Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40 mazutini yoqishda issiqlik balans hisobi - Энергетика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	1
Дата загрузки	03 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Энергетика

Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40 mazutini yoqishda issiqlik balans hisobi

Купить

O ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA LIM, FAN VAʻ ʼ
INNOVATSIYALAR VAZIRILIGI
ISLOM KARIMOV NOMLI
TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
ISSIQLIK ENERGETIKA FAKULTETI
“ISSIQLIK ENERGETIKASI” KAFEDRASI
MALAKAVIY BITIRUV ISHI
Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40 mazutini
yoqishda issiqlik balans hisobi
(malakaviy bitiruv ishining mavzusi)
5310100– ENERGETIKA “Issiqlik energetikasi”
Bakalavr uchun yo nalish darajasi
ʻ
Kafedra mudiri:
Rahbar:
Bitiruvchi:
Toshkent
1

M u n d a r i j a
I.KIRISH
1.Kirish
II.SUV ISITISH QOZONLARI
1.Past quvvatli suv isitish qozonlari konstruksiyasi
2.Past quvvatli suv isitish qozonlarining ishlash tartibi
3.Past quvvatli suv isitish qozonlarining issiqlik balansini hisoblash
metodikasi
III.MAZUT YOQILG’ISI
1.Mazut M40 xarakteristikasi
2.Qozonlarda mazut yoqish texnologiyasi va qurulmalari
3. Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40 mazutini
yoqishda issiqlik balans hisobi
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar royxati.
2

1.Kirish
Hozirgi vaqtda O’zbekiston energetika tizimida qariyib 40 ta elektr
stansiyalar mavjud bo’lib ulardan eng yirik elektr stansiyalardan quyidagilar:
1. Namanganda joylashgan To’raqo’rg’on IES quvvati 900 MBt.
2. Toshkent IES 2230 MBt.
3. Toshkent IEM 57 MBt.
4. Sirdaryo IES 3215 MBt.
5. Qashqadaryoda joylashgan Talimarjon IES 1700 MBt.
6. Farg’ona IEM 329 MBt.
7. Muborak IEM 60 MBt.
8. Navoiy IES 2070 MBt.
9. Taxiatosh IES 1190 MBt.
10. Yangi Angren IES 2100 MBt.
O’zbekistonning energetika tizimi yiliga 60 mlrd kVt soatga yaqin elektr
energiyasini ishlab chiqarish imkoniyatiga ega, unda umumiy o’rnatilgan quvvati
12,3 mln kVt bo’lgan 42 ta issiqlik va gidravlik stansiyalari ishlab turibdi.
Respublikaning 14 t а yirik shaharlarida iste’molchilar markazlashtirilgan ravishda
issiqlik energiyasi bilan ta’minlanadi.
Suv isitish qozonlarining umumiy o’rnatilgan quvvati 250 ming GJ dan
ziyoddir. Energetika yoki energetik tizim tushunchasi ostida energetika
manbalarini barcha turlarini olish, o’zgartirish, taqsimlash va xalq xo’jaligida
ishlatish uchun tuzilgan tabiiy va sun’iy (inson tomonidan yaratilgan) tizimlar
birligi tushiniladi.
Elektr stansiyasi — elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun mo ljallanganʻ
uskunalar, jihozlar va apparatlar, buning uchun zarur inshootlar va binolar majmui;
elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxona hisoblanadi. Energiya manbalariga
qarab, issiqlik elektr stansiyalari (IES, bug turbinali, gaz turbinali, dizelli),
ʻ
gidroelektr stansiya, shamol elektr stansiyasi, gidroakkumulyatsiyalovchi elektr
stansiyasi, ko tarilish suv elektr stansiyasi va magnitogidrodinamik generatorli 3
ʻ
3

styalarga bo linadi. Atom elektr stansiyasi, geotermal (yer issiqligidanʻ
foydalanuvchi) elektr stansiyalari va gelioenergetika stansiyayalari issiqlik elektr
stansiyasi jumlasiga kiradi.
2016 — 2022-yillarda respublikamizda elektr energiyasi ishlab chiqarish
ko’rsatkichlari:
-2016-yil - 59,0 mlrd kVt ⋅ soat;
-2017-yil - 60,7 mlrd kVt ⋅ soat;
-2018-yil – 62,8 mlrd kVt ⋅ soat;
-2019-yil – 63,6 mlrd kVt ⋅ soat;
-2020-yil – 66,4 mlrd kVt ⋅ soat;
-2021-yil – 71,3 mlrd kVt ⋅ soat;
-2022-yil - 74,3 mlrd kVt ⋅ soat.
2022-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 2016-yilga nisbatan 15,3
mlrd kVt ⋅ soatga yoki 25,9 foizga ko’pni tashkil etdi.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 13.01.2023 kuni
elektr energetikasi sohasini yanada rivojlantirish bo'yicha joriy yilga asosiy
vazifalar muhokamasiga bag'ishlangan yig'ilish o'tkazdi. Davlatimiz rahbarining
2019 yil 1 fevraldagi qaroriga muvofiq, O'zbekiston Respublikasi Energetika
vazirligi tashkil etilgan edi. O'sha yilning 27 martidagi Prezident qaroriga asosan,
“O'zbekenergo” aksiyadorlik jamiyati isloh qilinib, uning negizida “Issiqlik elektr
stansiyalari”, “O'zbekiston milliy elektr tarmoqlari” va “Hududiy elektr
tarmoqlari” aksiyadorlik jamiyatlari tashkil topdi.
Hisob-kitoblarga ko'ra, 2030 yilga borib yurtimizda elektr energiyasi
iste'moli hozirgiga nisbatan 2 barobar ko'p bo'lishi kutilmoqda. Shu bois
Energetika vazirligiga keyingi o'n yilda umumiy quvvati 7900 MVt ni tashkil
etadigan yangi issiqlik elektr stansiyalarini ishga tushirish bo'yicha topshiriqlar
berildi.
Shuningdek, investorlarni jalb qilgan holda, 8000MVt quvvatga ega quyosh va
4

shamol elektr stansiyalarini qurish, gidro elektr stansiyalari quvvatini 1935 MVt ga
oshirish, kichik gidro elektr stansiyalar barpo etishni xususiy sektorga berish
yuzasida vazifalar belgilandi.
Mutasaddi tashkilotlarga Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi bilan birgalikda
elektr energiyasi sohasida zamonaviy texnologiyalar bilan bevosita ishlaydigan
o'rta va kichik bo'g'in mutaxassislarini tayyorlash bo'yicha besh yillik dastur ishlab
chiqish vazifasi qo'yildi.
Yig'ilishda muhokama qilingan masalalar yuzasidan soha korxonalari rahbarlari
hisobot berdi, chora-tadbirlar belgilab olindi.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 20-fevral kuni elektr
energetikasi tarmog’ida investitsiya loyihalarini amalga oshirish va sohani
rivojlantirish masalalariga bag’ishlangan yig’ilish o’tkazdi. Bu haqda Prezident
matbuot xizmati xabar berdi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 1-
fevraldagi qaroriga muvofiq O’zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi tashkil
etildi. Unga elektr energetikasi hamda neft-gaz sohasidagi muammolarni bartaraf
etish, iqtisodiyot tarmoqlari va mamlakat aholisini yoqilg’i-energetika resurslari
bilan barqaror ta’minlash bo’yicha katta vakolatlar berildi.
2019 yilgi Investitsiya dasturiga elektr energiyasi tizimi bo’yicha umumiy
qiymati 8,1 milliard dollarlik 33 ta loyiha kiritilgan. Bu yil qariyb 620 million
dollar o’zlashtirilib, 7 ta yirik loyiha ishga tushirilishi belgilangan. Prezident ushbu
investitsiya loyihalarini sifatli amalga oshirish, mavjud kamchiliklarni bartaraf
etish bo’yicha topshiriqlar berdi. Masalan, xalqaro moliya institutlari ishtirokidagi
«Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasidan Xorazm-Sarimoy punktigacha 220 kVt li
elektr liniyalarini tortish», «Yuqori kuchlanishli podstansiyalarni modernizatsiya
qilish», «To’raqo’rg’on issiqlik elektr stansiyasini qurish» loyihalarini amalga
oshirish muddatlari kechikkan. Shu bois Energetika vazirligi, «O’zbekenergo»
AJga xalqaro moliya tashkilotlari mablag’larini to’liq o’zlashtirish, loyihalarni o’z
vaqtida bajarib, mablag’larni iqtisod qilish vazifal ari qo’yildi. Prezident energetika
sohasidagi muammolar bugun paydo bo’lmaganini aytdi. “Ko’p yillar davomida
5

yangi gaz konlariga investitsiya kiritilmagani, elektr va gaz tarmoqlari
modernizatsiya qilinmagani ham, ayni haqiqat. Oqibatda, tizimda aniq hisob-kitob
yo’qligi, katta yo’qotishlar oddiy holga aylanib qolgan edi. Shu bilan birga,
so’nggi olti yilda aholimiz 12 foizga, sanoat korxonalari esa 2 barobarga ortib, 45
mingdan 100 mingtaga ko’paydi. Natijada, elektr energiyasiga talab kamida 35
foizga oshdi va yildan-yilga ko’payib bormoqda”, — dedi prezident.
Davlat rahbari iqtisodiyot barqaror rivojlanishi uchun, energetika sohasiga 25-30
milliard dollar investitsiya kerakligini qo’shimcha qildi. “Bunga faqatgina xususiy
investitsiyalarni jalb qilish orqali erishish mumkin. Shu bois, so’nggi uch yilda
sohaga 8 milliard dollarlik to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar jalb qilindi. Jumladan,
Buxoro, Namangan va Xorazmda quvvati 500 MVt li yana 3 ta quyosh
stansiyalarini qurish bo’yicha tanlov yakunlandi”, — dedi prezident. Shavkat
Mirziyoyev yil boshidan quvvati 1500 MVt li 7 ta elektr stansiyasi ishga
tushirilganini aytdi. “Kelasi yilda yana 4500 MVt li 11 ta yirik loyihani yakuniga
yetkazamiz. Jumladan, Buxoro, Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy, Samarqand,
Farg’ona va Toshkent viloyatlarida barpo etiladigan quyosh va shamol elektr
stansiyalari hisobiga, qo’shimcha 14 milliard kVt li elektr energiya ishlab
chiqariladi. Bu orqali, xonadonlarga beriladigan elektr energiyasi 50 foizga
ko’payadi”, — dedi prezident.
“Ochiq aytish kerak, ko’p iqtisodchilar energetika sohasida erkin bozorga o’tishni
taklif qilmoqda. Bu – to’g’ri yo’l. Men ham buni xohlayman. Lekin, xalqimizning
jon boshiga daromadi, ijtimoiy himoyasini o’ylab, bu sohadagi islohotlarni
shoshmasdan, bosqichma-bosqich qilishimiz kerak.
Eng muhim masala – energiya resurslaridan samarali foydalanish. Afsuski,
iqtisodiyotimizda energiya sarfi boshqa davlatlardan 2 barobar yuqori. Shuning
uchun, energiya samaradorligini oshirish Milliy dasturini qabul qilamiz. Energetika
sohasida erkin bozorga o’tishimiz shart. Agar erkin bozorga o’tmasak, bizga
investor kelmaydi”, — deya qo’shimcha qildi prezident. Toshkent IEMda har
birining quvvati 32 MVt dan bo’lgan ikkita gaz turbina qurilmalarini qurish ishlari
6

davom etmoqda. Turkiyaning “Çalik Enerji” kompaniyasi pudratchiligida barpo
etilayotgan mazkur loyiha 2024-yilga qadar ishga tushirilishi rejalashtirilgan.
Loyiha amalga oshirilishi natijasida markaz tomonidan yiliga qo’shimcha 515,6
million kVt ⋅ soat elektr va 690,3 ming Gkal issiqlik energiyasi ishlab chiqariladi.
Germaniyaning Siemens kompaniyasi bilan hamkorlikda Surxondaryo va Navoiy
viloyatlarida issiqlik elektr stansiyalari qurish bo’yicha kelishuvga erishildi.
Kun.uz muxbirining Berlindan xabar berishicha, bu haqda 2 may kuni Germaniya–
O’zbekiston biznes forumida ma’lum qilingan.

7

1. Past quvvatli suv isitish qozonlari konstruksiyasi
Kam quvvatli qozonlarning eng muhim xususiyati pechlarning issiqlik
rejimlari va ular bilan bog'liq fizik-kimyoviy yonish jarayonlari bo'lib, ular qozon
quvvatining pasayishi bilan pechlarning kichik geometrik o'lchamlariga keng
ko'lamli o'tishi natijasida yuzaga keladi. . Bu o'choq sirt maydonining uning
hajmiga nisbatini xarakterli o'lchamiga teskari proportsional ravishda o'zgartiradi.
Buning oqibati shundaki, kichik qozonlarda o'choq hajmining ko'rinadigan issiqlik
kuchlanishlari kuchli qozon agregatlari uchun xarakteristikaga qaraganda bir necha
baravar yuqori bo'lib, qv = 2 MVt / m3 va undan yuqori qiymatlarga yetadi (gaz va
suyuq yoqilg'i uchun), o'choqdagi isitish yuzalarinlarining termal kuchlanishlari
(qn = ~200 kVt / m2) taxminan kuchli qozonlarning isitish sirtlarining ko'rinadigan
termal kuchlanishlariga to'g'ri keladi.
Suv isitish qozonlari uskunalari Rossiya bozorida ikkita asosiy turdagi qozonlarda
taqdim etiladi: suv turbinali va yuqori haroratli turbinali.
Bir muncha vaqt davomida suv quvurlari qozonlari maishiy issiq suv
uskunalarining asosiy turi edi. Kam quvvat sohasida bu holat o'zini oqlamadi:
TVG, TG, NR 18, ZiO 60 va boshqalar eskirgan qozonlari ishlab chiqarishdan olib
tashlandi. Biroq KV GM kam quvvatli qozonlarining bir qator konstruktsiyalari
ishlab chiqarildi. Hozirda ishlab chiqarish davom etmoqda. Issiq suv qozonlarining
maishiy ishlanmalari asosan suv quvurlari qozonlari bilan ifodalanadi, ularning
ishlab chiqarilishi ham yirik zavodlar (Dorogobuzhkotlomash, Biysk qozon zavodi,
Wolf Energy Solution va boshqalar) va kichik qozonsozlik kompaniyalari
tomonidan o'zlashtiriladi.
8

Qozon turidan qat'i nazar, shuni ta'kidlash kerakki, qozon devorining
metallining issiqlik rejimi ichki yuzaning holati (sovutish moslamasi tomonidan),
cho'kindilarning mavjudligi, ularning qalinligi va xususiyatlari bilan belgilanadi. .
Tashqi shlak, kul changgi va yopishqoq chiqindilar (shuningdek, ichki) asosan gaz
oqimidan sovutish suviga issiqlik o'tkazish samaradorligiga ta'sir qiladi va shuning
uchun chiqindi gazlarining haroratini oshiradi, qozonning quvvati va
samaradorligini pasaytiradi. Biroq, eng katta muammolar ko'pincha qozonning gaz
yo'lining aerodinamik qarshiligining oshishi, yonish xususiyatlarining o'zgarishi va
buzilishi va atrof-muhitning yomonlashishi bilan bog'liq.
Suv quvurlari qozonlari
Quvurli issiq suv qozonlarining asosiy afzalliklari quvurli suv zanjirlarida
tashkil etilgan gidravlik rejim bilan bog'liq bo'lib, bu qabul qilinadigan issiqlik
(harorat) ni ta'minlash uchun majburiy yuqori tezlikda aylanish nasos sxemalaridan
(shu jumladan, aylanmali) foydalanishga imkon beradi. sharoitlar, sovutish suvidan
issiqlik o'tkazuvchi yuzalarni ifloslanishining salbiy jarayonlarini kamaytirish,
aylanma suvning umumiy qattiqligiga bo'lgan talablarni kamaytirish. Shu bilan
birga, suv quvurli qozonlarda sovutish suvi harakatining gidravlik rejimiga qat'iy
rioya qilish kerak, bu uning isitish yuzalarida qaynab ketishini istisno qiladi, bu,
ta'kidlanganidek, kam quvvatli qozonlarda ayniqsa muhimdir. o'choq isitish
yuzalarining issiqlik zo'riqish joylari. Tezlik rejimini asoslashda sovutish suvi
chiqishi harakati bo'lgan quvurlarga e'tibor qaratish kerak, bunda belgilangan
issiqlik uzatish sharoitida (qn = ~200 kVt/m2) sovutish suvi harakat tezligi ma'lum
bog'liqliklarga muvofiq bo'lishi kerak, kamida 1,25-1,35 m / s.
9

Rasm 1. Quvurli suv isitish qozoni
10

Rasm 2. Suv isitish qozonining ichki korinishi
Bunday gidravlik rejim suv quvurli qozonning yetarlicha yuqori gidravlik
qarshiligiga olib keladi (odatda 0,5-1,5 bar oralig'ida). Va nafaqat taxmin qilingan
rejimida, balki qisman yoki hatto minimal quvvat bilan ishlashning barcha oraliq
rejimlarida ham. Doimiy gidravlik rejim, ehtimol, suv isituvchi suv quvurli
qozonning butun quvur tizimining ishonchli ishlashini ta'minlashning eng muhim
omilidir. Suv isituvchi suv quvurli qozonlarning bir qator konstruksiyalari ishlab
chiqaruvchi tomonidan bir nechta kattalashtirilgan bloklar ko'rinishida etkazib
beriladi, bu esa qozonni etkazib berish, uni yig'ish va qurilish maydonchasida
o'rnatish uchun qo'shimcha xarajatlarni talab qiladi. Oxirgi kamchilik - zavodda
to'liq ishlab chiqarilgan va ixcham monoblok shaklida taqdim etilgan, ko'pincha
allaqachon o'rnatilgan issiqlik izolyatsiyasi, tashqi qobiq, qo'llab-quvvatlash
ramkasi va boshqalar bilan ta'minlangan yong'inga qarshi trubkali qozonlardan
mahrum. Bu dizaynni iste'molchi uchun jozibador qiladi. , qozonxonada uskunani
o'rnatishni sezilarli darajada osonlashtiradi.
Yuqori haroratli suv qozonlari
Ish printsipi o'rnatilgan (yoki to'liq) tortishish ventilyatorlari bilan
jihozlangan avtomatlashtirilgan burnerlardan foydalanishga asoslangan bosimli gaz
o'tkazmaydigan o'choqli o't o'chiruvchi trubkali qozonlardan foydalanish yonishni
tartibga soluvchi tutun chiqargichlarsiz ishlashga imkon beradi. 92-95%
samaradorlik bilan yuqori samaradorlikni saqlab, o'zgaruvchan yuklarda
parametrlar. Ishlab chiqarish korxonalari katta hajmdagi yuqori haroratli suv
qozonlarga o'tmoqda, xorijiy texnologiyalarni faol o'zlashtirmoqda, mahsulotlari
talabga ega bo'lgan va bozorda o'zini yaxshi ko'rsatgan taniqli kompaniyalarning
texnik hujjatlarini Rossiya standartlariga muvofiq sotib olish va qayta ishlash.
Masalan, Finrail kompaniyasi (Finlyandiya) texnologiyasi bo’yicha ishlab
chiqarilgan uch o’tishli FR-10, FR-16 qozonlari, WOLF (Germaniya) kompaniyasi
texnologiyasi bo’yicha Wolf Energy Solution kompaniyasi tomonidan ishlab
chiqarilgan GKS Dynaterm, Eurotwin qozonlari.
11

Deyarli barcha suv isitish yuqori haroratli suv qozonlarning sxemalari
qozonning tashqi qattiq qobig'i ichidagi suv hajmida silindrsimon o'choq va
konvektiv yuzalarning yuqori haroratli quvurlarini joylashtirishni o'z ichiga oladi.
Qozonxonalarning sxemasi odatda ikki tomonlama va uch tomonlama deb
tasniflanadi. Ikkala holatda ham alanganing rivojlanishi va yonish
mahsulotlarining o'choq hajmida harakatlanishi gazlarning eksenel oralig'ida
(alanganini aylantirmasdan) harakati uchun ham, o'lik burchakli teskari pechlar
uchun ham birinchi o'tish hisoblanadi. alanganini o'choq ichidagi orqa qismda 180
° ga qozonning old tomoniga aylantiradi). Shunday qilib, 2 ta ishlaydigan sxemalar
konvektiv olov quvurlari orqali yonish mahsulotlarining bir o'tishini va 3 ta
ishlaydigan sxemalar - tutun quvurlari to'plamlari orasidagi yonish
mahsulotlarining 180 ° ga aylanishi bilan ikkita o'tishni nazarda tutadi
Rasm 3. Qaytariladigan o ' choq 2- o ' tishli qozonning gaz quvurlari yo ' lining
sxemasi /
12

Yuqori harorat turbina konstruktsiyalarining eng muhim kamchiliklari
qozonning ichki suv hajmida issiqlik tashuvchining past tezligi bilan bog'liq bo'lib,
u sezilarli hajmga ega (suvning o'ziga xos hajmi ~ 0,5 dan ~ 1,5 m3 / MVt gacha).
Bu 0,01-0,02 m/s tezlikdagi tabiiy konvektsiyaga mos keladigan va suv hajmining
bir qator zonalarida undan ham pastroq bo'lgan ichki aylanishning
tashkillashtirilmagan gidravlik rejimlariga olib keladi. Shu sababli, devorga yaqin
suv qaynashining oldini olish sharoitida qozonning isitish sirtlarining termal
kuchlanishlarining qiymati suv quvurli qozonlarga qaraganda ancha past bo'lib,
ishonchli va muammosiz ishlashini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. qozonning
(suv tomondan shkala va loy konlari bilan sirt ifloslanishi va boshqalar bilan
birga).
Issiqqa bardoshli quvurli qozonlarning tuzulish xususiyatlari ko ' pgina ishlab
chiqaruvchilarning ikki o ' tishli qozoniga nisbatan uch o ' tishli qozonning tuzulishi
katta konvektiv isitish yuzasiga ( tutun quvurlari ) ega va buning natijasida tutun
gazini sovutish chuqurligini oshirish va qozon samaradorligini 1- ga oshirish
imkonini beradi . 3%. Issiq suv qozonining orqasida agregat yoki blokli iqtisodchini
( shu jumladan kondensatsiya turini ) o ' rnatish orqali yuqori samaradorlik qiymatiga
erishish mumkin . Issiqbardosh quvurli qozonning sifatini baholashda ham tuzulish
yechimlarini , ham ishlab chiqarish texnologiyasining mukammalligini hisobga
olish kerak . Shunday qilib , to ' g ' ridan - to ' g ' ri issiqbardosh quvurlarini qattiq
payvandlash va o ' choqni qattiq mahkamlash bilan qattiq korpus va oxirgi
yuzalarning kompensatsiyalanmagan termal cho ' zilishi ( quvur plitalari ) mavjudligi ,
issiqbardosh quvurlarining tashqi isitilmaydigan qobig ' iga yaqin joylashishi . qozon
sovuq ishga tushirishda bo ' lgani kabi , kompensatsiyalanmagan termal deformatsiya
tufayli kuchlanishning kuchayishiga olib keladi . Qozonning ko ' rinishiga
qo ' shimcha ravishda , bu qiymatga olov quvurlari va trubka plitalari metallining
sifati , payvandlash texnologiyasi va sifati , ishlab chiqarish jarayonida
payvandlangan strukturadagi ichki stresslarni bartaraf etish uchun termal
temperlashdan foydalanish ta ' sir qiladi . Issiqbardosh quvurlari past joylashuvi
13

bo ' lgan qozonlar kamroq ishonchli bo ' lib chiqadi , buning natijasida issiqlik uzatish
yomonlashadi , quvur devorining harorati ko ' tariladi , bu esa qo ' shimcha mahalliy
qizib ketishga , payvand choklarida yuklarning ko ' payishiga olib keladi . va quvur
plitasi . Konvektiv sirtlarda issiqlik o ' tkazuvchanligini tenglashtirish va
kuchaytirish uchun ko ' pincha har xil turdagi oqim turbulatorlari qo ' llaniladi , ular
uchinchi o ' tishning issiqbardosh quvurlariga yoki 2 ishlaydigan qozonning ikkinchi
o ' tish qismining oxirgi qismlariga o ' rnatiladi .
Bu erda shuni ta ' kidlash kerakki , teskari o ' choqli yong ' in qozonlari , issiqlik
jarayonlarining qayd etilgan xususiyatlaridan kelib chiqqan holda , olov yoqilganda
pechda konvektiv issiqlik o ' tkazuvchanligini oshirishni ta ' minlaydi ( bu isitish
yuzalarida issiqlik oqimlarini tenglashtirishga erishadi ). pech ). Ular , shuningdek ,
yonish mahsulotlarining bir qismini yondirgich olovining ildizida faol qayta
aylanishi tufayli azot oksidi emissiyasini kamaytirishga imkon beradi . Biroq , bu
holda , katta darajada , issiqlik almashinuvi uning ikkilamchi nurlanishini hisobga
olgan holda , oldingi shamot bloki yaqinidagi otash burilish zonasida quvur varag ' i
va yong ' in quvurlarining boshlang ' ich qismlarida kuchayadi . Ushbu omillar tufayli
quvur plitasi o ' ta majburiy termal rejimda bo ' lib , ko ' pincha uning qizib ketishiga
olib keladi . Old trubka plitasining issiqlik sharoitlarining ko ' rsatilgan
xususiyatlarini hisobga olgan holda , issiq suvli yong ' inga qarshi trubkali
qozonlarning xorijiy ishlab chiqaruvchilarining aksariyati 2,5 MVtgacha bo ' lgan
qozonlarga qaytariladigan pechlarning ko ' lamini cheklaydi . Olovli quvurli
qozonlarning har qanday pechlari uchun , ayniqsa qaytariladiganlar uchun , burnerni
nafaqat quvvat jihatidan , balki qozon o ' chog ' iga o ' choq olovining konfiguratsiyasi
va o ' lchamiga mos ravishda to ' g ' ri tanlash kerak . Qozonning gaz yo ' lining
aerodinamik qarshiligini va yukni nazorat qilish usulini engish uchun zarur
bosimni hisobga olgan holda , hatto uning barcha ish rejimlarida o ' choqning sovuq
devoriga olovning mahalliy " otishini " istisno qilish kerak . Suyuqligi harakatining
past tezligi , katta hajmdagi suv qozonning pastki qismida ham ( korroziya
14

zonalarini hosil qiladi ) va olov quvurlarining yuqori avlodida to ' xtatilgan loy
zarralarining intensiv yog ' ishiga olib keladi . Hatto " toza " quvurda ham , qozon +95
° C haroratli suvning dizayn parametrlarida ishlaganda , mahalliy suv haroratining
maksimal qiymatlari ~ 130 ° C va +105 ° C bo ' lishi mumkin . C - ~145 ° S . ( va
shkalasi ) ostida quvur devori va suvning metallining harorati yanada yuqori bo ' lib ,
bu mahalliy qaynatishga , shkala hosil bo ' lish jarayonining kuchayishiga va quvur
devorining haddan tashqari qizib ketishiga olib keladi . Bundan tashqari , shuni
ta ' kidlash kerakki , suvning qaynashi nafaqat olov quvurlarining yuqori avlodidagi
loy qoldiqlarini yuvib tashlamaydi , balki mahalliy miqyosdagi konlarning
shakllanishini kuchaytiradi va aslida bu konlarning hajmini oshiradi va siqadi . Shu
sababli , qozondagi gidrostatik bosimni 4,5-5 bardan pastga tushirmaslik tavsiya
etiladi , ammo bu jarayonlarni to ' liq bostirolmaydi . Olovli quvurli qozonlarning
" sekin " gidrodinamikasi suvni 0,01-0,02 ( mg - ekv ) / l dan oshmaydigan qoldiq
umumiy qattiqlikgacha chuqur yumshatish zarurligini tushuntiradi . Shlak
cho ' kmasining maksimal kamayishi issiqlik ta ' minoti pallasida qozon pallasining
mustaqil ulanishi yordamida ta ' minlanadi , bu isitish tarmoqlari va iste ' molchi
isitish tizimlaridan loyning kirib kelishini istisno qiladi . Zanjirda loy ajratgichlar
mavjud bo ' lganda ham magnit va murakkab tozalashdan foydalanishni cheklash va
davriy puflashni qo ' llash kerak , ularning chastotasi va vaqti qozonning pastki
nuqtalaridan suv - kimyoviy ish rejimi bilan belgilanadi . qozonxonadan . Qozonning
gidravlik ish rejimini qozonning kirish va chiqish joylarida ruxsat etilgan harorat
farqi bilan loyiha yukida aniqlangan sovutish suvining taxminiy oqim tezligi bilan
saqlash kerak . Qozonning quyruq isitish yuzalarida past haroratli korroziyaga yo ' l
qo ' ymaslik uchun barcha ish rejimlarida tekshirish bilan sovutish suvining zaruriy
aylanishini ta ' minlang , bu qozonga kirish joyidagi suvning harorati oshib ketishi
sharti bilan hisoblanadi . tutun gazining shudring nuqtasi harorati 5 ° C ga .
Ko ' rib chiqilayotgan masalalar nafaqat yuqori haroratli trubkali qozonlarning
ishlashini loyihalash va tashkil etish bilan bog ' liq , balki texnologik jarayonlarni
ta ' minlash nuqtai nazaridan ish rejimlari bilan bevosita bog ' liq . Shunday qilib , " on -
15

off " burnerning ishlash rejimida iste ' molchilarga etkazib beriladigan quvvatni
pozitsion nazorat qilish , metallning tsikli charchoqlarini hisobga olgan holda ,
qozonning ishlash muddatini ob ' ektiv ravishda sezilarli darajada qisqartiradi .
Biroq , ba ' zida modulyatsiya qiluvchi yondirgichlardan foydalanish , ayniqsa teskari
pechlarda , past yuklanishlarda yondirgich yaqinidagi olovning muddatidan oldin
burilishiga va natijada o ' choqning alohida qismlari va oldingi trubka plitasining
haddan tashqari qizib ketishiga olib kelishi mumkin . Shunga o ' xshash jarayon
qozon orqasidagi mo ' riga sezilarli darajada kamayishi bilan rivojlanadi . Ba'zi
hollarda, qozonning past aerodinamik qarshiligi bilan, bu ta'sir o'zini ~ 25 Pa
kamdan-kam hollarda namoyon qiladi.
Qozonlarning ish rejimlarini buzishga yo'l qo'yilmaydi:
noto'g'ri yoki o'chirilgan kimyoviy suv bilan ishlov berish bilan (hatto uning qisqa
muddatli o'chirilishi bilan);
qozondagi konstruktiv o'zgarishlarni kiritish bilan - turbulatorlarni olib tashlashda,
sovutish suvi uchun kirish-chiqish uchun ulanish sxemasini o'zgartirishda va
hokazo;
o'chirilgan sirkulyatsiya nasoslari bilan;
tutun gazining haroratini nazorat qilmasdan, aerodinamik qarshilik va qozondagi
gidravlik bosim yo'qotishlari;
issiqlik tarmoqlaridagi oqishlarni nazorat qilmasdan va tarmoq suvini shlakdan
tozalamasdan, davriy puflamasdan.
16

2. Past quvvatli suv isitish qozonlarining ishlash tartibi
Issiq suv qozonlari binoning isitish va suv ta'minoti tizimlarini isitish va
issiq suv bilan ta'minlaydi. Tuzilishiga qarab, issiqlik uskunalari gaz quvuri yoki
suv quvuri bo'lishi mumkin. Ikkala turdagi qozonlarning ishlash printsipi kamerada
yoqilg'ining yonishidan issiqlikni quvurlar orqali aylanadigan yoki ularni uzatish
uchun suvga o'tkazishdir.
Yuqori harorat turbina qozoni qanday ishlaydi
Issiqbardosh quvurli issiq suvli qozonlarda yonish mahsulotlari olov quvurlari
orqali harakatlanadi, ular har tomondan suv bilan yuviladi, bu esa ulardan
issiqlikni oladi. Bunday holda, chiqindi gazlar mos ravishda ikki yoki uch
tomonlama bo'lishi mumkin bo'lgan uskunaning tuzulish xususiyatlariga qarab
quvurlar orqali ikki yoki uchta o'tishni amalga oshiradi (ikkinchisi boshqa
qurilmalarga qaraganda bir necha baravar kuchli va ishlatiladi). katta maydonlarni
isitish uchun). Gaz quvurli issiq suvli qozon quyidagicha ishlaydi:
olov trubasining boshida joylashgan garelka yonadi;
suyuq yoqilg'i yoki gazning yonish mahsulotlari birinchi o'tish quvurlari orqali
aylana boshlaydi;
qozonning orqa devoriga etib borganidan so'ng, havo orqaga qaytadi yoki ikkinchi
o'tishning quvurlariga o'tadi va boshqa sikldan o'tadi;
siklning oxirida tutun gazlari yong'inga qarshi qurilmalar orqali chiqariladi.
Yonish mahsulotlarini harakatlantirish jarayonida suv quvurlarni yuvib, kerakli
haroratgacha isitadi va qozondan suv ta'minoti yoki isitish tizimiga yo'naltiriladi.
Suv turbina qozoni qanday ishlaydi
Ushbu turdagi inshootlarda havo emas, balki suv gorizontal va vertikal
ravishda pechda joylashgan quvurlar orqali harakatlanadi. Tutun gazlari sovutish
17

suvini tashqi tomondan isitadi. Yoqilg'i sifatida gaz, mazut, dizel yoqilg'isi
ishlatilishi mumkin. Amaliyot printsipi quyidagi bosqichlardan o'tishdir:
gorelkada yoqilg'ini isitadi;
hosil bo'lgan chiqindi gazlar quvurlar orasida aylana boshlaydi, issiqlikning bir
qismini sovutish suviga beradi;
nasos yordamida suv doimo quvurlar orqali haydaladi va bug'ga aylanib, bug'lanish
qurilmalaridan o'tadi;
keyin bug 'va suv aralashmasi bug’qizdirgichgaga yuboriladi.
Issiqlik va issiq suv ta'minoti uchun termal uskunani tanlashda ob'ektning
maydonini, foydalanish intensivligini, issiq suv qozonlarining ishlash
xususiyatlarini va boshqa bir qator omillarni hisobga olish kerak.
Rasm 4. Issiq suvli qozonning umumiy ichki ko’rinishi.
Issiq suvli qozon - bu issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun
mo'ljallangan ob'ekt bo'lib, u keyinchalik binolarni, sanoat binolarini va boshqa
ob'ektlarni isitish uchun ishlatiladi. Issiq suv qozonining boshqalardan ajralib
turadigan asosiy xususiyati isitish va shamollatish tizimlarini, maishiy va
texnologik iste'molchilarni issiqlik bilan ta'minlash uchun belgilangan
parametrlarning issiq suvini ta'minlaydigan issiq suv qozonining mavjudligi.
18

Odatda doimiy suv oqimi bilan bir martalik printsipda ishlaydigan issiq suv
qozonlari nafaqat issiqlik elektr stantsiyalarida, balki markazlashtirilgan isitish
tizimida, shuningdek, issiqlik ta'minotining asosiy manbai sifatida isitish va sanoat
qozonxonalarida ham o'rnatiladi. Issiq suvli qozonxonaning asosiy elementi
yoqilg'ining energiyasini (gaz, qattiq yoki suyuq yoqilg'i) isitish tizimi orqali
aylanib yuradigan suvga o'tkaziladigan issiqlikka aylantiradigan qozondir. Bug
'qozonidan farqli o'laroq, suv qaynaguncha isitiladi va bug'ga aylanadi, issiq suv
qozonida issiqlik to'g'ridan-to'g'ri suvga o'tkaziladi, keyin esa isitish tizimi orqali
aylanadi.
Issiq suv qozoni yonuvchan gazlar va suv o'rtasidagi issiqlik almashinuvi printsipi
asosida ishlaydi. Tabiiy gaz, yoqilg'i moyi yoki dizel yoqilg'isi kabi yonuvchan
moddalar qozonda yonib, issiq gazlarni hosil qiladi. Bu gazlar qozon ichidagi
quvurlardan o'tib, quvurlardagi suvni isitadi.
Suvni isitish natijasida uning harorati ko'tariladi va u issiqlik tashuvchi suyuqlikka
aylanadi, keyinchalik u quvur tizimi orqali radiatorlar yoki konvektorlar kabi
isitish moslamalariga aylanadi. Ushbu qurilmalarda suvdan issiqlik havoga
o'tkaziladi, uni isitadi va xonani isitadi.
Doimiy suv haroratini saqlab turish uchun issiq suv qozonlari termostatlar va
harorat sensorlari bilan jihozlangan. Qozonxonadagi suv harorati belgilangan
darajaga yetganda, suvning haddan tashqari qizib ketishining oldini olish uchun
19

qozon avtomatik ravishda o'chadi.
Rasm 5. Suv isitish qozonining ishlash prinspi: 1 - issiq suv qozonlari ; 2 - tarmoq
nasoslari ; 3 - uzatish nasoslari; 4 - aylanma nasoslar; 5 - xom suv nasoslari; 6
- deaeratsiya nasoslari; 7 - vakuumli deaerator; 8 - bug 'sovutgichi; 9 - bug '-suv
ejektori; 10 - kondensat yig'ish uchun tank; 11 - suvni kimyoviy tozalash; 12 -
kimyoviy tozalangan suv isitgichi; 13 - xom suv isitgichi; 14 - gazsizlangan suv
sovutgichlari
Issiq suv qozoni quyidagicha ishlaydi. Eng yaqin suv omboridan yoki tashqi
suv ta'minoti tarmog'idan xom suv issiqlik almashtirgichga (xom suv isitgichi)
xom suv nasosi (5) orqali etkazib beriladi. U yerda kimyoviy tozalangan suv
isitgich (12) dan keladigan tarmoq suvining issiqligi yordamida 20-300S
haroratgacha qizdiriladi. Keyin xom suv darhol kimyoviy suvni tozalashga (11)
yuboriladi yoki gazsizlangan suv sovutgichidan (14) o'tadi, u erda suv sovutiladi va
u issiqlik tarmog'ini oziqlantirish uchun ketadi. Suvni kimyoviy tozalashda Na-
20

kationit yoki H-kationit filtrlarida xom suvning qattiqligi kamayadi. Suvni
kimyoviy tozalashdan keyin (11) xom suv kimyoviy tozalanadi (yumshatiladi).
Kimyoviy tozalangan suv kimyoviy tozalangan suv isitgichiga (12) kiradi, u erda
qozon agregatidan tarmoq suvining issiqligi bilan isitiladi. (12) dan keyin
kimyoviy tozalangan suv bug 'sovutgichdan (8) o'tib, vakuum-deaeratorga (7)
kiradi. Qozonxonadagi deaeratorlar suvni isitish vaqtida korroziy gazlarni (O2,
CO2) olib tashlash uchun mo'ljallangan. Suv isitish qozonxonalarida kimyoviy
tozalangan suv issiq suv qozonidan keladigan tarmoq suvining issiqligi orqali
vakuum deaeratorda (7) isitiladi. Qoida tariqasida, vakuumli deaeratorlar (DV)
issiq suv qozonlarida qo'llaniladi. Bu deaeratorlarda O2 va CO2 ning chiqarilishi
0,16÷0,5 atm ish bosimida sodir bo'ladi. (0,016÷0,05 MPa). Vakuumli
deaeratorlarda suvning o'rtacha isishi 15-250C oralig'ida. Vakuum-deaeratorning
(7) chiqish joyidagi gazsizlangan suvning harorati 55-800C. Vakuum deaeratorida
(7) vakuumni saqlash uchun bug '-havo ejektorlari ishlatiladi, ular deaeratsiya
nasosidan (6) kondensat yig'ish uchun idish bilan ketma-ket ulanadi
Deaeratsiya jarayonidan so'ng kimyoviy tozalangan suv bo'yanish suviga aylanadi.
Agar vakuumli deaeratorlardan keyin uning harorati 65-700S dan yuqori bo'lib
chiqsa, u holda gazsizlangan suv sovutgichidan (14) o'tadi va u erda xom suv bilan
sovutiladi. Deaeratsiyalangan suv sovutgichidan (14) keyin bo'yanish suvi xom suv
isitgichidan (13) keyin tarmoq suv oqimi bilan aralashtiriladi, so'ngra uzatish
nasosisi (3) yordamida suv isitish tarmog'iga beriladi. (qaytib keladigan quvur
liniyasiga). Binolarni isitish, shamollatish va issiq suv tizimlari uchun tarmoq
suvini isitish issiq suv qozonida amalga oshiriladi. Issiq suv qozonlari bilan termal
sxemalarni ishlab chiqish va hisoblashda ularni loyihalash va ishlatishning ba'zi
xususiyatlarini hisobga olish kerak.
Issiq suv qozonlari ishonchli va tejamkor ishlaydi, agar ular orqali o'tadigan
isitish suvining oqim tezligi doimiy bo'lsa. Shuningdek, qozondan chiqish joyidagi
tarmoq suvining harorati o'zgarmagan holda saqlanishi kerak,
21

Belgilangan harorat jadvaliga muvofiq issiqlik tarmog'idagi tarmoq suvining
haroratini ta'minlash uchun aylanma quvur bo'lishi kerak. Ushbu bo'lim orqali
Gperep miqdorida issiqlik tarmog'ining qaytib quvur liniyasidan tarmoq suvi.
issiqlik tarmog'ining ta'minot quvur liniyasiga aralashtiriladi. Shu sababli,
qozonning chiqishidagi harorat t01 qiymatlariga tushadi. Issiq suv qozonlarining
ichki isitish sirtlarining past haroratli korroziyasini oldini olish uchun qozonlarga
kirish joyidagi isitish suvining harorati yonish mahsulotlarining bug’ga aylanish
haroratidan yuqori bo'lishi kerak, shunda ular o'rtasida hech qanday reaktsiya
bo'lmaydi. kondensatsiyalangan suv bug'lari va oltingugurt oksidi va natijada
qozonga kirish joyidagi isitish suvining harorati t qozon suvi haroratida bo'lishi
kerak:
- gazsimon yoqilg'ida issiq suv qozonlarini ishlatishda 600S dan past bo'lmagan;
Issiq suv qozonining afzalliklari Issiq suv qozonlarini ishlatishning ba'zi
afzalliklarini ko'rib chiqing. Issiq suv qozonining asosiy afzalliklari:
Energiyani tejash: issiq suv qozonlari bug 'qozonlariga qaraganda samaraliroq va
samaraliroq. Shu munosabat bilan issiq suv qozonlari elektr energiyasi, gaz va
boshqa resurslarning narxini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
Xavfsizlik: issiq suv qozonlari bug 'qozonlariga qaraganda xavfsizroq ishlaydi.
Buning sababi shundaki, qozonxonada bug 'hosil bo'lmaydi, bu esa baxtsiz
hodisalarga olib kelishi mumkin.
Xizmat qulayligi: issiq suv qozoniga texnik xizmat ko'rsatish osonroq va arzonroq,
chunki bug'ni qayta ishlash moslamalariga ehtiyoj yo'q.
Yaxshiroq haroratni nazorat qilish aniqligi: Issiq suv qozonlari isitish tizimidagi
suv haroratini yanada aniqroq nazorat qilishni ta'minlaydi.
Ekologik tozalik: issiq suv qozonlari atmosferani bug 'chiqarilishi va boshqa zararli
moddalar bilan ifloslantirmaydi, bu esa ekologik mas'uliyatli korxona va
tashkilotlarning asosiy afzalliklaridan biridir.
Har xil turdagi yoqilg'idan foydalanish qobiliyati. Issiq suv qozonlari turli xil
yoqilg'ida, jumladan, gaz, yoqilg'i moyi, dizel va qattiq yoqilg'ida ishlashi mumkin.
22

Issiq suv qozonining kamchiliklari
Biroq, issiq suv qozonlarining ham kamchiliklari borligini yodda tutish kerak. Issiq
suv qozonining asosiy kamchiliklari:
Kam samaradorlik: bug 'qozonlari bilan solishtirganda, issiq suv qozonlari suvni
ma'lum bir haroratgacha isitish zarurati tufayli past samaradorlikka ega. Bu yoqilg'i
narxining oshishiga olib kelishi mumkin.
Katta maydonga ehtiyoj: Issiq suv qozonlari bug 'qozonlariga qaraganda ko'proq
joy talab qiladi, chunki katta issiq suv saqlash tanklari talab qilinadi.
O'lchov xavfi: Issiq suv qozonlari miqyosning to'planishiga moyil bo'lishi mumkin,
bu qozonning samaradorligini pasaytirishi va muntazam tozalash va texnik xizmat
ko'rsatish zarurligiga olib kelishi mumkin.
Boshqarish qiyinligi: Issiq suv qozonlarini boshqarish qiyin bo'lishi mumkin va
texnik xizmat ko'rsatish va ta'mirlash uchun ko'proq malakali xodimlarni talab
qilishi mumkin.
Umid qilamanki, men issiq suvli qozonxonaning ishlash printsipini batafsil
tushuntirib bera oldim va endi siz qozonxonada qaerda, qanday va qanday nasos
ishlatilishini hamma narsani tushunasiz.
23

3. Past quvvatli suv isitish qozonlarining issiqlik balansini hisoblash
metodikasi.
Issiqlik balansi asosida qozonning samaradorligi va kerakli yoqilg'i sarfi
hisoblab chiqiladi.
1 kg qattiq, suyuq yoki 1 m3 gazsimon yoqilg'i uchun mavjud
issiqlik mos ravishda quyidagi formula bo'yicha aniqlanadi:Q р
р= Q н
р+Q в.вн+hтл +Q ф− Q к,
кДж / кг , (1)
Q р
р
= Q н
с+Q в.вн+hтл , кДж / м 3
, (2)
bu yerda
Qн
р va Qн
с - qattiq, suyuq va shunga mos ravishda gazsimon
yoqilg'ilarning quruq massasi kJ/kg va kJ/m3 ish massasining sof
kalorifik qiymati;
Qв.вн - qozon
agregatiga kiradigan havo tomonidan kiritilgan issiqlik, ikkinchisi
selektiv bug ', chiqindi issiqlik va boshqalar bilan jihozdan tashqarida
qizdirilganda. formula bo'yicha hisoblanadi:
Qв.вн
= β' [ (Н хв
о)' – Нв
о ], кДж/кг или кДж/м 3
, (3)
bu erda
β' - qozonga (havo isitgichiga) kirish joyidagi havo miqdori
nazariy jihatdan zarur bo'lgan nisbati;
(Н хв
о)' и Нв
о jadvali bo'yicha kJ / kg
yoki kJ / m3 bo'yicha aniqlanadigan qozon agregatiga kirishda nazariy
jihatdan zarur bo'lgan havo miqdori va sovuq havoning entalpiyalari.
Maxsus ko'rsatmalar bo'lmasa, qozonga kiradigan havo harorati 30 ° S
deb hisoblanadi. Yoqilg'ining jismoniy issiqligi
hтл quyidagi formula
bo'yicha hisoblanadi:
24

hтл = стл tтл , кДж / кг или кДж / м 3
(4)
Bu yerda
стл - ishlaydigan yoqilg'ining issiqlik sig'imi qayerda, kJ / (kg ° S) yoki
kJ / (m3 ° S);

tтл
- yoqilg'i harorati, ° S.
Yonilg'i moyi uchun issiqlik sig'imi
Стл
= 1,74 + 0,0025 tтл , кДж / ( кг ° С ) , (5)
Qurilmaga bug ' purkashi ("forsunka" bug'i)
Qф orqali kiritilgan issiqlik formula
bo'yicha aniqlanadi
Qф= G ф(hф− 2520 ),
кДж / кг , (6)
bu yerda
Gф va hф yoqilg'ini atomizatsiya qilish uchun ishlatiladigan
bug'ning oqim tezligi va entalpiyasi, kg / kg va kJ / kg.
Slanetsning yonishi paytida karbonatlarning parchalanishiga sarflangan issiqlik
formula bo'yicha hisoblanadi
Qк
Qк
= 40,7 k(СО 2)к
р , кДж / кг .
Slanetsni yoqishda hisobga olinadi va karbonatlarning parchalanish koeffitsienti k
4-11 / I / bandiga muvofiq olinadi.
Odatda qattiq yoqilg'i yoqilganda past bosimli qozonlar uchun
Q р
р
= Q н
р
,
кДж / кг ; (7)
Mazut uchun
Q р
р= Q н
р+hтл
, кДж / кг ; (8)
Gazsimon yoqilg’ilar uchun
Q р
р= Q н
с
, кДж / м 3
. (9)
Tutun gazlari bilan issiqlik yo'qotilishi aniqlanadi
25

q2=
(H ух− αух Н хв
о)(100 − q4)
Q р
р ,% ( 10)
Bu yerda
H ух
- havo va haroratning mos keladigan ortiqligida chiqindi gazlarining
entalpiyasi
αух 
ух va diagrammasidan kJ/kg yoki kJ/m3 dan aniqlanadi;
Н хв
о
- nazariy jihatdan zarur bo'lgan sovuq havo miqdorining entalpiyasi, kJ / kg
yoki kJ / m3, formula bo'yicha aniqlanadi,
Н хв
о= схв tхвVо bu erda
с
хв - havoning issiqlik sig'imi, kJ/kg;
t
хв – havo harorati,
V о -
1 kg qattiq yoki suyuq va 1 m3 gazsimon yoqilg’ining to’liq yonishi uchun
zarur bo’lgan havoning nazariy hajmi
q4
- yonishning mexanik to'liqsizligidan yo'qotish, %. Gazsimon va suyuq
yoqilg'ini yoqishda
q4 =0
Qattiq yoqilg'ining qatlamli va kamerali yonishi paytida yonishning kimyoviy
to'liq emasligidan issiqlik yo'qotilishi
q3 5-jadvalga muvofiq aniqlanadi. Past
bosimli qozonlarda suyuq va gazsimon yoqilg'i yoqilganda,
q3 0,5% ni tashkil
qiladi.
Statsionar issiqlik generatorlari uchun tashqi sovutishdan issiqlik yo'qotilishi 10-
jadvalga muvofiq yoki shakl bo'yicha aniqlanadi.
q
5 – quyidagi formula bilan aniqlanadi
q5= q5
ном D ном
D ф
, % (11)
Bu yerda
q5
ном tashqi sovutishdan issiqlik yo'qotilishi
D
ном , D
ф qozonning nominal va haqiqiy yuklanishi, kg/s (t/soat)
Shlakning jismoniy issiqligi bilan yo'qotish
q6шл quyidagicha aniqlanadi
26

q6шл =
αшл (сυ)зл А р
100 Q нр ,% (12)

JADVAL 1. Tavsiya etilgan gaz va issiq havo harorati bug' quvvati D < 50 t/soat
bo'lgan qozonlar uchun.
Qozon turi va yogilg’I turi harorat
Tutun gazlar , о
С issiq havo о
С
1 2 3
Е-4-14ГМ tabiiy gazda 164
Mazutta 197
Е-6,5-14ГМ tabiiy gazda 162
Mazutta 195
E-1O-14 Г M tabiiy gazda 146
Mazutta 174
E-1O-14-225M tabiiy gazda 147
Mazutta 173
E -16-14Г M tabiiy gazda 147
Mazutta 173
Е-16-14-225ГМ tabiiy gazda 159
Mazutta на мазуте 196
E -25-14Г M tabiiy gazda 142
Mazutta 172
Е-25-14-225ГМ tabiiy gazda 145
Mazutta 173
Е-10-24ГМ tabiiy gazda 146
mazutta 174
Е-10-24-250ГМ tabiiy gazda 147
mazutta 173
27

Е-25-24-380ГМ tabiiy gaz -
КЕ-2,5-14С komirda 163
KE -4-14 C komirda 158
KE -6,5-14С komirda 159
KE -6,5-14С komirda 175
KE -6,5-14МТ 147
KE -1 O -14 C komirda 180
KE-1O-14МТ 180
KE -25-14С komirda 180
КЕ-25-14-225 С 180
КЕ-25-24С komirda 180
КЕ-25-24-250С komirda 180
К-35-40 120…170 325
Б-35-40 146…184 156
Т-35-40 178 156
БГМ-35-М 158/178 117/156
Е-35-40 (унифицированный) 181 207
K -50-40-1 146 262-300
ГМ-50-1 tabiiy gazda 139 207
Mazutta 178 203
ГМ-50-14 tabiiy gazda 140 146
mazutta 155 181
ГМ-50-14/250 tabiiy gazda 126 146
mazutta 155 181
К-50-40/14 136…151 335…365
БМ-35РФ 126…188 -
ГМ-50 (унифицированный) 181 208
28

JADVAL 2. Bug 'qozonining tashqi sovutilishidan issiqlik yo'qotilishi.
Nominal qozon ishlashi,
кг / с ( т / ч ) Issiqlik yo'qotilishi, q
5 , %
Mos qozon Quyruqli qozon
1 2 3
0,55 (2)
1,11 (4) 3,4
2,1 3,8
2,9
1,67(6) 1,6 2,4
2,22 (8)
2,78 (10) 1,2
— 2,0
1,7
4,16 (15) — 1,5
5,55 (20) — 1,3
8,33 (30) — 1,2
1 2 3
11,11 (40)
16,66 (30) — 1,0
0,9
22,22 (80) — 0,8
27,77 (100) — 0,7
55,55 (200) — 0,6
83,33 (300) — 0,5
Rasm 6. Tashqi sovutishdan issiqlik yo'qotilishi:
1 - qozon agregati (yuzalar bilan); 2 - haqiqiy qozon (yuzalarsiz).
Qozonning samaradorligi quyidagicha aniqlanadi
29

ηк.а.
бр = 100 − (q2+ q3+ q4+ q5+ q6шл ), % (13)
Issiqlikni saqlash koeffitsienti quyidagi formula bo'yicha topiladi

ϕ= 1−
q5
q5+ηк.а
бр , (14)
Qozonda foydali bo'lgan issiqlik umumiy holatda quyidagi ifodadan aniqlanadi:

Q к.а.= D ne (hne− hnв)+D нп (hнп− hпв)+ D пр (hкип − hпв ), кВт , (15)
Bu yerda
Dne hosil bo'lgan o'ta qizib ketgan bug 'miqdori, kg/s
hпв
- taminot suvining entalpiyasi, kJ/kg, р
пв va t
пв bilan aniqlanadi;
Dнп
-hosil bo'lgan to'yingan bug 'miqdori, kg/s, entalpiya h
нп bilan o'ta qizdirgichga
qo'shimcha ravishda berilgan;
hнп
-to'yingan bug'ning entalpiyasi, kJ / kg, qozon barabanidagidagi bosim bilan
aniqlanadi;
Dпр
-- qozonni puflash uchun suv sarfi, kg / s, qaynayotganda entalpiya bilan, kJ /
kg, qozon barabanidagi bosim bilan belgilanadi
Dпр =
П
100
D
bu erda П - tozalash foizi, %; Д- qozonning ishlashi, kg/s; P ning qiymati dizayn
vazifasi bilan belgilanadi.
Pechga etkazib beriladigan yoqilg'ining iste'moli formula bo'yicha aniqlanadi
В=
Qк.а.
Q р
рηк.а.
100 ,
( м 3
/ с ), ( кг / с ), (16)
unda

к . а foiz sifatida ifodalanadi
Issiqlik yuzalarida gazlar tomonidan chiqariladigan yonish mahsulotlari, havo va
issiqlikning umumiy hajmini hisoblash uchun formula bo'yicha q4 yonishning
mexanik to'liqsizligini hisobga olgan holda hisoblangan yoqilg'i sarfi kiritiladi.
Вр= В(1−
q4
100 )
, ( м 3
/ с ) ( кг / с ) (17)
Gazsimon va suyuq yoqilg'ini yoqishda q
4 = 0 va В
р = В (m3/s), (kg/s) qiymati.
30

1.Mazut M40 xarakteristikasi.
Mazut - bu smolalar, karbenlar, uglevodorodlar, uglevodorodlar va boshqa
moddalarning quyuq jigarrang ko'rinishdagi aralashmasi. Agar yoqilg'i moyining
M40 va M100 navlarini solishtiradigan bo'lsak, unda birinchi toifadagilar ko'p
yutadi. M40 uchun porlash nuqtasi chegarasi 90 daraja Selsiy, moddaning
kaloriyali qiymati esa 39 000 dan 40 500 kJ / kg gacha. Mexanik qo'shimchalar
miqdori 1% dan ortiq emas. Ushbu chegaradan oshib ketish xususiyatlarning
pasayishiga olib keladi. Materialni saqlash uchun maxsus talablar yo'q, lekin uzoq
vaqt davomida yoqilg'i moyining namlik bilan to'yinganligiga olib kelishi mumkin.
Hozirgi vaqtda neft qazib olish juda kuchli rivojlangan. Xom neft hozirda
ishlatiladigan deyarli barcha turdagi yoqilg'ining manbai hisoblanadi, ammo
neftning o'zini bir xil maqsadlarda ishlatish mumkin emas. Xom ashyoni foydali
yoqilg'iga aylantirish uchun maxsus qayta ishlash jarayonlari kerak. Aynan neftni
qayta ishlash jarayonida chiqindi deb hisoblanadigan material qoladi. Yoqilg'i
moyi M40, M100 va M200. Allaqachon qayta ishlangan bu material tashlanmaydi,
u qozonxonalar uchun yoqilg'i sifatida ishlatilgan.
Rasm 7. Mazut
Agar ushbu xom ashyoning tarkibi
haqida gapiradigan bo'lsak, unda 87%
gacha uglerod, 11,1% gacha vodorod,
shuningdek, 1% gacha kislorod va azot
mavjud.
Shuni ham ta'kidlash joizki, neft ham,
mazut ham oltingugurt (SO2) foiziga qarab ikki sinfga bo'linadi. Kam oltingugurtli
31

yoqilg'ini ajrating - xom ashyo tarkibidagi moddaning miqdori 1% gacha. Yuqori
oltingugurtli yoqilg'i - bu oltingugurt miqdori 2,5% ga yetadigan o'choq materiali.
Turlari
Yoqilg'i moyi M40, shuningdek, ikki xil bo'lishi mumkin - ko'p miqdorda
kerosin va boshqa qatronli moddalar bilan past viskoziteli yoki yuqori viskoziteli.
Shuni ta'kidlash kerakki, moyni isitish uchun viskozite juda muhim parametrdir.
Bu M40 mazutining texnik xususiyatlariga ta'sir qiladi transport qobiliyati,
tushirish sifati, xom ashyoni pompalash va yoqish qobiliyati. Bundan tashqari,
ma'lum bir materialning yopishqoqligining o'zgarishi harorat oshishi bilan sodir
bo'lishini qo'shish muhimdir. Ushbu omil tufayli M40 yoqilg'i moyi bilan bog'liq
ko'pgina operatsiyalar oldindan isitish bilan amalga oshiriladi.
Ushbu materialning yopishqoqligi juda muhim ko'rsatkich bo'lganligi sababli, uni
aniqlash uchun WU viskozitesining an'anaviy birliklari qo'llaniladi. GOST mavjud
bo'lib, u materialning shartli yopishqoqligi tushunchasini belgilaydi, shuningdek,
ushbu parametrni aniqlash tartibini belgilaydi.
Yopishqoqlik
Nisbiy yopishqoqlik darajasiga qarab, M40 mazut va uning boshqa navlari
bir necha navlarga bo'linadi. Ajratishning asosiy xarakteristikasi - har bir brend
uchun farq qiladigan quyma nuqtasi, lekin har qanday holatda u 0 darajadan yuqori
bo'ladi. Yoqilg'i moyining eng yopishqoq markalari 25 daraja Selsiy va undan
yuqori haroratlarda qattiqlashadi. Ushbu parametr tufayli oldindan isitish
bosqichidan o'tish kerak. Masalan, bunday mazutni distillash jarayonini amalga
oshirish uchun uni 60-70 daraja haroratgacha qizdirish kerak. Agar ushbu
markadagi yoqilg'i moyini yoqish kerak bo'lsa, uni 140 daraja haroratgacha
qizdirish kerak. Shuni qo'shimcha qilish kerakki, yoqilg'i moyining texnik
xususiyatlari orasida yonish nuqtasi ham mavjud. Boshqacha qilib aytadigan
bo'lsak, ma'lum bir harorat chegarasiga qizdirilganda, xom ashyo havoga bug'larni
chiqara boshlaydi, ular havoda qoladi, agar unga ochiq olov keltirilsa, yonuvchan
aralashmani hosil qiladi.
32

GOST yoqilg'i moyi M40
Neft yoqilg'isi, shuningdek, mazutdan foydalanish, xavfsizlik, ishlab
chiqarish qoidalarini tartibga soluvchi 10585-2013 davlat standarti mavjud. Ushbu
GOST shuningdek, yoqilg'i moyining har bir markasiga mos kelishi kerak bo'lgan
fizik va kimyoviy ko'rsatkichlarni belgilaydi. Yoqilg'i moyining xususiyatlari M 40
Ushbu xom ashyodan foydalanish qat'iy qoidalarga muvofiq qabul qilinadi. Ular
quyidagilar:
M40 ning kinematik viskozitesi 80 daraja Selsiyda 59,00 mm2 / s dan oshmasligi
kerak. Ushbu navdagi mazut uchun kul miqdori foiz sifatida kam kul uchun 0,04
va kul xomashyosi uchun 0,12 bo'lishi kerak. Yoqilg'i moyidagi mexanik
aralashmalar uchun massa ulushi foiz sifatida 0,5 dan oshmasligi kerak. Xom
ashyo tarkibidagi suvning massa ulushi 1% ni tashkil qiladi. Bundan tashqari, M40
mazutida suvda eriydigan ishqorlar yoki kislotalar bo'lmasligi kerak. Ushbu
markadagi yoqilg'i moyida vodorod sulfidining miqdori 10 mg / kg dan oshmasligi
kerak.
Shunisi e'tiborga loyiqki, M40 yoqilg'i moyi uchun ochiq tigeldagi chaqnash
nuqtasi 90 daraja, lekin yopiq holatda miltillash mumkin emas. M 40 yoqilg'i moyi
M 100 ga qaraganda kamroq yopishqoqdir, bu uning tarkibida 10-15% miqdorida
dizel fraktsiyalari mavjudligi bilan izohlanadi. Shunday qilib, suyuqlik oshib
boradi va quyilish nuqtasi 10 ° C gacha kamayadi, shuning uchun M 40 qulay
muhit haroratida qo'shimcha isitishsiz tashilishi va qayta yuklanishi mumkin.
Ammo M 100 yoqilg'i moyi allaqachon 25 daraja muzlaydi, shuning uchun uni
tashish va yoqish uchun isitish kerak. M 100 uchun optimal ish harorati taxminan
60-70 ° S ni tashkil qiladi, bu M 40 mazutiga qaraganda 20 ° S yuqori.
Zichlik
Maksimal zichlik 965 kg / m3 ni tashkil qiladi.
JADVAL 3. Yoqilg'i moyining zichligi. M40 20 0
C.
Kamoltingurgutli O’rtacha
oltingurgutli kopoltingurgutl
i
33

20 C dagi
zichlik g/sm3 0.91 0.931 0.944
M40 ning porlash nuqtasi M100 dan past (90 0
C ga nisbatan 110 0
C), bu juda
muhim. Har xil turdagi mazutlarning yonish issiqligi taxminan bir xil va 39-40,5
ming kJ / kg ni tashkil qiladi. Oltingugurt tarkibidagi nisbati yoqilg'i moyining
ishlashiga kam ta'sir qiladi. M40 mazutidagi 1% gacha bo'lgan mexanik
aralashmalar qabul qilinadi, ammo ularning miqdori yuqori bo'lsa, yoqilg'ining
yonuvchan xususiyatlari yomonlashadi. Yoqilg'i moyining namligi 1% dan
oshmasligi kerak. Ma'lumki, M40 yoqilg'i moyi saqlash sharoitlariga unchalik
talabchan emas, lekin uzoq vaqt saqlash vaqtida u suv bosilishi mumkin. So'rilgan
kondensat va namlik mazut sifatini pasaytiradi - tutashuv haroratini oshiradi va
yonish paytida ajralib chiqadigan issiqlik miqdorini kamaytiradi, ya'ni yoqilg'i
moyining ortiqcha sarflanishiga olib keladi. Shunday qilib, odatda yoqilg'i moyi
uzoq vaqt saqlashdan keyin chegirmalar bilan sotiladi.

JADVAL 4. Mazutning 40-navli fizik-kimyoviy xossalari
Korsatkich nomi Norma GOST 1058599
1 Yopishqoqlik 80 C da 8.0
2 Yoqilg’I moyi u-n kul miqori
Kam kulli
kulli 0.04
0.12
3 Mexanik aralashmalarning massa ulushi % 5
4 Suvning massa ulushi % 1
5 Mexanik aralashmalarning massa ulushi Yo’q
6 Mazut turlari uchun oltingugurtning massa ulushi
I
II
III 0.5
1.0
1.5
34

IV
V
VI
VII 2.0
2.5
3.0
3.5
7 Ochiq tigelda porlash nuqtasi, °S 90
8 Issiqlik qiymati (eng past) quruq yoqilg'i, kJ/kg
I,II,III,IV
V,VI,VII 40740
39900
Yoqilg'i moyi M40 4-xavf darajasidagi nisbatan past xavfli, kam zaharli kimyoviy
moddadir. Biroq, mazutni tashish va ishlatishda hech qachon hushyorlikni
yo'qotmaslik va xavfsizlik qoidalarini buzish kerak.
Rasm 8. M40 mazuti
2.Qozonlarda mazut yoqish texnologiyasi va qurulmalari
Suyuk е kilg’ilar maxsus omborxonalarda saklanadi. Saklanish sharoitlari
suyuk е
kilgilarning е nish va portlash darajasi bilan belgilanadi. Barcha neft
35

mahsulotlari е nish xavfligi darajasiga kura 4 ta sinfga bulinadi. 1 sinfga oson е nib
ketadigan neft maxsulotlari kiradi: benzin, ligroin. Ulardagi birdan е
nish harorati
28 oS dan past 2 sinfga е
ritish va traktor uchun kerosin kiradi, ulardagi birdan
е
nish harorati 28-45 oS oraligida buladi. 3 sinfga 45-120 oS orasida bulgan birdan
е
nish haroratiga ega, ham suyuk neft mahsulotlari: dizel е kilgi va mazut kiradi.
4 sinfga birdan е
nish harorati 120 oS dan yukori bulgan suyuk va kattik neft
mahsulotlari kiradi. Ularga surtkich е
glari, parafin, asfalt, bitum va boshkalar
kiradi.
Suyuk е
kilg’ilari ko’p mikdorda metall, beton va temirbeton hajmlarida, kam
mikdorda (bochka va bidonlarda) saklanadi. Dizel е
kilg’isi va mazut е pik beton е ki
temirbetonda yerning tagida е
ki yarim yerning tagida saklanadi.
Bir xil og’ir е
kilg’ini omborxonada saklash uchun ikkita rezervuar ajratiladi. Har
bir rezervuar е
kilg’ini isitish uchun kurilma va foydalanish kulayligi va xavfsizligi
uchun moslamalar bilan ta’minlanadi. Iste’molchilarga е
kilgini berish uchun
nasoslar urnatiladi. Iste’molchilarga е
kilgi nasoslar bilan berilganda u filtrlardan
utadi va unda mexanik koldiklaridan tozalanadi Odatda suyuk е
kilg’i
omborxonalarga temir yul sisternalarda va tankerlarda olib kelinadi. Yukori
kovushkokli mazut kotib koladi, shuning uchun kovushkoklikni kamaytirish va uni
36

okizishda sisternalar isitiladi. Isitilgan mazut bug’ bilan rezervuarlarga yuboriladi
Rasm 9. Mazutni yoqishga tayyorlash.
Rasm 10. Elektr stansiyada mazut tayyorlashnig texnologik sxemasi:
37

1-mazutli sisterna; 2-qabul qiluvchi qurilma; 3- tozalash filtri; 4-
qabul qilish rezervuari; 5-haydab berish nasosi; 6-asosiy rezervuar; 7, 8 va
19-retserkulyatsiya liniyalari; 9-birinchi pog’ona nasosi; 10-teskari klapan; 11-
mazutni bug’li isitgich; 12-nozik tozalash filtri; 13-ikkinchi pog’ona nasosi;
14-tiqin surma qopqog’i; 15-sarf rostlagich; 16-sarf o’lchagich; 17-
еndirgichning oldidagi surma qopqoq; 18-forsunka.
Mazut forsunkalari. Mazutning yupqa purkalishi uchun markazdan qochirma
forsunkalar qo’llanilib, bu forsunkalar havoni yetkazib beradigan va uni
uyurmalovchi asboblar Ŕ registrlar bilan birgalikda mazut
еndirgichlarini tashkil
qiladi. Purkash usulidan qat’iy nazar, forsunkalar quyidagicha bo’ladi: mexanik,
bug’ mexanik, bug’li va rotatsion.
Mexanik purkashda mazut oqishining kinetik energiyasi qo’llanilib, bosim
orqali
еqilg’i nasosi hosil qilinadi. Forsunka soplosidan bosim ta’sirida
katta tezlikda chiqqanpaytida, mazut yupqa purkalanadi.
Bug’li forsunkalarda
еqilg’i purkalishi forsunkadan oqib chiqa еtgan
bug’ oqimining kinetik energiyasidan foydalanish hisobiga olib boriladi,
mazut esa forsunkaga kichik bosimda ham yetkazib berilishi mumkin.
Oxirgi vaqtda mexanik va bug’ forsunkalardan tashqari aralash bug’
mexanik forsunkalar keng qo’llanilib. Ularning ishi purkashning bu ikkala
usuldagi birgalikda ishlanishidan iboratdir.
Rotatsion forsunkalar. Markazdan qochirma kuchlar hisobiga mazutni
yupqa purkash uchun va uni o’txonaga konussimon tarqatib berish uchun
qo’llaniladi.
Mexanik forsunkalar. Bular eng ko’p tarqalgan forsunkalar turidir.
Bu holatda mazut purkashi ortiqcha yuqori bosim berish hisobiga bo’ladi (2.5-
4.5 MPa). Mazut bir necha kanalli forsunkalar orqali girdobli kameraga
uzatiladi va chiqishda aylantirilgan mazut diametri d soplo orqali
o’txonaga purkaladi.
38

Shunda jadallik bilan aylanish girdobi hosil qilinib, natijada katta
tezlikda (80 m/s-gacha) soplodan suyuq еqilg’i konussimon bo’lib oqib
chiqadi Bug’ qozonida yuklama kichik bo’lganda mexanik forsunka bug’ -
mexanik
rejimida ishlatiladi. Buning natijasida
еqilg’i purkash sifatini
pasaytirmasdan rostlash diapazonini 100-20% oraliqda bo’lishi amalga
oshiriladi. Bug’-mexanik forsunkalar ikkita kanalni o’z ichiga oladi, mazut va bug’
ikki kanal orqali forsunka bosh qismiga tushadi (0,4-0,9 MPa bosimida). Bu yerda
markazdan qochirma uyurmalangan kamera o’rniga konus-sochgich aksial apparat
ishlatiladi. Bug’ oqimi katta tezlikda purkalgan mazut oqimi o’zining energiyasi
hisobiga mazut tomchilarini parchalashda qo’llaniladi. Bug’ sarflari mazut sarflari
purkalishining 10% dan oshmasligi kerak. Bundan tashqari uncha ko’p miqdorda
bo’lmagan bug’lar, alangalanish yadrosiga kelib tushib, faol markaz reaksiyasi
39

hisobiga еnish reaksiyasini faollashtiriladi.
Rasm 11. Yonish kamerasi.
40

Rasm 12. Mexanik purkashli mazut forsunkasi: a) forsunka; b) to’rtburchakli
uyurma kamerasi; v) dumaloq uyurma kamerasi.
Rasm 12. Suyuqlikning soplodan chiqishidagi harakati va purkalishi:
1-soplo; 2-kirish kanali.
Bug’-mexanik forsunkalar unumdorligi mazut bo’yicha 11 m/soatni
tashkil etadi. Ular katta quvvatli bug’ qozonlarida chuqur diapazonda
rostlash uchun ishlatiladi. Bug’ forsunkalarda yuqori samaradorligi katta tezlikka
ega bo’lgan (1000m/s gacha) bug’ oqimi mazutni o’zi bilan birga oqizib ketishi
hisobiga erishiladi.Bug’li forsunkaning afzalligi bu forsunkalarning oddiyligi
hamda mazutni qizitish harorati (800S Ŕ gacha) uncha yuqori bo’lmagan
41

haroratga yuqori sifatda purkalishidan iboratdir
Rasm 13. Mazut bug’-mexanikli forsunka: a Ŕ forsunka; b Ŕ
taqaning bo’ylama kesimi; 1 Ŕ mazut uzatilishi; 2 Ŕ bug’ni halqali kanalda
uzatish; 3 Ŕ taqaning korpusi; 4 Ŕ aksial aylantirgich; 5 Ŕ kesib tarqatuvchi.
Lekin, bug’ forsunkalar kam ishlatilib, ular asosan еqilg’idan oldin
qattiq
еqilg’i еqadigan elektr stansiyalarda qo’llaniladi. Uzoq muddat
ishlaganda katta bug’ sarflari bo’lgani uchun ular tejamli emas (mazut
sarfidan 40-60%).
Rotatsion forsunkalar. KVGM turkumli suv isitgich qozonlarida
mazutni
еqish uchun rotatsion forsunkalar ishlatiladi. Forsunkalar o’rtacha
quvvatli elektrodvigatel bilan ta’minlangan bo’lib, purkalish konusini
juda katta chastota bilan aylantirib beradi. Mazut ortiqcha purkash uchiga
bosim bilan uzatiladi va tez aylanuvchi konus sirtini ichki tomoniga
kiritiladi. Bu yerdan markazdan qochirma kuch hisobiga mazut konus sirti
bo’ylab yupqa qatlam va mayda zarrachalar ko’rinishida o’txonaga uzatiladi.
Alanga yadrosidan tarqalgan issiqlik hisobiga konus sirti bo’ylab
42

harakatlanuvchi mazut qatlami qisqa vaqt ichida intensiv qizdirishi mumkin.
Rasm 15,16. Yonish kamerasida yogilg’ining yonishi
43

7. Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40
mazutini yoqishda issiqlik balans hisobi
Qozonxondada mazut yoqilganda SO
3 ni kontsentratsiyasini SO
3 ni qaynash
harorati va massa emissiyasi aniqlash (N
0 = 3 MVt) 0.5,0.7,0.8,1 N
0 da yuqori
oltingugurtli mazut qozon pechida yoqiladi va Q
H P
=38.77 MJ/kg yoqilg’idagi
oltingutgut miqdori S P
= 2.65% ortiqcha havo koiffisenti a
T= 1.02 termal stressli
pechning kesimi g
f = 8.92 MJ/m 2
Hisoblash: ushbu yoqilg’i uchun V 0
n =10.2 va V 0
г =10.99 m 3
/kg
V
Г =10,99 + (1,02 - 1)10,2 = 11,194
Oltingurgut dioksidininghajm ulushi quyidagicha topiladi
P
SO2 =V
SO2 /V
Г =2 S P
/100p
SO2 V
г =0.007 S P
/ V
г
P
SO2 =0.007*2.6/11.194=1.626*10 -3
o'choqdagi ortiqcha kislorod miqdori quyidagicha aniqlanadi
O
2 = 21(a
T -1) V 0
n / V
Г
O
2 = 321*0.02*10.2/11.194=0.383%
Nominal yukda SO
3 miqdori quyidagicha aniqlanadi
SO
3 = 0.424 p
SO2 O
2 0.5
q
f (N/N
0 ) 2
SO
3 = 0.424*1.626*10 -3
*0.383 0.5
*8.92*1=3.8*10 -3
%
0.8 N
0 da
SO
3 = 3.8*10 -3
*0.8 2
= 2.435*10 -3
%
0.7 N
0 da
SO
3 = 3.8*10 -3
*0.7 2
=1.865*10 -3
%
0.5 N
0 da
SO
3 =
3.8*10 -3
*0.5 2
=0.951*10 -3
%
Qaynah harorati nuqtasi
Nominal yuklamada quyidagicha aniqlanadi
t
P =50+50A 0.7
SO3
t
P =50+50*38 0.2
=153.3 C
0.8 N
0 da quyidagicha t
P =50+50A 0.7
SO3
44

t
P =50+50*24.35 0.2
=144.7 C
0.7 N
0 da quyidagicha t
P =50+11A 0.2
SO3
t
P = 50+11*18.65 0.7
= 135.3 C
0.5 N
0 da quyidagicha t
P =50+11A 0.2
SO3
t
P = 50+11*9.51 0.7
= 103.2 C
Nominal yuklamada tutun gazida SO
2 kontsentratsiyasi
g
SO2 =10 3
(1.626*10 -3
3.8*10 -5
)11.194*2.86*1.032/1.22 = 42.5 г /kg
Atrof-muhitga SO
2 ning ommaviy chiqishi quyidagicha aniqlanadi
M
so2 = Bg
SO2
M
so2 = 57.7*42.5 = 2452.5 g/s
Bu yerda B- mazut sarfi
45

8. Xulosa
1 . Паст кувватли сув иситувчи қозонларнинг ишлаш
принципи, тузилиши ва технологияси ўрганилиб
чиқилди.
2.Мазут ёқилғилари ҳақида умумий маълумотлар олинди.
3.М40 маркали мазутнинг хоссалари ўрганилди.
4.М40 ни қозон қурилмасида ёқишга тайёрлаш.
5.М40 мазутни ёқишнинг иссиқлик ҳисоблари
бажарилди.
46

9. Foydalanilgan adabiyotlar ro ’ yxati
1.Хаванов П. А. Источники теплоты автономных систем
теплоснабжения // АВОК. – 2002.
2.Хаванов П. А. Системы теплоснабжения от автономных
теплогенераторов // АВОК. – 2002.
3.Хаванов П. А. Принципиальные тепловые схемы автономных
источников теплоснабжения с коллекторами малых перепадов
давления // АВОК. – 2002.
4.А. Н. Безгрешнов, Ю. М. Липов, Б. М. Шлейфер Расчот паровых котлов
в примерах и задачах // Москва Энергоатомиздат -1991
5.Хаванов П. А., Барынин К. П. Некоторые ошибки при разработке
тепломеханической части автономных источников теплоты // АВОК. –
2004.
6. R . A . Zoxidov M . M . Alijonova SH . S . Mavjudova ISSIQLIK TEXNIKASI //
O ’ zbekiston FaylasuflariMillioy Jamiyati Nashriyoti Toshkent -2010
7. ToshDTU Energetika fakulteti “ Issiqlik Energetikasi ’’ kafedrasi kata
o ’ qituvchi To ’ xtaxunov . K . A ToshDTU Energetika fakulteti “ Issiqlik
Energetikasi ’’ kafedrasi assissenti Qurbonova . N . M “ Qozon Qurilmalari ”
fanidan o ’ quv uslubiy majmua // Toshkent -2011
47

Issiqlik quvvati 3MW bo’lgan qozon qurilmasida M40 mazutini yoqishda issiqlik balans hisobi

Купить