Kimyoviy kantserogenez - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	14 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Kimyoviy kantserogenez

Купить

Kimyoviy kantserogenez REJA: 1. Kimyoviy Kantserogenezning Molekulyar Mexanizmlarini O‘rganish 2. Kimyoviy Karsinogenlarning Manbalari va Epidemiologik Tadqiqotlar 3. Kimyoviy Kantserogenezga Qarshi Profilaktika va Terapiya Usullari

Kimyoviy kantserogenezning molekulyar mexanizmlarini o‘rganish mavzusi saraton (rak) kasalliklarining kimyoviy moddalarga bog‘liq holda qanday rivojlanishini tushunish uchun muhim ilmiy yo‘nalishlardan biridir. Quyida ushbu mavzu yuzasidan asosiy tushunchalar va molekulyar mexanizmlarning tahlili keltiriladi:

1. Kirish: Kimyoviy kantserogenez nima?Kantserogenez — bu hujayralarning nazoratsiz bo‘linishi va o‘smasining shakllanishiga olib keladigan murakkab biologik jarayon.Kimyoviy kantserogenlar esa tashqi muhitdagi ba'zi moddalar bo‘lib, ular DNK tuzilmasiga zarar yetkazib, mutatsiyalar keltirib chiqaradi va saraton rivojlanishiga sabab bo‘ladi.

2. Kimyoviy kantserogenez bosqichlari a) Initsiasiya (boshlanish)Kimyoviy modda DNK bilan bog‘lanib, mutatsiyaga sabab bo‘ladi.Bu bosqichda DNKda o‘zgarmas (doimiy) zarar paydo bo‘ladi. Misol: benzopiren DNK bilan kovalent bog‘lanib mutagenlik xususiyat kasb etadi. b) Promotsiya (rivojlanish)Mutatsiyaga uchragan hujayralarning o‘sishiga yordam beruvchi kimyoviy moddalar ta'sir ko‘rsatadi.Bu bosqichda hujayra proliferatsiyasi (ko‘payishi) kuchayadi.Genlar: RAS, MYC singari onkogenlar faollashadi. c) Progresiya (ilgarilash)Genom beqarorligi kuchayadi.Yangi mutatsiyalar paydo bo‘ladi.Tumor supressiv genlar (masalan, TP53) ishdan chiqadi.

3. Molekulyar darajadagi asosiy mexanizmlar a) DNK bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘lanish Kimyoviy kantserogenlar (masalan, aflatoksin B1, nitrozaminlar) DNK bilan kovalent bog‘lanish hosil qiladi.DNK adduktlari hosil bo‘ladi. b) b) Mutatsiyalarni chaqirishNukleotidlar o‘rnida notog‘ri juftlanish bo‘ladi.Bu o‘zgarishlar proto-onkogenlar yoki tumor suppressor genlarda ro‘y beradi. c) c) Epigenetik o‘zgarishlarDNK metillanishining o‘zgarishi, giston modifikatsiyalari. Gen ekspressiyasining o‘zgarishi (masalan, silencing yoki overexpression). d) d) Signal yo‘llarining buzilishiPI3K/AKT, MAPK, WNT yo‘llari doimiy faollashadi. Bu hujayra siklini, apoptotik javobni va o‘sishni boshqaradi.

Modda Manba Ta’sir qiluvchi a’zo Benzopiren Tamaki tutuni, avtomobil gazlari O‘pka, teri, jigar Aflatoksin B1 Mog‘orlangan yeguliklar Jigar (hepatosellulyar rak) Arsenik Ichimlik suvida Terining raklari, o‘pka Formaldegid Kimyo sanoati Nafas yo‘llari4. Misollar: Ba’zi muhim kimyoviy kantserogenlar

Kimyoviy karsinogenlarning asosiy turlari: 1. Politsiklik aromatik uglevodorodlar (PAU): 1. Yonayotgan organik moddalar (neft, tamaki, ko‘mir) natijasida hosil bo‘ladi. 2. Masalan, benzo[a]piren. 2. Aromatik aminlar: 1. Bo‘yoqlar, pestitsidlar va ba’zi farmatsevtik vositalarda uchraydi. 3. N-Nitrozaminlar: 1. Go‘shtni qayta ishlash (tuzlash, dudlash) jarayonida hosil bo‘ladi. 4. Asbest: 1. Qurilish materiallarida ishlatiladi; mezotelioma va o‘pka saratoniga olib kelishi mumkin. 5. Formaldegid: 1. Yog‘och ishlov berish, laboratoriya konservantlari va maishiy mahsulotlarda mavjud. 6. Aflatoksinlar: 1. Zamburug‘lar (Aspergillus flavus) tomonidan ishlab chiqariladi; yong‘oq, makkajo‘xori va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarida uchraydi.

Kimyoviy Karsinogenlarning Manbalari 1. Ishlab chiqarish va sanoat: 1. Kimyo zavodlari, bo‘yoq ishlab chiqarish, metallurgiya, plastmassa va rezina sanoati. 2. Ishchilar ko‘proq ta’sirda qoladilar. 2. Atrof-muhit: 1. Havo, suv, tuproq orqali (masalan, chiqindilar orqali). 3. Oziq-ovqat: 1. Qayta ishlangan go‘sht, dudlangan mahsulotlar, qovurilgan yoki kuygan ovqatlar. 4. Tamaki va alkogol: 1. Sigaret tutuni ko‘plab kimyoviy karsinogenlarni o‘z ichiga oladi (benzol, PAUlar, nitrozaminlar). 5. Uy sharoitidagi manbalar: 1. Kir yuvish vositalari, havo tozalagichlar, pol va mebel qoplamalari.

Epidemiologik Tadqiqotlar Epidemiologik tadqiqotlar karsinogen moddalarga ta’sir va saraton kasalliklari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganadi. Asosiy tadqiqot turlari: 1. Kohort tadqiqotlar: 1. Ma’lum kimyoviy moddalarga ta’sirlangan guruh yillar davomida kuzatiladi (masalan, ishchilar sog‘ligi). 2. Case-control (kasallik–nazorat) tadqiqotlar: 1. Saraton bilan kasallangan bemorlar va sog‘lom shaxslarda karsinogenlarga ta’sir darajasi solishtiriladi. 3. Ekologik tadqiqotlar: 1. Aholi guruhlari yoki hududlar orasida kasalliklar tarqalishi va potentsial xavf omillari o‘rganiladi. 4. Meta-tahlil va sistematik tahlillar: 1. Avvalgi tadqiqotlarning natijalari tahlil qilinadi, umumiy xulosa chiqariladi.

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami