Ишлаб чиқаришда зарарли нурланишлар, электромагнит майдон уларнинг хусусиятлари ва инсон организмига таъсири

MAVZU Ишлаб чиқаришда зарарли нурланишлар, электромагнит майдон уларнинг хусусиятлари ва инсон организмига таъсири 21.11.20 14 1аёт Ҳ фаолияти хавфсизлиги Режа : 1. Электромагнит майдоннинг инсон организмига таъсири. 2.Магнит майдонидан муҳофазаланиш 3 . Электромагнит майдонини нормалаш ва ундан ҳимояланиш . 4 . Радиоактив нурланишларга қарши кураш чора-тадбирлари. Режа : Ҳозирги замон техника тараққиёти даврида юқори частоталарга эга бўлган магнит майдонларидан ҳар хил техника ишларида, масалан, металларни қиздириб тоблаш, еритиш, ёғоч маҳсулотларини элимлаш ва бошқа ишларда кенг фойдаланилмоқда. Бундай воситалар билан техник операцияларни бажаришнинг қулайлиги ортиқча иссиқликнинг ажралмаслиги ва ортиқча ускуналарга бўлган эҳтиёжнинг камайиши бу усулнинг кенг кўламда қўлланиш имкониятларини яратмоқда. Бундан ташқари, бу усул иш шароитини яхшилаш ва иш жойларида ҳавонинг тозалигини таъминланганлиги сабабли санитария-гигиена томонидан бирмунча қулайликлар туғдиради. Ҳозирги вақтда радио ва электрон қурилмаларининг кенг кўламда қўлланилиши, радиотелеметрия, радионавигация, компютьерлар ва бошқа электромагнит тебранишларга асосланган электр ускуналарларнинг к Ишлаб чиқариш шароитида ультрабинафша нурларининг санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари (СанҚваН 0014-21-сон) (ЎзР санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари 16.06.2021 й. N 0014-21) Электромагнит майдонининг инсон организмига таъсири натижасида қон, ҳужайралар оралиғидаги суюқликлар таркибида ташқи майдон таъсиридан ионлашган токлар ҳосил қилади. Ўзгарувчан электр майдони инсон танаси ҳужайраларини ўзгарувчан диелектрик қутбланиш, шунингдек, ўтказувчи токлар ҳосил бўлиши ҳисобига қиздиради. Иссиқлик самараси электромагнит майдонларининг энергия ютиши ҳисобига бўлади. Энергия ютилиши ва ионлашган токларнинг ҳосил бўлиши биологик ҳужайраларга махсус таъсир кўрсатиши билан кечади, бу таъсир инсон ички органлари ва ҳужайраларидаги нозик электр потенциаллари ишини Инсон ҳам кичик интенсивликдаги электромагнит нурланиш манбаи ҳисобланади. Электромагнит нурланишлар манбалари 2 турга бўлинади: табиий ва техноген. Табиий манбаларга атмосфера электр зарядлари, қуёш ва галактикадаги радио нурланишлар (коинот бўйлаб бир текис тарқалган реликтив нурланишлар), ернинг электрик ва магнит майдони киради. Техноген манбаларга : ишлаб чиқаришда: материалларга индукцион ва диэлектрик ишлов бериш қурилмалари;  газларни ионлаш манбалари;  синтетик материалларни пресслаш ва пайвандлаш қурилмалари;  электр узатиш линиялари, айниқса юқори кучланишли ;  тарқатиш қурилмалари;  ўлчаш қурилмалари ва б.  маиший хизматда: радиостанциялар; ➢ ТВ станциялар; ➢ ахборот узатиш блоклари; ➢ антенна тизимлари ва б. ➢ Электромагнит нурланишларнинг инсон организмига таъсири қуйидаги омилларга боғлиқ ҳолда белгиланади: тўлқин частотаси; ➢ электрик ва магнит майдонлари кучланганлик даражаси; ➢ энергия оқими зичлиги; ➢ тананинг нурланган юзаси ўлчами. ➢ инсон организмининг шахсий хусусиятлари; ➢ муҳитнинг бошқа омиллари билан биргаликдаги таъсири. ➢ Электромагнит нурланишлар инсон организмига 2 хил таъсир этади: 1. Иссиқлик таъсири- электромагнит майдонда молекула ва атомлар қутбланади,қутбланган молекулалар (сув) ЭМ томон йўналади, электролитларда ион токлари ҳосил бўлиб, бу тана тўқималарини қизишига олиб келади. Паст иссиқлик ростлашувига эга аъзолар кўз, мия, бош мия тўқималари, жигар, буйракга катта таъсир этади. 2. Хусусий таъсири – электромагнит нурланишлар оқсил молекулаларига таъсир этиб, уларнинг Электромагнит нурланишларни меъёрлаш. ЭМ нурланишларни меъёрлашда частота диапозони ва электромагнит майдонни кучланганлик даражаси ҳамда энергетик юкланганлиги ҳисобга олинади. Нурланиш мавжуд иш жойидаги кВт/см2 рухсат этилган вақт Интенсивлик, 8 соат 0,01 2 соат 0,10 15-20 мин. (ҳимоя кузойнагидан қатъий фойдаланиш шарти билан) 1,00 Ишчи доимий бўладиган иш жойларида электр майдон кучланиши ультра қисқа тўлқинлар учун 5В/м, ўрта ва узун тўлқинлар учун -20В/м дан ошмаслиги зарур. Электр майдон таъсири магнит майдон кучланиши 160-200 А/метр дан бошлаб сезила бошланади. Саноат частотасидаги токларда магнит майдон кучланиши 25А/м дан ошмайди. Электромагнит майдон нурланиши таъсиридан ҳимояланиш. ЭМ нурланишлардан ҳимояланишга қаратилган тадбирларга қуйидагилар киради: 1.Манба қувватини камайтириш - нурланиш параметрларини манбани ўзида нурланишни ютувчи материаллар (графит, резина ва б.)дан фойдаланиб камайтириш; 2. Нурланиш манбасини экранлаштириш. 3. Нурланиш зонасини ажратиш. 4. Қурилмалардан фойдаланишнинг рационал режимини ўрнатиш. 5. Сигнал воситаларидан фойдаланиш. 6. Масофа билан ҳимоялаш (айниқса ўта юқори частоталарда). 7. Вақт билан ҳимоялаш. 8. Шахсий ҳимоя воситларидан фойдаланиш. Ионли нурланишларни атроф-муҳит билан ўзаро таъсири қарама- қарши зарядларни ҳосил бўлишига олиб келади (33-слайд). Ионли нурланишлар қуйидаги кўринишларда бўлади: Электромагнит қисм: - рентган нурлари - гамма нурланишлар Корпускуляр қисм: - альфа нурлар-И (гелий ядроси); - бетта нурлар- И (электронлар). - нейтронлар Ионли нурлар 2 хил: ўтувчанлик (бирор материал ёки модда орқали ўтиш хусусияти) ва ионлаш хусусиятлари билан характерланади. Ионли нурланишлар ўлчов бирлиги – Рентген (Р). Инсон учун ўлимга олиб келувчи миқдори – 500-600 Р. Тўлиқ иш кунида нурланишнинг рухсат этилган миқдори – 0,5Р. Ионли нурланишлар ичида энг хавфлиси гамма нурланиш ҳисобланади. Ультрабинафша нурланиш (УБ) 380 дан 1 нм гача тўлқин оралиғида юзага келади. Унинг манбаларига қуёш радиацияси, плазмали пайвандлаш ишлари, чўғланма ва газразрядли чироқлар, лазер ва электргаз пайванд қурилмалари киради. Ультрабинафша нурлар инсон организми учун маълум даражада зарур ҳисобланади. Лекин ушбу нурларнинг рухсат этилган миқдор даражасидан ошиб кетиши турли хил касалликларга олиб келади. УБ нурларнинг салбий таъсирини бошланиши тери қизариб, қичишиши, бош оғриғи, тана ҳароратининг кўтарилиши каби белгилар билан кузатилади. Ультрабинафша нурлардан тиббиётда ва айрим технологик жараёнлар самарадорлигини оширишда ҳам қўлланилади. Тўлқин узунлиги 320-380 нм оралиғидаги УБ нурлардан тери касалликларини профилактика қилишда, 160-254 нм даги нурлардан тупроқ ва сувни зарарсизлантиришд Инфрақизил нурланишлар (иссиқлик радиацияси)га 1 мм дан 780 нм тўлқин оралиғида юзага келади. Унинг манбалари – қуёш, эритилган металл, электр ёйи, олов, ускуна ва жиҳозларнинг қизиган юзалари, чўғланма чироқлар ва б. Инфрақизил нурлар тери тўқималари орқали ўтиб, тананинг иссиқлик ростлашувига салбий таъсир этади. Узоқ вақт ИҚ нурлар таъсирида бўлиш терининг қизаришига, куйишига, кўз тўр пардасининг шикастланишига, тана ҳароратининг кўтарилишига олиб келади. Ёзнинг иссиқ ойларида офтоб уриши ҳоллари ҳам учрайди. УБ ва ИҚ нурлардан ҳимояловчи шахсий ҳимоя воситаларига махсус кийимлар, қўлқоп, кўзойнак, пойабзал, ҳимояловчи каскалар киради. Радиацивий хавфларУялаи алоқа воситалари Компьютер Микротўлқин ли печлар Телеминора Wi – Fi мосламалари Ренген қилувчи асбоблар Радиацивий хавфлар Уялаи алоқа воситалари Компьютер Микротўлқин ли печлар Телеминора Wi – Fi мосламалари Ренген қилувчи асбоблар Електромагнит майдони инсон организмига маълум ўтказувчанликка эга бўлган диэлектрик моддий сифатида ҳужайраларга иссиқлик таъсирини кўрсатибгина қолмасдан, балки бу ҳужайраларга биологик объект сифатида ҳам таъсир кўрсатади. Улар тўғридан-тўғри марказий нерв системасига таъсир кўрсатади, ҳужайраларнинг йўналишини ўзгартиради ёки молекула занжирини электр майдони кучланиш чизиқлари йўналишига айлантиради, қон таркиби оқсил молекулалари биокимё фаолиятига таъсир кўрсатади. Қон томир системасининг функцияси бузилади. Организмдаги углевод, оқсил ва минерал моддалар алмашинивуни ўзгартиради. Аммо бу ўзгаришлар функционал характерда бўлиб, нурланиш таъсири тўхтатилиши билан уларнинг зарарли таъсири ва оғриқ сезгилари йўқолади. Ишлаб чиқаришда нурланишларнинг қуйидаги турлари тарқалган: -инфрақизил -ультрабинафша -электромагнит -радиоактив Электромагнит нурларининг манбаи радио тўлқинлар, электр узатиш тармоқлари ва ҳар хил юқори частотали генераторлар, трансформаторлар, антенналар, тўлқин узатгичларнинг очиқ қисмлари, индукторлар, тьермик қурилмаларнинг конденсаторлари ва тебранувчи контурларни экранлаштирилмаган элементлари бўлиши мумкин. Кўрсатилган қурилмалар ишида уларни ўраб турган маконида ЭМ хосил бўлади. Энг хавфли электромагнит нурланиш булар ультра юқори частотали (УЮЧ) электромагнитли ва генераторлардаги жуда юқори частотали (ЖЮЧ) нурланишлар ҳисобланади ва улар радиолакаторларда, ядровий физикада, телевиденияларда, тиббиётда, металларга термик ишлов беришларда кенг фойдаланилади. Электромагнит майдонининг тавсифи Электромагнит майдони маълум кучланишдаги электр майдони (В/м) ва магнит майдони (А/м) векторлари орқали ифодаланади. Ҳаракатланувчи электромагнит тўлқинларининг ва векторлари ҳар вақт ўзаро пьерпендикуляр бўлади. Ҳосил бўладиган электромагнит тўлқинлари радиочастоталарининг тавсифи жадвалда келтирилган. Электромагнит тўлқинлари радиочастоталарининг тавсифи Электромагнит майдонининг нормалари. Муҳофаза усуллари. -Республикамизда йўлга қўйилган нурланишнинг рухсат этилган даражалари жуда кам бирликни ташкил қилади. Шунинг учун организм узоқ вақт нурланиш таъсирида бўлган такдирда ҳам унда ҳеч қандай ўзгариш бўлмаслиги мумкин. -СН 848-70 бўйича кўзда тутилган "Юқори, ўта юқори ва ҳаддан ташқари юқори частотадаги электромагнит майдонлари манбаларида ишлаганлар учун санитар норма ва қоидалар"да қуйидагича рухсат этилган норма ва чегаралар белгиланади: иш жойларида электромагнит майдони радиочастота кучланиши электр таркиби бўйича 100 кГс-30 МГс частота диапазонида 20 В/м, 30—300 МГс частота диапазонида 5 В/м дан ошмаслиги керак. Магнит таркиби бўйича эса 100 кГс-1,5 МГс частота диапазонида 5 В/м бўлиши керак. -Ўта юқори частотадаги тўлқинлар (СВЧ) 30—300 000 МГс диапазонида иш куни давомида рухсат этиладиган максимал нурланиш оқим кучланиши 10 мк Вт/см2, иш кунининг 2 соатидан ортиқ бўлмаган вақтдаги нурланиш 100 мк Вт/см2, 15—20 минутдан ошмаган вақтдаги нурланиш эса 1000 мк Вт/см2 дан ошмаслиги керак. Бунда албатта муҳофаза кўзойнаги тақилиши керак. Қолган иш вақти давомида нурланиш интенсивлиги 10 мк Вт/см2 дан ошмаслиги керак. -Ўта юқори частотадаги тўлқинлар диапазонида касби нурланиш билан боғлиқ бўлмаган кишилар ва доимий яшовчилар учун нурланиш оқими зичлиги 1 мк Вт/см2 дан ошмаслиги керак. -Электромагнит тебраниш ва мехнат килиш режими куйидагича жадвалда кўрсатилган. Саноат частотасидаги токнинг зарарли таъсири магнит майдон кучланганлиги 160-200 А/м бўлганда намоён бўлади. Қуввати юқори электр қурилмаларида у 20-25 А/ м дан ошмайди, шунинг учун ЭММ хавфли таъсирини майдон электрик кучланганлиги бўйича олиб бориш этарли бўлади. -Юқори частотали (ЮЧ) ва ультраюқори частоталарнинг электромагнит майдонлари таъсирида марказий асаб системаси фаолияти бузилади, организмда умумий кучсизлик, тез чарчаш, бош оғриғи, уйқусизлик, юрак урушининг секинлашиши ва қон босимининг пасайиши кузатилади. Саноат частотасидаги электр майдонининг инсонга таъсирини гигиеник нормаси Электромагнит майдонларни таъсиридан химоялашнинг усуллари ва воситаларига қуйидагилар киради: -Ҳимоялашнинг ташкилий чоралари -Манбадан нурланишнинг жадаллигини камайтириш -Нурланиш манбаининг экранлашуви -Нурланиш манбаидан ишчи ўринларни экранлаштириш ва ёки ажратиш. -Сигнализация воситаларини қўллаш -Шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиш Магнит майдонидан муҳофазаланиш Електромагнит нурланишларидан муҳофазаланишнинг асосий усулларидан бири-экранлар усулидир. Экранни тўғридан-тўғри электромагнит тўлқинларини тарқатаётган манбага ёки иш жойларига ўрнатиш мумкин. Нур қайтариш экранлари электр тоқини яхши ўтказадиган материаллардан ясалади. Экранларнинг муҳофазалаш хусусияти, электромагнит майдони таъсирида экран юзасида Фуко токининг ҳосил бўлишига асосланган. Санитар меъёрлар бўйича кўзда тутилган «Юқори, ўта юқори ва ҳаддан ташқари юқори частотадаги электромагнит майдонлари манбаларида ишлаганлар учун санитар норма ва қоидалар» қуйидагича рухсат этилган норма ва чегараларни белгилайди: иш жойларида электромагнит майдони радиочастота кучланиши электр таркиби бўйича 100 кГц-30 МГц частота диапазонида 20 В/м, 30-300 МГц частота диапазонида 5 В/м дан ошмаслиги керак. Магнит таркиби бўйича эса 100 кГц- 1,5 МГц частота диапазонида 5 В/м бўлиши керак. Нурланишни камайтиришнинг яна бошқа усули кучли нурланиш генераторини, кучсизроқ нурланиш генератори билан алмаштиришдир. Лекин бу усулда технологик жараённи ҳисобга олиш зарур. Нурланиш кучини камайтиришнинг бошқа усули сифатида антеннага эквивалент бўлган нурланишни ютувчи ёки камайтирувчи қурилмаларни антенюаторларни қўллаш, генератордан нурланиш тарқаётган қурилмагача бўлган оралиқдаги нурланиш кучини йўқотиши ёки камайтириши мумкин. Ички нурланишларни камайтириш учун радиоактив моддаларни очиқ ҳолатда ишлатишга йўл қўймаслик, одам ички органларига тушиб қолмаслигини таъминлаш, хонадаги ҳаво муҳитига тушмаслигини, шунингдек радиоактив моддалар билан қўл, кийим ва хонадаги жиҳозлар юзасини зарарланишдан сақлаш керак. Очиқ ҳолда ишлатилганда ичдан нурлантириш хавфи бўлган радиоактив моддалар  беш гуруҳга бўлинади. А - ниҳоятда юқори нурланиш активлигига эга бўлган изотоплар.  Б - юқори нурланиш активлигига эга бўлган изотоплар.  В - ўртача нурланиш активлигига эга бўлган изотоплар.  Г - кичик нурланиш активлигига эга бўлган изотоплар.  Д - нурланиш активлиги жуда кам бўлган изотоплар.  Радиоактив моддалар билан очиқ ҳолда ишлаганда уларнинг зарарли  нурланиш активлигига қараб уч классга бўлинади. Активлиги бўйича Радиоактив моддалар билан ишлаганда, радиоактив модда зарралари иш жойларини, одамнинг қўллари ва бошқа очиқ тана қисмларига ўтириб қолиши, ҳаво муҳитига ўтиб қолиши ва у ерда радиоактив нурланиш манбалари ҳосил қилиши мумкин. Шунингдек бу радиоактив чангсимон моддалар нафас йўллари ёки тери орқали организм ички органларига кириб қолиши мумкин. Терининг нурланиш дозасини катта аниқлик билан ҳисоблаш  имкониятлари бор. Бунинг учун иш бажарилаётган зонанинг зарарланиш даражаси аниқланади. Бунда ишлатилаётган модданинг активлиги ва зарарланган юзанинг катталиги ҳисобга олинади. Ичдан нурланиш дозасини ҳисоблаш анча қийин, чунки у бир қанча  омилларга боғлиқ. Тери, шахсий муҳофаза аслаҳалари ва хоналар ишчи юзаларининг йўл  қўйиладиган зарарланиш даражаси аниқланмайди. Булар радиоактив модд Рентген қурилмаларини ишлатишда юзага келадиган хавф - Рентген қурилмаларини ишлатганда икки хил нурланиш ҳосил бўлади: - тўғри тушаётган нурлар; - ҳар хил юзаларга тушиб қайтаётган нурлар. -Иш бажарилаётган вақтда бу нурларнинг иккаласидан ҳам муҳофазаланиш чоратадбирларини белгилаш керак. - Муҳофаза экранларининг пухта ишлаётганлиги ўлчаш асбоблари ёрдамида текшириб турилади. Ёпиқ ҳолатдаги нурланувчи моддалар билан  ишлаганда асосан ташқи нурланишларга қарши муҳофаза аслаҳаларидан фойдаланилади.  Қ он ва қ он элементларининг ҳ осил б ў лиши бузилади.  Тромбоцитлар ми қ дори камайиши натижасида қ он ивиши бузилади, қ он томирларининг ў тказувчанлиги ва м ў ртлиги ортади.  Лабларда, тилда, милкда, муртакларда, ош қ озон ва ичакларнинг шилли қ пардалар и да, терида яралар пайдо б ў лади.  Организмни микроблардан ҳ имоя қ илувчи лимфоцитлар ва лейко ц итлар камайиши ҳ амда иммунитетнинг бузилиши натижасида организмнинг инфекцияга қ аршилиги кескин пасаяди.  Т ўқ има ва ҳ ужайраларнинг қ айта тикланиш жараёни бузилади. Натижада яралар, куйган жойлар, синган суяклар секин тузалади.  Қ он ва қ он элементларининг ҳ осил б ў лиши бузилади.  Тромбоцитлар ми қ дори камайиши натижасида қ он ивиши бузилади, қ он томирларининг ў тказувчанлиги ва м ў ртлиги ортади.  Лабларда, тилда, милк Корхоналар шароитида ишчилар рентген нурланишларига металл ва кристалларнинг структура анализи ўтказаётган вақтда ёки лампа генераторлар таъсирига тушиб қолишлари мумкин. - Ишчиларнинг рентген нурлари таъсирида касалликка чалиниб қолмасликларини таъминлаш учун иш бажариладиган хоналарни рентген нурларини ўтказмайдиган материаллардан тайёрланган экранлар билан тўсиш лозим. - Бу нурларни қўрғошин пластинкалари, қўрғошинлаштирилган резина материаллари ютиш қобилиятига эга. - Рентген қурилмаларини қуруқ, ёғоч полли хоналарга ўрнатиш керак. - Бу хоналарни шамоллатиш коэффициенти соатига 3-5 мартадан кам бўлмаслиги керак. Электромагнит майдонининг кучланишини ўлчайдиган асосий асбоб ИЕМП-1 ва унинг бир неча модификациялари мавжуд. Бу асбоб ёрдамида электр майдонининг 50 Гц-100 кГц ва 100 кГц, шунингдек, магнит майдонининг 100 кГц-1,5 МГц диапазонларида электромагнит майдонининг кучланишини ўлчаш имкониятини беради. Умумий ишчи частоталар диапазонида кучланиш қиймати электр таркиби бўйича 5-1000 Вт ва магнит таркиби бўйича 0,5-300 А/м бўлганда аниқлик даражаси 20% ташкил қилади. Нурланишларни ўлчаш асбоблари Радиацион разведка ва дозиметрик назорат асбобларининг вазифалари: - замонавий хабар бериш мақсадида радиоактив зарарланишни аниқлаш; - зарарланган ҳудудда одамлар бўлишининг рухсат этилган вақтини, зарарланган ҳудуд чегарасини ва ундан айланиб ўтиш йўлларини аниқлаш мақсадида радиоактивлик даражасини аниқлаш; -турли хил юзаларни дезактивация қилиш ёки санитар ишлов бериш мақсадида зарарланганлик даражасини ўлчаш; - озиқ-овқат маҳсулотлари, сув ва қишлоқ хўжалик экинлари ҳосилини истеъмолга яроқлилигини аниқлаш мақсадида радиоактив зарарланганлик даражасини аниқлаш; - одамларнинг меҳнатга қобилиятини аниқлаш, фаолият режимини тузиш мақсадида нурланиш дозасини ўлчаш. Нурланишни ўлчаш асбоблари қуйидаги 3 турга бўлинади. индикатор сигнализаторлар; ➢ доза қувват 1.Радиоактивлик индикатор сигнализаторлари –радиоактив зарарланишни доимий кузатиб бориш ва радиоактив зарарланиш тўғрисида хабар бериш мақсадида ишлатилади. Индикатор сифатида ИМД-21С асбобидан фойдаланилади. Ушбу асбоб ёруғлик ва товуш сигнализаторига эга ҳамда радиоактив зарарланиш дозаси қувватининг соний миқдорини (1,5,10, 50, 100 Р/с) кўрсатади. 2. Доза қувватини ўлчаш асбоблари: ДП-2, ДП-35 рентгенметрлари – асосий радиоактив разведка асбоби ҳисобланиб, жойнинг гамма-радиация даражасини ўлчаш учун ишлатилади ДП-5Б, ДП-5В, ИМД-5 радиометр-рентгенметрлари - кенг диапазонли комбинациялашган асбоб ҳисобланиб, жойнинг гамма- радиация даражасини ҳамда турли хил предмет (объект)лар юзаларининг радиоактив зарарланганлик даражасини аниқлайди. ДП-5В асбоби ўрнига ҳозирги кунда кўпроқ ИМД-5 ас 3. Шахсий нурланиш дозасини ўлчаш асбоблари. Одамлар гуруҳи ёки алоҳида шахсни зарарланган ҳудудда бўлиши натижасида олган нурланиш дозасини аниқлаш учун ДП-22, ИД-1, ИД-11, ДП-70, ДП-70М асбоблари ишлатилади. ДП-22В шахсий дозиметр комплекти. Нурланиш дозасини тўридан-тўғри кўрсатувчи ДКП-50А дозиметри ва ЗД-5 зарядлаш қурилмаси билан жиҳозланган. (ДП 22В комплектининг таркибига 50 та дозиметр киради). Нурланиш қуввати 0,5-200Р/соат бўлганда ўлчаш диапазони 2-50Р, ўз-ўзини зарядлаш - 4Р/кун. ИД-1, ИД-11 шахсий дозиметр комплекти. ИД-1 гамма- ва нейтрон нурларининг ютилган дозасини ўлчаш учун ишлатилади. 10 та шахсий дозиметр ва ЗД-6 зарядлаш қурилмасидан иборат. Ўлчаш оралиғи 10-500 рад. ИД-11 радиациядан зарарланганда бирламчи диагностика қилиш мақсадида инсонларнинг нурланиш дозасини ўл Магнит майдонининг кучланиш оқими зичлигини ўлчаш асбоби Эътиборингиз учун раҳмат