақти: 2 семестр дарс жадвалига асосан. 4. Ўқув фанининг бошқа фанлар билан ўзаро боғлиқлиги: Ёш ва педагогик психология курси умумий психология, тиббиёт психологияси, психодиагностика, девиант хулқ-атвор психологияси, социал психологик тренинг, маънавият асослари, ижтимоий психология, фалсафа, педагогика, каби фанлар муаммолари доираси билан узвий алоқадорликка эга. 5. Ўқув фанининг тавсифи: 5.1.Ўқув фанининг йўналтирилганлиги. Ёш ва педагогик психо

доир билим ва кўникмаларни қўлга киритишдан иборатдир. Шунинг учун шахс камолоти унда рўй берадиган психологик физиологик жисмоний ўзгаришларни билиш муҳим саналади. 5.2.Мақсади: Фаннинг асосий мақсади ёш даврларнинг асосий хусусиятлари ривождланишининг ёш босқичлари таълим-тарбия ва ўқитувчи психологияси бўйича назарий ва амалий билимлар билан қуроллантиришдир. 5.3.Вазифалари: талабаларга ёш ва педагогик психологик фани доирасида назарий ва амалий билимларни қўлга киритиш ҳамда ривожланишнинг ёш босқичларида учрайдиган ўзгаришлар юзасидан маълумотлар бериш орқали таълим-тарбия жараёнининг тўғри ташкил қилишнинг психологик механизмлари билан таништиришдир. 5.4.Ўқув фанининг мазмуни: Ёш ва педагогик психология фанининг предмети ва мақсади Ёш психологияси фанининг предмети мақсад ва вазифала

комплекси гўдаклик даврининг психологик хусусиятлари. Гўдак ва мулоқот, гўдаклик даврида нутқнинг вужудга келиши, когнитив ва перцептив жараёнларни ривожланиши учун шарт –шароитлар. Илк болалик даври Илк болалик даврида физиологик ва жисмоний ривожланиш, ҳаракат малакалари, когнитив ва нутқнинг ривожланиши. Бола тафаккурида эгоцентиризмнинг юзага келиши предметли ҳаракат фаолиятларини ривожланиши. Илк болалик даврида нутқнинг ўсиши. Ақлий ривожланиш, предметли фаолият илк болалик даврида етакчи фаолият сифатида. Илк болалик даврида ўз-ўзини англаш. Мактабгача тарбия ёш даври Мактабгача тарбия ёшдаги болалар ўсишининг умумий шарт- шароитлари. Ўйин боғча ёшида етакчи фаолият сифатида. Ўйин фаолияти назариялари. Боғча ёшида меҳнат фаолиятининг хусусиятлари боғча ёши даврида ўқув фаолияти боғч

ўқувчилар ақлий фаолиятини бошқариш муаммоси. Кичик мактаб ёшида мулоқот масаласи ва ўзлаштирмаслик сабаблари. Ўсмирлик даври Ўсмирлик даврининг психологик хусусиятлар.Ўсмирлик даврида инқироз ва психик ўсишини харакатга келтирувчи кучлар. Ўсмирлик даврига доир назариялар. Ўсмирлик даври биологик ривожланиши.Акслерация назариялари. Ўсмирлик даври шахс хусусиятлари ва ахлоқий тушунчаларни шаклланиши Ўсмирлик даврида билиш жараёнларини ривожланиши. Ўсмирлик даврида ўз -ўзини англаш ва ўз-ўзини баҳолаш. Ўсмирлик даврида дўстлик ҳисларини ва жамоатчилик фаолияти. Ўсмирлик даврида ўқув фаолияти хусусиятлари. Тарбияси оғир ўсмирлар. Ўспиринлик даври Ўспиринлик даврининг психологик хусусиятлари. Ўспириннинг психик ўсишини харакатга келтирувчи кучлар ва шахсининг камол топиши.Ўспиринлик даври маьн

босқичи психологик хусусиятлар. Ёшлик даврига доир тадқиқотлар. Етуклик даврига доир психологик тадқиқотлар. Етуклик даври ва ақлий фаолият.Психологик тадқиқотларда етуклик даври ижодий фаолият.Етуклик даврининг иккинчи босқич хусусиятлари.Иккинчи босқичда шахс ўз имкониятларини баҳолаш. Етуклик даври иккинчи босқичга доир тадқиқотлар. Етуклик даври ва ижодий фаолият. Психогерантология Психогерантология ҳақида тушунча. Психогерантологиянинг ривожланиш босқичлари. Психогерантологиянинг асосий тушунчалари. Психогерантологияга доир тадқиқотлар. Психогерантологияда психологик хусусиятларни ўрганишга доир методлар. Биологик кексайиш. Кексайиш даври нерв системаси хусусиятлари. Кексайиш даври шахс хусусиятлари.Кексайиш даври биологик ўзгаришлар. Кексайиш даврига доир тадқиқотлар.Кексайиш даврида

Бола тараққиёти ҳақида тушунча. Бола тараққиёти тўғрисидаги назариялар. Психик ривожланишини харакатга келтирувчи кучлар. Бола тараққиётини таъминловчи омиллар Таълим психологияси Таьлим психологиясининг моҳияти. Ўқишнинг моҳияти ва қонуниятлари. Н.Д.Левитов бўйича ўзлаштиришнинг психологик компонентлари. Таьлим жараёнини бошқариш муаммоси. Дастурлаштирилган таьлим. Ўқиш ва ақлий ривожланиш. Таьлим интенсивлаштириш. Таьлимни индивидуалаштириш. Тарбия психологияси Тарбия психологиясининг моҳияти. Тарбиявий иш методлари ва шакллари. Жамоа ва унинг тарбиявий таьсири. Тарбияда индивидуал ёндашишнинг психологик асослари Ўқитувчи психологияси Ҳозирги замон ўқитувчиларига қўйиладиган талаблар. Шарқ мутафаккирларини ўқитувчи касби тўғрисида. Ўқитувчи касбига хос хислатлар. Педагогик қобилиятлар. Д

ҳ олати. Мустақил таълим-2 12-16 та слайд 4. Инсон индивидуаллигининг турли психологик мактабларда ўрганилиши. Маъруза-2 Семинар-4 Мустақил таълим-4 Инсон индивидуаллигининг турли психологик мактабларда ўрганилиши бўйича 15 бетлик реферат тайёрлаш 5. Г ў даклик ва илк болалик даври психологияси . Маъруза-2 Семинар-4 Мустақил таълим-4 Мавзу бўйича 12 бетлик ижодий иш тайёрлаш 6. Кичик мактаб ёшида болалар психологияси. Кичик мактаб ёшида мактаб билан боғлиқ хавотирланишни ўрганиш. Маъруза-2 Семинар-4 Мустақил таълим-4 Мавзу бўйича Реферат 15 бет. 7. Ўсмирлик даврида характер акцентуацияси, хавотирланиш, мотивацион доирани ўрганиш. Тарбияси қийин ўсмирлар. Маъруза-2 Семинар-2 Мустақил таълим-4 Ўсмирлик даврида характер акцентуацияси, хавотирланиш, мотивацион доирани ўрганиш методлариниқўллаш

таълим-4 13 Таълим жараёнида ўқитувчи ва ўқувчи шахсини ўрганиш Маъруза-2 Семинар-4 Мустақил таълим-4 Таълим жараёнида ўқитувчи ва ўқувчи шахсини ўрганиш мавзуси бўйича адабиётлар билан танишиш ва шу асосда ролли ўйин тайёрлаш 6. Асосий ва қўшимча адабиётлар рўйхати: 6.1. Раҳбарий адабиётлар: 1. Каримов И.А. Асарлар тўплами. 1-2 2 жилдлар. – Тошкент: Ўзбекистон, 1996-2013. 2. Каримов И.А. Инсон, унинг ҳуқуқ ва эркинликлари – олий қадрият. Т. 14., -Тошкент: Ўзбекистон, 2006. 3. Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент: Маънавият, 2008. 4. Каримов И.А. “Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш – энг олий саодатдир”. Т.: “O‘zbekiston”, НМИУ, 2015 . 5. Каримов И.А. Бизнинг йўлимиз – демoкрaтик ислoҳoтлaрни чуқурлaштириш вa мoдернизaция жaрaёнлaрини изчил дaвoм

5. Давлетшин М.Г. ва бошқалар «Ёш даврлари ва педагогик психология» Т.: ТДПУ 2004 йил 6. Реан А.А., Бордовская Н., Розум С. «Психология и педагогика» СПб.: Питер 2007 7. Нишонова З.Т, Алимова Г.Қ. “Болалар психологияси ва ўқитиш методикаси” Т., 2006 йил 6.3. Қўшимча адабиётлар: 1. Ғ озиев Э Онтогенез психологияси. Т 2010 2. Детская практическая психология под ред. Т.Д Марцинковской.-М., “Изд- во” 2000.-255с 3. Петерс В.А. «Педагогическая психология (в вопросах и ответах)» М.: 2000 4. Хрестоматия «Психология зрелости» М.: Самара 2003 5. Ибрагимова Х.И. ва бошқалар “Педагогик психология” Т., 2009 йил 6.4. Электрон таълим ресурслари: 1. http: www.Iib.psixology.msu.ru 2. http: www.Iib.psixology.ru 3. http: www.Iib.psixology.rin.ru 4. http: www.Iib.psixology.narod.ru 5. http: www. ziyonet.uz .

даражасини аниқлаш ва баҳолаш усули. Оралиқ назоратлар тест ва коллоквиум шаклида ўтказилади. Якуний назорат - семестр якунида муайян фан бўйича назарий билим ва амалий кўникмаларни талабалар томонидан ўзлаштириш даражасини баҳолаш усули. Якуний назорат ёзма шаклда ўтказилади . Талабалар билими 100 балли тизим бўйича баҳоланади. Бундан: 30 балл жорий назорат, 40 балл оралиқ назорат ва 30 балл якуний назорат ёзма шаклга кўра тўпланади. Баҳолаш мезонлари Балл Баҳо Талабанинг билим даражаси 86-100 Аъло Берилган саволга тўлиқ ва аниқ жавоб бера олса, ҳар бир айтилган фикрни замонавий психология фани нуқтаи назаридан таҳлил қилиб берса. Савол мазмунидан келиб чиқувчи психологик-педагогик билимларга эга эканлигини яққол намоён қила олса, этнопсихологияни ўрганишдаги ўзига хос хусу- сиятлари; мил

0-55 қониқар- сиз Берилган савол талабига мос жавоб ёки билимга эга бўлмаса, ўз фикрларини илмий психологик тушунчалар сифатида ифодалай олмаса; фан моҳиятига кирмаган ҳолда умумий, саёз гаплар билан ўз фикрини баён этишга ҳаракат қилса, савол мазмунидан келиб чиқувчи этнопсихологик соҳадаги билим ва илмий тушунчалар ҳақида етарли тасаввурга эга бўлмаса “ қониқарсиз” баҳо қўйилади. Фан бўйича талабалар билимларини рейтинг тизими асосида баҳолаш мезонлари 2015-2016-ўқув йили VII-VIII жараён Ўқув соатлари бўйича баллар тақсимоти Т/р Рейтинг назорати Назорат шакли Назоратни ташкил қилиш Эслатма 1 1-ЖН конспект ёзиш ва баёни 3 та савол 3,3,4 баллдан 10 балл Ишчи фан дастурнинг 1-10-амалий машғулот- лари мавзулари юзасидан тузилган 2 2-ЖН конспект ёзиш ва баёни 3 та савол 3,3,4 баллдан 10 балл

баллдан 30 балл маъруза, амалий, мустақил таълим мавзулари асосида тузилган. Жами 100 балл ЁШ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ ФАНИДАН БАҲОЛАШ МЕЗОНИ. I. ЖОРИЙ НАЗОРАТ БЎЙИЧА БАЛЛАР ТАҚСИМОТИ Жорий назорат 3 марта ўтказилиб, 10 баллдан жами 30 балл билан баҳоланади: Семинарларда қатнашиб саволларга тўлиқ жавоб берган талаба 10 баллгача, агар 2 та саволга жавоб берса 7 баллгача, 1 та саволга жавоб берса, 6 баллгача, агар талаба берилган мавзу бўйича конспекти бўлмаса ҳамда берилган саволларга умуман жавоб қайтара олмаса 0-5 балл билан баҳоланади. (ҳар бир жорий назорат учун 0-10 балл ажратилган бўлиб, берилган 3 та саволнинг ҳар бирига берган жавобига қараб (1-2-саволнинг ҳар бирига 0-3 балл, 3-саволга 4 балл доирасида) баллар тўпланади.) II. ОРАЛИҚ НАЗОРАТ ЁЗМА ШАКЛИДА 2 МАРТА ЎТКАЗИЛАДИ ВА 20 БАЛЛ

-Агар саволларга етарли жавоб ва асосли фактлар мавжуд бўлмаса, ёки хатоликка йўл қўйса, етарли хулосага кела олмаса 0-11,1 баллгача баҳоланади. (0-55%) 2.2. Оралиқ назоратнинг 1-саволига берилган жавоб учун 0-6 баллгача, 2- саволига берилган жавоб учун 0-7 баллгача, 3-саволга жавоб учун 0-7 баллгача баҳоланади. - Aгар талаба (1 савол бўйича, яъни 6 балл доирасида) тўлиқ, аниқ ҳамда ижодий фикрлари билан ёндошган бўлса 5,16-6 баллгача баҳоланади. (86-100%) - Aгар саволнинг моҳияти умумий очилган, асосий фактлар тўғри баён қилинган бўлса 4,26-5,15 - баллгача баҳоланади. (71-85%) - Aгар саволга умумий жавоб берилган, аммо айрим фактлар тўлиқ ёритилмаган бўлса 3,36-4,25 - баллгача баҳоланади. (56-70%) - Агар саволга етарли жавоб ва асосли фактлар мавжуд бўлмаса, ёки хатоликка йўл қўйса, етарл

Ёзма баҳолаш ўтказилганда 3 та савол бўлиб: - Aгар талаба барча саволларга тўлиқ, аниқ ҳамда ижодий фикрлари билан ёндошган бўлса 26-30 баллгача баҳоланади. (86-100%) - Aгар саволларнинг моҳияти умумий очилган, асосий фактлар тўғри баён қилинган бўлса 21,3-25,9 - баллгача баҳоланади.(71-85%) - Aгар саволларга умумий жавоб берилган, аммо айрим фактлар тўлиқ ёритилмаган бўлса 16,5-21,2 баллгача баҳоланади. (55-70%) - Агар саволларга етрали жавоб ва асосли фактлар мавжуд бўлмаса, ёки хатоликка йўл қўйса, етарли хулосага кела олмаса 0-21 баллгача баҳоланади. (0-54%) 3.2. Ёзма ишнинг ҳар бир саволи бўйича талаба ёзган жавоблар қуйидаги тартибда баҳоланади: -Aгар талаба берилган ҳар бир саволга тўлиқ, аниқ ҳамда ижодий фикрлари билан ёндошган бўлса 8,6-10 баллгача баҳоланади. (86-100%) - Aгар са

матн янгилилиги Максимал баҳо – 20 балл мустақиллилиги, муаммо таҳлили учун танланган янги жиҳатлар шакллантирилиши; - муаллиф мавқеи мавжудлиги, мулоҳаза юритишдаги мустақиллиги 1.2. Муаммо моҳияти очиб берилиши даражаси Максимал баҳо – 30 балл - реферат режасининг мавзуга мослиги; - мавзу мазмунининг реферат мавзуси ва режасига мос келиши; - муаммо асосий тушунчаларининг тўлиқлиги ва очиб берилиши доираси; - материаллар билан ишлаш услуб ва усуллари асосланганлиги; - адабиёт билан ишлаш маҳорати, материаларни тизимлаш ва тартиблаштириш; - қараб чиқилаётган масала бўйича ҳар хил қарашларни умумлаштириш, солиштириш бўйича кўникма, асосий мулоҳаза ва хулосаларни далиллаш 1.3. Манбаларни танлашни асосланганлиги Максимал баҳо – 20 балл - муаммо бўйича адабий манбаларни доираси, ул

бўлмаслиги; - адабий тарз Пировардида реферат 100-балли тизимда баҳоланади ва 5-балли билимни баҳолаш қуйидагича амалга оширилади: 86-100 балл – «аъло» 70-85 балл – «яхши» 51-69 балл – «ўрта» 51 баллдан паст – «қониқарсиз» Дастурда кўзда тутилган материалдаги билимни кундалик баҳолашда баллар ҳисобга олинади. (талабаларга кўрсатмалар тарзида) 1. Ўқитувчи билан маслаҳатлашиб, реферат мавзусини танланг. 2. Танланган мавзу бўйича библиография тузинг. 3. Танланган иш юзасидан тадқиқот иши олиб боринг. У бўйича режа ёки конспект кўринишида ёзувни амалга оширинг – ўзингиз учун мақбул вариантдаги ишчи ёзувни танланг. 4. Танлаб олинган материаллардан фойдаланиб, барча талабларга биноан реферат ёзинг. 8. Ўқув фанининг талаблари: “Ёш ва педагогик психология” ўқув фанини ўзлаштириш жараёнида амалга о

-талаба шахс камолоти таълим-тарбия ишларини тўғри ташкил қилишда шахсни ривожланиши борсидаги амалий билимларни эгаллаш малакаларига эга бўлиши керак . 2.2. Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий психологик босқичлари . Режа 1. Гўдаклик даврида психик ривожланиш. 2. Илк болалик даврида психик тараққиёт. 3. 1-3 ёшли болаларнинг ақлий ривожланиши. 4. Илк болалик даврида шахснинг ривожланиши. 3.1. Гўдаклик даврида психик ривожланиш Гўдаклик даври боланинг тугилганидан бир ёшларигача бўлган даврни ўз ичига олиб, бу даврда бола ташқи муҳитга мослашиши учун маълум даражада етилган нерв тизими билан тугилади. Гўдаклик даври инсон ҳаётидаги органик эҳтиёжларни (кислородга, овқатга, иссиқ ёки совуққа) қондиришга нисбатан йўналтирилган хаттиҳаракатларнинг тугма, инстинктив шакллари соф ҳо

тўғри келади, нерв ҳужайраларнинг сони эса худди катталарники каби бўлиб, лекин улар етарли даражада ривожланмаган бўлади. Илк гўдаклик даври - бу боланинг ҳимоясиз, кам ҳаракат, ҳаракат ҳолатидан жуда жадал равишда ривожланадиган, қувноқ болага айланиш давридир. У қисқа вақт ичида катгалар бйлан муносабат' ўрнатади, предметларни ушлашга ва улардан фойдаланишга ўрганади. У атроф оламдаги нарсаларни кузатади, предметларни қўлж билан ушлаб, уларни қандайлигини билишга интилади, товушларга эътибор беради ва предметлар ёрдамида шу товушларни ўзи яратишха ҳаракат қилади. У ўз онаси ва бошқа яқинлари билан эмоционал муносабатга киришади. Гўдак ёшидаги бола ҳам жисмонан, ҳам психик, ҳам ижтимоий жиҳатдан жуда тез ривожланади. Жуда қисқа " вақт ичида атрофидаги ҳодисаларга жуда кам реакция

ривожланишига замин бўлади. Икки ойлик давридан бошлаб болада оддий рангларни ажратиш, 3-4 ойлигидан бошлаб, эса предметларнинг шаклини ажратиш лаёқати юзага кела бошлайди, Гўдак бола 2 ойлик вақтидан бошлаб, ўз онасининг юзини ва овозини ўзгаларникидан ажрата бошлайди. 2-3 ойликдан бошлаб эса, онасининг табассўми ва кулгусига табассум ва турли ҳаракатлар билан жавоб қайтаради. 3-4 ойлигидан бошлаб, болалар яқинларига ўз ҳаракатлари билан кўриш, эшитиш ёки гапиришни хоҳлаётганлигини кўрсатадилар. 8 ойлигидан бошлаб эса, бола ўзгача муҳит ва бегоналар қўлига тушса, ўз хавотирини йиғиси орқали намоён этади. Бу хавотир 14-18 ойлигида аста-секинлик билан камая бошлайди. 2-3 ойлик болаларда юзага қеладиган нарсаларни ушлай олиш ҳаракатларининг шаклланиши уларда предметларнинг шакли ва ҳажмини и

мулоҳазани билдирадилар. Бу ёшдан бошлаб, болалар предметларни урганиш оламига қадам қўядилар. У энди катталар билан нутқ орқали муомала- муносабатда бўла олади ва содда ахлоқ қоидаларига амал қила бошладилар. Катталар билан бўладиган мулоқоти туфайли бола атроф ҳаёт ҳақида кўпроқ маълумот олади. Нутқ - бу ёшларда нафақат мулоқот, балки бола тафаккурининг ривожланиши ва ўзиниўзи, шунингдек, билиш жараёнларини бошқариш воситаси бўлиб ҳам хизмат қилади. Илк давридаги болаларнинг етакчи фаолият тури - предметларни ўрганиш ҳисобланади. Гўдаклик давридаги болаларга нисбатан, илк болалик давридаги болалар атроф муҳитдаги нарса ва ҳодисаларга нисбатан кўпроқ қизиқиш билан қарайдилар. Агар, гўдак бола қўлига ушлаган нарсани оддий ҳаракатлар билан кузатса, 2-3 ёшдаги бола шу предмет қисмларини диққ

Шуни алоҳида кўрсатиш жоизки, 1,6 - 3 ёшлар нутқнинг ривожланиши учун сензитив давр ҳисобланади. Бу давр ақлий ривожланишнинг асосини, идрок ва тафаккур ҳаракатларининг янга кўринишларини ташкил этади. 1 ёшли бола предметларни изчил, системали равишда кўриб чиқа олмайди. У асосан предметнинг қандайдир бир кўзга ташланиб турадиган белгисига ўз эътиборини қаратади ва предметларни шу белгиларига кўра танийди. Кейинчалик янги идрок ҳаракатларининг эгалланиши боланинг предметли ҳаракатларини бажаришдан кўз билан чамалаб, ҳаракат қилишига ўтишда намоён бўлади, энди у предметнинг бўлакларини ушлаб кўрмасдан, балки чамалаб идрок эта олади. 2,5-3 ёшли бола катталарнинг кўрсатган намунаси, ранги, шакли ва катталигига кўра, айнан шундай предметларни чамалаб, идрок этган қолда тўгри топа олади, Болала

Илк болалик даврининг бошларита келиб, болада биринчи тафаккур операциялари юзага келади. Буни бола бирор дредметни олишга ҳаракат қила олганидан сўнг, уни синчиклаб ўрганишида кўришимиз мумкин. Уларнинг тафаккурлари, асосан, кўргазмали ҳаракатли бўлиб, у атроф оламдаги турли боглиқликларни ўрганишга хизмат қилади. ўзидан узоқроқ турган коптокни бирон-бир узунроқ нарса билан итариб юбориш мумкинлигини кўрган бола, энди мустақил равишда диван тагига кириб кетган коптокни таёқча ёрдамида олиш мумкинлигини тафаккур эта олади. Бу даврдаги болалар тафаккурида умумлаштириш катта ўрин тугади. Умумлаштиришда нутқ муҳим аҳамият касб этади. Масалан, соат дейилиши билан бола қул соатини ёки девордаги осма соатни ҳам тўшуниши мумкин. Лекин, улар турлича булганлиги боис, уларда умумийликни топиш бола у

натижасида улар эртак ва шеър ва ҳикояларни эслаб қоладилар, лекин бундай эслаб қолиш боланинг умумий ақлий ривожланиишдан ҳам, хотирасининг индивидуал хусусиятидан ҳам далолат бермайди. Бу илк болалик давридаги болаларнинг барчасига хос бўлган нерв системасининг умумий эгилувчанлиги натижасидир. ўзи ва атроф ҳаёти ҳақидаги воқеа ва ҳодисаларда кетма-кетлик борлиги учун ҳам уларни ҳали тўлиқ равишда хотирасида сақлаб қола олмайди. 4. Илк болалик даврида болалар шахсининг ривожланиши Бў даврдаги болалар асосан ўз хатти-ҳаракатларини ўйлаб ўтирмайдилар чунки хатти-ҳаракатлар уларнинг хоҳиш ва ҳиссиётлари асосида бўлади. Бу ёшдаги болаларнинг хаттиҳаракатлари жуда ўзгарувчан бўлади. Масалан, боланинг йиғлаши ҳамда йигидан тўхташи жуда тез ўзгаради. Илк даврда болада ўз яқинларига: онаси, отас

Уч ёшли болалар ўзларини ўзгалар билан таққослай бошлайдилар, бунинг натижасида болаларда ўз-ўзини баҳолаш вужудга келади. Шу даврдан бошлаб болаларда мустақил бўлиш эҳтиёжи юзага келади ва бу уларнинг сўзим қиламат қабилидаги сўзларида намоён бўлади. 3 ёшдаги кризис: 3 ёшга келиб бола ўзини катталар билан таққослай бошлайди ва катталар қилиши мумкин бўлган (ҳуқуқи бўлган), улар бажара оладиган ҳаракатларни бажаришга интилади. ч-Мен катта бўлсам машина ҳайдайман», «Мен сизга катта торт олиб келаман», «Менииг юзта қўгирчогим бўлади» каби хоҳишларини ўз тили билан ифодалайди ва у келаси замонда гапирса ҳам ўзининг барча хоҳишларини шу бугун амалга оширишга ҳаракат қилади. Кўпинча бундай хислат қатьийлик ва қайсарлик билан намоён бўлади. Бу қайсарлик асосан катталарга билдирилган салбий хатти

ажратиши. Қатъийликни англаши 2 ёш Фаол нутқни тушуниши ва ўзида юзага келиши Қўл ва оёқ функциялари - нинг аниқ белгиланиши Характер асосларини шаклланиши . 1 ёш Нутқни тушунишнинг дастлабки белгилари Мустақил ҳолда тик туриш ва юриш Нутқни қуллашнинг дастлабки белгилари 10 ойлик Боглиқлик реакциясини юзага келиши, бегона муҳит ва бегоналар ора - сида хавотирлик 8 ойлик Сенсамотор интеллектнинг юзага келиши Таяниб юриши Жест, мимика ва панто мимика ёрдамида новербал мулоқоти 7 ойлик Ё рдам билан туриши 5 ойлик Ё рдам билан ўтириши 3 ойлик Куриш қобилиятининг шаклланиши Ё н томонига ўгирилиши Онанинг жилмайишига жавоб қайтариши 2 ҳафта Онанинг товушини бошқа товушлардан фарқлаши 1 ҳафта Ҳаракатларни кузатиши Такрорлаш ва муҳокама қилиш учун саволлар.

1. Гўдаклик даври, унинг туғма хусусиятлари ва ривожланишининг ўзига хос хусусиятлари. 2. Илк болалик давридаги мулоқотнинг психик жиҳатлари. 3. Илк болалик давридаги асосий фаолият тури. 4. Ёшдаги кризис: унинг сабаблари ва намоён бўлиши. 5. Илк болалик даврида шахс шаклланишининг психологик асослари 2.3. мавзу юзасидан таълим технологиялари КЕЙСЛАР Вазиятли масалалар! Муаммони таҳлил қилиш ва ечиш жадвали Муаммони тасдиқловчи далиллари Муаммони келиб чиқиш сабаблари Муаллиф томонидан таклиф қилинган ечим Гуруҳ ечими

ВАЗИЯТЛИ МАСАЛАЛАР 1-МАСАЛА Агар ота-оналар ўз фарзандларига бирон нарса ваъда қилгудек бўлсалар, албатта ўз ваъдаларини бажаришлари шарт эканлиги тўғрисида ҳамма ёқда ёзишади. Менинг онам эса бошқача йўл тутади. У менга қо`ғирчоқ сотиб олиш учун пул берди. Мен ундан: «Менга копток ҳам олиш учун яна озгина пул бермайсизми? — деб сўрадим. Онам рози бўлди, лекин эртасига менга бундай деб мурожаат қилди: «Умида, менга пулни қайтариб бер. Сен ҳозир копток сотиб олишинг шарт эмас». Мен пулни қайтариб бердим, аммо шунақа хафа бўлдимки, ҳатто ҳўнграб йиғлаб юбордим. Буни кўриб онамнинг ҳам жахли чиқиб кетди ва менга қараб: «Мен сенда виждон бор деб ўйлаган эдим! Сен виждонсиз экансан», — дедида пулни стол устига ташлаб чиқиб кетди.

Лекин мен бу пулга қўлимни ҳам теккизмадим. Дугонам мени огохлантириб қўйди: «Онанг бу пулни қайтариб олади», деди. Лекин онам бундай қила олмаслигини билар ва бунга қаттиқ ишонар эдим. Лекин маълум бўлишича, онам ҳар нарсага қодир экан, мен адашган эканман. Модомики, сен берган ваъдангни устидан чиқа олмас экансан, яхшиси ваъда бермай қўя қол. Айтингчи, бизнинг қайси биримиз ҳақмиз? Кейс юзасидан топшириқлар: 1. Мазкур вазиятда Умида билан унинг онаси ўртасидаги муносабатларга баҳо беринг? 2.Сиз мактуб муаллифига қандай жавоб қайтарган бўлардингиз? Вазият тури Вазиятнинг келиб чиқиш сабаблари Мазкур вазиятда сиз қандай қарор қабул қиласиз 2 -МАСАЛА Бола — мактабгача ёшдагиларнинг каттаси. Унинг хулқ-атворида қуйидаги омиллар сезилади. Масалан, унинг овқат егиси келади, лекин овқат берсанг

Мабодо, онаси отланиб бирор жойга бориб келмоқчи бўлса, у албатта эргашади. Онаси: «қани отлана қол, бирга кетамиз» — деган заҳоти бола унга қараб: «Бормайман» — дейди. Агар шундан кейин онаси кўча эшикка қараб юра бошласа, бола унинг орқасидан: «Мен ҳам бораман», — деб қичқиради, она орқасига қайтган заҳоти, бола яна боришдан воз кечади. Бундай манзара бир неча марта такрорланиши мумкин ва ҳар сафар бола албатта йиғлай бошлайди. Кейс юзасидан топшириқлар : 1. Мактабгача тарбия ёшидаги бу боланинг хулқ-атворида қандай салбий ирода сифатлари намоён бўлади? 2. Бундай болалар билан олиб бориладиган тарбиявий ишларни қандай ташкил этиш керак? Вазият тури Вазиятнинг келиб чиқиш сабаблари Мазкур вазиятда сиз қандай қарор қабул қиласиз 3-МАСАЛА Гуруҳга бураб юргизиладиган янги ўйинчоқ— кучукча ке

Гуруҳга врач кириб келди ва болалар билан кучукчанинг қаери лат еганини текшира бошлади. Акмалнинг ёмон иш қилганини сўзлаб берди. Бола дарҳол ўзгарди ва йиғлаб юборди: «Мен бундай бўлишини хохламаган эдим. Мен энди бундай қилмайман. Мен бундай қилишни хохламагандим, эшитаяпсизми?!» Тарбиячи Акмалга кучукчани силаб қўйишни таклиф қилди, у рози бўлди ва шу заҳоти йиғидан овуниб қолди. Кейс юзасидан топшириқлар: 1. Акмалнинг хулқ-атворида, ҳис-туйғулар кечишининг қандай ўзига хос хусусиятлари намоён бўлди? 3. Уни қайси темпераментга киритиш мумкин? Вазият тури Вазиятнинг келиб чиқиш сабаблари Мазкур вазиятда сиз қандай қарор қабул қиласиз 4 -МАСАЛА Одил киришимли, ҳаракатчан бола. Аппликатсия йўли билан ясаган гулларни кўриб, уларга баҳо бериш вақтида тарбиячи Одилдан сўради: Одил, сенга ҳам

новдаларни қандай нозик қилиб ишладим! Мусиқа машғулотида Ватан хақида қўшиқ айтишарди. Одил қўшиқ сўзларини ҳаммадан кўра қаттиқроқ айтарди. Нигора деган қиз танбеҳ берганида, у шундай жавоб қайтарди: «Бу қўшиқни секин айтиб бўлмайди, чунки у Ватан ҳақида. И. В. бизга сўзларни аниқ тушунарли қилиб айтиш кераклигини айтган эди ва мен шундай аниқ айтдим. Тарбиячи унга савол берди: «Хўш айт-чи, сен айтаетган қўшиқ мусиқа оҳангига мос келаяпти, деб ўйлайсанми? Менинг назаримда сен ўзингча ашула айтаётганга ўхшайсан. Мусиқа эса ўзича чалинаётгандай». Одил жавоб берди: «Мен мусиқа оҳангига мос ашула айтаяпман». Кейс юзасидан топшириқлар: 1. Мактабгача ёшдаги бола ўз-ўзига баҳо беришнинг шаклланиб келаётган қандай ўзига хос хусусиятларини таъкидлаб ўтиш мумкин? 2. Темпераментнинг қайси турига ма

2.4. Назорат топшириқлари (ЖН, ОН, ЯНлар бўйича саволлар ва тестлар). Педагогик психологияси фанининг предмети. Педагогик психологияни ривожланиши хозирги холати. Педагогик психология тарихи ва психологларни фикри. Педагогик психология фанинг ҳозирги ҳолати. Педагогик психология фанинг бошқа фанлар билан алоқадорлиги. Психик тараққиёт ва таълим. Психика, биогенетик, социогенетик, психогенетик ёндашувлар. Мактабгача ёшдаги болалар психикаси ва психологик хусусиятлари. Таьлим ва таьлимнинг замонавий усуллари. Таълим психологияси. Таьлим тушунчаси, моҳияти ва унинг бошқариш муаммолари. Таьлим олим бўйича Шарқ ва Ғарб мутафаккирларини қарашлари. Таьлимда янги педагогик технологиялардан фойдаланиш. Тарбия психологияси . Тарбия ҳақида тушунча. Тарбияни психологик хусусиятлари. Шарқ ва Ғарб мутаф

Гўдаклик даврининг ўзига хос хусусиятлари Илк болалик даври Болалик даврини ўзига хос хусусиятлари Болалик давридаги киризис. Ўйин фаолиятини намаён бўлиши. Мактабгача тарбия даврининг ўзига хос хусусиятлари. Педагогик психологияни шаклланиш тарихи. Ўқув фаолиятини намоён бўлиши. Кичик мактаб ёши билан боғлиқ ўзгаришлар. Кичик мактаб ёши боласининг психикаси. Ўсмирлик хақида тушунча. Ўсмирлик давридаги ўзгаришлар.(Мен образи) Ўсмирлик давридаги кризисли ҳолатлар Тест топшириқлари. Таълим жараёни неча элементдан иборат? 4 та *5 та 6 та 7 та Таълим жараёнининг мувоффақияти Мотивация, маълумот усуллари Маълумотнинг тушунарлилиги, хотира Маълумотни қўллаш *Барча жавоблар тўғри “Таълим тўғрисида”ги қонун ва кадрлар тайёрлаш миллий дастури қачон қабул қилинган. *1997 йил 29 август 1998 йил 1 ав

А, б, жавоблар тўғри Перцептив қобилиятлар *Бу ўқувчининг ички дунёсига кира билиш, психологик кузатувчанлик, ўқувчи шахсини вақтинчалик психик ҳолатлари билан боғлиқ нозик томонларини тушуна билишдан иборатдир Кишининг ўз туйғу ҳисларини нутқ ёрдамида мимика ва пантамимика ёрдамида аниқ ва равшан қилиб ифолаб бериш қобилиятидир. Тўғри жавоб йўқ Барча жавоблар тўғри Ибн Синонинг «Одоб ҳақида»ги рисоласи нима ҳақида. Одоб ахлок Таълим Инсон хаёти *Инсон шахсини шакллантириш Дас т лабки педагогик психологик мазмундаги асарлар нечанчи асрларда ёзилган. * 17 18 аср 19 20 аср 18 19 аср 19 аср Психолог Ж. Пиа ж е инсоннинг камол топишини неча даврга ажратган. 5 2 10 * 3 Ф. М ю ллер ва Э. Геккеллар кайси назарияни кашф этишди. Социогенетик *Биогенетик Психогенетик Хаммаси тўғри «Инсон биологик ту

А.Геззель Э.Кречмер *С. Холл З. Фрейд Э. Эриксон инсоннинг умрини неча даврга бўлган. 10 5 6 *8 Э.Шпрангер Ўсмирлик даври психологияси номли асарида неча ёшли йигит кизларни киритган. * 13 –19 кизлар. 14-22 йигитлар Б) 11-12 кизлар. 12-13 йигитлар В)13-15 кизлар. 14-17 йигитлар Г) 14-17 кизлар. 14-20 йигитлар Француз психологи Р.Заззо инсоннинг улгайиб боришини неча босқичга ажратди. 10 та 5 та * 6 та 8 та Д.Бромлей ёш даврларни неча даврга ажратган. 5 *4 8 10 Г.Гримм узоқ умр кўрувчилар неча ёшдан бошлангани тўғри ёзган. *91 ёшдан катталар 80 ёшдан 120 ёшгача 76 ёшдан юкори 100 ёшдан Чакалоклик даври неча ойликни уз ичига олади. 6 ойлик 40 кунлик 1 ойлик *10 кунлик Богча ёши неча ёшни уз ичига олади 3-5 ёш *3-6 ёш 2-6 ёш 1-6 ёш Кичик мактаб ёши неча ёшларни уз ичига олади. А) 6-13 ёш Б) 5

* В) 7-11(12) ёш Г) 10-11 ёш Кичик мактаб ёши даврида асосий фаолият кайси. Ўйин *Укиш Мехнат Муомала Гудаклик даври -туғилгандан 1 ёшгача бўлган болаларда кайси фаолият тури асосий булиб хисобланади. Мехнат Ўйин * Эмоционал мулоқот Нозик хис- туйғу Чакалок миясининг огирлиги неча грамм. * 300-500 1000-1200 500-600 200-300 Чакалок неча кг огирликда туғилса нормал булади . 1.5 кг 2-3 кг * 3-5 кг 6-7 кг Чакалок хар ойда неча см усади. 1 см *2 см 4 см 3 см Ўспиринлик ёши неча даврга бўлиб ўрганилади. 1 даврга 4 даврга *2 даврга 5 даврга Илк ўспиринлик ёш даврига неча ёшлар мансуб бўлади. 14-17 ёшлар *15-18 ёшлар 13-14 ёшлар 16-17 ёшлар Қайси ёш даврларига келиб жисмоний ривожланишнинг бир мунча текс даври бошланади. Ўсмирлик Кичик мактаб ёши Ўспиринлик *Илк ўспиринлик

Илк ўспиринлик ёш даврида жинсий етилишнинг муддати ирқий, жинсий хусусиятлар ва иқлимга боғлиқ бўладими. *Йўқ Ҳа Қисман Маълум сабабга кўра Ўспиринлик ёшининг етакчи фаолият турини кўрсатиб ўтинг . Меҳнат ўйин *ўқиш Меҳнат ва ўқиш Ўспиринда нутқ маданиятининг ривожланиши тафаккурнинг ривожланишига боғлиқми. *Ҳа Йўқ Қисман боғлиқ Алоҳида жараён Қобилият ва истеъдод туғма хусусиятми. Ҳа Йўқ Қисман *Имконият Ўспиринларни касбга йўналтиришда ҳис-туйғу ва иродани ҳисобга олиш шартми. *Албатта Қисман Умуман ҳисобга олинмайди Фақат ҳис туйғуни Илк болалик даври неча ёшни уз ичига олади. Туғилгандан 1 ёшгача 3-5 ёш *1-3 ёш 1-6 ёш 10 ойликда боланинг нутқ бойлиги нечта булади. * 1-5 тагача 10-15тагача 20-25 тагача умуман йук 11 ойлик бола суз бойлиги нечта. 1-5 та 10-20 * 3-8 20-30 12 ойлик болани

* 7-16 та 10-15 25 та Мактабгача ёш даврларида неча ёшли болалар киради. 1-3 5-7 Туғилгандан 6 ёшгача *3-6 Мактабгача ёш даврдаги болаларга хос бўлган характер хусусиятлари кайси бандда тўғри курсатилган . * Ужарлик кайсарлик итоатсизлик Тортинчоклик одоблилик Мулойимлик Қизиқувчанлик 4-5 ёшли болаларда ролли ўйинларни гуруҳ булиб уйнаш неча минут давом этади . 5-10 7-8 * 40-50 25-30 3 ёшли болаларда ролли ўйинларни уйнаш неча дакика давом этади . А) 10-15 Б) 20-30 В) 45-50 * Г) 3-5 6-7 ёшли болалар сюжетли ролли ўйинларни неча дакика уйнайди . 3 соат * 45-50 дакика 5-10 30-40 Д.Б. Эльконин харакатли ўйинларни неча гуруҳга булади. 10 7 * 5 4 Мактабгача ёш даврдаги болаларда кайси фаолият тури устун булади. Мехнат Укиш Муомала * Ўйин Неча ёшда темперамент типи хусусиятлари яккол намоён була

11-15 ёш 20-25 ёш Кичик мактаб ёши давридаги болаларда неча ёшлилар киради . 3-7 * 6(7) -10(11) 5-10 3-11 Кичик мактаб ёши даврига нечанчи синф ўқувчилари киради. 1-3 синфлар 1-5 синфлар *1-4 синфлар 3-5 синфлар Кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларда диққатнинг кайси тури нисбатан яхши ривожланган булади. Ихтиёрий Диққатнинг таксимланиши Диққат кўлами *Узоқ муддатли шартли баркарор Кичик мактаб ёшидиги болаларда хотиранинг кайси тури яхши ривожланган булади. Суз-мантик хотираси Механиқ хотира * Образли хотира Хотиранинг барча турлари Кичик мактаб ёшидаги болаларда мия огирлиги неча гр булади. 300-400 1000-1200 * 1250-1400 1500-1600 6-10 ёшли болаларда кайси фаолият тури нисбатан устун туради. Мехнат *Укиш Муомала Ўйин Кичик мактаб ёшидаги ўқувчилар кимни узига якин ва ишончли куради. Ота она Кар

Кайси олим ўсмирлик давридаги киз угиллар характер хусусиятларини чукур ўрганган. А. Усова Н. Добринин * Д.Эльконин З.Фрейд Ўсмирликда юракнинг хажми тириклик сиғими ҳар йилига неча фоизга катталашади. 10-15 * 25 50 5-10 Ўсмирликда кон босими симоб устунининг неча мм ни ташкил этади. 90-100 мм. 130-140 * 110-115 70-90 11 ёшда угил болаларда упканинг тириклик сигими неча мм. 1000-1200 1500-2000 * 1900-2000 2500-2700 11 ёшда кизларда упка сигими неча мм. 2000-2100 мм. 2200-2400 мм 1000-1300 мм * 1800-1900 мм 15 ёшда угил болаларда упканинг тириклик сигими неча мм * 2600-2700 мм 2000-2500 мм 1900-2200 2700-3000 мм 15 ёшда киз болаларнинг упка сигими канча. 2000-2500 мл 2200-2400 мл * 2500-2600 мл 1900-2000 мл Ўсмирлар жинсий етилиш сирларини кўп қисмини кайердан олишади. Ўқитувчилардан Ота-он

Калконсимон без фаолиятининг кучайиши кандай ҳолатларни келтириб чикаради. * Кузгалувчанлик асабийлашиш ва толикиш Тормозланиш чарчаш Психик ҳолатларнинг кучайиши Мулойимлик Акселерация назарияси нечага булинади. 7 та * 6 та 2 та 4 та Ижтимоий акселерация назапияси асосчиси ким. * Маркосян Малеванов Фрейд Павлов Урбанизация назариясининг ғояси нимадан иборат. Витаминлар итишмаслиги Радиация нурланишининг ортиши * Миграция ёки урбанизация Барчаси тўғри Акселерация деб нимага айтилади. Муомалага киришиш Усишдан оркада колиш Психик жараённинг усиши *Жинсий етилишнинг жадаллашиши Гелиоген назарияси маъноси кайси бандда тўғри курсатилган. Турли миллат вакилларининг аралаш никохи Радиоактив моддаларнинг ортиши * Куёш нурининг бевосита таъсири Барчаси тўғри Гелиоген назарияси нечанчи йилда яратил

Барча жавоблар тўғри Ижтимоий акселерация назариясининг мохияти Ер юзида рентген курилмаларининг кўпайиши * Оммавий ахборот воситаларининг кенгайиши Озука дори дармон микдорининг ошиши Кишлокдан шахарга кучишининг кучайиши Ўсмирнинг ақлий ривожланишида тасаввурнинг аҳамияти. *Жуда катта Аҳамият касб этмайди Қисман аҳамиятга эга Б ва В жавоблар тўғри Илк ўспиринлик даври касбий билим, кўникма ва малакаларнинг шаклланиши учун қандай давр ҳисобланади. Оддий шаклланиш даври * Сензитив давр Аҳамият касб этмайди Барча жавоблар тўғри Боланинг “мен”лигини англаши неча ёшдан бошланади. 2 4 * 3 5 Ўспиринлар қайси ёш давридан бошлаб ўзларининг шахсий хусусиятларини кузата бошлайдилар. Илк ёшлик Боғча ёши даври Кичик мактаб ёши *Ўсмирлик Ўспиринларда ўз шахсий хусусиятларига баҳо бериш неча усулда ама

Ўспиринда касб танлашда хатога йўл қўйишнинг асосий сабаби нимада. *Касблар ҳақида яққол тасаввўрга эга бўлмаслик Қизиқишларнинг шаклланмаганлиги Билим савиясининг заифлиги Яқинларнинг таъсири Ўспиринликнинг иккинчи босқичига неча ёшли йигит қизлар киради. 15-17 ёш 16-18 ёш 20-25 ёш *17-25 ёш Ёшлик даврини кўрсатинг. 11-12 ёш 12-16 ёш *23-28 ёш 22-24 ёш Ёшлик даврида йигит ва қизларнинг камолотига таъсир қилувчи муҳим психологик механизмларни кўрсатинг. Меҳнат жамоаси Оила микро муҳити Норасмий улфатлар *Барча жавоблар тўғри Етуклик даврининг биринчи босқичини кўрсатинг. *28-35 ёш 25-28 ёш 27-30 ёш 29-36 ёш Етуклик даврининг қайси босқичида жисмоний, жинсий ва руҳий камолотлар аёллар эркаклардан ортда қоладилар. 3-босқичида *1-босиқичида 2-босқичида 5-босқичида Етуклик даврининг 2-босқичин

Геронтология сўзининг луғавий маъносини кўрсатинг. Жон, руҳ Кексайиш Кексаликнинг келиб чиқиши * б ва в тўғри Инволюция-сўзи нимани англатади. Ривожланиш Ўсиш Тараққиёт *Ўсишдан орқага қайтиш “Кексайиш нима”? асарининг муалифи ким . С.Холл И.И.Мечников *И.В.Давидовский П.П.Лазеров Эшитиш қобилиятининг энг юқори даражаси неча ёшларга тенг келади. *14-15 ёш 6-7 ёш 19-20 ёш 22-30 ёш Эшитиш уқувини йуқотиш қайси жинсда кўпроқ учрайди. Аёлларда *Эркакларда Иккаласида ҳам баробар учрайди Барча жавоблар тўғри Инсонда ҳид сезгирлигининг асосий сабаби нимада. Нерв учлари ва толаларида карахтликнинг пайдо бўлиши Ҳавонинг ифлосланиши Чекиш *Барча жавоблар тўғри Қувончдан кўз ёш бўлишининг сабаби нимада. * Ироданинг заифлиги Кексайишнинг аломати Дунёқарашнинг торлиги Муҳтожликнинг кучлилигин Аёлларнин

70-85 ёш *75-90 ёш

Бажарувчи : Н.З.Жумаев Илк болалик даврида шахс тараққиётининг боскичлари : Гўдаклик даврид ан сўнг р ивожлани шни нг янги босқич и илк болалик ( 1 - 3 ёш) даври бошла над и . Илк болалик даври бола ҳа ётид аги э нг аҳамиятга молик, у нинг келажакдаги психологик ривожланишини белгила б берувчи - муҳим давр ҳисоблан ади . Бу даврдаги р ивожлан ишн инг а сос ини болан инг тугри юр иши, мулоқотга кири шиш и ва предметли фаолиятн и эгаллаш хусусиятлар и ташкил этади . Т икка ва тўғри юра ол иш имко ни бола ни, до имий равишда янги маълумотларни эгалла шга замин бўлад и . Бу ё шдаги болалар ўз хатти - ҳ аракатлари билан жуда фаол ва катт алар б ила н мулоқотга к ириш ишга инт илувчан бўл адилар . 1 - 3 ёшдаги бол а шаклла нишд а пс ихик ривожла ниш ни нг ўта аҳамиятлилиг ини инобатга олган ҳолд

3 ёшдаги кризис: 3 ёшга келиб бола ўзини ка тта ла р била н та ққосла й бошлайди ва ка тта лар қилиши мумкин бўлга н (ҳуқуқи бўлга н), ула р ба жа ра ола диган ҳа ракатларни ба жа ришга интила ди. ч - Мен катта бўлсам машина ҳайдайман», «Мен сизга катта торт олиб келаман», «Менииг юзта қўгирчогим бўлади» ка би хоҳишла рини ўз тили била н ифода ла йди ва у кела си за монда га пирса ҳа м ўзининг ба рча хоҳишла рини шу бугун а ма лга оширишга ҳа ра ка т қила ди. Кўпинча бунда й хисла т қа тьийлик ва қа йса рлик била н на моён бўла ди. Бу қа йса рлик а соса н ка тта ларга билдирилган са лбий ха ттиҳаракат була ди Ёш да врла ри Билиши Ҳа ра ка т и Мулоқот и 3 ё ш Нут қнинг ша кл л а ниши . Обра зли т а фа ккурнинг да с т ла бки нишона ла ри. Ат роф муҳит да н ўзини а ж ра т иши. Қа т ъийликни а

Ўйин фаолиятини яққ ол намоён бўлиши Борли қни билишга кучли қизи қиш (Билиш жараёнларини содда механик кўринишлари )Билиш жараёнларини ривожланиши Иродавий - эмоционал холатларни шаклланишиИндивидуал типалогик хусусиятлани шаклланиши

Илк болалик ёшида катталар билан мулоқотга кучли эхтиёжни намаён бўлишиМия фаолиятини ошиши , Онг усти жи ҳ атларни намоён бўлиши

Содда образларни шаклланиши ва намоён бўлиши Содда ва мураккаб образларни шаклланиши

Ижтимоий ролларни англашга харакат Оилавий муносабатларга эмоциясини шаклланиши

Ўйин фаолияти асосида ижтимоий ролларни тушуниш

(ГЛОССАРИЙ): Англаш – психик мазмунни онгсизликдан актив белги шаклига кўчиришдан ибоарт психик жараёни бўлиб, бу мазмунни бошқа кишиларга етказиб бериш имконини беради. Англамоқ ўзига хабар бермоқ, ўз тажрибаси ҳисиёти, эҳтиёжи, қизиқиши ва б. тўғрисида ўзига тушунтириш демакдир. Англаш демак нимадир тўғрисида ўз-ўзига ҳисоб беришдир. Субъектив ҳолда у ёки бу вазият, кечинма ва бошқаларни аниқ-равшан ва назорат қилинадиган инъикосидир. Амалий психология – ижтимоий амалиётнинг турли соҳаларидаги амалий вазифаларни ҳал қилишда фойдаланиладиган амалий билимлар ва технологиялар мажмуасидир. Амалий психологиянинг муҳим хусусияти шундаки, у ёки бу вазифалар уларнинг манфаатлари учун ҳал этилаётган истеъмолчи ёки буюртмачини ҳамиша кўрсатиш мумкин. Ақл – инсоннинг маънавий ва руҳий фаолиятида ба

бк вазият, кечикма ва бошқаларни очиқ – равшан ва назорат қилинадиган иникосидир. Билиш – оламнинг инсон онгидаги инъикос этиш жараёни . инсон ўзини қамраб олган атроф – мухит тўғрисида билиш ва тасаввурга эга бўлмай туриб, фаолиятнинг бирон бир тури билан шуғуллана олмайди. Билишнинг махсули натижаси билим бўлиб, хар қандай касбни эгаллаш фақат билим орқали рўй беради. Индивид – одамзоднинг вакили, ўзига хос такрорланмас хусусиятлар эгаси ҳисобланиш одам. Идрок – субъект томонидан унинг онгига нисбатан ташқи дунёдан ажратиб олинадиган баъзи бутунлик ва яхлитликларнинг билиш жараёни ва ҳаракатлари давомида онгда акс эттирилишидир (бунга бошқа кишилар ва инсон ўз танасини акс эттириш ҳам киради). Айтайлик, инсоннинг ўз танасининг соғлиги ёки носоғломлиги тўғрисидаги ички аъзолардан келаётга

Кимлар учундир эса, агар у бундай нарсаларни билмаса, улар гўёки йўқдек «зўр бериб эшитмаслик ва кўрмаслик» пайида бўлади. Интеллект, ақл – инсон ҳаёти давомида билиш фаоллигига тегишли бўлган барқарор ўзига хос ва ривожланиб борувчи хусусиятлар ва сифатлар тизими, унинг ички ва ташқи ҳаётий ҳолатлар, жумладан, ижтимоий муҳитда ҳам оқилона мўлжал ола билишдир. Одатда субъектнинг фаолият соҳасига боғлиқ ҳолда социал интеллект, техник интеллект, гуманитар интеллект, вербал, яъни оғзаки, новербал интеллектларни фарқлашади. Ижтимоийлашув – инсон томонидан ижтимоий тажрибани эгаллаш ва хаёт фаолият жараёнида уни фаол тарздаўзаштириш жараёни. Конформизм (лат. cоnfоrmis – ўҳшаш, мос келадиган) – инсон томонидан ўзининг ҳақлигига ичидан шубҳаланмайдиган фикридан носамимий равишда қайтиш туфайли бо

ўзаро мутаносиб категорияларн и вужудга келтиради) хусусиятлари билан характерланади. Психодиагностика (грекча psyche – руҳ ва diagnоstikоs – билишга қодир) – психологик фан соҳаси бўлиб, шахснинг индивидуал – психик хусусиятларини ўлчаш ва аниқлаш усулларини ишлаб чиқади. Психотерапия (грекча therapeia – парвариш қилиш, даволаш) – кўплаб психик, асабий ва психосоматик хафагарчиликларда инсон ҳиссиёти, фикрлари, ўз-ўзини англашига комплекс даволовчи таъсирдир (асосан нутқ ёрдамида, бироқ фақат унинг ёрдамида эмас). Шартли равишда асосан мавжуд аломатларни йўқотиш ёки юмшатишга қаратилган клиник мақсадли психотерапия ва инсонга унинг социал муҳити ва ўз шахсига нисбатан муносабатини ўзгартиришга ёрдам беришни вазифа қилиб олган шахсий мақсадли психотерапия мавжудлиги эътироф қилинади. Психо

Тафаккур – турли масалаларни (назарий ва амалий) ечишга қаратилган ва бу юмушни адо этишни (жавоб топишни) таъминлайдиган кўплаб психик жараёнлар, ҳаракатлар, ҳолатлардир. Тафаккурни функционал тизим сифатида жалб қилиш қисман онгли, қисман одатлар, малакалар ва асаб тизими томонидан юзага келтирилган инсоннинг илгариги тараққиёти, тарбияси, ўз-ўзини шакллантиришдан иборат беихтиёр ҳаракатлари туфайли амалга оширилади. Тил – инсон алоқалари, тафаккури учун ахборотни асраш ва авлоддан авлодга етказиб бериш воситаси бўлиб хизмат қиладиган белгилар тизимидир. Унутиш – эслаш ва ёд бўлиб қолган ёки ўзлаштирилган материални қайта хотирлаш имкониятининг аста-секин сўниб боришини акс эттирувчи жараёндир. Фантазия- ҳаёлнинг борлиқдан, ҳақтқатдан бироз узоқлашув жараёнидир. Физиономика – одам юз қир

Ҳаяжонланиш – (лот. emоveо – ҳайратга солмоқ,ҳаяжонга соламоқ) – психик ҳодисаларнинг алоҳида тоифаси бўлиб, субъект томонидан бу ҳодисалар, предметлар ва вазиятлар инсоннинг ўз эҳтиёжларини қондириш учун бевосита қизиққон кечинмалари кўринишида намоён бўлади. Хаёл – инсоннинг субъект сифатидаги онгидан бутун ҳолда идрок қилинмаган ёки сезги аъзолари ёрдамида идрок этила олмайдиган объектларнинг инъикосининг (тасаввурлар, схемалар ва бошқа образ- моделларнинг) ёки жўрттага пайдо бўлишига ёхуд атайлаб қурилишига олиб келувчи билиш фаоллигидир. (мас., келажакни мўлжаллаган тарих ҳодисалари идрок этила олмайдиган ёки умуман мавжуд бўлмаган дунёнинг воқеалари – мифлар ва эртаклардаги ҳайри-табиий персонажлар ва б.) Ҳаётий маънолар – бу инсон учун унинг борлиқ билан бефарқ бўлмаган шундай алоқа

Ҳатти-ҳаракат – социал ҳулқ-атворнинг асосий бирлигидир, унинг ҳамиша гувоҳлари бўлади: ўзининг социал ифодасини топмаган ички ечими ҳали ҳатти-ҳаракат бўла олмайди. Шунинг учун ҳатти-ҳаракат орқага қайтмас характерга эга, уни «қайта ўйнаб» бўлмайди – айнан шу ердан содир этилган ҳатти-ҳаракат учун шахсий жавобгарлик вужудга келади. Ҳатти-ҳаракатда инсон шахс сифатидагина намоён бўлиб қолмасдан, балки ушбу сифатда шаклланади ҳам. Қайта ҳосил қилиш – кузатиш мумкин бўлган у ёки бу белгилар шаклидаги фаоллашган мазмуннинг қайта тикланиши ва қайта қурилишидан иборат бўлган ақлий ҳодисадир. Ўйлар – инсоннинг ҳаётидаги келажак ҳаёт манзараларини акс эттирадиган ширин тасаввурлари, фантазия ва орзу-ниятларидир. Шахсий контакт – ўзаро ҳамкорларни ягона социал бутунликка (икки, уч ёки кўпроқ кишил

улардан ҳар бирининг қўллайдиган стратегиясини координация қилишни таъминлайди. Алоқадорлик боғлиқликни иштирокчилар манфаатига мослаштиришнинг тез мослашувчан механизмидан иборат. У келишув ўзаро ҳамкорлик ёки курашга, ҳар бир томоннинг ўз мақсадига эришиши учун ундаши, муаммо ва вазифаларни ўзича тасаввур қилиши, уларни ҳал қилишнинг ўз усул ва воситаларидан иборат бўлиши мумкин. Шахсий муносабат – бу ҳамкорликдаги фаолиятнинг эҳтиёжлари туфайли юзага келадиган ва ўзаро алоқадорлик даги стратегиялар келишувини контактлар ўрнатилиши ва ривожлантирилишининг мураккаб ва серқирра жараёни, улар ўртасидаги муносабатлар нинг ўрнатилиши ва сақлаб турилишидир. Контакт, ўзаро алоқадорлик, муносабатлар, коммуникация ва идрок шахсий муносабатнинг компонентлари ҳисобланади. Шахсий алоқалар – бу муайя

Эътиқод – шахнинг шундай онгли йўналишки, унга ўй- қарашлари, принцлари ва дунёқарашга мос тарзда яшашга имкон беради, эътиқоднинг предмети тарлича бўлади. Ватанга, динга, фанга, касбга, ахлоқий нормаларга, оилага, гўзаллика ва шунга ўхшаш. Home sapichs – ақлли зот. Эхтирос – узоқ вақт давом этадиган ва барқарор бўлган эмационал холат. Қаттият - баъзи холларда киши қабул қиладиган қаршиликлар амалга оширишда имкониятларга ишонган холда жуда тез маълум бир қарорга келиш. ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР Битирув лойиҳа ишда белгиланган мақсаддан келиб чиққан ҳолда қуйидаги хулоса ва таклифлар ишлаб чиқилди: 1. Илк болалик даврида шахс шаклланишининг ижтимоий психологик босқичлари мавзусини (Ёш ва педагогик психология фанини) ўқитишда инновацион педагогик ва ахборот коммуникацион таълим технологияларидан

узлуксизлигини таъминлаш, ўқитишни индивидуаллаштириш, ўқув материалини мустақил ўзлаштириш учун етарли шароит яратиш, ўқитишни жадаллаштириш, фанни самарали ўзлаштиришга эришиш ), мультимедияли (бир вақтнинг ўзида маълумот тақдим этишнинг бир неча усулларидан фойдаланиш) технологиялар орқали талабаларда фан, мавзу бўйича чуқур билим, кўникма ва малакаларни юқори даражада таркиб топтириш; 2. Илк болалик даврида шахс шаклланиши муаммоси билан боғлиқ назарий ва амалий маълумотлар етарли даражада ўрганилмаганлиги сабабли, муаммо юзасидан илмий тадқиқот ишларини олиб бориш ва тўпланган маълумотлар асосида дарсни ташкил қилиш, таълим ва тарбия жараёнини ташкил қилишда маънавий-маърифий ишларни самарадорлигини оширишга хизмат қилиш даражасини янада такомиллаштиришга эришиш; 3. Илк болалик даврид

5. Каримов И.А. Бизнинг йўлимиз – демoкрaтик ислoҳoтлaрни чуқурлaштириш вa мoдернизaция жaрaёнлaрини изчил дaвoм эттириш йўлидир. // Халқ сўзи, 2011 йил 8 декабрь. 6. Каримов И.А. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қўшма мажлисидаги маъруза // Халқ сўзи, 2015 йил 24 январь. II. Меъёрий- ҳуқуқий хужжатлар. 1. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси. -Т., 2014. 2. Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисида”ги Қонуни. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил. 9-сон, 225- модда. 3. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил. 11-12-сон, 295-модда. 4. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2009 йил 11 июндаги 204-сон буйруғи билан тасдиқланган “Олий та

7. Ўзбекистон Республикаси Жиноят просессуал Кодекси. 1994 йил 22 сентябрдаги 2013-XII-сон Қонун билан тасдиқланган . III. Махсус адабиётлар. 1. Абрамова Г.С . Возрастная психология: Учебное пособие для студентов вузов.-М., “Изд-во” 2000.- 621с 2. Крыско В.Г. «Психология и педагогика» М.: Харвест – АСТ 2000 3. Сапогова Е.Е. “Психология развития человека” М., 2001. 4. Зимняя И.А . Педагогическая психология: Учебник для вузов. –М., “Изд-во” 2002.-384с 5. Давлетшин М.Г. ва бошқалар «Ёш даврлари ва педагогик психология» Т.: ТДПУ 2004 йил 6. Реан А.А., Бордовская Н., Розум С. «Психология и педагогика» СПб.: Питер 2007 7. Нишонова З.Т, Алимова Г.Қ. “Болалар психологияси ва ўқитиш методикаси” Т., 2006 йил 8. Ғ озиев Э Онтогенез психологияси. Т 2010 9. Детская практическая психология под ред. Т.Д

Купить