Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 29.1KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Informatika va AT

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

“Ilk qadam” MTMgacha ta’lim muassasasining Davlat o‘quv dasturining mazmun -mohiyati

Sotib olish
“Ilk qadam” MTMgacha ta’lim muassasasining Davlat o’quv dasturining mazmun -mohiyati Reja: 1 . Dasturning maqsad va vazifalari. 2. Musiqaning madaniy hayotimizda tutgan o‘rin. 3. Bolalar ta’lim- tarbiyasining o‘ziga xos xususiyatlari . 4. Ijtimoiy- hissiy rivojlanish . MTMda davlat o’quv dasturini qo’llash Davlat o’quv dasturi variativ o’quv dasturlarini yaratishda majburiy tayanch hujjat hisoblanadi. Ta’lim muassasalari MTMgacha ta’lim vazirligi tomonidan tasdiqlangan variativ o’quv dasturlaridan foydalanish huquqiga ega. Ta’lim muassasasi Davlat o’quv dasturi asosida o’zining MTM ishchi o’quv dasturini ishlab chiqish huquqiga ega. Ta’lim muassasasining ishchi o’quv dasturi muassasa pedagoglari tomonidan ota-onalarni jalb etgan holda tuziladi va amaldagi qonunchilik tartibida tasdiqlanadi 1 . 1.2. MTMning maqsad va vazifalari MTMning maqsad va vazifalari quyidagilardan iborat:  bolaning individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda ilk va MTMgacha yoshdagi bolalarni rivojlanishiga oid Davlat talablari asosida hamda Davlat o’quv dasturiga muvofiq uning har tomonlama va barkamol rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish;  MTMgacha yoshdagi bolalarning o’quv-tarbiyaviy faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirish;  bolalarning ilk rivojlanishi masalalarida ota-onalar va jamiyatga tegishli bilimlar berishni tashkil etish va amalga oshirish;  bolalarning ilk rivojlanishi masalalarida oila va jamiyat bilan o’zaro hamkorlikni tashkil qilish va amalga oshirish. O’quv-tarbiyaviy jarayonning maqsadi bolalarda umumiy kompetensiyalar va rivojlanish sohalari kompetensiyalarini shakllantirish uchun tegishli sharoitlar yaratishdan iboratdir. MTM ta’lim jarayonining tamoyillari quyidagilardan iborat: - bola huquqlari, o’ziga xos rivojlanish xususiyat va salohiyatlarini hisobga olish; - ta’lim jarayonida barcha turdagi rivojlanish sohalarining o’zaro bog’liqligi; 1 Дастурга 1-илова - bola salomatligini asrash va mustahkamlash, uning ehtiyojlari, shu jumladan, uning harakatlanish ehtiyojlarini qondirish; - bolaning ijodiy qobiliyatlarini qo’llab-quvvatlash; - o’yin orqali ta’lim berish va rivojlantirish; - bolaning rivojlanishi va ijtimoiy moslashishi uchun qulay muhit yaratish; - bola uchun xavfsiz muhitni ta’minlash ; - MTMning oila, mahalla va MTM bilan hamkorligi; - milliy madaniy an’analar qadriyatini oshirish va boshqa millatlar madaniyatiga hurmat, boshqa millatlar madaniyatining o’ziga xos xususiyatlarini hisobga olish; Bolaning MTMgacha ta’lim muassasasidagi rivojlanishini qo’llab- quvvatlash jamoaviy ish hisoblanadi va uning amalga oshirilishi uchun MTMgacha ta’lim muassasasi rahbari javobgar bo’ladi. Qo’shimcha ta’lim xizmatlari MTMgacha ta’lim muassasasi tomonidan imkoniyatlardan kelib chiqqan holda bolalar va aholi ehtiyojlariga mos ravishda tashkil etiladi. Qo’shimcha ta’lim xizmatlari fakultativ hisoblanadi va ularni tashkil qilishda ko’ngillilar (volontyorlar), ota-onalar va homiylar ishtirok etishi mumkin. MTMgacha ta’lim muassasasida alohida ehtiyojga ega bo’lgan bolalarni qo’llab-quvvatlash jamoaviy ish hisoblanadi va uni amalga oshirish uchun MTMgacha ta’lim muassasasi rahbari javobgar bo’ladi. Zarurat tug’ilganda, pedagoglar tarkibi va MTMgacha ta’lim muassasasi rahbariyati, tor ixtisosdagi mutaxassislarni jalb etgan holda, bola (uning rivojlanishi) uchun o’quv-tarbiyaviy faoliyatning individual rejasini tuzadi. Bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlash uchun MTMgacha ta’lim muassasasi ota-onalar bilan o’zaro hamkorlikning quyidagi shakllarini tashkil qilishi mumkin: - ota-onalarning MTMgacha ta’lim muassasasi borasidagi fikrlarini hisobga olish; - ilk rivojlanish masalalarida ota-onalarga bilim berish; - ota-onalarni o’quv-tarbiyaviy jarayonda faol qatnashishga jalb etish; - ota-onalarning muassasa hayotida ishtirok etish borasidagi tashabbuslarini qo’llab-quvvatlash. MTMgacha yoshdagi bolalarga ta’lim berishda kompetensiyaviy yondashuv o’sib borayotgan bola shaxsini hayotga tayyorlash, unda hayotiy muhim masalalarni hal qilish uchun zarur bo’lgan, axloqiy me’yor va qadriyatlarni o’zlashtirish, boshqa insonlar bilan muloqot qilish, «Men» obrazini qurish bilan bog’liq bo’lgan faoliyat usullarini shakllantirishga tayyorgarlikni ko’zda tutadi. Boshlang’ich muhim kompetensiyalar bolaning faoliyat va axloq subyekti sifatidagi yaxlit rivojlanishini talab etadi. Kompetensiya bolaning bilim, ko’nikma, malaka va qadriyatlari majmuidir. Boshlang’ich kompetensiyalar, rivojlanish sohasidan qat’i nazar, bola shaxsi shakllanishi uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Kommunikativ kompetensiya – muloqot vositalaridan turli vaziyatlarda foydalana bilish ko’nikmasi . O’yin kompetensiya si – bolaning o’yin jarayoni va uni tashkil qilishda tajriba, bilim va ko’nikmalardan ijodiy foydalanishi . O’quv-tarbiyaviy faoliyat uchun asos hisoblanadi. Ijtimoiy kompetensiya – hayotiy vaziyatlarda kattalar va tengdoshlar bilan muloqotda axloq qoidalari va me’yorlariga rioya qilgan holda o’zini tutish mahorati. Bilish kompetensiyasi – atrofdagi olamni ongli ravishda idrok qilish va olingan bilim, ko’nikma, malaka va qadriyatlardan o’quv va amaliy vazifalarni hal qilish uchun foydalanish. Bolaning kompetensi yalari bola rivojining quyidagi sohalarida belgilanadi: - jismoniy rivojlanish va sog’lom turmush tarzining shakllanishi; - ijtimoiy-hissiy rivojlanish; - nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari; - bilish jarayonining rivojlanishi; - ijodiy rivojlanish. «Jismoniy rivojlanish va sog’lom turmush tarzining shakllanishi» sohasidagi o’quv-tarbiyaviy faoliyat yakunlanganidan so’ng 6-7 yoshli bola: - o’z imkoniyatlari va yoshi bilan bog’liq jismoniy rivojlanish me’yorlariga mos ravishda jismoniy faollik ko’rsatadi; - turli harakatchanlik faolligini uyg’un ravishda va maqsadli bajarishni biladi; - turli hayotiy va o’quv vaziyatlarida mayda motorika ko’nikmalaridan foydalanadi; - o’z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi; - shaxsiy gigiyena malakalarini qo’llaydi ; - sog’lom turmush tarzi va ovqatlanish asoslarini biladi; - xavfsiz hayotiy faoliyat asoslari qoidalariga rioya qiladi. «Ijtimoiy-hissiy rivojlanish» sohasi kompetensiyalari «Ijtimoiy-emosional rivojlanish» sohasidagi o’quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga yetganidan so’ng 6-7 yoshli bola: - o’z «Men»i va boshqa insonlarning hayotiy faoliyat muhitidagi roli to’g’risida tasavvurga ega bo’ladi; - o’z hissiyotlarini boshqaradi va ularni vaziyatga mos ravishda ifodalaydi; - o’zgalarning hissiyotlarini farqlaydi va ularga mos ravishda javob beradi; - kattalar va tengdoshlar bilan vaziyatga mos ravishda muloqot qiladi; - murakkab vaziyatlardan konstruktiv chiqish yo’llarini topadi. . «Nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari» sohasi kompetensiyalari «Nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari» sohasidagi o’quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga yetganidan so’ng 6-7 yoshli bola: - nutqni eshitadi va tushunadi; - o’z nutqida to’g’ri talaffuz, qulay grammatik shakllar va xilma-xil gap konstruksiyalaridan foydalanadi; - ikkinchi tilni o’rganishga qiziqish namoyon qiladi; - ikkinchi tilni egallash bo’yicha dastlabki bilimlarini ko’rsatadi; - badiiy adabiyot asarlariga qiziqish namoyon qiladi; - so’zning lug’aviy, bo’g’inli va fonetik tuzilishi to’g’risida tasavvurga ega bo’ladi; - turli ma’no shakllarini mustaqil ravishda tuzish va so’zlab berishni biladi; - yozishning dastlabki malakalari va vositalaridan foydalanishni biladi. Bilish jarayonining rivojlanishi sohasidagi o’quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga yetganidan so’ng 6-7 yoshli bola: - bili m olish ga faol qiziqishni namoyon etadi; - o’quv va hayotiy faoliyat uchun axborotni mustaqil ravishda topadi va undan foyd a lanadi; - predmetlar, voqyealar va ko’rinishlar o’rtasidagi oddiy aloqalarni tushunadi va ularni yaxlit bir butunlik sifatida idrok qiladi; - raqamlar, hisob-kitobni biladi va ularni hayotda qo’llaydi; - makon, shakl va vaqtga mos ravishda ish tutadi; - elementar matemati k hisoblashlarni amalga oshiradi; - atrof-muhitdagi voqyea-hodisalar va ko’rinishlarni kuzatadi hamda tadqiq qiladi; - atrof-muhitga nisbatan ehtiyotkorona va g’amxo’r munosabatni namoyon etadi. . «Ijodiy rivojlanish» sohasi kompetensiyalari « Ijodkorlik » sohasidagi o’quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga yetganidan so’ng 6- 7 yoshli bola: - san’at va madaniyatga qiziqish namoyon qiladi; - milliy an’analarni qadrlaydi va ularni kundalik hayotning bir qismi sifatida idrok etadi; - san’atning muayyan turini afzal ko’rishini mustaqil ravishda ifodalaydi; - olingan bilim va ko’nikmalardan turli hayotiy vaziyatlarda o’z ijodiy rejalarini tuzish va tatbiq qilish uchun foydalanadi; - insonning dunyoni o’zgartirishdagi yaratuvchanlik rolini tushunadi. O’quv-tarbiyaviy faoliyat «O’zbekiston Respublikasining ilk va MTM yoshidagi bolalarni rivojlantirishga oid davlat talablari» asosida amalga oshiriladi. MTMgacha ta’lim muassasasi o’quv va tarbiyaviy faoliyatni o’quv yillari bo’yicha tashkil qiladi. O’quv yili 2 sentyabrda boshlanadi va 31 maygacha davom etadi. 1 iyundan 31 avgustgacha MTMda yozgi sog’lomlashtirish davri tashkil etiladi. O’quv-tarbiyaviy faoliyat guruhning kundalik ish tartibiga tayanadi va unda pedagog tomonidan rejalashtirilgan kundalik harakatlar, bolalar o’yinlari, bo’sh vaqt va o’quv-tarbiyaviy faoliyat turlari navbatma-navbat amalga oshiriladi 2 . O’quv-tarbiyaviy faoliyat ta’lim va ijtimoiy ehtiyojlar (salomatlik, ovqatlanish va xavfsizlik)ni qondirish maqsadida bolaning yoshi va individual rivojiga asoslanuvchi o’quv rejasiga muvofiq olib boriladi. O’quv-tarbiyaviy faoliyat bola hayoti va uning atrofidagi muhitdan kelib chiquvchi yagona bir butun mavzuga birlashtiriladi 3 . O’quv-tarbiyaviy faoliyatni rejalashtirish ta’lim sharoitlariga bog’liq holda integrasiya, xilma-xillik va moslashuvchanlik tamoyillaridan tarkib topadi. O’quv-tarbiyaviy faoliyatda quyidagi rejalashtirish turlari mavjud: - yillik mavzuviy ; - haftalik . Rejalashtirishda faoliyatning maqsadlari, mavzusi, mazmuni va turlari ifodalanadi. Faoliyat turini tanlashda nafaqat o’quv-tarbiyaviy faoliyatning umumiy maqsadlari, balki rivojlanish sohalari bo’yicha maqsadlar, faoliyat mazmuni va turlarini integrasiyalash ham hisobga olinadi. 2 Дастурга 2-илова 3 Дастурга 3-илова Rejalashtirishda kun tartibini hisobga olish zarur. Kun tartibi ish sur’atini belgilaydi va bolaga bir faoliyatdan boshqasiga oson o’tishda yordam berishi lozim. Shuni yodda tutish joizki, o’yin MTMgacha yoshdagi bolalarning asosiy faoliyati hisoblanadi. Kun tartibini tuzishda kunduzgi uyqu, dam olish vaqti va sayrga chiqish vaqti hisobga olinadi. Yillik mavzuviy rejada har bir yosh guruhi uchun oy mavzulari va hafta mavzulari aks ettiriladi. MTMgacha ta’lim muassasasi hudud yoki boshqa xususiyatlarni hisobga olgan holda o’zining yillik mavzuviy rejasini tuzishga haqli. Mazkur mavzuviy reja MTMgacha ta’lim muassasasining Pedagogika kengashida tasdiqlanadi 4 . Haftalik reja Haftalik reja yillik mavzuviy rejaga asoslanadi va haftaning kichik mavzulari, shuningdek, mazkur mavzu bo’yicha o’tkaziladigan tadbirlarni o’z ichiga oladi. Haftalik reja barcha rivojlanish sohalari bo’yicha maqsadlarni belgilash, tegishli markazlarni tayyorlash, mashg’ulotlarni hafta mavzusiga mos ravishda taqsimlashga yo’naltirilgan. Hafta mavzusi barcha erkin faoliyat markazlari orqali o’tishi lozim. Haftalik rejada guruhdagi va sayr vaqtidagi didaktik va harakatli o’yinlar rejalashtiriladi 5 . Bolalar bilan olib boriladigan ishning mazmuni va izchilligi faoliyat turi (faol faoliyat / passiv faoliyat; individual faoliyat kichik guruhda, katta guruhda; tarbiyachi rahbarligi ostida o’tadigan faoliyat bola rahbarligi ostida o’tadigan faoliyat) va uni o’tkazish joyi (xona ichidagi faoliyat ko’chadagi faoliyat)ni hisobga olgan holda rejalashtirilishi kerak.Haftalik reja xilma-xil va moslashuvchan bo’lishi lozim. Boshqacha aytganda, ob-havo o’zgarishi va bolaning qiziquvchanligini hisobga olgan holda, rejalashtirilayotgan faoliyat boshqasiga almashtirilishi yoki faollik vaqti biroz ko’proq yoxud kamroq vaqtga mo’ljallanishi mumkin. Masalan, agar tarbiyachi bahorgi gullagan bog’ga borishni rejalashtirgan bo’lsa-yu, ob-havo juda yomg’irli 4 4 Дастурга 3-илова 5 Дастурга 4-илова bo’lsa, bu tadbirni xonada o’tkazishning imkoni bo’lgan boshqa tadbirga almashtirishi mumkin. Haftalik reja – bu tarbiyachining ish jurnali va mashg’ulotlar konspekti. Tarbiyachining ish jurnali quyidagi bo’limlardan tashkil topadi: - titul varag’i; - guruhning iliq va sovuq davrdagi kun tartibi; - ertalabki badantarbiya kompleksi; - guruhda sentyabrdan avgustgacha bo’lgan ta’lim jarayonini rejalashtirish tarkibiga ertalabki suhbat, sayr, kunning ikkinchi yarmi kiradi; - haftalik ish tahlili; - ilovalar. Mashg’ulotlar konspektlarida maqsadlar, faoliyatning qisqacha ta’rifi, zaruriy jihozlar ifodalanadi. Mazkur konspektlar tavsiyaviy xarakterga ega va tarbiyachi tomonidan ijodiy o’zgartirilishi mumkin. Mazkur dastur bola rivojiga individual yondashuv, uning shaxsini hurmat qilish, uning manfaatlari ehtiyojlari va rivojlanish darajasini hisobga olish, hissiy qulaylik borasida g’amxo’rlik qilish, erkin ijodiy o’z-o’zini ko’rsatishi uchun sharoitlar yaratishga intilishni ko’zda tutadi. Shu sababli, rejalashtirish bilan bir qatorda, bola rivojlanishini kuzatib borish pedagog faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi. Pedagog bolani va uning o’zini tutishi sabablarini yaxshiroq tushunish, bola rivojini, uning ichki dunyosini ko’rish, qo’llab-quvvatlash, rivojlanish yo’llarini belgilash, ehtiyoj va manfaatlarini aniqlash uchun bola hayotini sistematik kuzatib boradi. Pedagogik kuzatuvlar asosida ta’lim faoliyatini rejalashtirish ishlab chiqiladi va takomillashtirib boriladi. Bolaning individual rivojlanishini kuzatish uchun O’zbekiston Respublikasining ilk va MTM yoshidagi bolalar rivojlanishiga oid Davlat talablarida aks ettirilgan sohalar va soha ostilari hamda kutilayotgan natijalar olingan (malaka va ko’nikmalar). Bolaning rivojlanish xaritasi 3 dan 7 yoshgacha bo’lgan davrni o’z ichiga oladi, har bir bola uchun individual tarzda yiliga uch marta to’ldiriladi 6 . MTMgacha ta’lim muassasasidan chiqishda 6-7 yoshdagi bolaning MTMga tayyorlik xaaritasi to’ldiriladi (faqat MTMgacha muassasa bitiruvchilari uchun 6 ). MTMga tayyorlik deganda bolada umumiy kompetensiyalarni va rivojlanish sohalari kompetensiyalarining shakllanganligi tushuniladi. Bu xarita MTMgacha ta’lim muassasasining har bir bitiruvchisi uchun to’ldiriladi. Unda Davlat dasturiga muvofiq rivojlanishning beshta sohasi (bola kompetensiyalari) bo’yicha kutilayotgan natijalar ifodalanadi. Tarbiyachiga u yoki bu natija qanday darajada aks etayotganini belgilash taklif etiladi. Rivojlanishning beshta sohasi (bola kompetensiyalari) umumlashtiriladi va tavsiya hamda takliflar ko’rinishida ota-onalarga e’tiboriga havola etiladi. MTMgacha ta’lim muassasasida rivojlantiruvchi muhitni tashkil etishda bolalarning o’ziga xos belgilarga ega bo’lgan yoshga doir xususiyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish muhim ahamiyat kasb etadi. MTMgacha ta’lim muassasasining ko’rgazmali-rivojlantiruvchi muhiti mazmuni madaniy-tarixiy qadriyatlar: milliy va mintaqaviy an’analar; tabiat, iqlimdan kelib chiquvchi xususiyatlarga mos bo’lishi lozim; muhit mazmuni birlamchi dunyoqarash asoslarini shakllantirish, bolaning muvaffaqiyatli ijtimoiy moslashuviga yordam berishi lozim. 6 Дастурга 6-илова 7 Дастурга 7-илова Adabiyotlar: 1. G.SHaripova, Sh. Yakubova. MTMgacha ta’lim muassasalarda musiqa o`qitish metodikasi.Toshkent. 2007 2.D.Soipova “Musiqa o‘qitish nazariyasi va metodikasi” 3..B.Boltayev “MTMgacha ta’lim muassasalarida musiqa mash’gulotlari” 4. .“Bolajon” tayanch dasturi :Toshkent.-2016 1. A. Zimina Osnova muzыkalnogo vospitaniya i razvitiya ditey mladщego vozrosta. M., 2000 g. 2. M.S.Osenneva”Teoriya i metodika muzikalnogo vospitaniya”:”Akademiya” Moskva. 2012 . 3. Gogoberidze A.G. “Teoriya i metodika muzыkalnogo vospitaniya detey doshkolnogo vozrasta”: 4. И. Ю. Дьяченко. “ Теория и методика музыкального вос питания” 5. RadыnovaO. Nastroyeniya, chustva v muzыke. M;2009

“Ilk qadam” MTMgacha ta’lim muassasasining Davlat o‘quv dasturining mazmun -mohiyati

Sotib olish