Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 8.5MB
Покупки 0
Дата загрузки 24 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Энергетика

Продавец

Bohodir Jalolov

Каркидон ГЭСининг техник ҳисоби

Купить
«Каркидон ГЭСининг техник ҳисоби» мавзусидаги б акалавр даражасини олиш учун МАЛАКАВИЙ БИТИРУВ ИШИ I II III IV V VI VII МУНДАРИЖА КИРИШ УМУМИЙ ҚИСМ 2.1 Тошкент вилоятининг табиий шароити 2.2 Ўрта Чирчик тумани табиий шароити 2.3 Оҳангарон дарёси ҳақида маьлумотлар 2.2 Тошкент сув омбори ҳақида маьлумотлар 2.4.1 Тошкент сув омбори паспорти ТЕХНИК ҚИСМ 3.1 Сув энергетик ва сув ҳўжалик хисоблар 3.2 Тўғонли гидробўғиннинг компоновкаси 3.3 ГЭСни хисобий йилини аниқлаш 3.4 ГЭСнинг хисобий сув сарфини танлаш. ГЭСнинг агрегатлар сони ва турбинанинг сув сарфини аниқлаш . 3.5 Турбини турини танлаш ва унинг параметрлари ва ўлчамларини хусусий графиклар ва универсал характеристикалар асосида танлаш 3.6 Сўрувчи қувурларни турлари ва асосий ўлчамларини танлаш. 3.6.1 Турбинанинг сўриш баландлигини аниқла VIII IX АДАБИЁТЛАР ИЛОВАЛАР 71 73 Кириш “Ўзбекэнерго”га тегишли электростанцияларнинг умумий ўрнатилган қуввати бугунги кунда 12038 МВт ни ташкил килади. Улардан 10619МВт қуввати иссиқлик электростанциялардаги ва 1419 МВт эса гидроэлектростанцияларга тўғри келади. Иссиқлик электростанцияларда ёқилғи сифатида табиий газ, мазут, кўмир ишлатилади. Ўзбекистоннинг энергетик қувватлари барчаси эксплуатация ресурсларини ишлаб булган, ва улардан кейинчаликда фойдаланиш электростанциялар барқарорлигини ва тежамлигини пасайтиришга олиб келиши мумкин. Ҳозирги пайтда уларнинг қўлларида жихозлар ва иншоотларнинг ейилиш даражаси чегараланган даражасига келиб қолган. Бундан ташқари охирги йилларда Қувасой дарёси хавзаси бўйида кичик фермер хўжаликлари ривожланиб дарё атрофида ерларни ўзлаштирилиши оқибат ─ Сув энергетик ва сув хўжалик хисобларни бажариш; ─ ГЭСнинг асосий энергетик параметрларини аниқлаш; ─ГЭСнинг асосий жихозларини танлаш; ─ГЭСнинг таркибига кирган иншоотларни лойихалаш. Ишнинг амалий аҳамияти: Ишнинг амалий аҳамияти шундан иборатки, унда ҳозирги кунда содир бўлган муаммоларни ҳисобга олган холда Каркидон ГЭСни лойиҳалаш ечимлари кўриб чиқилиб, ушбу ГЭСни самарадорлигини оширишга имконият яратади. 3 КАРКИДОН СУВ ОМБОРИ ЖОЙЛАШГАН ҲУДУДНИНГ ТАБИИЙ ГЕОГРАФИК ШАРОИТИ Геологияси ва рельеф шароити Фарғона водийсининг атрофида қатор адирлар минтақаси жойлашган. Улар денгиз сатҳидан 400-500 метрдан 1000-1500 метргача бўлган баландликларни ишғол қилади. Адирлар минтақаси баландроқ тоғ этакларидан кўпинча камбар тектоник ботиқлар орқали ажралган бўлади. Хўжаликда адирлардан эрта баҳорда табиий яйлов сифатида фойдаланилади. Каркидон сув омбори табиий географик нуқтаи-назардан Исфайрамсой конус ёйилмасининг қуйи қисмлари, Қувасой водийсининг жанубида Қува- Полвонтош адирлар тизимида Қува-Толмзор адири оралиқ ботиғида жойлашган. Жанубий Фарғонадаги адирлар ғарбдан шарққа томон чўзилган, кенглиги 2—6 км, нисбий баландлиги ўртача 70-100 м, устини ғовак нуроқ жинслар, лёссимон гил қоплаган конгломера 3. Адирларнинг нисбатан ясси (12—15°) қуйи ёнбағир фациясида нуроқ, майда ва ўртача йирик чақиқ жинслар қалин қоплам ҳосил қилади, ксефоритлар ва унинг остида юпқа қатламли типик бўз тупроқлар тарқалган. 4. Адир этаги фацияси учун қисман гил аралашган тошлоқ шағал, жинслар характерли, тупроқ ва грунтга намни ер усти оқимлари келтиради, чўл ўсимликлари ва сийрак буталар учрайди. 5. Сирдарёнинг лойқа ётқизиқлари билан қопланган чап соҳил фацияси учун ўтлоқ ўсимликлари ва яхши намланган ўтлоқ тупроқлар хосдир. 6. Адир олди текислиги фациясида оғир гил жинслар тарқалган, кичиккичик қумли майдонлар учрайди, суғориладиган бўз тупроқларда чим ҳосил қилувчи ўт ва бутасимон ўсимликлар ўсади. 7. Қирғоқ бўйи фациясида бир оз шўр тупроқларда нам севадиган ёввойи жийда, тол, тўранғи ўсимликлари учрайди Жанубий Фарғона, хусусан Қува, Қувасой адирлари асосан тўртламчи давр комплексларидан тузилган. Н.П.Васильковский ва Ю.А.Скворцовлар тўртламчи давр ётқизиқларини тўрт комплексга бўлишган : - Сўх комплекси (қуйи плейстоцен); - Тошкент комплекси (ўрта плейстоцен); - Мирзачўл комплекси (юқори плейстоцен); - Сирдарё комплекси (голоцен) ётқизиқлари. Сўх комплексининг аллювиал ь – пролювиал ь ётқизиқлари ўрганилган худуд юзасига бевосита чиқиб ётмайди. У бошқа комплекслар билан қопланган ҳ олда анча чуқурда ётади. Исфайрам конуссимон ёйилмасининг юқори қисмида ҳ амда адирлар орасидаги ботиқларда 80-110 метр чуқурликда сўх комплекси ётқизиқлари жойлашган. У асосан кичик тошли конгломератлар ҳ амда айрим жойларда тошлоқ қатламлар билан биргаликда учрайди. Конуссимон ёйилмаларнинг чеккаларида эса б ўзанларда тарқалган. Ўзанларда шағал, ғўлатош, лёссимон қумоқ учрайди. Конуссимон ёйилмалар эса йирик қум ва тошлоқ - шағалдан тузилган. Уларнинг қалинлиги 4-12 метрга етади. Юқоридаги ма ъ лумотлардан кўринадики, Каркидон сув омбори жойлашган худуднинг геологик тузилишида деярли бир хил таркибли ётқизиқлар ривожланган. Шимолий ва ғарбий йўналишда ёйилмаларнинг чекалларида 300-400 метр чуқурликда қумоқ ва қумоқларнинг кўплаб қатламлари учрайди. Уларнинг қалинлиги 10-20 метрга боради. Янги тектоник ҳаракатлар даврида тоғ тизмалари билан бир қаторда тоғ оралиғидаги ботиқлар ҳам секинлик билан кўтарила бошлаган. Натижада неоген даврида ётқизилган чўкинди қатламларни дарёлар юва бошлаган. Шу билан бирга дарё водийларида қатор дарё терассалари ҳосил бўла бошлаган. Тоғ тизмалари тоғ оралиғидаги массаларининг бевосита кириб келишига халал беради. Шунинг учун ёзи иссиқ ва қуруқ бўлиб, узоқ давом этади, қиш эса нисбатан юмшоқ, мамлакатимизнинг бошқа жойларга нисбатан барқарор. Фарғона водийсининг ғарбий қисми ғоят қуруқ, йиллик ёғиннинг ўртача миқдори 100 мм ва ундан кам. Шарқий томонга эса ёғин миқдори ортади. Полвонтош, Андижон адирларида 230-250-мм га етади. Тадқиқот ҳудуди ва умуман Шарқий Фарғонанинг иқлими Федченко метеорологик станциясининг маълумотлари билан характерланади. Ҳудуднинг иқлимини шаклланишида географик ўрни, орографик тузилиши ҳамда атмосфера циркуляциясининг роли ниҳоятда катта. Шундан келиб чиқиб, ҳудудда иссиқ, қуруқ, ёзи узоқ давом этадиган, қиши қисқа ва юмшоқ, ёғинлар асосан баҳор ва ёзда ёғадиган қуруқ субтропикларнинг континентал типи шаклланган [6]. Тад юқори ҳарорати эса июлда (+ 40,8 °С) кузатилган (1-3-жадваллар, 2-расм) [37]. 1-жадвал - Федченко метеостанциясида 2000-2012 йилларда қайд этилган ойлик ўртача ҳаво ҳарорати Йиллар I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII ўртача йиллик 2000 1,3 2,7 9 ,0 18,1 23,1 25,6 27,7 25,7 21,2 12,4 6,7 2,7 14,7 2001 -1,2 3,6 11,3 17,6 24,5 27,3 26,8 24,9 20,1 13,7 9 ,0 1,7 14,9 2002 1,7 4,5 11,3 16 ,0 20,3 25,7 27 ,0 26,2 21 ,0 16,9 9,9 -1,5 14,9 2003 3 ,0 4,4 8,5 13,3 19,5 25,2 28,1 25,7 21,3 14,8 7,6 1,1 14,4 2004 3 ,0 6,3 10,1 15,7 22,2 26,5 26,9 25,9 21,5 13 ,0 9,8 2,6 15,3 2005 2 ,0 1,6 11,9 16,1 20,1 27 ,0 28 ,0 24,5 22,3 14,8 7,5 2,6 14,9 2006 -2,7 3,7 11,7 17,3 23 ,0 26,5 26,8 26,5 20,3 17 ,0 8,7 -0,6 14,9 2007 0,7 6,7 9,4 18,4 21,4 27 ,0 26,1 25,1 21 ,0 12,3 8,5 1,9 14,9 2008 -7,3 -1,1 13,8 17 -20,0 -10,0 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 t, oC Максимал Минимал Ўртача2-расм. Федченко метеостанциясида 2000-2012 йилларда қайд этилган ойлик ўртача, максимал ва минимал ҳаво ҳароратлари Шамолнинг суткалик режимида йил давомида кечаси жануби-шарқий шамоллар, кундузи эса ғарбий ва шимоли-ғарбий шамоллар ҳокимлик қилади. Бу тоғ-водий шамоллар циркуляциясидир. Жануби-ғарбий, ғарбий ва шимоли-ғарбий шамоллар “Қўқон шамоли” билан боғланган. Жануби- шарқий шамоллар эса тоғдан водийга эсувчи шамоллардир. Йил давомида тезлиги энг катта бўлган шамоллар – ғарбий йўналишда эсадиган шамоллардир. Такрорланиши энг кўп бўлган жануби-шарқий шамолларнинг тезлиги эса энг кичикдир. Йилнинг иссиқ мавсумида ғарбий шамолларнинг тезлиги 4-5 метр секундга боради. Тезлиги катта бўлган ша билан боғланади. Энг кучли шамоллар кечки пайт ва ярим кечаси кузатилади. 4-жадвал - Каркидон сув омбори ҳудудида эсадиган шамолларнинг тезлиги (м/сек) ва такрорланишини (%) ойлар бўйича тақсимланиши Ойлар Характеристика Ш ШШқ Шқ ЖШқ Ж ЖҒ Ғ ШҒ I Такрорланиши 10 9 8 24 15 7 13 13 Тезлиги 1 , 6 1,6 1,4 1,3 1,4 1,8 1,8 1,7 II Такрорланиши 13 12 7 19 13 14 15 Тезлиги 1,7 1,8 1,7 1,5 1,4 1,2 2,5 1,0 III Такрорланиши 14 14 7 16 13 6 16 13 Тезлиги 2,0 1,9 1,7 1,6 1,6 3,5 4,1 2,3 VI Такрорланиши 10 10 7 18 14 7 21 13 Тезлиги 2,1 1,8 1,8 1,6 1,7 3,5 1,5 2,5 V Такрорланиши 12 9 7 17 14 7 19 15 Тезлиги 1,7 2,0 1,9 1,8 2,2 3,4 5,4 2,4 VI Такрорланиши 16 7 5 18 13 7 17 16 Тезлиги 1,9 2,1 1,7 1,7 2,8 3,8 4,6 2,4 VII Такрорланиши 16 6 6 18 12 6 16 20 Тезлиги 1,8 2,0 1,5 1,6 2,2 3,1 4,1 2,4 VIII Такрорлан Шамолнинг максимал тезлиги 18 дан 40 метр секундгача ўзгариши мумкин. Энг кучли шамоллар ғарбий ва жануби-ғарбий шамолларга тўғри келади. Ўрганилаётган ҳудудга йил давомида ўртача 170-180 мм ёғин тушади. Ёғиннинг асосий қисми совуқ мавсумда, камроғи иссиқ мавсумга тўғри келади. Энг кўп ёғин ноябрь-март ойларида кузатилади. Бу ёғинларнинг ёғиши йиклонларфаолияти билан боғланади. Ёғиннинг энг катта қиймати март ойига тўғри келади. Энг кам ёғин эса сентябрь ойида ёғади. Октябрдан март ойигача муддатда циклонлар ва совуқ оқимларнинг келиши билан боғлиқ бўлган узоқ давом этувчи ёғинлар ёғади. Апрель, айниқса май ойида жла ёғинлари кузатилади. Бу ёғинлар совуқ ҳаво массаларининг ҳудудга кириб келиши туфайли вужудга келадиган конвекцион оқим билан боғланган. Жала ёғинлари асосан июнь ва август ой 2007 6,9 10,3 51,8 29,6 15,8 0 15,4 3,6 0 0 12,3 40,3 186 ,0 2008 19,5 28,6 1,5 15,8 18 ,0 6,9 3,3 0,3 4,3 0 7,1 47,8 153,1 2009 16,8 22,3 19,3 21 ,0 6,4 20,6 5,8 1,3 1,2 0 17,5 37,6 169,8 2010 23,1 64,5 40,2 17,3 65,8 24,2 2,9 6,4 6,1 3,9 16 7,1 277,5 2011 2,5 33,2 31,1 8,6 13,4 7,8 0 12,8 0 32,6 101,4 21,7 265,1 2012 20,4 19,7 40,1 6,4 8,7 19,5 0 0 0 1,7 23,5 26,6 166,6 Меъёр 24,9 21,6 31,3 20,8 17,2 11,7 4 ,0 3,9 2,8 16,4 22,6 34,4 214,8 Совуқ ойларда қор ёғади ва қор қоплами ҳосил бўлади. Уни ҳосил бўлишининг ўртача вақти 11 декабрь, эриб кетиши 24 февралга тўғри келади. Йил давомида ўртача 30 кун давомида қор қоплами ҳосил бўлиб туриши мумкин. Айрим йиллари, умуман қор қоплами ҳосил бўлмайди. Қишнинг охирида илиқ ҳаво массалари кириб келишидан қор қоплами эриб кетади ва яна совуқ туши 0 5 10 15 20 25 30 35 40 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ойла р мм 0 5 10 15 20 25 30 оС Ёғин миқдори, мм Ҳаво ҳарорати4-расм. Федченко метеорологик станциясида 2000-2012 йилларда қайд этилган ўртача ойлик ҳаво ҳарорати ва атмосфера ёғинлари Йил давомида энг кўп булутли кунлар ноябрь-май ойларида кузатилади. Бу даврларда булутлилик 50-65 фоизга етади. Булут турлари ичида патсимон булутлар (8-38%), баланд тўп-тўп булутлар (18-27%), баланд қатлам булутлар (10-35%) кўпроқ ҳосил бўлади . Гидрографик тармоқлари 14 Каркидон сув омбори - Қува тумани билан Қирғизистон Республикаси чегарасида, Назарота тоғолди билан Қувасой водийси адирлари такибидаги Қува-Толмозор адирлари оралиғидаги табиий ботиқда қурилган [15]. У жануб томонидан Қирғизистон Республикаси, жануби-шарқ ва шарқ томондан Қувасой шаҳрининг ҳудудий ерлари, ғарб, шимоли-ғарб ва шимол томондан Қува туманининг Толмозор қишлоғининг ҳудудий ерлари билан чегараланган. Сув омбори Исфайрам дарёсининг конус ёйилмасида, Қува- Полвонтош адирлар тизимида Қува шаҳридан 8 км, Толмозор қишлоғи марказидан 4 км жанубда жойлашган (5-6-расм). 5-расм. Каркидон сув омборининг географик ўрни ( Wikimapia . org интернет сайтидан олинди) 15 6-расм. Каркидон сув омборининг умумий кўриниши Каркидон сув омбори жойлашган ўрнига кўра ер сиртидаги ботиқликларда барпо қилинган тўлдириладиган сув омборлари турига мансуб. Тўлдириладиган сув омборлари дарё ўзанидан четда жойлашган табиий чуқурликлар, ботиқларни сувга тўлдириш йўли билан барпо этилади. Ботиқлар етарли даражада чуқур бўлмаса, уларнинг тевараги дамбалар билан кўтарилиб ёки тубини чуқурлаштириш йўли билан сув сиғими орттирилади. Улар дарё ўзанидан четда бўлганлиги сабабли сув махсус каналлар орқали келтирилади. Каркидон сув омбори жойлашган ҳудуднинг рельефи юқоридаги талабларга жавоб беради. Унинг сув сиғими лойиҳадаги сув сатҳининг ўзига сиғдира олиши муносабати билан чуқурлаштирилмаган, атрофида қўшимча дамбалар ҳам қурилмаган. Мазкур сув омбори Қува- Толмозор адирлари 7-расм. Каркидон сув омбори дамбасининг юқоридан кўриниши ( Wikimapia . org интернет сайтидан олинди) 8-расм. Каркидон сув омборининг дамбаси Лойиҳа бўйича Каркидон сув омборининг умумий ҳажми - 218 млн. м 3 , фойдали ҳажми - 213 млн. м 3 , ўлик сатҳ – 5 млн. м 3 , сув юзаси майдони - 9,5 км 2 . 17 Каркидон сув омбори шимоли-шарқдан жануби-ғарбга - 5,0 км га чўзилган. Ўртача кенглиги – 1,9 км, энг катта кенглиги – 5,5 км, ўртача чуқурлиги – 22,9 м, максимал чуқурлиги – 66,0 м, минимал чуқурлик – 17 метр, қирғоқ чизиғи узунлиги – 40 км га тенг [23]. Каркидон сув омбори юқорида таъкидлаганимиздек, тўлдирилувчи сув омбори турига мансуб, унга Исфайрам дарёсининг Қувасой тармоғидан махсус канал орқали сув тўлдирилади ва сув ресурсларидан вегетация даврида фойланиш мақсадида қурилган. Унда Исфайрам дарёсининг куз, қиш ва баҳордаги сувлари жамғарилади. Жамғарилган сув ёз ойларида экин майдонларини суғориш учун сарфланади. Шунга мувофиқ сув омборида сув сатҳи куздан бошлаб кўтарила боради ва май ойи ўрталарида максимал даражага етади. Майнинг охирларидан бошлаб, тўпланган сув суғоришга сарфл Энг кўп сувли ой — июлда ўртача ой лик сув сарфи 50,7 м 3 /сек, энг кам сув ли ойлар (февраль-апрель)да ўртача ойлик сув сарфи 10—11 м 3 /сек га тенг. Дарё Фарғона водийсига йилига 160 минг т оқизиқ келтиради [42]. Сув омборининг суви Жанубий Фарғона канали орқали Андижон вилоятининг Хўжаобод, Булоқбоши, Мархамат туманларининг 28184 Га, Қирғизистон Республикасининг Аравон тумани 5493 Га, Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳри, Қува, Ёзёвон, Тошлок, Қўштепа, Олтиарик, Фарғона туманларининг жами 69 минг гектар майдонларининг сув таъминотини яхшилайди [17]. Жанубий Фарғона магистрал канали бошқармаси тасарруфига Кампировот гидроузели, Шахрихонсой каналини 37,41 км қисми, Жанубий Фағона каналининг 119,36 км қисми, 27,0 км узунликдаги Каркидон тўйинтирувчи канали ва 218,0 млн.м 3 сув сиғимига эга бў Техник қисм 20 3. 1 Сув энергетик ва сув ҳўжалик хисоблар “Ўздавсувлойиҳа” Институтининг бажарган “Сув хўжалик”номидаги тадқиқотларда Тошкент вилоятида суғориш ва бошқа талабларга истеъмолчилар сув сарфларини миқдорларини аниқлаган. Сув истеъмол қилиниши Сирдарё хавзвсининг сув ресурсларидан комплекс фойдаланиш бош схемаси асосида аниқланган. Саноат-коммунал хўжаликларни сув истеъмол қилиш ҳажмлари “Ўзгипроташпром” томонидан аниқланган. “Ўзгидромет” институти маълумотлари асосида Қувасой дарёсида ГЭС кесимигача олиб келинадиган сув сарфларининг кузатувлари (19 йил давомида) йиғилган. Сув истеъмолчиларнинг талаблари, хамда Қувасой дарёсида қолган сув миқдори бўйича йиғилган маълумотлар ГЭС қисмида ўтаётган ҳисобий миқдори ва оқим гидрографини аниқлаш имкониятини яратади. Ўзбекистон дарёлари гидроэнергоста ─ хусусийлаштиришни кенгайтириш ва бу жараёнга махаллий ва хорижий инвестицияларни жалб қилиш; ─ истеъмолчиларни электроэнергиябилан таъминлаш сифати ва барқарорлигини ошириш. ошириш. 3.2 Тўғонли гидробўғиннинг компановкаси Гидробўғинларда махсус гидротехник иншоотлар ёрдамида сув манбасининг сатхлар фарқини бир кесимда тўплаш мумкин ҳамда ушбу кесимда бирор Н-миқдорли босимни хосил қилиш мумкин. Босимни хосил қилиш учун икки усул ишлатилади: тўғонли ва деривацион. Бизни ҳолатда тўғонли усулни қўллаймиз. Ушбу турдаги гидробўғинда ГЭСда ишлатиладиган босим тўғон ёрдамида ҳосил қилиниб сув манбасини тўсади ва суъний равишда сув омборни сув сатхини дамланишини (кўтарилишини) хосил қилади. Тўғондан олдин ва ундан кейинги сув сатхларини фарқлари ҳисобига босим хосил қилинади. Н  ЮБСС -  ПБСС 1-расм. Тўғон олди ГЭС биноси билан жихозланган тўғонли гидробўғиннинг компановкаси. 1 - сув манбаси канал, 2 - гравитацион тўғон, 3 - сув омбори, 4 - ГЭС носи, 5 -сув олувчи иншоат, 6 - турбина қувурлари, 7 - сув ташлагич иншоати. 3.3 ГЭСни хисобий йилини аниқлаш ГЭСларни лойихалаштирилаётганда сув хўжалик ҳисобларини бажаришга тўғри келади. ГЭСни ҳисобий йили, ҳисобий сув сарфи ва ҳисобий босимини, ГЭСни ўрганилган қувватини аниқлаш бўйича ҳисоблар сув хўжалик ва сув энергетик ҳисоблар саналанади. ГЭСни хисобий йилни аниқлаш учун таянч кўрсаткичлар сифатида ўртача йиллик сув сарфлари саналади. Ушбу кўрсаткичлар дарёнинг умумий сув билан таминланганлиги тўғрисида ва уни вақт давомида тақсимланганлиги тўғрисида маълумот беради. Жадвалда келтирилган, қисқа муддатли (19 йиллик) гидрологик кў коэффитиенти ва таминланганлик фо и зи орасидаги график боғланиши энг қулай график саналади. Р - бу кўп йил давомида мазкур сувнинг сарфини фоизда кўрсатилган давомийлик эхтимоли К = f ( P ) Бунда K – модуль коэффициенти , P - таъминлангалик фоизи, % K Q ўрт.йил. /Q ўрт. кўп.йил. 10 10 1 . . . . .   йил ўрт йил кўп Ўрт Q Q Ўзгарувчанлик қиясини қуриш учун биринчи навбатда унинг параметрларини анқлаш керак, яъни вариация коэффициенти С v қуйдаги формула ёрдамида аниқланади . 1 )1 ( 2     n K CV Асиметрия коэффициенти С S С S  2*С v Уларни хисоблаб 1- жадвални тўлдирамиз 1 - жадвал Вариация коэффициентини аниқлаш Хронологик тартиб Камайиб борувчи тартиб К К-1 (К-1) 2 Йиллар Q ср Q ср Йиллар 1997 6,38 23,34 2006 1,59 0,59 0,35 1998 7,78 23,2 2011 1,58 0,58 0,33 1999 6,4 22,77 2012 1,5 Модуль коэффициенти ва таъминланиши орасидаги боғланишни аниқлаш учун Рыбкин – Фостер жадвалидан фойдаланамиз. Аниқланган варация коэффициенти ва ассиметрия коэффициентлари асосида график тузиш учун ҳисобларни жадвал шаклида олиб борамиз.1- жадвалда аниқланган С S миқдори учун Рыбкин -Фостер жадвалидан Фостер рақамларини топамиз, яъни Ф р  К-1 ва хар бир таъминланганлик фоиз учун тўғри келган рақамларни қўйиб чиқамиз. Ушбу миқдорлар С v  1 бўлган холат учун берилган. Агар С v  1 К аниқлик учун ўзгартирувчи коэффициент киритилади. агар С v  1 К  Ф р +1 агар С v  1 К  Ф р *С v +1 2-жадвал бўйича график қурамиз. Бу графикка таъминланиш фоизини қўйиб К Ҳ аниқлаймиз ундан кейин модуль коэффициентини аниқлаб хисобий сув сарфини формула орқали аниқлаймиз Q Ҳ К Ҳ *Q Ўрт.йил. Бу ерда : К Ҳ 2 - Жадвал Таъминланганлик қиялиги P 0,01 0,1 1 5 10 25 50 75 90 95 99 99,9 K-1 5,96 4,58 3,02 1,88 1,34 0,55 -0,16 -0,73 -1,13 -1,32 -1,59 -1,79 (K-1)Cv 2,92 2,24 1,48 0,92 0,66 0,27 -0,08 -0,36 -0,55 -0,65 -0,78 -0,88 (K-1)Cv+1 3,92 3,24 2,48 1,92 1,66 1,27 0,92 0,64 0,45 0,35 0,22 0,12Таъминланганлик қиялиги 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 3,50 4,00 4,50 0 20 40 60 80 100 120 фоиз,% м одуль коэф ф ициенти, К 1.1 -Расм Таъминланганик графиги 26 Қувасой дарёси гидрографи (2007й) 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Ойла р Сув сарф и м 3/сек1. 2 -Расм Қувасой дарёсиснинг гидрографи 27 3.4 ГЭСнинг хисобий сув сарфини танлаш. ГЭСнинг агрегатлар сони ва турбинанинг сув сарфини аниқлаш . ГЭСни хисобий сув сарфини аниқлаш учун қуйидаги маълумотлар керак бўлади: Гидрограф билан тасвирланган дарёнинг режими, сув сарфларини вақт давомийлигида график кўринишида ўзгариши. Ушбу гидрограф юқорида келтирилган сув хўжалик ва энергетик хисоблар асосида танланган ҳисобий йил учун қурилган. Ушбу гидрограф сув сарфларни қайтарилиш графигида қайтатдан қурилади. Бунинг учун сув сарфлар камайиши тартибда графикда жойлаштирилади. Қайтарилиш графикига керакли таъминланганлик фоизи қўйилиб (Р) ГЭСнинг ҳисобий сарфи аниқланади. Ундан кейин гидрографда ГЭСни ҳисобий сарфини қўйиб графикни икки қисмга бўламиз: а) Графикни пастки қисми ГЭСни сув сарфлар графикини ҳосил қилади. б) Графикни юқори қи Қуйида келтирилган қайтарилиш графикида ишлаётган турбиналар графикини киритамиз. Ушбу график ГЭС сарфлар графикига анча мос тушканлиги яққол кўриниб турибди. 3.5 Турбин а турини танлаш ва унинг параметрлари ва ўлчамларини хусусий графиклар ва универсал характеристикалар асосида танлаш. Турбинани танланиши қуйидагича бўлади: Турбина, генератоплпр сингари ГЭСни асосий жихозларига киради.Турбина тури турбиналарни қўлланишининг жамловчи графики асосида аниқланади. Бунинг учун қуйидаги асосий маълумотларни билиш зарур: 1. Турбиналарнинг қуввати N Т = N ГЭС / n* Г = 12257,6 / 3*0,95 = 4300,9 кВт N ГЭС = 9,81Q х H иш η a = 9,81*30*49.0*0,85 = 12257,6 кВт Бунда: η a = η Г* η Т = 0,85 η Г = 0,95 n =4 та - турбиналар сони. Q х = 30,0 м 3 / с – хисобий сув сарфи. 2. Ишчи босим Н иш =49.0 м 3. Турб Кейинчалик маълум ҳисоблар амалга оширилгандан кейин турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри аниқланади. Танланган турбина учун хусусий графики асосида турбинанинг вақтинчалик параметрлари аниқланади: n - 333,3 - турбинанинг айланиш сони D 1 - 140 см - турбина ишчи ғилдирак диаметри h - +4,5 м - турбинанинг сўриш баландлиги Кейинчалик турбиналар каталогидан танланган турбинанинг бош универсал характеристикасини аниқлаб, унинг ёрдамида турбинанинг ҳақиқий параметрлари ҳисобланади. ФИК ва келтирилган айланиш сони (n 1 = 65 айл/мин) ва келтирилган сув сарфлари (Q 1 = 0,7м 3 /с) орасидаги график боғланиши ҳисобланади. Ушбу характеристикаларда турбинанинг йўналтирувчи аппаратининг очилиш чизиқлари (Q 0 ..) кавитация коэффициентларининг чизиқлари (  ); парраклари бурилган бурчаклари (  ); Универса Қувасой дарёси сув сарфи қайтарилиш графиги 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 VII VI VIII IX V X XI XII I II III IV Ойла р Сув сарф и м 3/сек2.1- Расм Сув сарфларининг қайтарилиш графиги 25 75 Р,% 31 5 – расм. Ўртача турбиналарни қўлланиш минтақаси йиғма графиги 32 6 – расм. РО 82 ВМ турдаги кичик ва ўрта турбиналарнинг қўлланиш чегараси n = 333.3 айл / мин қабул қиламиз. Режимли А нуқтани бош универсал характеристикасидаги реал координаталари ва жойлашиши аниқланади: Q ׳ 1 = Q Т / Д 1 2 * (H иш ) 0,5 = 10 / 1,4 2 *(49) 0,5 = 728.9 л/с n ׳ 1 = nД / ( H иш ) 0,5 = 333.3*1,4 / (49) 0,5 = 66.7 айл / мин Аниқлаштирилган режим нуқтаси А турбина ишлаш зонасида фойдаланиб юқори ФИКтига эга (5 -расм) Турбина ишчи ғилдирагининг ўлчамлари ва схемаси чизилади: (Потапов В.М. ИВЭ 1972 122-124 б)  Д 1 = 1, 40 м ишчи ғилдирак диаметри  Д 2 = 1,080*Д 1 = 1,080*1,4 = 1.51м ишчи ғилдиракнинг чиқиш диаметри  b 0 = 0,35 * Д 1 = 0.35*1. 4 = 0.49 м йўналтирувчи аппаратнинг баландлиги 33  Д 0 = (1,6 ÷ 1,2) * Д 1 = 1.5*1.4 = 2.1 м йўналтирувчи аппаратни парракларини диаметри  Д а = 1,73 * Д 1 = 1.73*1.4 = 2.4 м статор колонкасининг ички диаметри Д в = 1,45 * Д 1 = 1.45*1. 4 = 2.03 м статор колонкасининг ташқи диаметри 3.6 Сўрувчи қувурларни турлари ва асосий ўлчамларини танлаш Турбинанинг сўриш баландлигини аниқлаш Сўрувчи қувурлар сувни турбинанинг ишчи ғилдирагидан ГЭСни пастки бьефига энергияни энг кам йўқолишлари билан олиб чиқиши учун хизмат қилади, ҳамда кмнетик энергияни потенциал энергиягяайлантиришда ҳизмат қилади. Сўрувчи қувурнинг тури турбинанинг тури ва унинг ишчи ғилдирак диаметрига боғлиқ бўлади. Вертикал турбиналар учун ёки тўғри ўқий конусли ёки эгрувчан сўрувчи қувурлар қабул қилинади. Дастлабки маълумотлар: -турбина тури - РО 82 В М -ишчи ғилдирак диаме 7 -расм. Турбинанинг бош универсал характеристикаси А 1 А 1 35 Hs  min a 8– расм. Эгилган сўриш қувури схемаси 1 – конус, 2 – тирсак, 3 – диффузор, 4 – иш ғилдираги камераси 3 - жадвал Турбина ўлчамларини аниқлаш Турбина тури Д 1 м Д 4 м h, м h 4 , м h 5 , м h 6 , м B 5 , м L , м L 1 , м 1.0 1.17 2. 30 1. 17 1. 20 0. 584 2. 38 4.50 1.5 0 РО 82 1.4 1.638 3.22 1.638 1.68 0.818 3.332 6.3 2.1 3.6.1 Турбинанинг сўриш баландлигини аниқлаш Турбина кавитация ходисасини олдини олиш учун турбинада унинг ишчи ғилдиракдан чиқишидаги босим буғ ҳосил бўлиш босимидан каттароқ бўлиши зарур. Бу холат турбинани пастки бьеф сатхига нисбатан тўғри жойлашиши билан аниқланиб, турбинанинг сўриш баландлиги билан аниқланади. Мумкин бўлган сўриш баландлиги қуйидаги формула ёрдамида аниқланади: H s.м.б =H A - k σ H иш -▼ПБС мин / 900 = 10,33 -0,22*20 – 575 / 900 = -1.09м 36 Бунда : На-10,33 м – нормал атмосфера босими  - кавитация коэффиценти, А режим нуқтаси учун бош универсал характеристикалардан қабул қилинади. К -  учун тўғирловчи ко э ффиц и енти РО - турдаги турбиналар учун К*  =  +  = 0,22  ПБС / 900 - худуддаги босим учун тўғирловчи ко э ффицент. Турбинанинг ҳақиқий сўриш баландлиги Нs Hs м.б. миқдоридан кичикроқ бўлиши зарур (Hs  Hs м.б.) , ҳамда сўриш қувурининг қиррасини чуқурлаштириш шароитлар асосида аниқланади. 3.7 Турбина камераси турини танлаш. Ёпиқ метал камералари ҳисоби. Турбина камералари турбиналарга минимал гидравлик йўқолишлар бил а н сувни олиб келиш учун хизмат қилади. Турбина камералари ёпиқ ёки очиқ бўлишлари мумкин. Очиқ турбина камералари кичик турбиналарда босим 10 метргача ва ишчи ғилдирак диаметри 1.6 метргача бўлган хо - Турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри Д 1 =1, 4 м - Турбина статор колонкасининг ташқи диаметри D а = 2.4м - Йўналтирувчи аппаратнинг баландлиги В 0 = 0 .49 м Спирал камеранинг қамраб олиш бурчаги В=345º қабул қиламиз. Спирални ичидаги сувни тезлигини аниқлаймиз: ишH k v = 6, 3 м/с Бунда к- тезлик коеффиценти; к = 0.8÷1 катта босимларда к = 0, 9 деб қабул қилинади. Спирални хар бир қисмидаги сув сарфи 360 Т i i Q Q   формула бўйича аниқланади. Спирал хар бир қисмининг радиуси қуйидаги формула бўйича ҳисобланади: v Q r i i 14.3  . Спирални радиуси эса i A i r2 2 D R   ; Сув сарфлари, спирал кесимининг радиуси, ҳамда спирал радиусларини жадвал шаклида олиб борилиб натижалар 5.1 жадвалига ёзилади. 5- жадвал Спирал камерасининг ўлчамлари Bº 345 300 255 210 1 65 120 75 30 Q i, м 3 \\c 9,58 ─ ишчи босим - Н иш = 49.0 м ─ режим нуқтаси (А) кўрсатилган турбинанинг универсал характеристикаси. ─ ишчи ғилдирак диаметри - D 1 = 1.4 м Режим нуқтаси А устидан горизонтал тўғри чизиқ ўтказилиб ушбу чизиқ ва ФИК қиялар билан кесишган нуқталари топилади ва хар бир нуқтаси учун тўғри келган модел турбинанинг сув сарфи Q 1 1 ва ŋ қийматлари жадвалга кўчириб олинади, ундан кейин турбинани хақиқий сув сарфи, ФИК ва қувватларини аниқлаш бўйича ҳисоблар амалга оширилади: ИШ Т H D Q Q 21 11  max max M T M T      Бунда:   2.0 1 max max 1 1          D DM M T   D м = 460 см - модел ь турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри N Т = 9.81 Q T * H иш * ŋ Т ; кВт 4 - жадвал Турбина ишчи характеристикалари кўрсаткичлар и Q i 1 , м 3 /с  м Q t , м 3 /с  т N T , к В т 0,48 80 6,59 77 24403 0,605 86 8,30 83 330651 0,66 88 9,06 85 369099 0,76 88 10,43 85 425023 0,82 86 11,25 83 448155 0,865 84 11,87 81 461755 0,895 82 12,28 79 466394 0,92 80 12,62 77 467728 3.9 Генератор тури ва схемасини танлаш, унинг ўлчамларини аниқлаш Генераторлар электр машиналар ҳисобланиб айланиш механик энергиясини электрик энергиягя айлантиришда хизмат қилади. ГЭСларда бир хил айланиш тезликли синхрон генераторлар ишлатилади. Генератор танлаш учун қуйидаги дастлабки маълумот керак бўлади: ─ Турбинанинг қуввати N T = 4300.6 кВт; ─ Турбинанинг айланиш сони; n = 333.3 айл/мин Генераторни вақтинчалик актив қуввати қуйидаги формула бўйича ҳисобланади: Nг вақ = N T *  г , = 4300.6 х 0,95 = 4 0 85 , 57 кВт бунда  г ─ генераторнинг ФИКи Каталогдаги генераторнинг қуввати N T генераторнинг вақтинчалик қуввати - айланма момент - 45 Т/м 2 - умумий оғирлиги – 70.5 Т - ротор оғирлиги - 31.6 Т Генераторни хамма ўлчамлари билан схемаси (7.1-расмда) келтирилган. Агар танланган генератор бўйича ўлчамлари берилган бўлса, уларни таҳминан ҳисоблаш формулалари асосида хисобласа хам бўлади. - статорнинг ташқи диаметри D ст = 1.09 * D i = 4 . 36м - статорнинг баландлиги h СТ = l A + 3.14 ( Di / 2p ) = 0.67+0.69=1.36 м Бунда D i = 4.0м ─ статорнинг расточка (ичдан ўйиб чахлаш) диаметри - тепа креставина баландлиги h 1 = 0.23 Di = 0.23*4.0 = 0.92 м 41 Турбинанинг ишчи характеристикаси 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 0,00 2,00 4,00 6,00 8,00 10,00 12,00 14,00 сув сарфи, м3/с ФИК,% Турбинанинг ишчи характеристикаси 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 0 50000 100000 150000 200000 250000 300000 350000 400000 450000 500000 Кувва т, кВт ФИК, % 11-расм. Турбинанинг ишчи характеристикалари: а – турбина Ф.И.К. билан сув сарфи орасидаги боғланиш графиги ( η = f ( Q ) ) б - турбина Ф.И.К. билан қувват орасидаги боғланиш графиги ( η = f ( N ) ) 42 - турбина шахтасини диаметри D ш ≥1.45 * D 1 = 1.45*1.4 = 2.03 см Бунда D 1 = 1.4 м -турбинанинг ишчи ғилдирак диаметри - пастки крестовина таянчидаги шахтанинг диаметри. D &#39; ш = D i + 0.6 м = 4.0 + 0.6 = 4 . 6м - пастки крестовина баландлиги Н о = 0.11 D ш = 0.11*4.6=0.5м - қўзғаткич баландлиги h b = 1.2* l a = 1.2*0.67 = 0.8м 12 – расм. Генераторнинг схемаси 3.10 Турбинанинг автоматик рослаш тизимини танлаш . 43 Автоматик рослаш тизим турбинани бошқариш ва рослаш учун хизмат қилади. Рослаш ёки бошқариш генераторга юкламани миқдори ўзгариб турганда турбинанинг олдиндан берилган айланиш тезлигини чегаравий қийматларини ушлаб турилиши дейилади.Электр токни стандарт частотаси 50 Гц ҳисобланади. Генератор ишлаб берадиган электр токни частотаси генераторнинг жуфт қутблар сони 9 ва унинг айланиш тезлигига боғлиқ бўлади: f=P*n / 60 =9*333.3/60= 50 Гц Бунда Р - жуфт қутублар сони; f – электр токни частотаси; n – турбинанинг айланиш сони. Турбинанинг автоматик рослаш тизимини танлаш учун қуйидаги маълумотлар зарур бўлади: -Турбинанинг қуввати N т = 4300.6 кВт -Турбинанинг ишчи босими Н иш = 49 м Турбинанинг автоматик рослаш тизими унинг иш қобилияти бўйича танланади. A = кN Т / ( Н иш ) 0,5 = 3.5*4300.6 / 4 Агар роторнинг оғирлиги маълум бўлмаса генератор ярим оғирлигига тенг деб қабул қилинади ва қуйидаги формула бўйича аниқланади. G г  11.5*( N г / n ) 2/3  11.5*( 6400 / 333.3 ) 2/3 = 80.84 т Бунда: Nг - генераторнинг қуввати n – генераторнинг айланиш сони. G = Gг / 2 = 80.84 / 2 = 40.42т 13 – расм Турбинанинг ростлаш тизимининг схемаси 45 14 – расм. Краннинг схемаси 3.12 ГЭС биносининг турини танлаш ва унинг асосий ўлчамларини аниқлаш ГЭС биноларини турлари қуйидагича бўлиши мумкин: 1.Босим таъсирлигини қабул қилувчи ўзанли ГЭС биноси; 2.Босимни таъсирлигини қабул қимийдиган ГЭС биноси. Бинонинг тури ГЭС нинг босимга кўра барқарорлиги билан аниқланади, яъни унинг ўлчамлари билан аниқланади. Бинонинг тури ГЭС нинг босими ва турбинанинг ишчи ғилдирак диаметрларини ўзаро нисбатига боғлиқ бўлади. Агар Н/D 1 <8 бўлса ГЭС биноси босимни таъсирлигини қабул қиладиган бўлиб тўғонли турига киради. Н/D 1 >8 бўлса ГЭС биноси босим таъсирлигини қабул қилмай тўғон олди ёки алохида жойлашган ГЭС биноларини турларига киради. ГЭС бинолари асосан машина зали билан жихозланган юқоридаги иморат билан хосил бўлади. ГЭС биносининг тахминий ўлчам Битта турбина блокининг кенглиги қойда бўйича, турбина ўлчамлари ва ёнмаён турган агрегатлар масофаси билан аниқланади. Бетон камерада жойлашган Радиал – ўқий турбиналарни габаритларини адабиётларда берилган жадвал асосида аниқласа бўлади. Турбинанинг габарит кенглиги, турбина ишчи ғилдирак диаметри D ва Н аниқ бўлганда ва бетон спирал камераси учун B T =4м. Ёнма – ён жойлашган агрегатларнинг турбина камералари орасидаги масофа қуйидагича бўлиши мумкин : b = 1.0÷1.5 м Блокнинг кенглиги қуйидагига тенг бўлади. В = В T +b = 5.01 + 1.5 = 6,5 м 15 – расм Металл спирал камерасиснинг схемаси ГЭС биносининг узунлиги барча турбина блокларининг кенглиги ва монтаж майдонининг кенглиги билан аниқланади. Агрегатлар сони катта бўлган холда монтаж майдончасининг кенглиги битта турбина блокининг кенглиги L = B (n + 1) = 6,5 ( 3+1) = 26 м Бунда n – ГЭС даги агрегатлар сони . ГЭС биносининг кенглиги куйидагиларни ҳисобга олган холда аниқланади: B = D CT + l Рост + l б.ш +3,0 = 4+1.13+0.5+3.0 = 8,63 м Колоналарни 6 метер оралиқда жойлашган каркасли турдаги биноларда L = n * 6 = 18 м Генераторлар, автоматик рослаш тизимлар, бошқариш ечимлари ва тақсимловчи ускуналар жойлашиши ва уларни орасидаги ўтиш жойларини ҳисобга олган холда машина залининг кенглиги қабул қилинади. Бунда мостли кранни ўрнатилиши хам ҳисобга олинади. 31.6 т максимал монтажли оғирлиги (генератор ротори) краннинг юк кўтариш қобиляти 50 т қабул қилиниб, краннинг узунлиги 10.5 м ва хамма жихозларни ўлчамларини ҳисобга олганда бинонинг кенглиги 12 м тенг деб қабул қилинади . Машина биносининг ўлчамлари пастки блок ва юқоридаги Иқтисодий қисм 49 12. Техник-иқтисодий кўрсаткичлар 1. ГЭСнинг ўрнатилган қуввати-ГЭСдаги барча генераторлар қувватларини суммаси N ўрн N T * n = 6 4 00 * 3 =1 9 200 к Вт 2. Электро энергияни йил бўйича ишлаб бериши Э  9.81*Н иш *  а *  ( Q i * t i ) = 858994424,6 квт*соат Бунда Q I, t i -t i давридаги ГЭСни сув сарфи 3.Капитал маблағлар ГЭС қурилишига сарфланадиган харажатлар K  N ўрн * a = 2304 000 у.е Бунда а  120 у.е 4. Йиллик эксплуатацион харажатлар ГЭСни нормал эксплуатацион холатида йил давомида ушлаб туриш Э з  К*0.05 = 115 200 у.е Ишлаб берилган электро энергияни тан нархи С  Э з /Э = 0,00008 у.е/квт *соат 50 ХФХ қисми 51 « Аркидон » гидроэлектростанциясида меҳнат мухофазаси тадбирларини режалаштириш Х аёт фаолияти хавфсизлигин инг назарий асослари. Хаёт фаолияти хавфсизлиги фани ишлаб чикариш амалиётда ва хаётда инсонлар нормал хаёт кечириши, ишлаб чикариш амалиётида эса ишловчиларга нормал мехнат шароитини яратиш хисобига кишиларни жарохат олиши, касалланиши ва захарланишини камайтириб мехнат унумдорлигини оширишга каратилгандир. Бунинг хисобига ишлаб чикариш корхоналари иктисодий самарадорликка эришилади. Ўзбекистоннинг бозор иктисодиёти муносабатлари шароитида фаолият кўрсатишига ўтиши, давлат корхоналарининг сони камайиб бориши, хусусий характердаги корхоналарни кўпайиб бориши кузатилмокда. Бу корхоналарда хаёт фаолияти хавфсизлиги ва мехнат мухофазаси хизматини маълум даражада назоратдан чикишига саба Мехнат мухофазаси «Жанубий Сурхон» гидроэлектростанциясини эксплуатация қилишда асосан ишчи ходимлар электр кучланиши остида ишлайдаган техника технолгиялар билан иш олиб борадилар. Бунда ишчи ходиларгасосан электр энергияси катта хавф тугдиради. Эксплуатация қилиш маълум бир белгиланган режа асосида олиб борилади. Бунда ишчилар электр хавфсизлиги талаларига тўлик риоя этишлари талаб этилади. Электр курилмаларини таъмирлаш ва эксплуатация килишда ишни бажриш учун огзаки ёки телефон оркали топширик олиниши керак. Оператив ходимга малакаси IV группадан паст булмаган шахслар огзаки фаройиш беришлари мумкин. Аммо бажариладиган ишлар купинча наряд буйича булади, ёзма фармойиш. Бу жуда мухим хужжат. Унда куйидагилар курсатилган булиши керак: а) иш бажарувчи ва унинг бригадаси аъзолари хамда ишга учун бошка наряд тулдирилади. Агар хавфсизлик коидалари бузилса, ишга куйувчи нарядни олиб куйиб, ишни тухтатиб, бригадани иш жойидан чикариб юборишга хаки бор. Кучланиш 1000 в гача булган электр установкаларни ишлатишда асосий хавфсизлик талаблари. Техник ташкилий тадбирлари. Кучланиш остида иш олиб бориши шарт шароитлари. Бу курилмаларда ишлайдиган ходимлар техника хавфсизлиги буйича малака группаси булиши лозим. Ишни бажариш учун рухсатнома булиши лозим. Бажарадиган ишига , малакасига караб якка ёки 2,3 киши иш олиб бориши мумкин. Ишлаб турган электр установкаларда бажариладиган хамма ишлар (оператив ишлардан ташкари) хавфсизлик тадбирлари нуктаи назаридан 4 категорияга булинади: а) кучланиш тула узилиб куйилганда -батамол узиб куйилган асбоб ускунада бажариладиган иш; б) кучланиш кисма г) кучланиш узмасдан - ток элтувчи кисмлардан узокда бажариладиган ишлар. Кучланишни батамом ёки кисман узиб куйиб бажарадиган ишларда хавфсизликни техникавий тадбирлари куйидагилардан иборат: а) ишлаш тугри келадиган ток элитувчи кисмлар, шунингдек тегиб кетиш мумкин булган кисмлар узиб куйилади; б) узиб куядиган хамма апаратларнинг дасталарига “Уланмасин-одамлар ишлаяпти !” деб ёзилган плакатлар осиб куйилади; в) тасодифан тегиб кетиш мумкин булган, узиб куйилмаган ток кисмларни вактинча изоляцияловчи изхоталар урнатилади, уларга “Тухта-хаёт учун хавфли!” деб ёзилган плакатлар осиб куйилади; г) номинал кучланиши 380 в дан юкори, баъзи холларда эса кучланиши 380/220 в булган установкаларда хам ерга уловчи шинага ( ёки нолинчи симга уловчи симга махсус кучма эгилувчи мис утказгич ) улаб к е) узиб куйилган ток элитувчи кисмларга олдиндан ерга уланишга улаб куйилган ерга уловчи кусчма утказгич ташлаб куйилади. ж) иш урнида “Шу ерда ишлансин” деб ёзилган плакат осиб куйилади. Кучланишни тула ёки кисман узиб куйиб иш бажарилганда хавфсизликнинг ташкилий тадбирлари куйидагилардан иборат: а) иш топширигини расмийлаштириш; б) ремонтчи ходимларни ишга куйиш тадбирларига риоя килиш; в) ишловчиларнинг электр хавфсизлиги коидаларига риоя килишларини назорат килиш; г) иш тугаганлигини ёки ундан танафуслварни расмийлаштириш; д) ишларни ташкил килиш ва утказиш юзасидан маъсул шахс тайинлаш Электр ўтказгичлар остидан техникаларни ўтказишда алохида эътибор зарур. Иложи борича таянчлар (столбалар) га якин жойда ўтказиш максадга мувофик. Симларни осилган жойларидан ўтказишда электр хавфи ву олдин хар доим совитиш тизимидаги суюклик мавжудлиги текширилади, керак бўлса тўлдирилади. Киш вактлари двигателни иситиш учун алангаланувчи мосламалардан фойдаланиш катиян такикланади. Бунинг учун иссик сув, сув буги, иссик хаводан фойдаланиш тавсия этилади. Ёнгин хавфсизлиги «Жанубий Сурхон» гидроэлектростанцияси биноларида ёнгин хавфсизлиги бўйича маъсул шахс бўлади. У шу бинонинг ёнгин хавфсизлигини таъминлаш учун маъсул хисобланади. Гидроэлектростанция биноси ўт ўчириш ящиги ва ўт ўчиргичлар кўз курадиган жойшга жойлаштирилади. шу билн биргаликда ёнгин хавфсизлигига доир таргибот ва ташвикот материаллари жойларга ўрнатилиб кўйилади. Биринчи тиббий ёрдам. «Жанубий Сурхон» гидроэлектростанциясида ишчи ходимлар ишлаб чиқариш жараёнларида турли хил кўринишда жарохатланиши мумкин. Бундай х шикастланган кишилар ва куткарув ишларини олиб бораётганлар Билан хам юз бериши мумкин. Электр токидан шикастланган киши организмида тананинг айрим жойларида умумий ёки махаллий ўзгаришлар юз беради: тери куйиши, юмшок тўкималарнинг куйиши, асаб тизимини ишан чикиши, нафас олишнинг тўхтаб колиши ваш у кабилар. Электр токи урган кишини зудлик билан ток таъсиридан куткарилади. Бунинг чун ток манбаадан ўчирилади, ёки шикастланган кишини ток ўтаётган симдан ажиратиб олинади. Ток таъсиридан куткарилган киши хушида бўлса текис жойга ёткизилиб тоза хаво билан таъминлаш керак. Агар ток урган киши бехуш бўлса зудлик билан сунъий нафас олдирилади ва юраги массаж килинади. Суъний нафас олдирилаётганда шикастланган кишини зах ерга, бетон полга ёткизиб бўлмайди. Биринчи ёрдам кўрсатаётган киши тез ва п к аторда чўккан одамни к ут к ариб биринчи ёрдам кўрсатишни билиши зарур. Сувга чўкаётган кишига ёрдам бериш учун иложи борича унинг ор к а елкаси томонидан келиб сочидан ёки кийимда бўлса унинг елкасидан тортиб сувдан чи к ариш зарур. Агар чўкаётган киши к ут к араётган киши х аракатига х ала к ит берса, унда к ут к араётган одам бу х олатдан тезро к к утулиб, ёрдамни давом эттириши керак. Сувдан чи к ариб олинган кишини териси кўкариб, томирлари шишган бўлса к ут к арилган кишини бошини кўкрагидан паст к илиб, к орни билан ёрдам бераётган кишининг букилган тиззасига ёт к изилади. Сўнгра бармо кк а даструмол ёки тоза дока ўраб унинг о г зи ва томо г и бегона нарсалардан тозаланиб ташланади. Кейин ор к а елкаси томондан икки курак ўртаси босилади, шунда ўпка, ош к озонга тушган сувлар таш пуфлаш, юкни массаж к илиш усули билан суъний нафас олдиришга киришиш зарур 60 Хулосалар 61 ХУЛОСАЛАР 1. Сув манбаасининг 12 йил давомида кузатилган гидрологик маълумотлар тахлили асосида математик статика хисобларини қўллаб ГЕСнинг хисоьий йили аниқланади. 2. МБИ да сув энергетик ва сув хўжалик хисоблар асосида ГЭСнинг хисобий сув сарфи аниқланади Q гэс = 51.95м 3 / с, 3. Техник хисоблар асосида ва ГЭСнинг сув сарфларини қайтарилиш графиги асосида турбиналарнинг сони ва турбиналарнинг сув сарфи аниқланади: ГЭС ўрнатилган турбиналар сони n = 2 та Турбинанинг сув сарфи Q T = 30м 3 /с 4. Адабиётда берилган графиклар асосида турбинанинг тури ва унинг параметрлари аниқланади. Қабул қилинган турбина РО 123 – ВМ 5. ГЭСнинг техник кўрсаткичлари қуйидагича: ГЭСнинг ўрнатилган қуввати- N ўрн = 12000 МВт Электро энергияни йил бўйича ишлаб бериши Э  858994424.6 квт*соат Капитал маблағлар K Ишлаб берилган электро энергияни тан нархи С 0,000 08 у.е/квт *соат 63 Адабиётлар 64 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. В. Я. Карелин, В. В. Волшаник, Сооружения и оборудование малых гидроэлектростанций. М., Энергоатомиздат, 1986г. 2. Потапов В. М.,Ткаченко П.Е., Юшманов О. П. Использование водной энергии. М., Колос 1972, 343с. 3. Гидроэлектрические станции. Под ред Ф. Ф. Губина и Г. И. Кривченко. М., Энергии 1980 г. 4. Гидроэнергетические установки. Под ред. Д. С. Щавнлева. Л., Энергоиздат, 1981 г. 65
Купить
  • Похожие документы

  • Turar joy va jamoat binolarining elektr yuklamalarini, yoritish yuklamasini hisoblash
  • Biomassa energiyasidan foydalanish va ular asosidagi energetik qurilmalar texnologiyasini rivojlantirish
  • Yo‘l harakati qoidalari test savollari to‘plami
  • Avtotest savollariga to'liq javoblar
  • Faxriy yorliq

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha