3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	44.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha

Купить

KIRISH
Bizga ma’lumki o’quvchi ko’rish sezgisi orqali , eshitish sezgisiga nisbatan
ko’proq axborotni qabul qiladi va uning mazmunini, tub mohiyatini yaqqol ko’ra
oladi. Bu esa o’z navbatida ustoz-pedagoglarning bironbir elementni og’zaki
tushuntirishdan ko’ra, uni ko’rgazmali namoyish etish usuli bilan ma’lumotni
o’quvchining ongiga oson va tez yetkazish usul hamda yo’llarini qidirib
topishlariga undaydi.
Butun dunyoda axborot-kommunikatsiyalari texnologiyalarining texnik va
dasturiy ta’minotlarining gurkirab riovojlanib borayotgan bir davrda
yashamoqdamiz. Shaxsiy kompuyuterlar qamrab olmagan sohalarning o’zi
qolmadi desak mubolag’a bo’lmaydi. Kompyuter grafikasi elementlari ham xalq
xo’jaligining barcha sahalarda keng qo’llanilmoqda. Uch o’lchovli grafika ilmiy
tekshirish institutlarida, injenerlik loyiha ishlarida , fizik ob’ektlarning kompyuter
modellarini qurishda, reklamalarda, arxitektura-loyihalash ishlarida , tasviriy
san’atda, televideniyada va dizaynerlik ishlarida keng qo’llaniladi. Uch o’lchovli
grafika kompyuter grafikasi tarkibiga kiruvchi eng murakkab va keng qamrovli
yo’nalishdir. Uch o’lchovli grafika bilan ishlovchi foydalanuvchi loyihalash,
yoritish, ob’ektlar va kameralarni ko’chirish, tovush va namoyish effektlardan
foydalanish kabi sohalardan bilimlarga ega bo’lishi kerak. Bu yerda
foydalanuvchilar shu sohaning tashkil etuvchilari - fazolar , ob’ektlarni
modellashtirish, animanamoyish tog’risida ma’lumotlarni hosil qilishni va shu
kabilarni o’zlashtirgan bo’lishi kerak. Oxirgi yillarda an’anaviy 2D grafik dasturlar
bilan uch o’lchovli 3D modellashtirish, animasiya va namoyish dasturlari ko’p
tarqaldi. Shu davrda ishlab chiqilgan dasturlardan Discreet kompaniyasining 3D
Studio MAX grafik paketidir. Chunki u bir tomondan 2D va 3D vektorli ob’ektlar
bilan ishlash imkoniyatini bersa , ikkinchi tomondan ish natijasidan pikselli (rastrli)
tasvir - alohida kadr sifatida yoki videotasmada olinadi. Bunday muammolarni
hozirgi kunda hayotga bevosita tadbiq etishda, bir qator olimlar va yetakchi
mutaxassislar tomonidan salmoqli ishlar olib borilmoqda.
3D modellashtirishning xususiyatlari va ularda animasiya harakatlarni
qo’shish imkoniyati ularga bo’lgan qiziqishni keskin oshirib yuboradi. Ularni:
 namoyish effektlarini kino va videoindustriyada;
 televizion tijoratda (reklamada);
 interaktiv o’yinlarda;
 sano’t va arxitektura dizaynida (bezashda);
2

 ilmiy, tibbiy va sud namoyishlarida ;
 o’rgatuvchi dasturlar va kompyuterda ishlatish mumkin.
Shuni ta’kidlash lozimki uch o’lchovli grafika dasturlari kompyuter qurilmalari,
uning dasturiy ta’minoti hamda u bilan ishlovchi dizayner bilimlariga juda yuqori
talablar qo’yadi.
Uch o’lchovli grafika bilan ishlaganda, shakllar hosil qilinadigan fazoga alohida
e’tibor berish kerak. Bu holda an’anaviy 2D - tekislik uch o’lchovli grafika
maqsadlariga to’g’ri keltiriladi. 3D - grafikada ishchi fazoni shunday ifodalash
kerakki , unda nafaqat modellashtirilayotgan uch o’lchovli geometrik shaklni, balki
uning geometrik joylashishi va holati hisobga olinishi kerak. Uch o’lchovli
grafikada Dekart, silindrik va sferik koordirata sistemalari ishlatiladi.
Qurilgan barcha uch o’lchovli ob’ektlarni geometrik va nogeometrik
ob’ektlarga bo’lish mumkin. Geometrik ob’ektga asosan sahna tashkil etuvchilarini
qurishda ishlatiladi: personajlar , jismlar, boshqa so’z bilan aytganda - mavjud
borliq ob’ektlari.
Nogeometrik ob ’ ektlar esa sahnaga jonlilik hissini berish uchun ( to ’ g ’ ri
yoritish ), ob ’ ektlarga ta ’ sir etuvchi kuchlarni modellashtirishda ( masalan
gravitasiya yoki shamol esishi ) va hokazolar .
Boshqacha aytganda namoyish etilayotgan kadrda geometrik ob’ektlar aynan
(chiziqlar va sirtlar ko’rinishda), nogeometrik ob’ektlar esa oraliq (soyalar,
tezlanish va hokazo ) ko’rinishda namoyon bo’ladi.
Kompyuter grafikasi fanidan kompyuterning tanlab olingan 3Ds MAX dasturida
elektron didaktik ishlanmalar tayyorlash uslubiyoti ishlab chiqiladi.
3

1.1. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
3D Studio MAX uch o’lchovli modellashtirish va ko’rgazmali namoyish qilishning
(vizualizasiya) yangicha bosqichi hisoblanadi. Bu dastur yordamida yuqori sifatli
animasiya va uch o’lchovli modellarni professional darajada yaratish mumkin.
Bunda siz ikki o’lchovli va uch o’lchovli ob’yektlarni qo’llashingiz mumkin.
Bu dastur yordamida yuqori sifatli multiplikasion filmlar , ma’lum fanlar bo’yicha
ko’rgazmali dasturlar tuzish mumkin.
3D Studio MAX da ob’yektlarni qurish maydoni (viewport)da yaratasiz. Buning
uchun siz kerakli asbobni tanlab , kursorni qurish maydoniga keltirganingizda
kursor shakli o’zgaradi. Sichqoncha yordamida ob’yektning o’lchovlarini berasiz.
Yaratilgan ob’yektlarda kino effektlar yaratish uchun maxsus kamera va yoritgich
asboblarini qo’llashingiz mumkin.
Ob’yekt sirti uchun turli material tanlashingiz mumkin , ya’ni unga masalan shaffof
yoki g’adir-budir sirt berishingiz mumkin bo’ladi.
Qurish maydonida yaratilgan ob’yektlarni harakatlantirib, kichik animasiya hosil
qilish mumkin. Buning uchun {Animasiya} tugmasini bosib , kadrlarni o’zgartirgan
holda ob’yektni harakatlantirish bilan oxirgi kadrga kelinadi. So’ngra animasiya
panelidan {Play} tugmasi bosiladi. Natijada kadrlar almashinib , animasiya hosil
bo’ladi. Bu yaratilgan animasiyani fayl ko’rinishida komp’yuter xotirasida saqlash
va istalgan video tasvirlarni o’qiy oladigan dastur yordamida o’qishimiz mumkin.
Fayl *.avi kengaytmali formatda saqlanadi.
1.2. Foydalanuvchi interfeysi haqida ma’lumot
Birinchi navbatda siz 3 Ds Max dasturini ishga tushirganda uning asosiy ekraniga
ko’zingiz tushishi mumkin. Agar siz yangi foydalanuvchi interfeysini bilmaydigan
bo’lsangiz, unda dastlab qurilmalarini ko’rib chiqishingiz hamda ular bilan
atroflicha tanishishingiz lozim.
Siz interfeysning dastur elementlardan tashkil topganligini , ya’ni, bir xil turdagi
buyruqlarni guruhlanganligini ko’ring va ishonch hosil qiling. Masalan, o’z
vaqtida ob’yektlar holatini sozlash va boshqarishni amalga oshirish tugmachasi
jamlanmasi yordamida animasiyani amalga oshirish jarayonini boshqarish vositasi.
Dastur ekranini shartli tarzdi beshta asosiy elementlarga ajratish mumkin:
 Main menu (Bosh menyu). Dastur ekranining yuqori qismda joylashgan va
bu menyu 3 Ds Max dasturiga asosiy buyruqlar bilan murojaat qilishni ta’minlaydi.
Barcha buyruqlar menyusi toifalar bo’yicha birlashtirilgan . Dastur ishga
4

tushirilganidan so’ng 3Ds Max grafik redaktorning ishchi oynasi ochiladi. Bosh
menu quyidagi meny bandlaridan iboratdir File ( Файл ), Edit ( Правка )-tahrirlash,
Tools ( Серви c), Group,Views, Great ( Создать )-yaratish, Modifiers, Animation ,
GrafEditor, Rendering ( Визуализация )-vizuallash, Customize, MAXScript,
Help( Помощь )-yordam.
 Main Toolbar (Qurilmalar bosh paneli). Odatda u bosh menyu ostida
joylashadi , ammo “suzuvchi” panel ko’rinishida aks ettirilishi yoki ekranning
boshqa joyida joylashishi ham mumkin. Toifalar bo’yicha ajratilgan , to’plam bilan
birga qurilmalar tarkibida joylashgan yoki yakka bo’lishi mumkin. Dastur amallari
va qo’llanuvchi buyruqlar tezkor murojaatlar tugmachasidan tashkil topadi.
 Viewports (proyeksiya ekrani) ekranning markazida joylashgan va uning
katta qismini egallaydi. To’rtta ajratilgan ko’rinishda devor proyeksiyasi - yuqori
Tor (yuqori), yonbosh Left (chap), to’g’risidan yo’naltirilgan Front ( ro’parasidan)
va kelajakda rivojlanishni ko’zda tutadigan Perspective (istiqbolli).
 Command Panel (buyruqlar paneli). Odatda ekran proyeksiyasining o’ng
tomonida joylashgan. Bu panel oltita to’plamdan tashkil topgan va devor
ob’yektlarini modefikasiyalash va tashkil etish bo’yicha amallarning bajarilishini
ta’minlaydi. Har bir to’plam ob’yektlarni sozlovchi sivatkadan tashkil topgan.
 Lover Interface Bar (Interfeysning quyi qatori) Dastur oynasining quyi
qismida joylashgan. Turli maydon va tugmachalardan tashkil topgan , uning
tarkibiga maydonning aks etish holati va ma’lumotnoma (spravochnik) kiradi, shu
bilan birga animasiyalarni qayta tiklash va boshqaruv oynasi proyeksiyasi uchun
tugmalar to’plami ham mavjud.
II BOB.
2.1 3D MAX dasturida ob’ektlar tushunchalari
Geometrik ob’ektlar. Geometrik ob’ektlarni ko’rishda juda kuchli va keng
tarqalgan 3D paket Discreet kompaniyasi 3D Studio Max dasturini tanlab uning
misolida ob’ektlarning asosiy turlari va modellashtirish texnologiyasini ko’rib
o’tamiz. Bu dastur yordamida geometrik ob’ektlarning quyidagi turlari qurilishi
mumkin.
Splayn chiziqlar (Spline Curves) – boshqa sirt yoki shakllarni ko’rishda
ishlatiladigan va shu tartibda qurilgan (Beze yoki Nurbs) chiziqlar. Ularni harakat
troyektoriyalarini ifodalash uchun ham ishlatish mumkin.
5

Poligonal ob’ektlar (polugonal objects) – bular o’zgarib turuvchi
parametrlar bilan ifodalanuvchi (masalan uzunlik, radius) eometric boshlang’ich
shakllar (polygonal primitives) yoki polugonal turlardir (polugonal meshes).
Poligonal turlar juft-jufti bilan uchlarni tutashtiruvchi qirralar sifatida aniqlanadi.
Boshlang’ich shakllar (eometric) ni ishlatish dizaynerga (dasturga ham) d ob’ekt
shaklini o’zgartirishni ancha osonlashtiradi. Shunda 3D – boshlang’ich (eometric)
shakllarni (masalan sfera yoki silindr) namoyish etishda , ularning shakli qirralar
yordamida berilgan aniqlikda almashtiriladi. Poligonal d ob’ekt sirti tekis
yoqlardan iborat bo’lgani uchun, ularga namoyish silliqligini berishda turli
silliqlash algoritmlari foydalaniladi. Bu texnologiya asosan 3D o’yinlarni va virtual
borliqni yaratishda keng qo’llanadi.
Beze sirtlari (Bezier patches) – bu Beze cho’qqilarining joylashishi bilan
silliq sirtlardir. Bu cho’qqilar sirtga urinma vektorlar (tangent) uchlarida
joylashgan qo’shimcha boshqaruvchi nuqtalar (control points) yordamida sirtni
egriligini aniqlaydi.
Bu sirtlar hisoblash tizimi uchun ma’lum qiyinchiliklarni tug’dirishiga
qaramay, ular yordamida murakkab egri chiziqli ob’ektlarni modellashtirish
mumkin. NURBS sirtlar – bir jinsli bo’lmagan egri chiziqli sirtlarni modellashda
ishlatiladigan eng universal va samarali vositadir. Bunday sirtlar maxsus to’rt
o’lchovli bir jinsli fazoda ifodalanadi. Unda har bir boshqaruvi cho’qqi, uchta X,
Y, Z koordinatadan tashqari qo’shimcha vazn (weigat) tavsifiga ham ega.
Cho’qqining o’rni va nisbiy vaznini o’zgartirish orqali ob’ekt shaklini aniq
boshqarish mumkin.
Murakkab ob’ektlar (compound objects) – oldindan tayyorlab qo’yilgan
ikki yoki undan ko’p shakllardan tuziladi. Qanday jism qurilishiga qarab oldindan
tuzilgan shakllar chiziq yoki sirt bo’lishi mumkin.
Dinamik ob’ektlar (dynamic objects) – ularga qo’yilgan tashqi kuchlar
ta’sirida harakatga keluvchi ob’ektlar: prujina va amortizatorlar. Ular ob’ekt
harakati dinamikasini modellashtirishda ishlatiladi. Boshqa dasturlarda eometric
ob’ektlarni qurish va muharrirlashning shunga o’xshash yoki ulardan farq qiluvchi
usullari qo’llaniladi.
Nogeometrik ob’ektlar. Misol sifatida 3D Studio Max dasturini ko’rishni
davom ettiramiz. Quyidagi ob’ekt turlarini qarash e’tiborga loyiq.
6

2.2. 3D Studio Max dasturida ob’yektlar yaratish
Ob’yekt toifalari. 3 Ds Max dasturi yordamida ob’yektni bir necha toifalarga
ajratish mumkin:
 Geometry (Geometriya)
 Shapes (Shakllar)
 Lights (Youg’lik manbai)
 Camers (Kameralar)
 Helpers (Yordamchi ob’yektlar)
 Space Wars (deformasiya hajmlari)  Systems (qo’shimcha qurilmalar).
3D-MAX dasturi orqali standart sodda geometrik shakllarni ixtiyoriysini qurish
mumkin.Biz quyida misol tariqasida paralellopipedning panjarali (karkasli)
qurilishini ko’rib o’tamiz.
Buning uchun Create (yaratish) buyruqlar panelidagi Geometry (geometriya)
ob’ektiga kiramiz, natijada ob’ektga ta’lluqli tugmalari ro’yxatidan Extended
Primitives (sozlangan sodda shakllar) tanlanadi va Object Type (ob’ekt turi)
Compound Objects - article Systems Patch Grids MURBS Surfaces Dynamics
Objects ro’yxatidan oddiy 7 qulay turlariga mos keluvchi yozuvli tugmalar paydo
bo’ladi.
So’ngra Chamfer Box (paralellopiped) tugmasi tanlanadi. Buyruq panelining
quyi qismida uch yozuv:Creation Method (yaratish usuli), Keybo’rd Entry
(klaviaturali kiritish) va Parameters (parametrlar) paydo bo’ladi. Sichqonchaning
chap tugmasi bilan Perspective proyeksiyasi oynasini tanlang va tugmani qo’yib
yubormasdan, parallelepiped asosini chizish uchun kursorni diagonal
bo’yicha tortib boramiz , Parameters (parametrlar) da length (uzunligi) va Width
(kengligi) parametrlar miqdorining o’zgarishini kuzating). Asos uzunligi va
kengligini o’rnatish uchun sichqon tugmasini qo’yib yuborish mumkin.
Paralellopiped balandligini berish uchun sichqoncha korsatgichini yuqorida qo’yib
yuborilgan nuqtada kursorni joylashtirish va sichqonchaning chap tugmasini bosib ,
so’ngra kursorni biror masofa yuqoriga siljiting va yana chap tugmasini bosish
kerak bo’ladi. Hozir siz o’lchagan masofa, 450 burchak bilan qirqiluvchi faska
kengligiga teng bo’ldi. Faska balandligini shuningdek Fillet (faska) parametri
yordamida ham berish mumkin. Faska sirtini siliqlovchi Smooth
(silliqlash) rejimini ulagach , natijada , yasalgan parallelepiped ko’rsatilgan
ko’rinishga ega bo’lishi kerak.
7

Biz segmentlar soni birga teng bo’gan paralellopiped hosil qildik. Segmentlar
sonini o’zgartirish uchun Lengs Segs (uzunligiga ko’ra segmentlar) va Width Segs
(kengligiga ko’ra segmentlar) parametrlarni ko’rsatish mumkin. Segmentlar sonini
oshirish ob’ektining turli qobig’ini tahrirlash uchun zarur bo’ladi. Faska
chegarasida segmentlar sonini Fillet Segs (faska bo’yicha segmentlar)
o’zgaruvchisi yordamida berish mumkin.
Odatdagi BOX ni asos qilib oliob va unga biroz segmentlar qo’shib, hatto
uchlarini oddiy siljitish bilan qiziqarli ob’ekt hosil qilish mumkin.
EDIT MESH modifikatorining ancha katta darajadagi potensiali “siqib chiqarish”
ya’ni, poligonlarni o’stirish imkonini beruvchi EXTRUDE buyrug’ini ozlashtirishi
bilan korinib qoladi.
Toroidal tugunni hosil qilish uchun quyidagi ishlarni amalga oshirish zarur:
1. Create (yaratish) buyruqlar panelidagi Geometry (geometriya) ob’ektiga
kiramiz, natijada ob’ektga ta’luqli tugmalari ro’yxatidan Extended Primitives
(sozlangan sodda shakllar) tanlanadi va Torus Knot (torondal tugun) tugmasini
bosing. Bu bo’lim yordamida fazoda jismlarning butun bir oilasini
siljitish , shaklini , truba kondalang kesimi o’lchamini o’zgartirib yasash mumkin.
2. Diametri bo’yicha cho’zilgan toroidal tugunni yasash uchun Creation Metod
(yaratish usuli) majmuasi o’ragichini Diametr (Diametr) holatida o’rnating.
3. Asosidagi egri chiziq aylana shaklini olishi uchun Ease Curoe (Asos egri
chizig’i) o’lchamidagi Circle (aylana) ulagichni o’rnatish mumkin.
4. Worp Cound (Sinishlar soni) ni 3 ga va Warp Heigh (sinishlar balandligi)ni
bering. Bu qiymatlarning miqdori asos egri chizigi radiusining ulushlarida beriladi.
5. Tugunning boshlang’ich nuqtasi joylashish kerak bo’lgan Perspective
proyeksiyasi ixtiyoriy oynasining nuqtasida IM ni bosish va asos egri chizig’ini
tortib, kursomi suring. Aylana radiusini shunday tarzda belgilab , IM ni qo’yib
yuboring. Kursorni asos egri chizig’i markaziga yoki markazidan bir qancha
masofaga siljiting va LM ni bosing. Bu bilan tugun trubkasi ko’ndalang kesimi
radiusi berilgan bo’ladi. Base Curve (Asos egri chizig’i) bo’limidagi Radius
(Radius) parametri miqdori asos egri chizig aylanasi radiusining Cross Section
(kesim) bo’limidagi Radius (radius) parametri esa - tugun trubkasi kesimi
radiusining o’zgarishini aks ettiradi.
8

6. Tugma trubkasining ko’ndalang kesimi shaklini aylanadan Elliptikka
o’zgartiring. Buning uchun , Eleppsning katta va kichik yarim o’qlari nisbatalarini
boshqaruvchi , Cross Section (kesim) bo’limidagi Eccentricity (eksskptrisitet)
miqdori sozlanadi.
Endi yuqorida yaratilgan ob ’ ektlarni bo ’ yash va ulaming sirti uchun kerakli faktura
tanlash bilan shug ’ ullanamiz . Maxsus material Editor (materiallar muhariri) dasturi
moduli yordaraida mavjud namunalardan tayyor materialni tanlash yoki materialni
mustaqil yaratish mumkin.
Proyeksiyalar oynasida parallelepipedni yasang. Tanlangan materiallarni
materiallar muharriri namunalari yacheykalaridan biriga torting va uni Assing
Material to Selection (materialni ajratish uchun ko’rsatish) tugmasida bosing.
Ob’yektlardagi oddiy amallar
Ob’yektlar bilan ishlaganda asosiy amallar – bu, ko’chirib o’tkazish, katta va
kichik shaklga keltirish , aylantirish , tekislamoq va ko’paytirmoq.
Ajratilgan ob’yektning markazida ob’yekt bilan uzviy bog’liq koordinata
tizi-mini aniqlaydigan uchta koordinata o’qi paydo bo’ladi - X, Y va Z . Bu
koordinata o’qi mahalliy ob’yektning koordinata tizimdan tashkil topgan.
Mahalliy koordinata tizimi chiqqan o’qdagi nuqta tayanch (Pivot Point) deb
ataladi. Tayanch nuqta ba’zan ob’yekt markazidan siljishi , gohida bir-biriga mos
kelmasligi mumkin. Masalan, markazga to’g’ri kelgan tayanch nuqta
qatlamini qimirlamay turishi kerak , ammo, agar bu ob’yektni Hemisphere(yarim
qatlam) ko’rsatkichi bilan o’z-gartirib ob’yektni sozlansa, tayanch nuqta ob’yekt
markazining pastki qismida joylashadi. Ob’yektda har qanday oddiy amallarni
bajarishda uning joylashishiga qarab uch o’lchovli joylashuvni o’zgartishda
bevosita kontekst menyusini chaqi-rish lozim , ya’ni ob’yektda sichqon o’ng
tugmachasini bosing. Menyuga tegishli biror amalni tanlash – Move (ko’chirish),
Scale (Masshtablashtirish), yoki Rotate (Aylantirish).
Kontekst menyusi. Ko’chirish. Kontekst menyusidagi Move(ko’chirish)
buyrug’ini tanlash, bitta koordinata o’qidagi ob’yektning koordinata tizimiga
sichqon ko’rsatkichini olib boring. Bu ko’chirib o’tkazish boshqa tekislikka olib
o’tishga yo’naltirilgan bo’lishi lozim, ya’ni koordinata o’qi sariq rangda bir oz
yoritib turiladi.
9

Xulosa
Uch o`lchovli grafika ilmiy tekshirishlarda, injenerlik loyiha ishlarida, fizik
ob`ektlarning kompyuter modellarini qurishda keng qo`llaniladi. Uch o`lchovli
grafika kompyuter grafikasi tarkibiga kiruvchi eng murakkab va keng qamrovli
yo`nalishdir. Uch o`lchovli grafika bilan ishlovchi foydalanuvchi loyihalash,
yoritish, ob`ektlar va kameralarni ko`chirish, tovush va namoyish effektlardan
foydalanish kabi sohalardan bilimlarga ega bo`lishi kerak. Bu yerda shu
sohaning tashkil etuvchilari – fazolar, ob`ektlarni modellashtirish, namoyish
tog`risida ma`lumotlar keltiriladi. O xirgi yillarda an`anaviy 2D grafik dasturlar
bilan uch o`lchovli 3D modellashtirish, animasiya va namoyish dasturlari ko`p
tarqaldi. Shu davrda ishlab chiqilgan dasturlardan Discreet kompaniyasining 3D
Studio MAX yoki Alias Wavefront kompaniyasining JAVA dasturlari o`z
mohiyatlari bo`yicha gibrid grafik paketlardir. Chunki ular bir tomondan 2D va
3D vektorli ob`ektlar bilan ishlash imkoniyatini bersa, ikkinchi tomondan ish
natijasidan pikselli (rastrli) tasvir – alohida kadr sifatida yoki videotasmada
olinadi. 3D modellashtirishning xususiyatlari va ularda animasiya harakatlarni
qo`shish imkoniyati ularga bo`lgan qiziqishni keskin oshirib yuboradi.
Ularni:
 namoyish effektlarini kino va videoindustriyada;
 televizion tijoratda (reklamada);
 interaktiv o`yinlarda;
 sanoat va arxitektura dizaynida (bezashda);
 ilmiy, tibbiy va sud namoyishlarida;
 o`rgatuvchi dasturlar va kompyuterda ishlatish mumkin.
Shuni ta`kidlash lozimki uch o`lchovli grafika dasturlari kompyuter
qurilmalari, uning dasturiy ta`minoti hamda u bilan ishlovchi dizayner
bilimlariga juda yuqori talablar qo`yadi.
Uch o`lchovli grafika bilan ishlaganda, shakllar hosil qilinadigan fazoga
alohida e`tibor berish kerak. Bu holda an`anaviy 2D — tekislik uch o`lchovli
grafika maqsadlariga to`g`ri keltiriladi. 3D — grafikada ishchi fazoni shunday
ifodalash kerakki, unda nafaqat modellashtirilayotgan uch o`lchovli geometrik
shaklni, balki uning geometrik joylashishi va holati hisobga olinishi kerak. Uch
o`lchovli grafikada Dekart, silindrik va sferik koordirata sistemalari ishlatiladi.
Qurilgan barcha uch o`lchovli ob`ektlarni geometrik va nogeometrik
ob`ektlarga bo`lish mumkin. Geometrik ob`ektga asosan sahna tashkil
etuvchilarini qurishda ishlatiladi: personajlar, jismlar, boshqa so`z bilan
10

aytganda — mavjud borliq ob`ektlarini. Nogecmetrik ob` ektlar esa sahnaga
jonlilik hissini berish uchun (to`g`ri yoritish), ob` ektlarga ta` sir etuvchi
kuchlarni model-lashtirishda (masalan gravitasiya yoki shamol esishi) va
hokazo.
Boshqacha aytganda namoyish etilayotgan kadrda geometrik ob` ektlar aynan
(chiziqlar va sirtlar ko`rinishda), nogeometrik ob`ektlar esa oraliq (soyalar,
tezlanish va hokazo ) ko`rinishda namoyon bo`ladi.
Geometrik ob`ektlar. Geometrik ob` ektlarni ko`rishda juda kuchli va keng
tarkalgan 3D paket Discreet kompaniyasi 3D Studio Max dasturini tanlab uning
misolida ob`ektlarning asosiy turlari va modellashtirish texnologiyasini ko`rib
o`tamiz. Bu dastur yordamida geometrik ob`ektlarning quyidagi turlari qurilishi
mumkin.Splayn chiziqlar (Spline Curves) – boshqa sirt yoki shakllarni ko`rishda
ishlatiladigan va shu tartibda qurilgan (Beze yoki Nurbs) chiziqlar. Ularni har
akat troyektoriyalarini ifodalash uchun ham ishlatish mumkin.
Masalan, Beze chiziqlari uchun, xususiy holda, boshlang`ich shakl va chiziqlar
to`plami aniqlangan bo`lib (masalan, tekst, aylana, ellips) ular keyinchalik aniq
shakllar ko`rishda ishlatilishi mumkin. Poligonal ob`ektlar (polugonal objects)
— bular o`zgarib turuvchi parametrlar bilan ifodalanuvchi (masalan uzunlik,
radius) poligonal boshlang`ich shakllar (polygonal primitives) yoki polugonal
turlardir (polugonal meshes). Poligonal turlar juft-jufti bilan uchlarni
tutashtiruvchi qirralar sifatida aniqlanadi. Boshlang`ich shakllar (primitiv) ni
ishlatish dizaynerga (dasturgaham) d ob`ekt shaklini o`zgartirishni ancha
osonlashtiradi. Shunda 3D – boshlang`ich (primitiv) shakllarni (masalan sfera
yoki silindr) namoyish etishda, ularning shakli qirralar yordamida berilgan
aniqlikda almashtiriladi. Poligonal d ob`ekt sirti tekis yoqlardan iborat bo`lgani
uchun, ularga namoyish silliqligini berishda turli silliqlash algoritmlari
foydalaniladi. Bu texnologiya asosan 3D o`yinlarni va virtual borliqni yaratishda
keng qo`llanadi.
Beze sirtlari (Bezier patches) – bu Beze cho`qqilarining joylashishi bilan silliq
sirtlardir. Bu cho`qqilar sirtga urinma vektorlar (tangent) uchlarida joylashgan
qo`shimcha boshqaruvchi nuqtalar (control points) yordamida sirtni egriligini
aniqlaydi.
Bu sirtlar hisoblash tizimi uchun ma`lum qiyinchiliklarni tug`dirishiga
qaramay, ular yordamida murakkab egri chiziqli ob`ektlarni modellashtirish
mumkin.
NURBS sirtlar — bir jinsli bo`lmagan egri chiziqli sirtlarni modellashda
ishlatiladigan eng universal va samarali vositadir. Bunday sirtlar maxsus to`rt
o`lchovli bir jinsli fazoda ifodalanadi. Unda har bir boshqaruvi cho`qqi, uchta X,
Y, Z koordinatadan tashqari qo`shimcha vazn (weigat) tavsifiga ham ega.
11

$Cho`qqining o`rni va nisbiy vaznini o`zgartirish orqali ob`ekt shaklini aniq boshqarish mumkin. Murakkab ob`ektlar (compound objects) – oldindan tayyorlab qo`yilgan ikki yoki undan ko`p shakllardan tuziladi. Qanday jism qurilishiga qarab oldindan tuzilgan shakllar chiziq yoki sirt bo`lishi mumkin.Dinamik ob`ektlar (dynamic objects) — ularga qo`yilgan tashqi kuchlar ta`sirida harakatga keluvchi ob`ektlar: prujina va amortizatorlar. Ular ob`ekt harakati dinamikasini modellashtirishda ishlatiladi. Boshqa dasturlarda geometrik ob`ektlarni qurish va muharrirlashning shunga o`xshash yoki ulardan farq qiluvchi usullari qo`llaniladi. Nogeometrik ob`ektlar.Misol sifatida 3D Studio Max dasturini ko`rishni davom ettiramiz. Quyidagi ob`ekt turlarini qarash e`tiborga loyiq. Yoritish manbai (light objects) tashqi va ichki yoritishni ifodalashda ishlatiladi. Ourli algoritmlar yorug`lik tarqatuvchi turli manbalarni yaratadi: bir nuqtadan barcha tomonga tarqaluvchi nur; projektordagi chiquvchi fokuslangan yorug`lik; yo`naltirilgan manbadan chiquvchi yo`naltirilgan nur. Bunda manbalardan chiquvchi nur turli rangda bo`lishi, ma`lum masofadan keyin pasayishi shuningdek ob`ektlarning soyalarini hosil qilishi mumkin. Kameralar (cameras) — kadr tekisligida ob`ekt aksini to`liq nazorat qilish imkonini beradi. Uning eng asosiy tavsifi, ko`rish maydonini aniqlovchi kamera ob`ektivining foks masofasidir. Bu ikki parametr o`zaro bog`liq va mos ravishda gradus va millimetrlarda o`lchanadi. Yana bir muhim tavsif bu qirqim tekisligidir. U sahna qismining ko`rinish masofasini aniqlaydi. Fazoni bukuvchilar (space warps) ob`ektlarga tashqi kuchlar ta`sirini ifodalaydi, bu – ma`lum ob`ektlarga ta`sir ko`rsatuvchi kuchlar maydoni deformasiyasi, yoki ob`ekt bo`laklarini sochib yuboruvchi zarbdor to`lqinlarni keltirish mumkin. Materiallar sirtning namoyishi xususiyatlarini, ya`ni sirtning sahna yoritilganligi bilan munosabatini aniqlaydi. Sirtlarning quyidagi xususiyatlari materiallarning yorug`lik bilan munosabatini aniqlaydi: — rang (color); — shaffoflik (transparency); — silliqlik (shiness) — nurning sinish koeffisenti (refractive index) . 12$

Rang va shaffoflik nur sochilishni aniqlaydi. Sinish koeffisenti va silliqlik
yordaraida sirtdan shu`lalar va nurli oynaviy qaynatish aniqlanadi.
Material rangini tanlashda quyidagilarni hisobga olish kerak:
— Materialni aniq rangini aniqlash.
— Rangning to`qliq dara jasi.
— Rangning yorug`lik dara jasi.
Namoyish paytida fotorealistik sifatni olish uchun material xususiyatlarini
juda aniq berish kerak. Shu maqsadda grafik dasturlarda turli fikr xususiyatli
materiallar andoza (shablon) lari ishlatiladi. Andozalardan foydalanish dizayner
ishini keskin osonlashtiradi. Sirt yuzasiga har xil bezaklarni (uzor) tushirish
uchun dasturlarda teksturali xaritalar (dekorativ bezak — maps) ishlatiladi.
(Masalan devorga terilgan g`isht, tirasoh terisidan tayyorlangan buyum) .
Oldindan tayyorlangan teksturalar har xil turdagi fayllarda (HMP, TIF, JPG,
EPS,..) saqlanishi yoki ularni tez qurish qoidalari ko`rinishida saqlanishi
mumkin.
2. Interfeys elementlari. Birinchi navbatda siz 3 Ds Max dasturini ishga
tushirganda uning asosiy ekranini ko‘zingiz tushishi mumkin.
Agar siz yangi foydalanuvchi interfeysni bilmaydigan bo‘lsangiz, unda dastlab
qurilmalarini ko‘rib chiqishingiz hamda ular bilan atroflicha tanishishingiz
lozim. Siz interfeysni dasturi elementlardan tashkil topganligini, ya’ni, bir xil
turdagi buyruqlarni guruhlanganligini ko‘ring va ishonch hosil qiling. Masalan,
o‘z vaqtida obyektlar holatini sozlash va boshqarishni amalga oshirish
tugmachasi jamlanmasi yordamida animatsiyani amalga oshirish jara еe nini
boshqarish vositasi. Dastur ekranini shartli tarzdi beshta asosiy elementlarga
ajratish mumkin: Main menu (Bosh menyu). Dastur ekranining yuqori qismda
joylashgan va bu menyu 3 Ds Max dasturiga asosiy buyruqlar bilan murojaat
qilishni ta’minlaydi. Barcha buyruqlar menyusi toifalar bo‘yicha birlashtirilgan.
Main Toolbar (Qurilmalarni bosh paneli) Odatda u Bosh menyu ostida
joylashadi, ammo “suzuvchi” panel ko‘rinishida aks ettirilishi е
e ki ekraning
boshqa joyida joylashishi ham mumkin. Toifalar bo‘yicha ajratilgan, to‘plam
bilan birga qurilmalar tarkibida joylashgan е
e ki yakka bo‘lishi mumkin. Dastur
amallari va qo‘llanuvchi buyruqlar tezkor murojaatlar tugmachasidan tashkil
topadi. Viewports (proyeksiya ekrani) ekranning markazida joylashgan va
uning katta qismini egallaydi. To‘rtta ajratilgan ko‘rinishda devor proyeksiyasi –
yuqori Tor (yuqori), е
e nbosh Left (chap), to‘g‘risidan yo‘naltirilgan Front
( ro‘parasidan) va kelajakda rivojlanishni ko‘zda tutadigan Perspective
(istiqbolli). Command Panel (buyruqlar paneli) Odatda ekran proyeksiyasining
o‘ng tomonidan joylashgan. Bu panel oltita to‘plamdan tashkil topgan va devor
obyektlarini modefikatsiyalash va tashkil etish bo‘yicha amallarni bajarilishini
13

ta’minlaydi. Har bir to‘plam obyektlarni sozlovchi sivatkadan tashkil topgan.
Lover Interface Bar (Interfeysning quyi qatori) Dastur oynasining quyi qismida
joylashgan. Turli maydon va tugmachalardan tashkil topgan, uning tarkibiga
maydonning aks etish xolati va maslahatchi (spravochnik) kiradi, shu bilan birga
animatsiyalarni qayta tiklash va boshqaruv oynasi proyeksiyasi uchun tugmalar
to‘plami ham mavjud.
3Ds Max dasturi oynasiDastlab, ishni 3Ds Max dasturini atroflicha
o‘rganib chiqishdan boshlasak, avval dastur еe rdamida obyekt ko‘rinishda asosiy
maqbul ishlarni amalga oshirish: sodda primitivlarini tuzish, obyektlarni
belgilash, ularning bir-biriga o‘zaro tekislash, proyeksiya oynasidagi aks etish
xolati va joylashishi, ularni o‘zgartirish, ma’lum masshtabga keltirish,
o‘zgartirish va aylantirish mumkin. Bu oddiy amallar 3Ds max 7 dasturining
keyingi asosiy faoliyatiga xizmat qiladi. Xaqiqiy ha е
e tda jud ko‘p obyektlar
o‘zida oddiy uch o‘lchovli qo‘llanmalar amallarini o‘zida aks ettirgan. Masalan,
stol parallelpipeddan tashkil topgan, stol lampasi esa – silindr va yarim shakldan,
avtomobil ballon esa – boshqa yuqoridagilarga o‘xshamaganshakllardan tashkil
topgan. Katta va kichik darajadagi barcha ko‘rgazmalardaamalda uch o‘lchovli
virtual joylashuv shartlari qo‘llanilib kelinmoqda. 3 Ds м ax standart obyektlari
o‘zida “qurilish materiallar”ini tashkil etgani uchun ular yordamida turli
ko‘rinishlar tashkil etishga ko‘maklashadi.
3D MAX dasturida ob`ektlarni yaratish. 3D-MAX dasturi orqali
standart sodda geometrik shakllarni ixtiyoriysini qurish mumkin.Biz quyida
misol tariqasida paralellopipedning panjarali (karkasli) qurilishini ko`rib
o`tamiz.Bu uchun Create (yaratish) buyruqlar panelidagi Geometry (geometriya)
ob`ektiga kiramiz, natijada ob`ektga ta`lluqli tugmalari ro`yxatidan Extended
Primitives (sozlangan sodda shakllar) tanlanadi va Object Type (ob`ekt
turi)Compound Objects -■article Systems Patch Grids MURBS Surfaces
Dynamics Objects ro`yxatidan oddiy 7 qulay turlariga mos keluvchi yozuvli
tugmalar paydo bo`ladi.So`ngra Chamfer Box (paralellopiped) tugmasi
tanlanadi. Buyruq panelining quyi qismida uch yozuv:Creation Method (yaratish
usuli), Keybo`rdEntry (klaviaturali kiritish) va Parameters (parametrlar) paydo
bo`ladi.Sichqonchaning chap bilan Perspective proyeksiyasi oynasini tanlang va
tugmani qo`yib yubormasdan, parallelepiped asosini chizish uchun kursorni
diagonal bo`yicha tortib boramiz Parameters (parametrlar) da length (uzunligi)
va Width (kengligi) parametrlar miqdorining o`zgarishini kuzating). Asos
uzunligi va kengligini o`rnatish uchun sichqon tugmasini qo`yib yuborish
mumkin. Paralellopiped balandligini berish uchun sichqoncha ko Ysatgichini
yuqorida quyib yuborilgan nuqtada kursorni joylashtirish va sichqonchaning
chap tugmasini bosib, so Yigra kursomi biror masofa yuqoriga sil jiting va yana
14

chap tugmasini bosish kerak bo`ladi. Hozir siz o`lchagan masofa, 450 burchak
bilan qirqiluvchi faska kengligiga teng bo`ldi. Faska balandligini shuningdek
Fillet (faska) parmetri yordamida ham berish mumkin. Faska sirtini siliqlovchi
Smooth (silliqlash) rejimini ulagach, natijada, yasalgan parallelepiped
ko`rsatilgan ko`rinishga ega bo`Lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
 «Разработка САПР» под ред. А.В. Петрова (Т. 1-8).-М.: Высшая школа.
1990.
 Корячко В.П., Курейчик В.М., Норенков И.П. Теоретические основы
САПР. Учебник для вузов. –М.: Знергоатомиздат, 1987.-400 с.
 T ulayev B.R. Loyixalash jarayonlarni avtomatlashtirish asoslari. O‘quv
qullanma.-T.: ToshDTU. 2005. -139 b.
 Rixsiboyev T. Kompyuter grafikasi.-T.:2006, 168 b
Internet resurslar
 https://azkurs.org /
 https://arm.tdpushf.uz
 https://hozir.org/kompyuter
 https://uz.wikipedia.org/
15

3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish
3DS-MAX dasturi yordamida obyektlarni yaratish va ishlov berish

Информация о документе

Продавец

3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha

Похожие документы