Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 270.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 02 Июнь 2024
Расширение doc
Раздел Курсовые работы
Предмет Психология

Продавец

ISROILJONOVLAR

Дата регистрации 31 Май 2024

24 Продаж

Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlar rigidlikning aksional modeli

Купить
Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlar rigidlikning aksional modeli 1 Mundarija Kirish ………………………………………………………………………… 1-bob. Psixologik rigidlik, kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning aksionallik model haqida nazariy bilimlar ……………… .. 1.1. Psixologik rigidlik tushunchasining terminologiyasi va yurak-qon tomir kasalliklari bilan og'rigan bemorlarning psixologik xususiyatlari …………… . 1.2. Kardiologik bemorlarning shaxsiy moslashuvining buzilishi omili sifatida ………………………………………………………………………… I — bob boyicha xulosa ……………………………………………………… 2-bob. Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlari ning empirik tahlili ………………………………… .. 2.1. Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlari ni miqdor va sifat tahlili ………………………………………… II — bob boyicha xulosa …………………………………………………… .. Xulosa ………………………………………………………………………… Tavsiyalar …………………………………………………………………… . Adabiyotlar ro'yxati ………………………………………………………… 2 Kirish 2021 yil 11 noyabr kuni Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev raisligida yurak qon- tomir va endokrin kasalliklarning oldini olish va ularni davolash tizimini takomillashtirishga bagishlangan videoselektor yigilishi bolib otgan edi . Ushbu videoselektorda Prezidentimiz kardiologiya sohasidagi muammoli masalalar togrisida gapirib otdi. Xususan, davlat rahbarining takidlashicha yurak-qon tomir kasalliklari songgi 5 yilda kopayganligini takitladan edi. Bunda “ 30-70 yoshdagi aholi ortasida olim holatlarining 53 foizi hanuzgacha yurak-qon tomir kasalliklariga togri kelayotganligi, Songgi besh yilda yurak-qon tomir kasalliklari 20 foizga, hatto yoshlar orasida ham kopayganligi, 40 yoshdan yuqori aholining 20-25 foizida gipertoniya alomatlari mavjudligi haqida gapirgan edi. Prezidentning malum qilishicha, yuqorida korsatilgan muammolarni hal etish, yurak-qon tomir kasalliklarini barvaqt aniqlash, ularning oldini olish va davolash boyicha dastur ishlab chiqilib, mutlaqo yangi tizim joriy qilinadi. Shu sabab, 2022-yil yakunigacha barcha oilaviy shifokor punktlari va poliklinikalarda hamshira korik xonasi tashkil qilinishi, 2022-yil davomida malaka oshirish markazlarida 15 ming nafar hamshiraning maxsus onlayn kurslarda oqitilishi taminlanishi belgilab berilgan edi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, yurak-qon tomir kasalliklari hali ham dunyoda vaqtincha nogironlik, nogironlik va erta o'limning asosiy sababidir. 20-asrning ikkinchi yarmida olimlar yurak-qon tomir kasalliklarining paydo bo'lishi, kechishi va ushbu kasallik uchun uchta xavf omili katta ta'sir ko'rsatishini takidladilar bular: yuqori xolesterin, arterial gipertenziya va chekish shular jumlasidandir. Shu bilan birga, stress, depressiya, shaxsiy xususiyatlar kabi psixologik omillar ham mavjud (Fridman, Rozenman, Bearfoot, Dalstrom, Uilyams, Shekkele, A.B.Smulevich, E.B.Dubnitskaya, N.A.Ilyin). Mutaxassislar 3 kelgusi o'n yilliklarda yurak-qon tomir kasalliklarini rivojlanish xavfi faqat oshishini kutmoqdalar [8]. Yurak kasalliklari yurak-qon tomir kasalliklarining eng keng tarqalgan kasalliklari qatoriga kiradi. Hozirgi vaqtda tadqiqotchilar yurak kasalliklarining paydo bo'lishining asosiy etiopatogenetik omillari sifatida quyidagilarni ta'kidladilar: rigidlik munosabat, depressiyaga moyillik, idrok hajmining torayishi va aqliy jarayonlarning susayishi; shuningdek, qo'zg'aluvchanlik, qondagi xolesterin kontsentratsiyasining oshishi, yuqori qon bosimi, yosh xususiyatlari kabi psixofiziologik xususiyatlar. [N.Ya.Arrivkina, S.V.Chernigovskaya 1988; I.V.Romanova 2000] Psixologik rigidlik nuqtai nazaridan inson kasalliklariga qarash stressning asosiy psixologik mexanizmlarini inson xatti-harakatlaridagi cheklovchi omil sifatida tushunishga imkon beradi. Bu, ayniqsa, o'lim darajasi eng yuqori bo'lgan yurak-qon tomir kasalliklari klinikasida to'g'ri keladi, chunki tibbiy psixologiyada ushbu kasalliklarning kelib chiqishida rigidlikning muhim roli isbotlangan. [Karvasarskiy, 1980] B.V.Zeigarnik va boshqalarning fikriga ko'ra, agar siz ruhiy kasallikning mohiyatini to'liq anglamasangiz ham, ozchilikni tashkil qiluvchi bemorlar o'zgaruvchan sharoitlarni hisobga olgan holda qayta tiklanishiga imkon beradigan moslashuvchanlik va egiluvchanlik bilan ajralib turadi va rigidlik hamda harakatsizlik qorishmasi yuqori tipik xususiyatlarga tegishli. Bir qator mahalliy va xorijiy tadqiqotlar psixiatrik amaliyot uchun psixologik rigidlik muammosining ahamiyatini ta'kidlaydi. Shunday qilib, psixologik rigidlik asosan asab-psixiatrik kasalliklarning etiologiyasi va patogenezi asosida yotadi. Shuningdek, prognozni murakkablashtiradigan va endogen psixozlar hamda alkogolizmni davolashni qiyinlashtiradigan chegara sharoitlari noqulay omil ekanligi haqida ko'rsatmalar mavjud. [Zalevskiy, 2004] 4 Shu bilan birga, bugungi kunda, birinchi navbatda, mahalliy patumumiy psixosomatik sindromixologiyada, neyrumumiy psixosomatik sindromikiyatrik kasalliklarda psixologik rigidlikni baholashning umumiy qabul qilingan mezonlari va usullari mavjud emas: differentsial diagnostika va reabilitatsiya. Koplab tadqiqotchilar psixologik rigidlik psixologiyaning muammolaridan biri degan xulosaga kelishdi, unga tadqiqotchilar har xil qiyinchiliklar va kutilmagan hodisalarga boy bo'lgan juda beqaror asosda topadilar. Psixologik rigidlik hech qachon oddiy tushuncha emas va unga hamma uchun maqbul ta'rif berish oson emas [Zalevskiy, 2004]. Tadqiqot maqsadi : kardiologik bemorlarda psixologik rigidlik asosi sifatida xatti-harakatlarning aktsionerlik (tarkibiy va darajadagi) asoslarini buzilishini o'rganish. Tadqiqot vazifalari : . Kardiologik bemorlarning rigidligini adabiyotlarda organilganlik darajai. . Kardiologik bemorlarning motivatsion xususiyatlarini aniqlash. . Olingan natijalarda xulosa va tavsiyalar chiqarish. Tadqiqot predmeti : Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlari va motivatsion xususiyatlari. Tadqiqot ob'ekt : yurak kasalliklari bilan ogrigan 37 yoshdan 66 yoshgacha bo'lgan bemorlarning 15 nafari qatnashdi. Tadqiqot metodi : Tadqiqot metodi qilib G.V.Zalevskiyning psixologik rigidlikning namoyon bolishini o'rganish uchun Tomsk anketasi. Tadqiqotning nazariy va amaliy ahamiyati : Tadqiqot natijalari yurak kasallarida psixologik rigidligi bo'lgan bemorlar bilan ishlashda qolllanma bolib 5 xizmat qilishi mumkin, shuningdek, ushbu tadqiqot yurak kasallarida psixologik rigidlili bolgan bemorlar ning oilasiga yordam berishda yangi imkoniyatlar ochadi. Tadqiqotning tuzilishi : tadqiqot ikki bob, uchta paragraf, xulosa, tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatidan iborat. 1-bob. Psixologik rigidlik, kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning aksionallik model haqida nazariy bilimlar 1.1. Psixologik rigidlik tushunchasining terminologiyasi va yurak-qon tomir kasalliklari bilan og'rigan bemorlarning psixologik xususiyatlari Rigidlik - lotin rigeo, rigitas sozidan olingan bolib, egilmas, qotib qolgan, uvushib qolgan manosini anglatadi. Ushbu atama psixologiyaga faniga fizika fanidan o'tdi, bu erda ular jismlarning shakllarining o'zgarishiga qarshilik ko'rsatish xususiyatini anglatadi; bu xususiyat bosim kuchi tasirida jism shaklida hosil bo'lgan o'zgarish qiymatiga nisbati bilan o'lchanadi. Psixologik nuqtai nazardan, rigidlik muammosi analitik-omil oqimi asosida paydo boldi va rivojlandi. Shu bilan birga (XX asrning 30-yillari oxiri) rigidlik Z.Freyd va uning izdoshlarining psixoanalitik tizimida, K.Levinning tipologik psixologiya tizimida (aftidan K.Levin psixologiyaga birinchi bo'lib “ rigidlik ” atamasini kiritgan) va “ mavhum - aniq fikrlash ” dixotomiyasi 1 kontseptsiyasida muhim rol o'ynay boshlaydi. O'sha paytdan boshlab rigidlik bo'yicha tadqiqotlar soni to'xtovsiz o'sib bormoqda, bu ajablanarli emas, chunki zamonaviy tadqiqotchilar uchun rigidlik C.Spirman uchun o'z davridagi kabi istiqbolli bo'lib tuyuldi. Rigidlik idrokning nevrologik deterministik xususiyati sifatida ham, idrokni himoya qilish turi sifatida ham, asosiy shaxs o'zgaruvchilarining namoyon bo'lishi sifatida ham o'rganildi; u laboratoriyada va ijtimoiy sohada, tanlangan guruhlar orasida va umumiy 1 Psixologiyada dixotomiya-bu ajralmas hodisaning bir-biriga qaraganda ko'proq ichki xarakter bilan bog'liq bo'lgan 2 ta teng qismga bo'linishi bilan tavsiflanadigan hodisa. 6 populyatsiyada o'rganilgan. Ammo, P.Lich ta'kidlaganidek, “ hamma joyda bu tushuncha taniqli psixologlar o'rtasida kelishmovchilikni keltirib chiqardi; rigidlikning o'ziga xosligi va uning tarkibiy qismlari to'g'risida hali ham bir narsaga kelishilmagan ” (1967). Sh.Choun ham xuddi shu narsani yozadi: “ ...rigidlik oddiy tushuncha emas, uning tarkibiy qismlari biz uchun aniq emas ” (1959). Rigidlik muammosiga duch kelgandan so'ng, ko'plab tadqiqotchilar, yuqorida aytib o'tganimizdek, rigidlik, afsuski, tadqiqotchini har xil qiyinchiliklar va kutilmagan hodisalar bilan kutib oladigan psixologiyaning bir nechta sohalaridan biri degan xulosaga kelishdi. Rigidlikning mavjud ta'riflariga kelsak, 1956 yilda, R.Kettelning so'zlariga ko'ra, ularning soni 50 dan oshgan. Aytish mumkinki, so'nggi o'n yilliklarda bu raqam sezilarli darajada oshdi. Biz bu erda tadqiqot qiziqishining eng gullab- yashnagan davrida tug'ilgan rigidlikning eng “ mashhur ” ta'riflariga misollar keltiramiz. Rigidlik tadqiqotlariga bag'ishlangan sharh maqolasida S. Chone (1959): “ ...yangi talablar oldida o'rnatilgan ko'nikmalar (odatlar) o'zgarishining qiyinligi" deb ta'rif bergan. Bu tarifni Kattel rigidlikka berilgan eng yaxshi ta'riflaridan biri deb atagan. K.Goldshteyn rigidlikni oz vaqtida “ xulq-atvorning etarli darajada noadekvak emasligi ” deb ta'riflagan (1943); G.Verner — “ reaktsiyalarning o'zgaruvchanligi etarli emas" (1946); A.Lachinz rigidlik ostida “ muvaffaqiyatga olib kelmasa ham, muammoni hal qilishning odatiy usuliga ko'r-ko'rona bog'lanish ” deb tushunadi (1959). Kop xollarda, psixologik rigidlik muqobil ravishda yoki shaxsiy xususiyat sifatida yoki xulq-atvorning o'ziga xos xususiyati sifatida aniqlanadi. Ammo bir tushunchani - shaxs va xulq-atvorni qamrab oladigan rigidlik ta'riflarini beradigan tadqiqotlar mavjud. Shunday qilib, Coins (1962), Rubenovitz (1963) buni “ konstruktsiya sifatida rigidlik ” tushunchasini taklif qiladi. Ular faktor-analitik tadqiqotlar ma'lumotlariga asoslanib, psixologik rigidlik tushunchasining ichki birligi g'oyasidan kelib chiqadi. Rigidlikning mohiyatiga kirishdagi qiyinchiliklar, ehtimol, 7 ko'plab tadqiqotchilar rigidlikni ma'lum bir universal psixofiziologik xususiyat sifatida, barcha aqliy faoliyat va xatti-harakatlarning xarakteristikasi sifatida, bu tushunchani farqlamasdan ko'rib chiqqanliklari bilan bog'liq. Kontseptsiyaning o'zi va uning eksperimental va klinik tadqiqotlar natijasida rivojlanishi tahlili ushbu muammoda yangi istiqbollarni ochib beradi. 40-yillarning oxiri - 50-yillarning boshlarida. o'tgan asrda yangi eksperimental ma'lumotlarning paydo bo'lishi munosabati bilan dialektik, mohiyatan “ ikkiga bolinish ” sodir bo'ldi, ya'ni, rigidlik tushunchasi va uning shaxs nazariyasi [Zalevskiy, 2004]). Yurak-qon tomir kasalliklari bilan og'rigan bemorlarning psixologik xususiyatlari. Kasallikning paydo bo'lishi va rivojlanishida psixologik stress omili muhim rol o'ynaydi. Stress bizning davrimizning eng keng tarqalgan kasalliklaridan biridir patologik mexanizmlarni faollashtirishdir. Ko'p odamlar stressli, psixo-emotsional vaziyatlarda bosh og'rig'i, nafas qisilishi va yurak mintaqasida og'riq paydo bo'lishidan shikoyat qiladilar. Stress (ing. stress) - kuchli ta'sirlar ostida odamda yuzaga keladigan kuchlanish holatidir. “ Stressor ” atamasi stimulga - jismoniy, kimyoviy, biologik, aqliy (kuchli ijobiy va salbiy his-tuyg'ular), shuningdek ularning kombinatsiyalariga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Odamlarda stress hodisasining ko'p qirraliligi shunchalik kattaki, uning namoyon bo'lishining butun tipologiyasini ishlab chiqish kerak edi. Hozirgi vaqtda stressni ikkita asosiy turga bo'lish odatiy holdir: tizimli (fiziologik) va aqliy. Inson ijtimoiy mavjudot bo'lganligi va uning ajralmas tizimlari faoliyatida aqliy soha etakchi rol o'ynaganligi sababli, kop xollarda bu tartibga solish jarayoni uchun eng muhim bo'lgan ruhiy stressdir. Stress tushunchasi kanadalik fiziolog G.Selye tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, u 1936 yilda biologiyada ushbu atamani kashf qilgan. G.Selye ma'lumotlariga 8 ko'ra, har qanday etarlicha kuchli tashqi stimul tananing ma'lum (gormonal) o'ziga xos bo'lmagan javobida o'zini namoyon qiladigan stress holatini keltirib chiqaradi. Javob shaxs tipiga va yurak-qon tomir tizimining holatiga bog'liq. G.Selye uni umumiy adaptiv sindrom deb atagan. O'sha vaqtdab boshlab tananing stress holatiga moslashish qobiliyati olimlarning yaqin tadqiqot mavzusi bo'lib kelgan. Stress reaktsiyasining uch bosqichi mavjud: tana kuchlarining safarbarligi sodir bo'ladigan xavotir bosqichi, qarshilik bosqichi va charchash bosqichi, bu stressorga juda kuchli yoki uzoq vaqt ta'sir qilish paytida, shuningdek organizmning adaptiv kuchlari zaiflashganda paydo bo'ladi. Ushbu bosqichda stress reaktsiyasi og'riqli bo'ladi, ruhiy tushkunlik, nevroz va boshqalar kabi patologik holatlar shakllanadi, bu qon bosimining oshishiga, miokard infarktiga, insultga olib keladi va ularning borishini kuchaytiradi. Olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, stressga javob berishning tabiati qisman irsiy omillar bilan bog'liq va ko'p jihatdan insonning o'ziga - uning bilim darajasi, turmush tarzi, xulq-atvoriga bog'liq. Haddan tashqari stress ostida ekanligingiz haqidagi signallar juda xilma-xil, umumiy kasallikdan jismoniy og'riqgacha bo'lishi mumkin. Ushbu alomatlar doirasi shunchalik kengki, kop xollarda odamlar ularni stress belgisi sifatida qabul qilmaydi. Bularga hissiy reaktsiyalar kiradi, masalan, kichik muammolarga etarli darajada javob bermaslik, haddan tashqari asabiylashish va murosasizlik, shuningdek ortiqcha ovqatlanish yoki ishtahaning etishmasligi, spirtli ichimliklar, tamaki yoki dori- darmonlardan foydalanishning ko'payishi, doimiy xavotir hissi, dam ololmaslik. Kuchli stress uyquni, jinsiy faoliyatni va ishlashni buzishi mumkin. Stimullar ta'sirida bo'lgan ko'plab odamlar ustuvorliklarni belgilash va qaror qabul qilish qobiliyatini pasaytiradi, muammolarni kamroq ishonch bilan hal qiladi va ko'proq xatolarga yo'l qo'yadi. Stressli vaziyat nihoyat jismoniy alomatlarda o'zini namoyon 9 qilishi mumkin: bosh og'rig'i, ovqat hazm qilish buzilishi, boshning ensa yoki orqa qismidagi og'riqlar, nafas qisilishi, kuchli yurak urishi. Klinik tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, stress odamning qonida xolesterin miqdorini oshirishi mumkin, bu esa o'z navbatida yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Olimlar juda intensiv ish davrida qonda xolesterin miqdori 20 foizga oshganligini aniqlaganlar. Boshqa tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, stressli vaziyatda bo'lgan odamlar tanadagi infektsiyaga qarshi kurashga hissa qo'shadigan T- limfotsitlarning 2 qon darajasining pasayishi bilan ajralib turadi. Biroq, amaliyot shuni ko'rsatadiki, shifokor qanday holatni aniqlamasin, bu holat bilan kurashish mumkin va shart. Hamda kurash usullari boshqacha bo'lishi mumkin. Dori - darmonsiz davolashning asosiy usullari-jismoniy mashqlar, chekishni tashlash, turli xil parhezlar, psixoterapiya bolishi mumkin. Va ularning yordami bilan, qoida tariqasida, tez terapevtik ta'sirga ega bo'lishning iloji bo'lmasa-da, uzoq muddatli foydalanish bilan ular kasallikning rivojlanishini sekinlashtirishi va uni butunlay yo'q qilishi mumkin. 2 T - limfotsitlar ( T - hujayralari ) inson qonidagi oq tanalar bolib , ular antikor ishlab chiqarishni kuchaytiradi va virus hujayralarini yoq qiladi . Ushbu mexanizm tananing immunitet himoyasi asosida yotadi va birinchi bolib dushman yuqumli agentlarga qarshi kurashga kiradi . 10 1.2. Kardiologik bemorlarning shaxsiy moslashuvining buzilishi omili sifatida Koplab mualliflarning fikriga ko'ra, zamonaviy klinik psixologiyada shaxs muammosi shaxsni ruhiy (psixosomatik) patologiyaning ayrim turlariga nima olib kelishi, bemorning premorbid 3 shaxsining xususiyatlari kasallikning klinik namoyon bo'lishiga qanday ta'sir qilishi, uning kechishi va natijasi hamda shunga mos ravishda kompensatsiya, psixokorrektsiya va reabilitatsiya imkoniyatlari qanday degan savolga javobni nazarda tutadi [Zalevskiy G.V., 2003]. Koplab zamonaviy yondashuvlarda shaxs ijtimoiy va biologik omillarning birligi sifatida qaraladi. [Semke V.Ya., Semke A.V., Aksenov M. M., 2002] 3 Premorbid — bu ruhiy kasallikdagi shaxsiyat ozgarishlarining yonalishini baholash uchun " mos yozuvlar nuqtasi "( shizofreniya , organik , shaxsning patologik rivojlanishi - " psixopatiya tomon " xarakterni qayta shakllantirish - psixogenizm bilan ). 11 Psixosomatik kasalliklar-ruhiy va somatik omillarning o'zaro ta'siri asosida yuzaga keladigan va ruhiy kasalliklarning somatizatsiyasi, somatik kasallikka reaktsiyani aks ettiruvchi ruhiy kasalliklar yoki psixogen omillar ta'siri ostida somatik patologiyaning rivojlanishi bilan namoyon bo'ladigan og'riqli holatlar guruhidir. “ Psixosomatik ” tushunchasi dastlab yurak kasalliklari, arterial gipertenziya, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi, bronxial astma, psoriaz 4 kasalligi va boshqalarni birlashtirgan. [Smulevich A. B., 1997] Psixosomatika tibbiyotning rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatgan ilmiy tushunchalar qatoriga I.M.Sechenovning asabiylik nazariyasi (1959), I.P.Pavlovning psixofiziologik ta'limoti (1951), shuningdek G.Selye stress nazariyasi (1960) kiradi. Zamonaviy terminologiya psixosomatik tibbiyotda keng tarqalgan “ umumiy psixosomatik sindrom ” (Ups) tushunchasini ta'kidlaydi. [Broitigam V., 1999] U polimorfik 5 tuzilishga ega va Psixovegetativ o'qning gomeostatik disregulyatsiyasining namoyon bo'lishi klinik amaliyotda muhim rol o'ynaydi. Uning kelib chiqishi bo'yicha umumiy psixosomatik sindrom suprasegmental kasalliklarni anglatadi va miya gomeostazining buzilishining tarkibiy qismlaridan biri bo'lib, mualliflar tizimli, tizimlararo va yarimsharlararo integral miya jarayonlarini tushunadilar. Hissiy-vegetativ, mnestik va vegetativ, kognitiv va boshqalar kabi tizimli munosabatlardagi buzilishlar haqida juda kam ma'lumotlar mavjud, ammo bunday tadqiqotlar uchun psixofiziologik asos allaqachon. [Semke V. Ya., Semke A. V., Aksenov M. M., 2002] Kasallik holatlarini psixosomatik deb tasniflashning zaruriy sharti bu nafaqat somatik kasallikning boshlanishi yoki kuchayishi bilan bog'liq bo'lgan, balki psixosomatik kasalliklarning paydo bo'lishida muhim patogen rol o'ynaydigan 4 Psoriaz - bu tananing turli qismlarida qizil , qalinlashgan va postloq teri doglari bilan namoyon boladigan teri kasalligi . Kasallikka chalingan joylarda yangi hujayralar eskilariga qaraganda tezroq hosil boladi , shuning uchun ortiqcha hujayralar asta - sekin toplanib , qalin teri plakalarini hosil qiladi . 5 "Polimorfizm" bir nechta shakllarga ega bo'lish qobiliyatini anglatadi. 12 psixotravmatik, hissiy ahamiyatga ega hodisalarning mavjudligidir. Bunday salbiy tashqi ta'sirlar orasida nafaqat o'tkir stress omillari (yaqin qarindoshlarning o'limi, ajralish va boshqalar), balki uzoq davom etgan mojarolar, vaqt o'tishi bilan uzoq davom etadigan travmatik hodisalar ham mavjud. [Smulevich A. B., 1997] o'tkir va surunkali stresslarning ichki organlar faoliyatiga, shu jumladan immunitet va metabolik jarayonlarga ta'siri ko'plab klinik va eksperimental tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. Yurak kasalliklari yurak-qon tomir kasalliklarining eng keng tarqalgan kasalliklari qatoriga kiradi. [I.I.Dachevskaya, G.F.Kirsanova, T.Yu.Lineva]. “ Kardiologik ” stressning sababi kop xollarda oiladagi yoki ishdagi ziddiyatli vaziyatlar, yaqin kishining yo'qolishi yoki miyokard infarktidan vafot etgan odamning dafn marosimi, turli xil jinsiy, ishlab chiqarish yoki ijtimoiy-huquqiy jihatdan hal qilinishi qiyin yoki deyarli hal qilinmaydigan holatlar bo'lib, ular eng zaif shaxsiy xususiyatlarga ta'sir qiladi va bemorni astenizatsiya 6 qiladi. [Sysoeva N.Yu., 2005; I.Yu.Rasskazov, 2005] og'riqli hujum paytida bemorlar xavotir, yurak xurujidan o'lim haqidagi fikrlarni, umidsizlikni qamrab oladi. Yurak-qon tomir tizimining disfunktsiyasi an'anaviy ravishda xavotir bilan bog'liq holda ko'rib chiqiladi va asosan psixogen shartli vaqtinchalik nevrotik reaktsiyalar va bezovtalik-fobik kasalliklar tarkibida shakllanadi. [N.N.Petrova, A.V.Konovalova, 2004] Koplab tadqiqotchilar bemorlarning 33-80 foizida ruhiy o'zgarishlar mavjudligini aniqladilar. Kop xollarda xavotir, tushkunlik, o'lim qo'rquvi, o'zligini yo'qotish, o'zini o'zi his qilish bilan bog'liq og'riqli his-tuyg'ular va tajribalarga moslashish kabi hissiy buzilishlar mavjud. [Sysoeva N.Yu., 2005; Hikoyalar I.Yu. 2005] 6 Asteniya (yunon tilida ἀ σθένεια -kuchsizlanish) — , astenik holat, astenik sindrom, astenik reaktsiya, neyro-ruhiy zaiflik — bu haddan tashqari kayfiyat beqarorligi bilan charchoqning kuchayishi, o'zini tuta olmaslik, sabrsizlik, bezovtalik, uyquning buzilishi, uzoq muddatli aqliy va jismoniy zo'riqish qobiliyatini yo'qotish bilan namoyon bo'ladigan og'riqli holat.baland tovushlarga, yorqin nurga, o'tkir hidlarga toqat qilmaslik. 13 Kardiologik bemorlarda xavotir va depressiv-gipoxondriya kasalliklari ustunlik qilishi aniqlandi. Ushbu buzilishlarning paydo bo'lishi premorbid shaxs xususiyatlari bilan bog'liq. [A.V.Vasileva, S.V.Poltorak, 2005] Koplab mualliflarning fikriga ko'ra, depressiv yoki bezovtalik-depressiv buzilishning mavjudligi koronar kasallikdan 7 o'limning ko'payishi uchun xavf omilidir, bemorlarning xilatini yomonlashtiradi va nogironlik xavfini oshiradi. Kop xollarda surunkali ruhiy kasalliklar bo'lib, ular klinik va ijtimoiy prognozni belgilovchi asosiy omilga aylanadi. [A.V.Vasileva, S.V.Poltorak, 2005] Umumiy depressiya, o'ziga ishonchsizlik va energiya etishmasligi umumiy o'limga ta'sir qiluvchi omillar sifatida yurak kasalliklari uchun somatik xavf omillari bilan o'zaro bog'liqligini ko'rsatadigan tadqiqotlar mavjud, ya'ni o'lim uchun xavf omillari sifatida ushbu depressiv ko'rsatkichlarning ta'siri somatik xavfning ortishi bilan aniqlanadi. [A.Goshtaus, L.Shinkareva, A.Perminas, L.Gustainene va boshqalar, 2004] Deyarli barcha kardiologik bemorlarda diqqatni jamlash va ushlab turishning zaiflashishi, diqqatni taqsimlash va bir xususiyatdan ikkinchisiga o'tishda qiyinchiliklarning ozmi-ko'pmi aniq belgilari mavjud. Kop xollarda aqliy jarayonlarning charchash belgilari aniqlanadi. Odatda bemorlar unutuvchanlik, xotiraning pasayishi haqida shikoyat qiladilar. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ushbu shikoyatlarning markazida idrok hajmining torayishi ham yotadi.[Sysoeva N.Yu., 2005; Hikoyalar I.Yu., 2005] Bilvosita xulq-atvorning qat'iy shakllari (motivlar, munosabat, harakatlarning egiluvchanligi, idrok hajmining torayishi) deb tasniflanishi mumkin bo'lgan kardiologik bemorning shaxsiy xususiyatlari orasida, shuningdek, ba'zi mualliflar 7 Koronar yurak kasalliklari. Koronar patologiya yurakni qon bilan ta'minlaydigan koronar arteriyalarga zarar etkazishni o'z ichiga oladi. Koronar qon oqimining pasayishi qon ta'minoti buzilishiga, miyokard ishemiyasiga olib keladi. 14 tomonidan kardiologik bemorlarda qayd etilgan aqliy qattiqlik belgilari ham qayd etilgan [Romanova I.V., 2000; Pribikina N.Ya., Chernigovskaya S.V., 1988] va bu kasallikdagi o'limning bashoratchilaridan biridir. Kardiologik bemorlarning psixofiziologik xususiyatlarida quyidagilar qayd etilgan: imtiyozli introvertlik, vegetativ reaktsiyaning aralash turi, gipotalamus- gipofiz-buyrak usti tizimi faolligining oshishi, lipoproteinlarning 8 aterogen fraktsiyalarining ko'payishi, geparin ta'siri ostida juda past zichlikdagi lipoproteinlar kontsentratsiyasi va past zichlikdagi lipoproteinlarning ko'payishi. [Panin L. E., Sokolov V. P., 1988] Eng aniq hissiy buzilishlar miokard infarkti bo'lgan bemorlarda kuzatiladi. Qoniqarli farovonlik bilan ham, yurak tashxisi hayot uchun xavfli bo'lgan bemorlarda bog'liq. Tegishli aralashuvsiz, bu buzilishlar saqlanib qoladi va omon qolganlarning 25 foizida bir yil davom etadi. Bemorlarning 50 foizida nevrotik xususiyatlarning kuchayishi kuzatiladi. [Nikolaeva V.V., Ionova 1989] So'nggi o'n yilliklarda xavf omillariga ta'sir qilish orqali kasallikning oldini olish yoki yurak xastaligi holatlarini kamaytirish mumkinligini tasdiqlovchi ko'plab ma'lumotlar to'plandi. Biroq, yurak-qon tomir kasalliklari hali ham butun dunyoda o'limning eng keng tarqalgan sababidir. [Simonaitis M., 2000] Shunday qilib, hozirgi vaqtda mualliflar yurak kasalliklarining paydo bo'lishining asosiy etiopatogenetik omillari sifatida quyidagilarni ta'kidladilar: yomon munosabat, depressiyaga moyillik, idrok hajmining torayishi va aqliy jarayonlarning kamayishi; shuningdek, qo'zg'aluvchanlik, qondagi xolesterin kontsentratsiyasining oshishi, yuqori qon bosimi, yosh xususiyatlari kabi psixofiziologik xususiyatlar shular jumlasidandir. [Pribikina N. Ya., Chernigovskaya S. V., 1988; Romanova I. V., 2000] 8 Lipoprotein-bu oqsil va lipidning birlashishi. Bu yog'larni tashish va saqlash uchun kerak, ularsiz hujayralarning to'liq mavjudligi mumkin emas. To'qimalarga qon oqimi bilan etkazib beriladigan moddalarning aksariyati erigan holatda bo'ladi. Ma'lumki, yog'lar suvda erimaydi. 15 Shunday qilib, yurak kasalliklari etiopatogenezining chuqur asoslarini aniqlashga yondashuvlar birligining etishmasligi tufayli, uning psixofiziologik va psixosomatik asoslarini aniqlashga e'tibor qaratgan holda, kardiologik bemorning shaxsining o'zaro bog'liq omili sifatida aqliy qat'iylikni keyingi o'rganish zarurati aniqlanadi. Shu bilan birga, kardiologik bemorlarda ruhiy kasalliklarni tashxislashning o'ziga xos xususiyatlari, ularning shaxsiy xususiyatlari tufayli psixosomatik kasallik sifatida, vaziyatni ob'ektiv va sub'ektiv baholashni birlashtirish zarurligini aniqlaydi. 16 I — bob boyicha xulosa Rigidlik - lotin rigeo, rigitas sozidan olingan bolib, egilmas, qotib qolgan, uvushib qolgan manosini anglatadi. Psixologik nuqtai nazardan, rigidlik muammosi analitik-omil oqimi asosida paydo boldi va rivojlandi. Kop xollarda, psixologik rigidlik muqobil ravishda yoki shaxsiy xususiyat sifatida yoki xulq-atvorning o'ziga xos xususiyati sifatida aniqlanadi. Stress (ing. stress) - kuchli ta'sirlar ostida odamda yuzaga keladigan kuchlanish holatidir. “ Stressor ” atamasi stimulga - jismoniy, kimyoviy, biologik, aqliy (kuchli ijobiy va salbiy his-tuyg'ular), shuningdek ularning kombinatsiyalariga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Stress tushunchasi kanadalik fiziolog G.Selye tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, u 1936 yilda biologiyada ushbu atamani kashf qilgan. Stress reaktsiyasining uch bosqichi mavjud: tana kuchlarining safarbarligi sodir bo'ladigan xavotir bosqichi, qarshilik bosqichi va charchash bosqichi. Kuchli stress uyquni, jinsiy faoliyatni va ishlashni buzishi mumkin. Klinik tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, stress odamning qonida xolesterin miqdorini oshirishi mumkin, bu esa o'z navbatida yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Dori - darmonsiz davolashning asosiy usullari-jismoniy mashqlar, chekishni tashlash, turli xil parhezlar, psixoterapiya bolishi mumkin. Va ularning yordami bilan, qoida tariqasida, tez terapevtik ta'sirga ega bo'lishning iloji bo'lmasa-da, uzoq muddatli foydalanish bilan ular kasallikning rivojlanishini sekinlashtirishi va uni butunlay yo'q qilishi mumkin. 17 Psixosomatik kasalliklar-ruhiy va somatik omillarning o'zaro ta'siri asosida yuzaga keladigan va ruhiy kasalliklarning somatizatsiyasi, somatik kasallikka reaktsiyani aks ettiruvchi ruhiy kasalliklar yoki psixogen omillar ta'siri ostida somatik patologiyaning rivojlanishi bilan namoyon bo'ladigan og'riqli holatlar guruhidir. “ Psixosomatik ” tushunchasi dastlab yurak kasalliklari, arterial gipertenziya, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi, bronxial astma, psoriaz kasalligi va boshqalarni birlashtirgan. Psixosomatika tibbiyotning rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatgan ilmiy tushunchalar qatoriga I.M.Sechenovning asabiylik nazariyasi (1959), I.P.Pavlovning psixofiziologik ta'limoti (1951), shuningdek G.Selye stress nazariyasi (1960) kiradi. Zamonaviy terminologiya psixosomatik tibbiyotda keng tarqalgan “ umumiy psixosomatik sindrom ” (Ups) tushunchasini ta'kidlaydi. Kasallik holatlarini psixosomatik deb tasniflashning zaruriy sharti bu nafaqat somatik kasallikning boshlanishi yoki kuchayishi bilan bog'liq bo'lgan, balki psixosomatik kasalliklarning paydo bo'lishida muhim patogen rol o'ynaydigan psixotravmatik, hissiy ahamiyatga ega hodisalarning mavjudligidir. 18 2-bob. Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlari ning empirik tahlili. 2.1. Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlari ni miqdor va sifat tahlili. Tadqiqot yurak kasalliklari bilan ogrigan 37 yoshdan 66 yoshgacha bo'lgan bemorlarning 15 nafari qatnashdi. Tadqiqot metodi qilib G.V.Zalevskiyning psixologik rigidlikning namoyon bolishini o'rganish uchun Tomsk anketasini tanladik. G.V.Zalevskiy tomonidan ishlab chiqilgan Tomsk rigidlik so'rovnomasi 150 ta savolni o'z ichiga oladi - ularning mazmuni odamdan o'z xatti - harakatlari dasturining alohida elementlarini yoki umuman tajriba bosimi ostida o'zgartirishi kerak bo'lgan vaziyatlarni-turmush tarzi, stereotiplar, munosabatlar, odatlar, ko'nikmalar, hayotning sur'ati, faoliyat, maqsadga erishish vositalari yoki maqsadning o'zi va ritmi hamda boshqalar. Anketada 7 ta mezon mavjud: * Rigidlik belgilari majmuasi (RBM) shkalasi - turli xil qat'iy xatti - harakatlarga moyillikni aks ettiradi-qat'iyatlilik, stereotiplar, o'jarlik, pedantizm va rigidlik. 19 * "Haqiqiy rigidlik" shkalasi (HR). To'g'ri yoki tor ma'noda rigidlik-ob'ektiv ehtiyoj bilan fikr, munosabat, motivlar, tajriba rejimini o'zgartira olmaslik. * "Sezgir rigidlik" (SR) shkalasi odamning yangi holatga har qanday o'zgarishni talab qiladigan vaziyatlarga hissiy munosabatini aks ettiradi. Bu hissiy jihatdan ifodalangan psixologik rigidlikning namoyon bo'lishining shaxsiy darajasi. * "O'rnatish qat'iyligi" (OQ) shkalasi, shuningdek, yangi pozitsiyani qabul qilish, munosabatni yoki qabul qilish - qabul qilmaslik, o'zini o'zi o'zgartirish zarurati - o'z qadr-qimmati, da'volar darajasi, qadriyatlar tizimi, odatlar nuqtai nazaridan ifodalangan psixologik rigidlikning namoyon bo'lishining shaxsiy darajasini aks ettiradi. * "Holat sifatidagi rigidlik" shkalasi (HSR). Ushbu o'lchovdagi yuqori ko'rsatkichlar qo'rquv, stress, yomon kayfiyat, charchoq yoki kasallik holatida odam o'zini rigidlik tutishga moyilligini ko'rsatadi. Oddiy sharoitlarda u bunday xatti- harakatni ko'rsatmasligi mumkin. * "Premorbid rigidlik" shkalasi (PR). Ushbu miqyosdagi yuqori ko'rsatkichlar shuni ko'rsatadiki, sinaluvchi o'smirlik davrida har qanday o'zgarish, yangi yondashuv va echimni talab qiladigan vaziyatlarda qiyinchiliklarga duch kelgan. * "Haqiqat" shkalasi (H) - bu nazorat o'lchovining bir turi. U sinaluvchi savollarga javob berishda o'z tajribasidan kelib chiqadimi yoki faqat taxminlardan kelib chiqadimi, guvohlik beradi. Ushbu miqyosdagi yuqori ko'rsatkichlar shuni ko'rsatadiki, savollarga javob berishda mavzu o'z taxminlaridan kelib chiqqan va shuning uchun so'rov natijalari ishonchni keltirib chiqara olmaydi. Har bir qator psixologik rigidlik intensivligining miqdoriy parametrlari bo'yicha baholandi. Psixologik rigidlik intensivligining ko'rsatkichlari bu “ zaif ifodalangan ” dan “ juda kuchli ifodalangan ” gacha bo'lgan xususiyatni o'z ichiga olgan 20 javoblarni baholashning arifmetik yig'indisi - o'lchov savollariga mumkin bo'lgan javoblarning umumiy sonidan. Tomsk rigidlik so'rovnomasining ko'rsatkichlari har bir qator uchun G.V.Zalevskiy tomonidan asl nusxada qabul qilingan tasnif asosida tartiblangan (jadvalga qarang). Tomsk rigidlik so'rovnomasining ko'rsatkichlari 1-jadval Rigidlikning past darajasi O'rtacha rigidlik darajasi Rigidlikning yuqori darajasi Rigidlikning juda yuqori darajasi RBM 0-62 63-124 125-186 187-248 HR 0-6 7-12 13-18 19-24 SR 0-20 21-40 41-60 61-80 OQ 0-19 20-38 39-57 58-76 HSR 0-18 19-36 37-54 55-72 PR 0-17 18-34 35-51 52-68 % 0-25% 26-50% 51-75% 76-100% Tomsk rigidlik so'rovnomasining savol-bayonotlari shaxsning barcha quyi tuzilmalarini qamrab oladi: dinamik, amaliy, kognitiv, hissiy va psixososyal. Tomsk rigidlik so'rovnomasiga (TRS) ko'ra quyidagi natijalar olingan: “ Rigidlik belgilari kompleksi ” shkalasi: bemorlarning 80 foizida yuqori ko'rsatkichlar; “ Haqiqiy rigidlik ” shkalasi: bemorlarning 65 foizida yuqori ko'rsatkichlar; “ Sezgir rigidlik ” shkalasi: bemorlarning 70 foizida yuqori ko'rsatkichlar; “ O'rnatish rigidlikligi ” shkalasi: bemorlarning 40 foizida yuqori ko'rsatkichlar; 21 “ Rigidlik holat sifatida ” shkalasi: bemorlarning 100 foizida yuqori ko'rsatkichlar; “ Premorbid rigidlik ” shkalasi: bemorlarning 60 foizida yuqori ko'rsatkichlar. Olingan natijalarni diagrammaga solinsa u quyidagi 1-diagrammani korinishiga keldi. 1-diagramma Shunday qilib, rigidlik simptomi kompleksi shkalasi bo'yicha eng yuqori ko'rsatkichlar 80%, holat sifatida rigidlik shkalasi 100% va sezgir regidallik shkalasi 70% ni tashkil qiladi. Bemorlarning holati yuqori umumiy rigidlik, sezgir (hissiy) rigidlik bilan tavsiflanadi, bu uning yangi va salbiy hissiy bahosini idrok eta olmasligidan dalolat beradi, shuningdek, ushbu bemorlarning rigidligi o'rnatish rejasiga kiritilishi bilan tavsiflanadi, bu uning barqarorligini ko'rsatadi. Umumiy rigidlik shkalasi (rigidlik simptomi kompleksi) - bu xatti- harakatlarning keng doirasiga moyillik. Stereotiplar, o'jarlik va rigidlikning o'zi. Ya'ni, ob'ektiv ehtiyoj bilan fikrni, munosabatni, motivlarni, tajriba rejimini, o'lchovni (haqiqiy rigidlik) o'zgartira olmaslik. Rigidlik shkalasi holat sifatida-ushbu 22 o'lchovdagi yuqori ko'rsatkichlar qo'rquv, stress, (qayg'u), yomon kayfiyat, charchoq yoki har qanday kasallik holatida odam rigidlik, (kengroq - qat'iy) xatti-harakatlarga yuqori darajada moyil ekanligini ko'rsatadi. Oddiy sharoitlarda u bunday xatti- harakatlarni ko'rsatmasligi mumkin. Kop xollarda, holat sifatida rigidlik xarakterning o'ziga xos xususiyati sifatida rigidlik bilan birlashtiriladi va shuning uchun u juda kuchli va to'liq namoyon bo'ladi. Qolgan mezonlarning o'rtacha ko'rsatkichlari shuni ko'rsatadiki, ushbu mezonlarning xatti-harakatlariga xos bo'lgan o'ziga xoslik aniq ifoda etilmagan, ammo shubhasiz mavjud. Senzitiv rigidlik shkalasi - odamning vaziyatga hissiy munosabatini aks ettiradi, bu undan o'zgarishni talab qiladi, yangisiga reaktsiya, qo'rquv, fobiya mumkin. Bu rigidlikning namoyon bo'lishining shaxsiy darajasi. Premorbid rigidlik shkalasi - ushbu shkala bo'yicha yuqori ko'rsatkichlar shuni ko'rsatadiki, sinaluvchi o'smirlik davrida har qanday o'zgarish, yangi va hokazo vaziyatlarda qiyinchiliklarga duch kelgan. II — bob boyicha xulosa Amalga oshirilgan usullar natijalariga ko'ra: “ og'zaki labirintlardan o'tish ” va “ arifmetik muammolarni hal qilish ” , fikrlashning qat'iyligi aniqlandi (bemorlar 23 muammolarni bir yo'nalishda hal qilishni qidirmoqdalar, odatdagi echim usulini qayta-qayta qo'llaydilar, arifmetik hisoblarida xato izlaydilar (arifmetik muammolarni hal qilish usuli). Tahlil davomida og'zaki labirintdan o'tish usullari va arifmetik muammolarni hal qilish usullari Zalevskiyning rigidlik so'rovnomasi ma'lumotlari bilan mos kelishi aniqlandi. Boshqacha qilib aytganda, yurak bemorlarining rigidlikligi yangi harakat usulini qo'llash qiyinligi, muammolarni hal qilishning odatiy usuliga yopishib olish bilan tavsiflanadi, bu arifmetik muammolarni hal qilish va og'zaki labirintlardan o'tish uchun taklif qilingan usullarning vazifalari bilan shug'ullanadiganlarning past foizini va rigidlik o'lchovlarining yuqori ko'rsatkichlarini belgilaydi. Takidlar darajasini baholash bo'yicha so'rovnoma sub'ektlarning ushbu guruhining motivatsion xususiyatlarini aniqlashga imkon beradi, xususan: bemorlar natijalarni kutishning past darajasi, erishilgan natijalarning past bahosi, vazifaning murakkabligini idrok etishning past darajasi, yuqori kognitiv motivatsiya bilan ajralib turadi. Motivatsion tuzilishning boshqa tarkibiy qismlari bilan taqqoslaganda, ularning potentsial darajasini baholash, shuningdek, “ tashabbuskorlik ” shkalasi bo'yicha yuqori ma'lumotlar olindi. Ushbu xususiyatlar maqsad va vosita o'rtasidagi munosabatlarning buzilishiga asoslangan. Maqsadning vosita bilan to'liq (qat'iy) “ birlashishi ” sodir bo'ldi; harakat tarkibida vosita darajasi dominant bo'lib qoldi, bemor vositalar va maqsadlarni farqlay olmaydi va ushbu maqsadga erishish uchun yangi vositalarni topa olmaydi. Rigidlik harakat bilan, ob'ektivlashtirish sodir bo'lsa-da, u to'liq emas, faqat savol darajasida qoladi. Bemorlar savoldan tashqariga chiqmaydilar, maqsad va vositani farqlamaydilar va etarli bo'lmagan mablag'larni yangisiga almashtirmaydilar. Rigid harakat-bu uning tuzilishida etarli bo'lmagan vosita yoki etarli bo'lmagan maqsad hukmronlik qilganda, buzilgan darajadagi munosabatlarga ega bo'lgan 24 harakatdir. Bunday harakatning darajasi pasayadi, bu uning moslashuvchanligi emasligidan dalolat beradi. Va bu, birinchi navbatda, rigidlik shaxs turiga xosdir. Shunday qilib, rigidlik harakat shaxs darajasining pasayishi ko'rsatkichi sifatida ishlaydi. 25 Xulosa Tadqiqot ma'lumotlariga asoslanib, kardiologik bemorlarning rigidlikligi erishilgan natijalar ahamiyatining pasayishi va motivatsion sohaning past faolligi tufayli namoyon bo'ladi. Psixologik rigidlik shaxsning moslashuvchan qobiliyatining pasayishiga va harakatlar tarkibidagi darajadagi munosabatlarning buzilishiga olib keladi. Yurak patologiyasi bilan va u chuqurlashganda, bu pasayish tobora kuchayib boradi va tuzatish qiyinlashadi. Tadqiqot natijalari rigidlik jarayonlarning murakkab umumiy psixosomatik sindromi xususiyatini tasdiqlaydi, psixosomatik kasalliklarning, xususan, kardiologik kasalliklarning oldini olish uchun psixologik rigidlikni terapevtik psixoterapevtik ish uchun ko'rsatma sifatida ko'rib chiqish zarurligini ko'rsatadi. Tadqiqot natijalari rigidlik ta'sirning ob'ektiv va sub'ektiv tomonlarini o'zaro bog'lashga imkon beradi va birinchi marta yurak bemorlarining rigidlikligining motivatsion asosini ko'rishga imkon beradi. Kardiologik bemorlarda psixologik rigidlikning yuqori darajasi aniqlandi, bu asosan hissiy va fiziologik darajada namoyon bo'ladi va shaxs tuzilishida keng namoyon bo'ladi. Kardiyak bemorlarning aqliy rigidlikligi harakatlar tarkibida quyidagi buzilishlarni keltirib chiqaradi: dorining kuchi dominant bo'lib qoladi, bemor vositalar 26 va maqsadlarni farqlay olmaydi va maqsadga erishish uchun yangi vositalarni topa olmaydi. Kardiologik bemorlarning aqliy rigidlikligining motivatsion asosi uning potentsialini haddan tashqari oshirib yuborish, haddan tashqari tashabbuskorlik, kognitiv motivni farqlamaslik va kutilgan natijani shakllantirmaslik bilan tavsiflanadi. Kardiyak bemorlarning xatti-harakatlarining buzilishlari ular bilan tibbiy va profilaktika va reabilitatsiya ishlarini olib borishda qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi, chunki ular shifokor va bemor o'rtasida o'zaro tushunishning buzilishini, bemorlarning odatlari va xatti-harakatlarini tuzatish bilan bog'liq davolash dasturini shakllantirish va unga bardosh bera olmasligini keltirib chiqaradi. Umuman olganda, bu kasallikning surunkali rivojlanishiga yordam beradi. 27 Tavsiyalar Kardiologik kasalliklari bo'lgan bemorlarning yaqinlari uchun quyidagi tavsiyalar ishlab chiqilgan: Bemor bilan muloqotda vizualizatsiya, namoyish tamoyilidan foydalaning. Kardiologik kasalliklarining o'tkir davridagi bemorlar bilan 3-5 yoshdagi bolalar kabi muloqot qilish tavsiya etiladi. Biror narsani tushuntirish va shu bilan birga vizual ravishda ko'rsatish muhimdir. Siz rasmlardan, og'zaki bo'lmagan xatti-harakatlar elementlaridan foydalanishingiz mumkin. Sabr qiling. Kardiologik kasallik gripp emas, tiklanish uchun bir necha oy yoki yil kerak bo'lishi mumkin! Bemorning xatti-harakati ko'pincha bolaning xatti- harakatlariga o'xshaydi: kayfiyat, diqqatni jalb qilish. Esingizda bo'lsin, bu kasal odam va uning harakatlariga sog'lom odamning xatti-harakatlari sifatida emas, balki munosabatda bo'lishga harakat qiling. Kundalik rejimga rioya qilish. Kamida 7-8 soat uxlash kerak. Kechasi uxlashga, kunduzi hushyor turishga ishonch hosil qiling. Faoliyat printsipi. Agar buning uchun qarshi tavsiyalar bo'lmasa, birinchi kunlardan boshlab bemorni faollashtirishga harakat qiling. Ehtimol, bemorga hamma narsa faqat dori-darmonlarga va davolovchi shifokorga bog'liq emasligini, harakatlarni tiklash, har kuni xotirani rivojlantirish bilan shug'ullanish kerakligini eslatish kerak. Rag'batlantirish printsipi. Bemorni kichik o'zgarishlar uchun ham rag'batlantirishga harakat qiling. Mustaqillik printsipi. Bemorga vaziyatlarda mustaqil harakat qilishiga harakat qiling. Enaga bo'lmang. Uning o'rniga emas, balki bemor bilan qiling. 28 Mas'uliyatni taqsimlash printsipi: bemorni parvarish qilish uchun barcha ogirlikni faqat bitta yaqin insongaga yuklash tavsiya etilmaydi. Ogirlikni kim bilan bo'lishishingiz mumkinligini o'ylab ko'ring. Qo'shimcha yordam uchun ijtimoiy himoya organlariga murojaat qilishingiz mumkin. Ehtiyojlaringizga e'tibor bering, o'zingiz uchun, sevimli mashg'ulotingiz uchun vaqt ajrating. Depressiv holat, kasal qarindoshi bilan munosabatlardagi muammolar, agar oilada tez-tez to'qnashuvlar, tushunmovchiliklar, inqiroz holatlari bo'lsa, shubha qilingan hollarda psixolog/psixoterapevtdan yordam so'rang. 29 Adabiyotlar ro'yxati 1. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi — inson manfaatlarini taminlash taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “ Ozbekiston ” , 2017. 2. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik — har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bolishi kerak. Ozbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bagishlangan majlisidagi Ozbekiston Respublikasi Prezidenti nutqi. // Xalq sozi gazetasi, 2017.16 yanvar, № 11 3. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. “ Ozbekiston ” , 2017. 4. Ozbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boyicha harakatlar strategiyasi. Ozbekiston Respublikasi Prezidentining PF49-47 sonli Farmoni. Ozbekiston Respublikasi qonun xujjatlari toplami, 2017 yil, 7 fevral. 6. Karimov I.A. “ Yuksak manaviyat yengilmas kuch ” Manaviyat 2008 7. Залевский Г.В. Фиксированные формы поведения индивидуальных и групповых систем. М.; Томск: ТГУ, 2004. 460с. 30 8. Залевский Г.В. Психическая ригидность в норме и паталогии. Томск: ТГУ, 1993. 272с. 9. Залевский Г.В. Томский опросник ригидности (ТОРЗ) // Сибирский психологический журнал. 2000. Вып. 12. С. 129 - 137. 10. Залевский Г.В., Авденюк Л.Н., Аксенов М.М. Семейный конфликт: механизмы и профилактика // Сибирский психологический журнал. 1995. Вып. 1. С. 51. 11. Левитов Н.Д. Психология характера. М., 1969. 12. Левитов Н.Д. Психические состояния персеверации и ригидности // Хрестоматия по психологии. М., 1977. С. 195 - 199. 13. Лkнтьев А.Н. Проблемы развития психики. М., 1965. 14. Лkнтьев А.Н., Панов Д.Ю. Психология человека и технический прогресс // Философские вопросы высшей нервной деятельности и психологии. М., 1963. 15. Никитин Е.П. Объяснение - функция науки. М., 1970. 16. Карвасарский Б.Д. Психотерапевтическая энциклопедия / Под ред. Б.Д. Карвасарского. СПб.: Питер, 1998. 17. Карвасарский Б.Д. Клиническая психология - С-П: Питер, 2002 г. 425 с. 18. Пrровский В.А. Основы психологии личности // Народное образование. 1968. № 8. 19. Пиаже Ж. Избранные психологические труды. М., 1969. 20. Роговин М.С. Психический стресс и психические расстройства // Журнал невропатологии и психиатрии им. С.С. Корсакова. 1962. Т. 62, вып. 2. С. 1731. 31 21. Роговин М.С. Введение в психологию. М., 1969а. 22. Роговин М.С. Чувственный образ и мысль // Вопросы философии. 1969б. № 9. С. 44. 23. Роговин М.С., Залевский Г.В. Тkрrические основы психологического и психопатологического исследования. Томск, 1988. 233с. 24. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. М., 1940. 25. Селье Г. Очерк об адаптационном синдроме. М., 1960. 26. Сеченов И.М. Избранные произведения. М., 1959. 27. Смулевич А.Б. Психогенные заболевания: Неврозы: Руководство по психиатрии / Под ред. А.В. Снежневского. М.: Медицина, 1983. С. 342 - 365. 28. Узнадзе Д.Н. Экспериментальные исследования по психологии установки. Тбилиси, 1958. 29. Филимонов Н.И. Локализация функций в коре большего мозга // Невропатология и психиатрия. 1940. Т. 9, вып. 1 - 2. С. 14. 30. Ходжава З.И. Проблема навыка в психологии. Тбилиси, 1960. 32

Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlar rigidlikning aksional modeli, Psixologik rigidlik, kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning aksionallik model haqida nazariy bilimlar, Psixologik rigidlik tushunchasining terminologiyasi va yurak-qon tomir kasalliklari bilan og'rigan bemorlarning psixologik xususiyatlari Kardiologik bemorlarning shaxsiy moslashuvining buzilishi omili sifatida Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlarining empirik tahlili Kardiologik kasalliklarga chalingan bemorlarning psixologik rigidlik xususiyatlarini miqdor va sifat tahlili

Купить