Immunitet haqida ta’limot - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	650.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	21 Июль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Immunitet haqida ta’limot

Купить

Immunitet haqida ta’limot Reja: 1. Immunitet va uning turlari. 2. Organizm nospetsifik ximoya omillari

Adabiyotlar : 1. Muhamedov E.M., Eshboev E.X. Mikrobiologiya, immunologiya, . virusologiya. T. Bakulina N.A., Kraeva E.L. Mikrobiologiya. T., “Meditsina” nashriyoti. 1979. 2. Vorobyov A.A., Bo`kov A.S. «Mikrobiologiya». M., izd-vo «Vo`sshaya shkola». 2003. 3. Pyatkin N.D., Krivoshein Yu.S. Mikrobiologiya va immunologiya. M., izd-vo «Meditsina» 1980. 4. Sinyushina M.N., Samsonova M.N. Rukovodstvo k laboratorno`m zanyatiyam po mikrobiologii. M., 1981. 5. Timakov V.D., Livashev V.S., Borisov L.B. Mikrobiologiya. M., 1983. 4.

• Immunitet (lotincha immuniutas –ozod bo’lish, qutilish) Organizmning patogen mikrob yoki zaharli moddasiga chidamliligi immunitet deyiladi. Imunitet bu organizmning himoya vositalaridir. Immunitetni tekshiruvchi fan immunologiya deyiladi. Immunologiyaning rivojlanish tarixi medisina mikrobiologiyasining rivojlanishi bilan chambarchas bog’liq bo’lib, uzoq vaqt davomida asosan ko’pchilik virus va mikroblar chaqiradigan kasalliklarga qarshi kurashish vositalarini yaratishga qaratilgan edi. L. Paster mikrobiologiyaning asoschisi bo’lgani singari, immunologiyaning ham asoschisidir. U birinchi marta kuydirgi va quturishga qarshi emlash usullarini ishlab chiqdi va 18 asr oxirida E. Djenner tayyorlagan chechakka qarshi vaksinaning ta’sir qilish mexanizmini tushuntirdi

• Infeksion immunologiyada Fransiyada E.Ru, Germaniyada E. Beringni defteriya tayoqchasining toksinlarini neytrallovchi antitoksinli zardob olish bo’yicha qilgan ishlari muhim ahamiyatga ega bo’ldi. Immunologiyaning rivojlanishida gumoral va hujayra immuniteti yo’nalishlarini asoschilari P.Erlix (1854-1915) va I.I.Mechnikovlar (1845-1916)ning ham xizmatlari katta. Keyinchalik 20 asrning 60-70 yillarida gumoral va hujayra immunitetining o’zaro bog’liqligi aniqlanib, hozirgi zamon immunologiyasining asosi bo’lgan organizmning immun sistemasi haqidagi ta’limot paydo bo’ldi. 1908 yilda immunologiya sohasida qilgan buyuk ishlari uchun I.I.Mechnikov va P.Erlixlarga Nobel mukofoti berildi.

Oxirgi yillarda immunologiya fani alohida fan sifatida juda rivojlanib bormoqda. Immunologiya fanining rivojlanishi asosan yuqumli kasalliklarni o’rganish, ularga qarshi kurashish va diagnoz qo’yish asosida rivojlanib kelgan. Immunitet va uning turlari

Insoniyat tarixida birinchi bo’lib chin chechak kasalligiga qarshi emlashni 1796 yilda Eduard Jenner taklif etdi. U birinchi bo’lib, sigir chechagi bilan emlanganda organizm xaqiqiy chechak qo’zg’atuvchisiga beriluvchan bo’lmasligini isbotladi. Bu kashfiyotdan so’ng, 100 yildan keyin buyuk fransuz olimi Lu Paster immunologiya fanini fan ko’rinishiga ko’tardi va organizmni kasalliklarga berilmaslik xususiyatini o’rganib, uni ilmiy talqin qilib berdi va yuqumli kasalliklarga vaksina tayyorlab ularga qarshi qo’lladi.

Mexanik qarshilikka (anatomik) teri va shilliq qavatlarni to’siqlik (barer) xususiyati kiradi. Teri tashqi tomondan organizmni o’rab turadi. Sog’lom teri organizmni patogenagentlardan ximoya qiladi, terini pasayishi ham patogen bakteriyalarga salbiy ta’sir etadi. Shilliq qavatlar organizmning hamma organlari, og’iz bushlig’i, oshqozon ichak sistemasi, yuqori nafas yo’llari, ko’z jinsiy organlar shilliq qavatlari qalin ko’p qavatli epiteliya xujayralari bilan qoplangan.

Immun sistema - limfoid organ, to’qima va xujayralar yig’indisi bo’lib, organizmning genetik jihatdan doimiyligini, gomeostazini ta’minlaydi. Uning asosida struktura jixatidan doimiyligini ta’minlash asosida o’zinikidan - begonani ajrata olish prinsipi etadi. Organizm nospetsifik ximoya omillari

Organizm nospetsifik ximoya omillari Immun sistema - limfoid organ, tuqima va xujayralar yig’indisi bo’lib, organizmning genetik jixatdan doimiyligini, gomeostazini ta’minlaydi. Uning asosida struktura jixatidan doimiyligini ta’minlash asosida o’zinikidan - begonani ajrata olish prinsipi yotadi. O’zinikidan begonani ajratishda asosan asosiy gistosigishtirshi kompleksi va ularni ekspretsiya qilinuvchi maxsulotlari qatnashadi. Ko’pchilik xollarda o’zining o’zgargan xujayralarini aniqlash immun sistema uchun begona xisoblanadi va begona sifatida unga qarshi kurashadi.

Antigenlarni maxsusliklari Tur maxsusligi. Xar bir tur o’z antigen xususiyati bilan boshqa turlardan farq qiladi. M: odam - maymundan, ot - eshakdan va x. Gurux maxsusligi. Xar bir tur ichida antigen xususiyati bilan bir biridan farqlanuvchi guruxlar mavjud. Xujayra va to’qima maxsusligi. Organizmdagi ko’plab xujayralar, to’qimalar, organlar Ag jixatdan bir-birlaridan farqlanadi. Bosqichli maxsuslik. Organizmni xar bir rivojlanish bosqichi o’zini Ag xususiyati bilan farqlanadi, ya’ni tug’ilmasdan xomila ag bilan tug’ilgandan keyingi Ag to’g’ri kelmaydi. Tip maxsusligi. Ko’proq mikroorganizmlarga qo’llaniladi. M: pnevmatok kapsula ag bo’yicha bir necha tiplarga bo’linadi.

Autoantigenlar - ba’zi bir Ag ma’lum bir sharoitda organizmda Ag xususiyatini namoyon kilishi mumkin, kachonki bu xujayralar uzlariga immun sistemani tolerantligi yukolgan bulsa (kuyganda, yukumli kasallanishdan so‘ng, nurlanish va x.). bundan tashqari organizmda tabiiy autoantigenlar xam avjuddir. Bularga kiradi ko‘z gavxari, qalqonsimon bez, bosh miya xujayralari, sperma va x. Endogen antigenlar – o’zi organizmni xujayralarini maxsuloti, kupchilik xollarda virus oksillari xujayralar tomonidan sintez kilinadi, anamal oksillar, opuxol xujayralari ularni Ag- deperminantlari SD8 T-limfotsitlar tomonidan tavsiya kilinadi, MNS T sinf molekulalari bilan birgalikda.

Gaptenlar antigen xususiyatga ega lekin, immunogenlik xususiyati yo’q. gaptenlar tashib yuruvchi (shliper) moddalar bilan birikkanda to’la qimmatli bo’lishlari mumkin. Immunogenlik xususiyati tiklanadi.

Nomaxsus immunitet. • Tabiiy (tug’ma, genetik) immunitet hayvonning ma’lum turiga bog’liq. U evolyusiya davomida paydo bo’lib, biologik belgilar singari nasldan naslga o’tadi. Bunda bir turdagi hayvonlar ikkinchi bir turdagi hayvonlarning yuqumli kasalliklariga chidamli bo’lishadi. Masalan, otlarda yirik shohli hayvonlar o’lati, cho’chqa o’latiga tabiiy, tug’ma turiga xos immuniteti bo’lganligi cababli ular bilan kasallanmaydilar. Tabiiy tug’ma absolyut immunitet absolyut va nisbiy bo’lishi mumkin. Absolyut immunitetda ma’lum bir turdagi hayvonda hech qaysi sharoitda zararli materialning hech qanday dozalarida kasallik paydo bo’lmaydi. Nisbiy turga xos immunitetda tashqi muhit sharoitining o’zgarishi yoki qo’zg’atuvchi dozasining yuqori bo’lishi bilan paydo bo’lgan immunitet uzilishi mumki

Organizmning nomaxsus rezistetlik faktorlari. • Odam va hayvon organizmi patogen mikrobning kirishiga to’sqinlik qiladigan, o’ldiradigan yoki organizmdan tezlik bilan chiqarib yuboradigan bir qancha tabiiy himoya qilish anatomik va fiziologik faktorlarga – xususiyatlarga ega. Ular teri, shilimshiq pardalar, limfa bezlari, jigar, taloq, plasenta, qon tomirlar, ichak va oshqozon shirasi ( HCL ), lizosim moddasi, o’t, fagositoz va gumoral faktorlar organizmni mikrobdan himoya qiluvchi to’siq sifatida xizmat qiladi.

Fagositoz. • Immunitet haqidagi ta’limotda fagasitozning muhim o’rni bor. Birinchi bo’lib I.I. Mechnikov fagositoz va uning ahamiyati haqida to’liq ma’lumot bergan.Mikroblarni eritib hazm qiluvchi hujayralarni I.I. Mechnikov fagasitlar ya’ni yeb yemiruvchilar deb atadi. Organizmning shikastlangan iflos joyida yiring to’planadi. Unda juda ko’p mikroblar bo’ladi, lekin leykositlar ularni tutib oladi. Leykositlarning ko’pchiligi bunday kurashda o’ladi. Yaradagi oq yiring bu o’lgan leykositlardir. Makrofaglar va organizmning boshqa hujayralari ham fagositar aktivlikga ega.

• Maxsus immunitet tabiiy yoki sun’iy orttirilgan bo’lishi mumkin. Tabiiy orttirilgan immunitet odam yoki hayvonning ma’lum bir infeksiyani boshidan kechirish natijasida hosil bo’ladi. Bunda organizm aynan kasallikni qo’zg’agan mikrobga qarshi immunitet hosil qiladi. Sun’iy orttirilgan immunitet organizmga maxsus biopreparatlar – vaksina (mikrob yoki ularning toksinlari) yuborilgandan keyin hosil bo’ladi. Tabiiy orttirilgan immunitet uzoq muddat davom etadi. Orttirilgan immunitet o’z navbatida aktiv va passiv immunitetlarga bo’lanadi. • Aktiv immunitet yuqumli kasallik yoki emlash natijasida paydo bo’lib, bunda organizm aktiv ishtrok etadi. Organizm qancha og’ir kasallansa tabiiy aktiv immunitet shuncha uzoq davom etadi. Shuning uchun ham suniy aktiv immunitet (emlashdan so’ng paydo bo’lga

Sun’iy passiv immunitet • Sun’iy passiv immunitet organizmga tayyor immun moddasi –antitelolarni yuborish natijasida paydo bo’ladi. Antitelolar tabiiy kasallanib sog’aygan yoki emlangan hayvonlar qon zardobida bo’ladi. Giperimmunlash bir necha haftadan, bir necha oygacha davom etishi mumkin. Passiv immunitet zardobni yuborgandan keyin bir necha soat ichida paydo bo’lib, qisqa vaqt 7-15 kun, uzog’i bilan 20 kun davom etadi. • Tayyor antitelolarni yuborib, patogen mikroblarga qarshi kurashda organizmlarga yordam beramiz, uning himoyalanish kuchini oshiramiz.

Tabiiy passiv immunitet • Tabiiy passiv immunitet onadan bolaga plasenta orqali yoki uvuz suti orqali o’tadi. Agar tug’ishidan bir oy oldin salmonellyoz vaksinasi yuborilsa tug’ilgan buzoq kasallikka chidamliroq bo’ladi. Demak, onadagi antitelolar buzoq organizmiga o’tadi. • Tabiiy aktiv immunitet, steril va nosteril immunitetlarga bo’linadi. Steril immunitet paydo bo’lganda qo’zg’atuvchi organizmdan to’liq chiqib ketadi va organizm u bilan qayta zararlanmaydi. Nosteril immunitet organizmda qo’zg’atuvchi bo’lgandagina paydo bo’ladi, agar mikrob organizmdan yo’qolsa, shu paytdan immunitet ham yo’q bo’ladi (sil, brusellyoz, manqa, kasalliklarida).

Antigenlar, • Antigenlar, (grekcha anti -qarshi, genes- tur). Organizmga parenterial yo’l bilan yuborilganda o’ziga qarshi immun modda hosil qiluvchi moddalar antigen deyiladi. Antigen termini 1899 yilda venger olimi Ladislau Doych tomonidan kiritilgan. Antigenlarga mikroorganizmlar va ularning toksinlari, begona oqsillar, fermentlar, to’qimalarning hujayra elementlari, shuningdek o’simlik va hayvon zaharlari kiradi. Sifatli va sifatsiz antigenlar farq qilinadi. Sifatli antigenlar organizmda antitelolar hosil qilib ular bilan spesefik ravishda birlashadigan oqsillardir. Yuqori molekulali nukleyn kislotalari va murakkab polisaharidlar ham shunday xususiyatga ega. Sifatsiz antigenlar yoki gaptenlar (gapten‖- termini 1936 yilda K.Landshteyner tomonidan kiritilgan) murakkab uglevodlar, lipidla

Antitela. • Antitela. Bu maxsus oqsillar –immunoglobulinlar bo’lib, hayvon organizmida antigenlar ta’sirida paydo bo’ladi. Antitelolar zardob oqsillarining globulinlari bilan bog’liq bo’ladi, albuminlarda bo’lmaydi. Antitelo termolobil bo’lib, molekulyar og’irligi 150-900 kDa. Butun ittifoq sog’liqni saqlash jamiyati (VOz) immunologiya bo’limi halqoro kommissiyasi tomonidan Pragada (1964) immunoglobulinlar beshta sinfga bo’lingan: IgG, IgM, IgA, IgE va IgD. Ular qon zardobi globulinlari tarkibidagi miqdori, molekulyar og’irligi va boshqa belgilar bilan farq qiladi. • Antitelolarning asosiy xususiyati ularning maxsusligi spesefikligidadir. Ya’ni, aynan ularni hosil qilgan antigenga ta’sir qiladi. Antigen bilan antiteloning o’zaro ta’siri natijasida, antigen inaktivasiyalanadi.

• Antigen va antitelolarning o’zaro munosabatlari. Antigen va antitelolar molekulalar kabi, o’z shaklini, tuzilishini o’zgartirmasdan o’zaro ta’sir qiladilar. Buni agglyutinasiya, presipitasiya, komplement bog’lash va h.k. reaksiyalarda yaqqol ko’rish mumkin. • Allergiya bu allergenlarga (mikrob oqsili, toksini, dorilar va h.k.) organizm sezuvchanligining ortishidir. Allergik reaksiyalar tez yoki sekin kechishi mumkin. Tez kechganda reaksiya bir necha daqiqadan (15-30) keyin, sekin kechganida bir necha soatdan keyin (24-72) paydo bo’ladi. Tez kechadigan reaksiyaga anafilaksiya, zardob kasalligi, shuningdek ko’proq odamlarda uchraydigan atopiyalar (qizilcha, bronxial astma) kiradi.

• Anafilaksiya (grekcha ― ana” - qarshi, “filaksiya” himoya demakdir). Begona oqsilni(zardob,antibiotiklar) takror parenteral yuborish natijasida organizmda unga nisbatan haddan tashqari sezuvchanlikning ortishi anafilaksiya deyiladi.Anafilaksiyaga sababchi bo’ladigan moddalar anofiloktogenlar deyiladi. • Immunitet haqidagi ta’limotni amaliyotda qo’llash (Immunodiagnostika) • Immunitet reaksiyalaridan eng ko’p qo’llaniladiganlari agglyutinasiya, presipitasiya va komplement bog’lash reaksiyalaridir.Ular hammasi yuqori spesifik xususiyatga ega bo’lib, yuqumli kasalliklarga tashxis qo’yishda ishlatiladi. Immunoprofilaktika va immunoterrapiya. Vaksina–biologik preparat bo’lib, organizmda sun’iy aktiv immunitet hosil qilish uchun ishlatiladi. • Seroprofilaktika va seroterapiya. zardoblardan dav

Nazorat savollari : • Immunitet nima, immunitetning turlarini ayting, mohiyatini tushuntiring. • Antigen va antitelolar nima, izohlab bering • Immunitetning nomaxsus va maxsus omillarini tushuntiring. • Allergiya, anafilaksiya, idiosinkraziya, ularning mohiyati va ahamiyatini ayting. • Immunitet haqidagi ta’limotining amaliyotda qo’llanishini tushuntiring. •

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami