Ko’pyoqlar va uning xossalari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	9000UZS
Hajmi	149.3KB
Xaridlar	3
Yuklab olingan sana	22 Avgust 2023
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Iqtisodiyot

Ko’pyoqlar va uning xossalari

Sotib olish

Kirish
Zamonamizning eng muhim vazifalaridan biri har bir bolaning
rivojlanishidir. Shaxsning aqliy, axloqiy, hissiy rivojlanishiga ko’maklashish,
uning ijodiy imkoniyatlarini, individual qobiliyatlarini ochib berishga harakat
qilish - bu har bir o’qituvchining vazifasidir. Rivojlanmaydigan qobiliyat - bu
odamning amalda qo’llashni to’xtatadigan va vaqt o’tishi bilan yo’qolgan
rivojlanishdir. Faqat texnik ijodkorlik, tasviriy san’at, matematika va boshqalar
kabi inson faoliyatining murakkab turlarini tizimli o’rganish bilan bog’liq doimiy
mashqlar tufayli. biz tegishli imkoniyatlarni saqlab qolamiz va yanada
rivojlantiramiz. Agar bolaning faoliyati ijodiy bo’lsa, u doimo uni o’ylashga
majbur qiladi va uning sevimli mashg’ulotiga aylanadi. O’qituvchi o’quvchilarda
o’z qobiliyatini rivojlantirish uchun zamonaviy innovatsion texnologiyalar,
g’oyalar, o’qitishning shakl va usullarini keng yo’lga qo’yishi zarur.
1-4-sinflarda geometrik materialni o’rganishning asosiy vazifalari bolalarda
aniq va to’g’ri geometrik tasvirlarni yaratish, fazoviy tasavvurlarni rivojlantirish,
ularni katta hayotiy amaliy ahamiyatga ega bo’lgan chizish va o’lchash
ko’nikmalari bilan qurollantirish va shu orqali o’quvchilarni tizimli ravishda
muvaffaqiyatli o’rganishga tayyorlashdan iborat. geometriya kursi.
Geometrik tasvirlarni shakllantirish aqliy tarbiya, politexnika ta’limining
muhim bo’limi bo’lib, insonning barcha bilish faoliyatida katta ahamiyatga ega.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytishimiz mumkinki, bu mavzu hozirda
dolzarbdir, chunki. kichik o’quvchining zamonaviy shaxsini rivojlantirishning
asosiy omillaridan biri bu bolaning o’zining bilim, ijodiy faoliyati.
Ob’ekti - geometrik materialni o’rganishda matematik qobiliyatlarni
rivojlantirish jarayoni.
predmeti - matematik qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradigan
vazifalar va mashqlar tizimi.
Natijada biz quyidagilarni maqsad qilib oldik :
- geometrik tushunchalarni shakllantirish uchun topshiriq va mashqlar
tizimidan foydalanish imkoniyatlarini, geometrik miqdorlarning qiymatlarini
2

hisoblash ko’nikmalarini o’rganish; geometrik figuralarni yasash va kichik
yoshdagi o’quvchilarning matematik qobiliyatlarini rivojlantirish yo’llari.
Maqsadga muvofiq biz quyidagi vazifalarni belgilaymiz:
- ushbu mavzu bo’yicha psixologik-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish;
- geometrik tushunchalarni shakllantirish usullari va geometrik shakllarni yasash
usullarini o’rganish;
- geometrik materialni o’rganishda matematik qobiliyatlarni rivojlantirish uchun
mashqlar tizimini ishlab chiqish.
Yuqoridagilarga asoslanib, biz quyidagi gipotezani ilgari suramiz:
geometrik materialni o’rganishda aqliy faollikni oshirish uchun rivojlanayotgan
texnika va mashqlardan foydalanish matematik qobiliyatlarni rivojlantirishga
yordam beradi; taqqoslash, hisoblash va qurish ko’nikmalari.
Vazifalarni hal qilish uchun quyidagi usullar qo’llaniladi:
- nazariy: ilmiy va uslubiy adabiyotlarni tahlil qilish;
- empirik: kuzatish, tahlil qilish , tuzatish ishlarining samaradorligini
aniqlash, natijalarni taqqoslash va umumlashtirish.
3

1-BOB. Boshlang’ich sinflarda MATEMATIKA DARSLARIDA GEOMETRİK
MATERIALNI O’RGANISH METODIKASI.
1.1. Kichik yoshdagi maktab o’quvchilarining geometrik tasvirlarni
shakllantirish bosqichida rivojlanishining yosh xususiyatlari .
Dasturga kiritilgan va sinchkovlik bilan tanlangan vazifalar tizimida amalga
oshirilgan geometrik materialning maxsus mazmuni geometrik tasvirlarning
etarlicha to’liq tizimini shakllantirishga qaratilgan (jumladan, geometrik
figuralarning tasvirlari, ularning elementlari, figuralar orasidagi munosabatlar,
ularning elementlari).
Shu asosda fazoviy tasavvurlar va tasavvurlar shakllanadi, o’quvchilarning
nutqi va tafakkuri rivojlanadi, muhim amaliy ko’nikmalarni shakllantirish
maqsadida maqsadli ishlar tashkil etiladi.
O’qituvchining eng muhim vazifasi - geometrik materialning mazmunini
o’quvchilar 4-sinfga o’tish davrida erishishlari kerak bo’lgan darajada ochib
beradigan metodikani, shuningdek, uni o’rganishning etakchi yo’nalishlarini
aniqlashdir. material [ 16 ]
.
Geometrik tasvirlarni shakllantirish uchun ish quyidagi tarzda amalga
oshirilishi kerak: talabalar figuralarning xususiyatlarini eksperimental tarzda
aniqlaydilar, shu bilan birga ular zarur atama va ko’nikmalarni o’zlashtiradilar;
mashg’ulotlarda asosiy o’rinni talabalarning amaliy ishlari, kuzatishlar va
geometrik jismlar bilan ishlash egallashi kerak.
Turli xil ob’ektlar, geometrik figuralar modellari bilan ishlash, ko’p sonli
kuzatishlar va tajribalar o’tkazish, talabalar ularning eng umumiy xususiyatlarini
(material, rang, joy, massa va boshqalarga bog’liq emas) sezadilar
[9] .
Geometrik tasvirlarni shakllantirish usulida "narsalar" dan figuraga (uning
tasviriga), shuningdek, aksincha, figuraning tasviridan haqiqiy narsaga o’tish
muhimdir. Bunga geometrik tasvirlarni moddiylashtirish usulidan tizimli
foydalanish orqali erishiladi . Masalan, to’g’ri chiziq nafaqat o’lchagich bilan
chiziladi, balki chekka ham tasavvur beradi - o’lchagichning qirrasi, cho’zilgan ip,
4

qog’oz varag’ining katlama chiziqlari, chiziq chizig’i. ikkita tekislikning kesishishi
(masalan, devor tekisligi va ship tekisligi). Moddiy narsalarning o’ziga xos
xususiyatlaridan chalg’itib, o’quvchilar geometrik tushunchalarni o’zlashtiradilar.
Shunday qilib, masalan, ko’pburchakni segmentga bo’lish usulini o’zgartirishingiz
mumkin. Dastlab, bu qog’oz ko’pburchakning burmasi bo’lishi mumkin [ 11 ]
.
Birinchi sinfda raqamlar va ularning nomlari bilan dastlabki tanishish asosan
yakunlanadi. Bu atrofdagi narsalarni, tayyor modellarni va figuralarning
tasvirlarini hisobga olish asosida amalga oshiriladi. Bolalar asta-sekin raqamlarni
o’rganish sxemasini, tahlil va sintez sxemasini ishlab chiqadilar, bu esa har bir
raqamning xususiyatlarini o’zlashtirishni osonlashtiradi.
Metodikada geometrik shakllarni taqqoslash va qarama-qarshi qo’yish
usulidan foydalanish muhim o’rin tutadi. 1-sinfda bu juda ko’p shakllardan juda
ko’p doiralarni, ko’plab ko’pburchaklarni, ko’plab chiziqlarni va hokazolarni
vizual ravishda ajratib ko’rsatish imkonini beradi; 2 va 3-sinflarda - raqamlarning
xususiyatlarini aniqlashtirish, ularni tasniflash. Yassi figuralarni (aylana -
ko’pburchak, aylana - aylana va boshqalar), yassi va fazoviy figuralarni (kvadrat -
kub, doira - shar va boshqalar) qarama-qarshi qo’yish va taqqoslashga katta e’tibor
beriladi.
1-sinfda bolalarni geometrik figuralar bilan dastlabki tanishtirishdayoq,
bolalar tahlil va sintezning aqliy operatsiyalarini bajaradilar. Hozirgi vaqtda
o’qitish metodikasini belgilaydigan o’qituvchining muhim vazifasi - bu rasmni
tahlil qilish, uning asosida uning muhim xususiyatlari (xususiyatlari) va muhim
bo’lmaganlari farqlanadi
[ 4 ]
.
O’quv jarayonida geometrik va mantiqiy terminologiya, belgilar,
chizmalardan foydalanish zarurati tug’iladi. Shunday qilib, 2-sinfda alifbo
belgilarini kiritish nafaqat raqamlar va ularning elementlarini ajratishga yordam
beradi, balki umumlashtirishni shakllantirish vositalaridan biridir . Masalan, OK <
5 sm yozuvi OK segmenti uzunligi 5 sm dan kam bo’lgan har qanday segment
ekanligini bildiradi.
5

1-sinfda raqamlar boshqa moddiy narsalar bilan bir qatorda sanab o’tish
uchun ob’ektlar sifatida ishlatiladi. Biroz vaqt o’tgach, bunday ob’ektlar figuralar
elementlariga aylanadi, masalan, ko’pburchaklarning uchlari, tomonlari,
burchaklari. O’quvchilar asta-sekin segmentlarni o’lchash bilan tanishadilar.
Segmentlar (nuqtalar) va raqamlar o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri aloqa o’rnatiladi.
O’quvchilarni nisbatlar bilan tanishtirish uchun geometrik shakllardan
foydalaniladi. Yuqoridagi hollarda geometrik jismlarni o’rganishni 1-4-sinflar
uchun matematika kursiga kiritilgan arifmetik material bilan uzviy bog’lash uchun
ko’proq imkoniyatlar ochiladi.
1-4-sinflarda allaqachon burchaklar (to’g’ri, o’tkir, o’tmas), ko’pburchaklar
(burchaklar soni bo’yicha) va boshqalarning eng oddiy tasniflari bajariladi.
Umumiy va o’ziga xos tushunchalarni o’rganish bolalarni jins va o’ziga xos
farqlarga asoslangan ta’riflarni tushunishga tayyorlaydi.[ 5] .
Bolalar figuraga yoki bir nechta figuraga tegishli yoki tegishli bo’lmagan
nuqtalarni belgilash mashqlaridan foydalanish geometrik figurani nuqtalar to’plami
sifatida yanada talqin qilishga yordam beradi. Va bu sizga figurani qismlarga
bo’lish yoki boshqalardan raqamni olish (katlama) operatsiyalarini yanada ongli
ravishda bajarishga imkon beradi, ya’ni. nuqtalar to’plamida birlashma, kesishish,
qo’shish amallarini asosan bajarish.
Geometrik materialni o’rganishda elementar matematika kursining boshqa
masalalari bilan bog’lanishning muhim umumiy uslubiy yo’nalishi figuralar,
ularning munosabatlari, xossalarini o’rganishda to’plam-nazariy va oddiy
mantiqiy-matematik tasvirlarga aniq tayanishdir.
[2] .
o’quvchilar tomonidan aniq real narsalarni bevosita idrok etish orqali
fazoviy tasavvurlarni shakllantirishdir ; geometrik tasvirlarning moddiy modellari.
(1-ilova)
6

1.2.Kichik yoshdagi o’quvchilar tomonidan geometrik kattaliklarni
o’rganish metodikasining umumiy tavsifi.
Geometrik materialni o’rganishning muhim uslubiy tamoyillaridan biri
uning boshqa fanlar: informatika, tasviriy san’at, mehnat, atrofdagi dunyo bilan
bog’liqligidir. "Matematika mavjud, haqiqiy dunyoning miqdoriy munosabatlari va
fazoviy shakllari haqidagi fan" (Engels). Matematikaning bu ikki jihati bir-biri
bilan chambarchas bog’liq bo’lishi, bir-birini to’ldirishi va bir-birini ta’minlashi
kerak.
Qiymat, shuningdek, raqam boshlang’ich maktab matematika kursining
asosiy tushunchasi bo’lib, uning vazifasi bolalarda qiymat g’oyasini ob’ektlar va
hodisalarning ma’lum bir xususiyati sifatida shakllantirishdir, bu birinchi navbatda.
o’lchov bilan bog’liq [10 ] .
Boshlang’ich sinflarda kattaliklar ko’rib chiqiladi: uzunlik, maydon, massa,
sig’im, vaqt va hokazo.O’quvchilar bu kattaliklar haqida aniq tasavvurga ega
bo’lishlari, ularning o’lchov birliklari bilan tanishishlari, kattaliklarni o’lchash
ko’nikmasini egallashlari, o’lchovni ifodalashni o’rganishlari kerak. turli
birliklarni hosil qiladi, kattaliklar ustida arifmetik amallarni bajaradi.
Miqdorlarni o’rganish katta ahamiyatga ega, chunki miqdor tushunchasi
matematikada eng muhim tushunchadir. O’rganilayotgan har bir qiymat atrofdagi
dunyoning real ob’ektlarining ma’lum bir umumlashtirilgan xususiyatidir. O’lchov
mashqlari fazoviy tasavvurlarni rivojlantiradi, o’quvchilarni hayotda keng
qo’llaniladigan muhim amaliy ko’nikmalar bilan qurollantiradi. Shuning uchun
miqdorlarni o’rganish o’rganishni hayot bilan bog’lash vositalaridan biridir
[14 ] .
Mavzuni o’rganish jarayonida o’quvchilarning “qiymat” va “son” kabi bir-
biriga yaqin bo’lgan, biroq o’ziga xos bir-biridan farq qiluvchi tushunchalarni aniq
farqlashni o’rganishlarini ta’minlash zarur. Muayyan miqdor va uni o’lchash
usullari haqida g’oyalarni shakllantirish o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’lsa-da,
shunga qaramay, har bir miqdorni o’rganishda sodir bo’ladigan umumiy
bosqichlarni ajratib ko’rsatish tavsiya etiladi:
7

1. Bolalarning ushbu qadriyat haqidagi g’oyalarini aniqlashtirish va
tushuntirish (bolaning tajribasiga murojaat qilish).
2. Bir hil miqdorlarni solishtirish (ingl., sezgilar yordamida, qoplama,
qo’llash, turli xil choralar yordamida).
3. Berilgan kattalikning o’lchov birligi va o’lchash moslamasi bilan
tanishish.
4. O’lchov ko’nikmalari va ko’nikmalarini shakllantirish.
5. Bir xil nomdagi birliklarda ifodalangan bir jinsli miqdorlarni qo’shish va
ayirish.
6. Yangi miqdor birliklari bilan tanishish, bir elementning birliklarida
ifodalangan bir jinsli miqdorlarni boshqalarga aylantirish, bir narsaning
birliklarida ifodalangan miqdorlarni ikki element birliklarida ifodalangan
miqdorlarga aylantirish va aksincha.
7. Ikki elementning birliklarida ifodalangan miqdorlarni qo’shish va ayirish.
8. Qiymatni songa ko’paytirish va bo’lish.
Har xil miqdorlar haqida g’oyalarni shakllantirish uchun amaliy ishlar olib
boriladi, mashqlar qo’llaniladi, ko’rgazmali va individual ko’rgazmali qurollardan
foydalaniladi, darsda jamoaviy, individual va guruhli ish shakllari farqlanadi [28 ] .
Miqdorlar va ularning o’lchov birliklari bilan tanishish nafaqat amaliy
ahamiyatga ega: masalani ko’rish va uni hal qilish yo’llarini topish qobiliyatini
shakllantirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi, shu orqali o’quvchilarning bilim
qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi.
Qiymat bilan tanishishda o’quvchilarning figuralarni va figuralar ustida
amallarni o’rganish (figuralarni qismlarga bo’lish, boshqalardan figuralar tuzish)
bilan bog’liq holda olgan bilim, ko’nikma va ko’nikmalaridan foydalanish katta
ahamiyatga ega. Va aksincha, kontseptsiyani shakllantirish jarayonida qiymat,
uning xususiyatlari va o’lchovlari haqidagi g’oyalardan foydalanish "raqam"
[ 3]
.
Shunday qilib, masalan, figuraning maydoni haqidagi g’oyalar asosida,
bolalar eng muhim xususiyat bilan tanishadilar, ya’ni bir nechta qismlardan tashkil
8

topgan figuraning maydoni ularning yig’indisiga tengdir. ushbu qismlarning
joylari.
O’qitishning qiyinligi shundaki, o’qituvchilar uchun darsliklardan materialni
farqlash oson emas.
"Matematika. 2-sinf" darsligi bo’yicha mualliflar N.B. Istomina va
I.B.Nefedovalar tomonidan bolalar figuraning maydonini, turli o’lchovlar
yordamida maydonlarni solishtirish usullarini, maydon birliklarini (1 sm 2
, 1 dm 2
,
1 m 2
), figuralarning maydonlarini, palitrasini, maydonini o’lchashni o’rganadilar.
to’rtburchakning perimetri. Ushbu masalalarni o’rganish ko’paytirish va bo’lish
operatsiyalarining ma’nosini, ushbu operatsiyalarning xususiyatlarini, shuningdek,
jadvalli ko’paytirish va bo’lish ko’nikmalarini shakllantirish uchun ishlatiladi [ 7]
.
Taklif etilayotgan mavzuni o’rganish natijasida talabalar bilishlari kerak:
maydonlarni solishtirish va o’lchash usullari, maydon birliklari (1 sm 2
, 1 dm 2
,
1 m 2
) - va ular orasidagi bog’liqlik, maydon va perimetrni hisoblash usullari.
to’rtburchaklar; quyidagilarni bilishi kerak: turli xil o’lchovlar yordamida bu
raqamlarning maydonlarini solishtirish, palitradan foydalanib to’rtburchaklar
maydonini o’lchash. To’rtburchakning maydoni va perimetrini hisoblang (2-ilova).
Kesilgan uzunlik.
Bolalarda uzunlik ob’ektlarning mulki sifatidagi birinchi g’oyalar
maktabdan ancha oldin paydo bo’ladi. Maktabda o’qish boshlanishi bilan bolalar
munosabatlarni to’g’ri o’rnatadilar: uzunroq - qisqaroq, kengroq - torroq, uzoqroq -
yaqinroq va hokazo. , agar bu boradagi farqlar aniq bo’lsa va ob’ektlar boshqa
xususiyatlarda o’xshash bo’lsa (3-ilova).
O’lchov ko’nikmalarini shakllantirish uchun turli mashqlar tizimi kiritilgan.
Bu segmentlarni o’lchash va chizish; savolga javob berish uchun segmentlarni
taqqoslash: bir segment ikkinchisidan necha santimetr uzunroq; ularni bir necha
santimetrga oshirish va kamaytirish. Ushbu mashqlarni bajarish jarayonida
o’quvchilar uzunlik tushunchasini ma’lum bir segmentga to’g’ri keladigan
santimetrlar soni sifatida shakllantiradilar. Keyinchalik, 100 ichida raqamlarni
raqamlashni o’rganishda yangi o’lchov birliklari - dekimetr, keyin esa metr
9

kiritiladi. Ish xuddi santimetr bilan uchrashganda bo’lgani kabi sodir bo’ladi.
Keyin o’lchov birliklari o’rtasidagi bog’liqlik o’rnatiladi (1 dmda qancha
santimetr, 1 m da, 1 m da qancha dekimetr bor). Bolalar ikki xil o’lchov yordamida
o’lchashni mashq qiladilar (masalan, stol qopqog’ining uzunligi 4 sm 5 sm,
doskaning uzunligi 2 m 8 sm). Shu vaqtdan boshlab ular mos keladigan
segmentlarni taqqoslash asosida uzunliklarni solishtirishni boshlaydilar.
Keyin miqdorlarning o’zgarishini ko’rib chiqing: katta birliklarni kichiklarga
(3dm 5 sm = 35sm) va kichik birliklarni kattalarga (48sm = 4dm 8sm)
almashtirish.
Asta-sekin o’quvchilar uzunlikning raqamli qiymati o’lchov birligini
tanlashga bog’liqligini tushunadilar (masalan, bir xil segmentning uzunligi 3 dm va
30 sm sifatida ko’rsatilishi mumkin).
Ikki elementning birliklarida ifodalangan ikkita uzunlikni taqqoslash endi
ularni konvertatsiya qilish va o’lchov birliklarining bir xil nomlari mavjud bo’lgan
raqamli qiymatlarni taqqoslash asosida amalga oshiriladi (4dm 8cm > 39cm, 48cm
> 39cm yoki 4dm 8cm > 3dm 9cm) [18 ] .
Ikkinchi sinfda uzunlik birliklari bilan tanishish davom etadi: bolalar
millimetr bilan, keyinroq esa kilometr bilan tanishadilar.
Millimetrning kiritilishi 1 sm dan kam bo’lgan segmentlarni o’lchash
zarurati bilan oqlanadi. Bolalar oddiy o’lchov o’lchagich yoki grafik qog’ozda
bo’linishni ko’rib chiqish orqali millimetr haqida vizual tasavvurga ega bo’ladilar .
1 smda qancha millimetr borligi darhol aniqlanadi va bolalar eng yaqin
millimetrgacha o’lchashni boshlaydilar (kompas yordamida, shuningdek
o’lchagich yordamida). Shu bilan birga, segmentning uchlari o’lchagich shkalasi
bo’yicha bo’linmalarga to’g’ri kelganda, bolalarning ko’zlarini to’g’ri
joylashtirishiga alohida e’tibor beriladi. O’lchov ko’nikmalarini shakllantirish
uchun o’lchovlar uchun mashqlar nafaqat matematika darslariga, balki boshqa
darslarga ham kiritilgan.
[20 ] .
Kilometr bilan tanishishda ushbu o’lchov birligi haqida tasavvur hosil qilish
uchun yerda amaliy ishlarni bajarish maqsadga muvofiqdir (4-ilova).
10

II sinfdan boshlab masalalar yechish jarayonida bolalar bilvosita uzunlikni
topish bilan tanishadilar. Masalan, bir sinfning uzunligini va bir qavatdagi sinflar
sonini bilib, maktab binosining uzunligini hisoblang; xonalarning balandligi va
uyning qavatlar sonini bilib, siz uyning taxminiy balandligini hisoblashingiz
mumkin va hokazo. Keyinchalik, III sinfda, harakat tezligi bilan tanishib, tezlik -
vaqt - masofa qiymatlari o’rtasidagi bog’liqlikni o’rgangach, o’quvchilar tezlik va
vaqtni bilib, masofani hisoblash mumkinligini bilib oladilar. harakat [19 ] .
1.3.Boshlang’ich maktabda matematika darslarida geometrik
shakllar maydoni va uning o’lchov birliklarini o’rganishning
uslubiy xususiyatlari .
Shaklning maydoni haqida g’oyalarni shakllantirish usuli miqdorlar haqida
g’oyalarni shakllantirishning umumiy usuliga muvofiq qurilgan. Shu bilan birga,
maydon tushunchasini o’rganish bolalarga tanish bo’lgan har bir figura samolyotda
ma’lum - katta yoki kichikroq joyni egallaganligi haqidagi g’oyalar asosida amalga
oshiriladi (10-ilova).
O’quvchilarning maydon o’lchash jarayonini o’zlashtirishlari uchun ularga
geometrik shakllar berib, kvadrat santimetr model yordamida maydonlarini
o’lchashga taklif qilish maqsadga muvofiqdir. Bu vazifa ayniqsa muhimdir, chunki
uni bajarish jarayonida talabalar figuraning maydonini o’lchash uning necha
kvadrat santimetrni o’z ichiga olganligini aniqlashni anglatishini tushunishadi.
Talabalar rasmda kvadrat santimetr modelni yotqizish uzoq va noqulay ekanligiga
amalda ishonishadi - kvadrat santimetr panjara qo’llaniladigan shaffof qog’ozdan
foydalanish ancha qulayroq. Shunday qilib, talabalar palitra va undan foydalanish
qoidalari bilan tanishadilar, uning yordamida figuralarning maydonlarini
aniqlashda mashq qiladilar.
To’rtburchakning maydonini aniqlashda amaliy usuldan ham keng
foydalanish kerak. Bu o’quvchilarga to’rtburchakning maydonini topish uning
necha kvadrat santimetrdan iborat ekanligini tushunishga yordam beradi
[31 ] .
11

Shakl maydonida ishlash usuli segment uzunligida ishlash bilan juda ko’p
umumiylikka ega.
Avvalo, maydon boshqa xossalari orasida yassi ob’ektlarning mulki sifatida
ajralib turadi. Maktabgacha yoshdagi bolalar ob’ektlarni hudud bo’yicha
taqqoslaydilar va agar taqqoslanadigan ob’ektlar bir-biridan keskin farq qilsa yoki
butunlay bir xil bo’lsa, "ko’proq", "kamroq", "teng" munosabatlarini to’g’ri
o’rnatadilar. Shu bilan birga, bolalar ob’ektlarni joylashtirishdan foydalanadilar
yoki ularni ko’z bilan solishtiradilar, ob’ektlarni stolda, erda, qog’oz varag’ida va
hokazolarda egallagan bo’sh joyga qarab taqqoslaydilar. biroq, shakli har xil
bo’lgan va maydondagi farq juda aniq ifodalanmagan narsalarni taqqoslashda
bolalar qiyinchiliklarga duch kelishadi. Bunday holda, ular maydon bo’yicha
taqqoslashni ob’ektlarning uzunligi yoki kengligi bo’yicha taqqoslash bilan
almashtiradilar, ya’ni. chiziqli darajada o’ting, ayniqsa o’lchamlardan birida
ob’ektlar bir-biridan juda farq qiladigan hollarda.
I-II sinflarda geometrik materialni o’rganish jarayonida bolalar tekis
geometrik figuralarning xossasi sifatida maydon haqidagi tasavvurlarini
aniqlaydilar. Raqamlar har xil va hududda bir xil bo’lishi mumkinligini tushunish
aniqroq bo’ladi. Bunga qog’ozdan raqamlarni kesish, ularni daftarlarga chizish va
bo’yash mashqlari yordam beradi. Geometrik mazmunli masalalarni yechish
jarayonida o`quvchilar maydonning ayrim xossalari bilan tanishadilar. Ular
figuraning tekislikdagi o’rni o’zgarganda maydon o’zgarmasligiga ishonch hosil
qiladilar (rasm kattaroq yoki kichraymaydi). Bolalar butun figura va uning qismlari
(qismi butundan kichikroq) o’rtasidagi munosabatni qayta-qayta kuzatadilar, bir xil
berilgan qismlardan turli shakldagi figuralarni tuzishda mashq qiladilar (ya’ni, teng
tuzilgan figuralarni qurish). Talabalar asta-sekin raqamlarni teng bo’lmagan teng
qismlarga bo’lish, natijada olingan qismlarni qoplama bilan solishtirish, olingan
qismlarni qoplama bilan solishtirish haqida g’oyalarni to’playdilar. Bu bilim va
ko’nikmalarni bolalar o’zlari figuralarni o’rganish bilan birga amaliy yo’l bilan
ham egallaydilar.
12

Biroq, ikkala raqamdan qaysi biri kattaroq (kichikroq) maydonga ega
ekanligini yoki ularning maydoni bo’yicha bir xil ekanligini aniqlash har doim
ham oson emas. Buni talabalarga ko’rsatish uchun siz ularni qog’ozdan kesilgan
to’rtburchak va kvadratni solishtirishga taklif qilishingiz mumkin, ular maydoni
biroz farq qiladi, masalan: kvadratning o’lchami 4x4 dm va to’rtburchakning
o’lchami 5x3 dm. teskari tomoni kvadrat dekimetrlarga bo’linadi. Birinchidan,
talabalar bu raqamlarni ko’z bilan solishtirishga, shuningdek, qoplama orqali
solishtirishga harakat qilishadi. Biroq, ikkala usul ham bolalarga savolni ishonchli
hal qilishga yordam bermaydi. Turli taxminlarni tinglagandan so’ng, o’qituvchi
raqamlarni kvadratlarga bo’linadigan tomonga buradi va har bir raqamda nechta
bir xil kvadrat borligini hisoblashni taklif qiladi. Shu asosda bolalar qaysi raqam
kattaroq va qaysi biri kichikroq ekanligini aniqlaydilar. Bir xil kvadratlardan
tashkil topgan figuralar maydonini taqqoslash uchun shunga o’xshash mashqlar
darslik bo’yicha, shuningdek, doskada berilgan chizmalar bo’yicha bajariladi.
Bolalar, agar raqamlar bir xil kvadratlardan iborat bo’lsa, unda bu raqamning
maydoni ko’proq (kamroq) kvadratlarni o’z ichiga olgan kattaroq (kamroq)
ekanligiga ishonch hosil qiladi. Xuddi shu darsda turli shakldagi raqamlar bir xil
maydonga ega bo’lgan bunday holatni ko’rib chiqish foydali bo’ladi, chunki ular
bir xil miqdordagi kvadratlarni o’z ichiga oladi. Keyingi darslarda berilgan
raqamlardagi kvadratlarni hisoblash mashqlari kiritilgan, daftarlarda ma’lum
miqdordagi kvadratlardan (daftardagi kataklardan) iborat raqamlarni chizish taklif
etiladi. Bunday mashqlar jarayonida maydon tushunchasi geometrik shakldagi
kvadrat birliklar soni sifatida shakllana boshlaydi. [ 25 ]
.
Keyingi bosqichda talabalar maydonning birinchi birligi bilan tanishadilar -
kvadrat santimetr . Talabalar daftarga chizadilar, yon tomoni 1 sm bo’lgan qutidagi
qog’ozdan kvadratchalar kesib tashlaydilar. o’qituvchi aytadi: "Bu maydon birligi -
kvadrat santimetr." Bolalar kvadrat santimetrning qog’oz maketlaridan foydalanib,
ulardan turli geometrik shakllar yasaydilar va sanash orqali ularning maydonini
topadilar. Tuzilgan raqamlarning maydonlarini taqqoslab, bolalar bu raqamning
maydoni ko’proq (kamroq) kvadrat santimetrni o’z ichiga olgan kattaroq (kamroq)
13

ekanligiga yana bir bor amin bo’lishadi. Raqamlar bir-biriga mos kelmasligi
mumkin bo’lsa-da, bir xil sonli kvadrat santimetrni o’z ichiga olgan raqamlarning
maydonlari tengdir. Ushbu bosqichda bolalarga tanish bo’lgan qiymatlarni
taqqoslash usuli samarali bo’ladi - segmentning uzunligi va rasmning maydoni, bu
qiymatlarning o’zgarishini oldini olishga yordam beradi. Muayyan mashqlarni
bajarib, ular bu miqdorlar o’rtasidagi o’xshashlik va sezilarli farqlarni topadilar:
santimetr uzunlik birligi; kvadrat santimetr - maydon birligi; segment uzunligi -
ushbu segmentdagi santimetrlar soni; Shaklning maydoni - bu rasmdagi kvadrat
santimetrlar soni.
Kelajakda kvadrat santimetrning vizual tasviri va raqamlarning maydoni
tushunchasi o’rnatiladi. Mashq kvadrat santimetrga bo’lingan raqamlar maydoniga
kiritilgan. Kvadrat santimetrlarni hisoblashda ularning umumiy sonini topishni
tezlashtirish uchun ularni qatorlar yoki ustunlar bo’yicha guruhlash taklif etiladi .
Bunday raqamlar ham hisobga olinadi, ularda butun kvadrat santimetr bilan bir
qatorda butun son bo’lmaganlar - yarmlar, shuningdek, yarim kvadrat santimetrdan
ko’proq yoki kamroq bo’lgan kasrlar mavjud. Shuningdek, siz talabalarni rasmning
taxminiy maydonini topish bilan tanishtirishingiz kerak: barcha butun bo’lmagan
kvadrat santimetrlarni hisoblang va ularning umumiy sonini ikkiga bo’ling, so’ngra
olingan sonni butun kvadrat santimetrlar soniga qo’shing. bu rasmda [ 34 ]
. Kvadrat
santimetrga bo’linmagan geometrik shakllarning maydonini topish uchun
palitradan foydalaning. Palitra - Bu teng kvadratlarga bo’lingan shaffof plastinka.
Panjara kuzatuv qog’oziga qo’llanilishi yoki ramka bo’ylab cho’zilgan iplardan
iborat bo’lishi mumkin. Ushbu bosqichda har bir bo’linish kvadrat santimetrga
teng bo’lgan palitradan foydalaniladi.
14

Palitrani geometrik shaklga qo’yib, uning tarkibidagi butun va butun
bo’lmagan kvadrat santimetrlar sonini hisoblang. Daftarlarda chizilgan raqamlar
maydonini topish uchun daftarlar qatori palitra sifatida ishlatiladi. Har safar
topilgan maydon taxminan falon raqamga (taxminan 20 sm 2
) teng ekanligi
ta’kidlanadi .
Shu bilan birga, bolalar bu tushunchalarni chalkashtirib yubormasliklari
uchun ko’pburchaklar maydoni va perimetrini solishtirishni boshlaydilar va
kelajakda ular to’rtburchakning maydoni va perimetrini topish usullarini aniq
ajratadilar. Geometrik shakllar bilan amaliy mashqlar bajarayotganda, bolalar
kvadrat santimetr sonini hisoblab, darhol ko’pburchakning perimetrini santimetrda
o’lchaydilar.
Keyingi bosqichda talabalar to’rtburchak (kvadrat) maydonini hisoblash
usuli bilan tanishadilar. Avval kvadrat santimetrga bo’lingan to’rtburchaklarni
ko’rib chiqing. Ularning maydoni bir qatorda kvadrat santimetrni hisoblash yo’li
bilan topiladi, so’ngra olingan son qatorlar soniga ko’paytiriladi. To’rtburchakning
uzunligi va uzunlikka ulashgan kvadrat santimetrlar soni o’rtasidagi yozishmalarni
o’rnatish juda muhimdir; to’rtburchakning kengligi va qatorlar soni.
Keyin bolalar tomonlarning berilgan uzunliklariga ko’ra to’rtburchaklar
chizadilar, uni qatorlarga, bir qatorni kvadratlarga ajratadilar va yana bir marta mos
kelishiga ishonch hosil qiladilar: agar uzunlik 4 sm bo’lsa, u holda bu tomonga
ulashgan bir qatorda 4 ta bo’ladi. sq. sm, agar kengligi 3 sm bo’lsa, unda 3 ta rad
bor. Kvadrat santimetr soni 4 va 3 raqamlarining mahsulotiga teng. Xulosa
qilinadi: to’rtburchakning maydonini hisoblash uchun, uning uzunligi va kengligini
(bir xil birliklarda) bilishingiz va bu raqamlarning mahsulotini topishingiz kerak.
To’g’ri to’rtburchaklar maydoni va perimetrini hisoblash masalalarini
yechish jarayonida bir xil maydonga ega bo’lgan shakllarning perimetrlari teng
bo’lmasligi va bir xil perimetrlarga ega bo’lgan shakllar teng bo’lmagan
maydonlarga ega bo’lishi mumkinligini ko’rsatish kerak. Masalan, shakl jadvalini
to’ldirishda buni kuzatish oson:
1-jadval.
15

$Uzunlik 7 sm 6 sm 5 sm 4 sm Kenglig i 1 sm 2 sm 3 sm 4 sm Perimetr 16 sm 16 sm 16 sm 16 sm Kvadrat 7 sm 2 12 sm 2 15 sm 2 16 sm 2 2 bilan tanishadilar . Sm 2 kiritilishida bo’lgani kabi , birinchi navbatda, yangi birlikning vizual tasviri hosil bo’ladi: bolalar katak qog’ozga tomoni 1 dm bo’lgan kvadrat chizadilar va keyin uni kesib tashlaydilar, bir necha kvadrat dekimetrlardan figuralar yasaydilar, ularni nomlaydilar. maydoni va perimetri. Kvadrat dekimetr va kvadrat santimetr o’rtasidagi nisbat belgilanadi: 1 dm 2 \u003d 100 sm 2 . Buning uchun tomoni 1 dm \u003d 10 sm (10 * 10 \u003d 100) bo’lgan kvadratning maydoni oddiygina hisoblanadi. O’quvchilarning o’zlari kvadrat santimetrda 1 dm tomoni bo’lgan kvadratning maydonini hisoblab chiqadilar va yozadilar: 1 dm 2 \ u003d 100 sm 2 , keyin bolalar kichik birliklarni kattasiga almashtirishni o’rganadilar va aksincha. Amaliy ish jarayonida to’g’ridan-to’g’ri o’lchovlar bilan olingan ma’lumotlar bilan muammolarni hal qilish qobiliyatiga erishish uchun bir qator mashqlarni bajarish kerak: "Sm 2 : 2 dm 2 ; 1 dm 2 74 sm 2 va hokazo. dm 2 da ifodalang. va sm 2 : 570 sm 2 ; 1250 sm 2 " [17 ] . kvadrat metr ham xuddi shunday ko’rib chiqiladi . Amaliy masalalarni hal etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Barcha o’rganilayotgan hudud birliklari va ularning o’zaro munosabatlari jadvalini tuzish va o’zlashtirish kerak. 16$

To’g’ri to’rtburchakning uzunligi va kengligi berilgan maydonni topish
masalalari bilan bir qatorda to’rtburchakning ma’lum maydondan tomonlardan
birini va boshqa tomonini topishga teskari masalalar yechiladi.

2-BOB. Geometrik materialni o’rganishda yosh maktab
o’quvchilarda matematik kobiliyatlarni rivojlantirish yo’llari
o’rnatish yo’llari sifatida ba’zi topshiriq va mashqlardan
foydalanish samaraliligini o’rganish.
2.1. Kichik yoshdagi o’quvchilarning aqliy faolligini oshirish uchun
mashqlarni tanlash va amaliy foydalanish.
Maqsad: mashqlarni tanlash va tuzatish mashqlarini o’tkazish
- geometrik materialni o’rganishdagi qiyinchiliklarni bartaraf etish;
- kichik yoshdagi o’quvchilarning matematik qobiliyatlarini rivojlantirish bo’yicha.
Matematik qobiliyatlarini rivojlantirish va ko’pburchaklar perimetri va
maydonini hisoblash mahoratini oshirish; Xasavyurt shahar 1-son umumiy o`rta
ta`lim maktabi sinf o`quvchilarida geometrik shakllar yasash malakasi.3в
aniqlangan xatolarni bartaraf etish uchun turli vazifalarni tanladik. Ushbu bolalar
bilan ishlash sinfda ham, darsdan tashqarida ham olib borildi. Har bir matematika
darsida o’qituvchi o’quvchilarning tahlil, taqqoslash, umumlashtirish va hokazolar
bilan bog’liq faolroq ijodiy aqliy faoliyatini talab qiladigan vazifalarga ma’lum
vaqt ajratadi. Tanlangan vazifalar dars mavzusi va maqsadlariga mos keldi. Shunga
qarab o`qituvchi bunday topshiriqlarning darsdagi o`rnini aniqladi.
Darslarning parchalari.
MAVZU: Shaklning maydoni; kvadrat santimetr.
17

MAQSAD: O’quvchilarni kvadrat santimetrni birlik sifatida tanishtirish va
bu o’lchov birligidan foydalanishni o’rgatish.
Jihoz: geometrik figuralar, topshiriq kartalari, doskaga yozish, darslik,
namuna kv.sm.
YANGI MATERIAL O’RGANISH.
Bosma tuvalda geometrik figuralar (doira, to’rtburchak, uchburchak,
kvadrat, ko’pburchak) namoyish etiladi.
- Raqamlarni nomlang.
Bu raqamlarning umumiy nomi nima ?
- Ular qanday farq qiladi?
nimalarni bilasiz? (Barcha tomonlar teng).
YANGI MAVZU XABAR VA DARS MAQSADLARI.
Bugun darsda siz kvadrat santimetr deb ataladigan maydon birligi bilan
tanishasiz va o’lchov birligidan qanday foydalanishni o’rganasiz. (Doskadagi
namuna).
Kvadrat santimetr - tomonlari 1 sm bo’lgan kvadrat. Bu juda kichik, lekin
matematikada juda katta rol o’ynaydi.
Va endi biz kvadrat smni qanday chizishni o’rganamiz. daftarda. (O’qituvchi
doskaga, bolalar esa daftarga chizadi).
Yana bir bor takrorlayman: Bu kv.sm, u bilan biz S raqamlarni o’lchaymiz,
qisqasi, biz 1 kv.sm yozishimiz mumkin. (O’qituvchi doskada, bolalar daftarda
imzo qo’yadi).
XULOSA: agar bir kv.sm.da bo’lsa. S raqamlarini o’lchang, keyin chiziqli
smda ular segment uzunligini o’lchaydilar.
YANGI MAVZUNI YAPISH.
sm2
bo’lgan rasmni chizing .
Muammoning yechimi:
18

Uch xonali kvartiraning xonalaridan birining maydoni 20 m 2
, ikkinchisining
maydoni esa 4 m 2
kamroq. Birinchi ikkita xonaning maydoni uchinchi xonaning
maydonidan 17 m2 kattaroqdir .
Uchinchi xonaning maydoni qancha?
a) topshiriqni o’qish.
b) topshiriqning sxemasini tuzish.
(O’qituvchi doskaga diagramma tuzadi, bolalar daftarga).
c) Muammoni hal qilish.
1) 20 - 4 = 16 ( м2 ) - ikkinchi xonaning maydoni.
2) 20 + 16 = 36 (
м2 ) - birinchi ikkita xonaning maydoni.
3) 36 - 17 = 19 (
м2 ).
Javob:
м2 Uchinchi xonaning 19 maydoni.
2.2. Geometrik konstruktsiyalar va hisoblarni bajarish malakalarini
shakllantirishda rivojlantiruvchi mashqlarni tanlash va amaliy foydalanish .
Sinfdan tashqari ish: maydon birligi. Kvadrat metr.
MAQSADLAR: talabalarning turli shakllar (ko’pburchaklar) sohalarini
topish qobiliyatini mustahkamlash; o’zaro yordam va foyda tuyg’usini
rivojlantirish; hisoblash ko’nikmalarini shakllantirish bo’yicha ishlarni davom
ettirish; mantiqiy fikrlashni rivojlantirish.
JISMONI: stol ustidagi geometrik shakllar tushirilgan kartalar; stol ustidagi
tangalar bilan kartalar; sehrli kvadrat stakanlar, mevali rasmlar; pedometr yoki ruh
darajasi, lenta o’lchovi, katlama qoidasi,
G. Osterning muammoli kitoblari, uning kitoblari; muammoli daftar, daftarlar,
chizmalar, oddiy qalam.
O’QISH TARTIBI:
Agar mehmonlarimiz bo’lsa
Hech kimga salom aytmang.
19

$Orqaga o’girilib, savollar bering Hech kimga javob bermang. Men sizga yaxshi maslahat berdimmi? Bu kengashlar nima deb ataladi? Va maslahat yaxshi bo’lishi uchun nima qilish kerak? Buning aksini qiling. Kim shunday yomon maslahat yozgan? (G. Oster). G. Osterning qaysi asarlarini o’qidingiz va yoqtirdingiz? (Kitoblar ko’rgazmasi). Ammo hozir bizda matematika darsi bor va G. Oster uchun nima qiziqarli bo’lishi mumkin? Bu jumboq 10 yoshdan oshgan. U sizdan ham katta. Va bu darslik bilan ishlashimiz uchun biz qalam bilan qurollanib, sehrli ko’zoynakni qo’yishimiz kerak. Ular haqida nima deya olasiz? (Agar biz ularni ko’rib chiqsak, hamma narsa kvadrat ko’rinishi kerak). Men taxtani ochaman, olma, nok, banan ko’rsataman. Bu olma qanday shaklda bo’ladi? Bu nokmi? Bu bananmi? Nega? Buni isbotla. Va endi stolingizda kvadrat shaklli qog’oz varaqlari bor. Kim bo’lishi mumkin? Siz chizishni xohlaysizmi? Men ham nima olishingizni bilishga qiziqaman. (Turli hayvonlarni belgilang). Mana, bizda turli xil hayvonlar bor. Va bu raqamlar uchun qanday vazifani taklif qila olasiz? Nimani aniqlash mumkin? (S ni aniqlang). Turli xil usullar bilan aniqlang (3 x 3 \u003d 9 sm 2 , 4 x 5 \u003d 20, 9 + 20 \u003d 29 sm 2 ). Eng oqilona yo’l nima? Nega? 20$ $Vazifalar kitobi bilan ishlash. Endi siz qurollangansiz. Sizda palitralar va sehrli ko’zoynaklar bor. Keling, G. Oster bizga nimani taklif qilayotganini ko’rib chiqaylik? 39-betdagi qizil xatcho’p bilan muammoni oching #88. Matnni 88 diqqat bilan o’qing. Kvadrat shaklidagi oynaning bir tomonining uzunligi 10 dm. Malika Nesmeyana yuzini aks ettirish maydoni necha kvadrat metrga teng bo’ladi, agar u o’zini hayratga solganida, bu ko’zgu oynaning butun maydonini egallasa? Bu vazifa nima haqida? Javobingizni tushuntiring. Vazifa savoli sizga yoqdimi? Savolni qisqartirish mumkinmi? Keling, ortiqcha so’zlardan xalos bo’laylik. Unda savol nima? Ma’lumotlar yetarlimi? (Ha). Nega? (Kvadratning barcha tomonlari teng.) Boshqa uzunlik haqida nima deyish mumkin? Savolni yana o’qing. Savolda so’zlar bor (men so’zlarni doskaga yozaman - Kvadrat metr). Kvadrat metr. So’zning ildizini toping. Mana kvadrat. Tsarevna-Nesmeyana oynasining shakliga o’xshaydimi? (Men 1m x 1m o’lchamdagi polietilen plyonkani ko’rsataman). Kvadrat oyna tomonlarining uzunligi haqidagi masalada nima deyiladi? (10 dm nima? 1 m). Ushbu oynaning maydonini topishga yordam beradigan bunday o’lchovimiz bormi? Buni qanday qilish kerak? Keling, joylashtiraylik. Biz necha kvadrat dekimetr joylashtirdik? 100 dm 2 \u003d 1 m 2 . Va biz qanday bilamiz? 10 x 10 \u003d 100. Bu erda biz yangi maydon o’lchoviga egamiz - 1 m 2 . Bu malika-Nesmeyananing yuzi. Yoki odamning shunday yuzi bordir? G.Oster o’z vazifasini bajarishda qanday adabiy vositadan foydalangan? (Mubolag’a). Yuzi katta, xuddi kattalashtiruvchi oynadan qaragandek. Va endi daftarning oxirgi sahifasini oching, bizning ma’lumotnomamiz qaerda. Hududni o’lchash uchun qanday birliklar mavjud? Keling, katalogimizga 21$ $yangi maydon o’lchov birligini yozamiz - 1 m 2 \u003d 100 dm 2 . Bizda allaqachon o’lchov bor, bu palitra - 1 dm 2 . Bugungi kunda yangi o’lchov 1 m 2 ni tashkil qiladi . Va keyingi vazifa yanada qiziqarli. Yashil xatcho’p bilan vazifani oching. O’qing. Oshxonada 6 kv.m. bobosi pulni sochib yubordi. Buvim har kvadrat metrdan 45 rubl yig’ib oldi. Umumiy hosil qancha? Biz qanday ma’lumotlarni bilamiz? S - 6 m 2 , 1m 2 - har biri 45 rubl. Biz nimani topishimiz kerak? Bu nimani anglatadi? Mana bizning kvadrat metrlarimiz. Oshxona qanday shaklda bo’lishi mumkin. Keling, uni qo’yib yuboraylik. Yana qanday qilib uni o’zgartirishingiz mumkin? Qancha mumkin bo’lgan variantlar mavjud? Keling, mumkin bo’lgan variantlarni daftarga chizamiz. Bolalar, 1 m 2 daftarga kiradimi? Yo’q. Xo’sh, nima qilish kerak? Mubolag’a bor edi, endi siz uni 1 katakka kamaytirishingiz kerak. Kim qancha variantni topa oladi? Bir nechta asarlarni tekshirish va namoyish qilish. Kim boshqa shaklga ega? Mana oshxonada bo’lishi mumkin bo’lgan shakllar. Va endi kichik narsalar bilan shug’ullanamiz. Muammo rubl haqida nima deydi? Har bir metrdan 45 rubldan. Hozir bizda qanday tangalar bor? R1, R2, R5, R10 50 tiyin, 10 tiyin, 5 kopek uchun boshqalar bor. Bizga 5 tiyin kerakmi? Yo’q. Shunday qilib, biz yo’q qilamiz. Buvisi har bir metrdan qanday rubl tanga to’plamini to’plashi mumkin edi? Endi men sizga topshiriq beraman va siz 45 rublni qanday tanga to’plashingiz mumkinligi haqida o’ylaysiz. 22$ $Biz juftlikda ishlaymiz. Tugatganingizdan so’ng, qo’lingizni ko’taring. Qanday gol urganingizni ko’rsating. Erga 1 m 2 qo’ying . Va endi biz tangalarning umumiy daromadi nima ekanligini hisoblashimiz mumkin . Natijani eng oqilona, qulay tarzda toping. Yechimni daftaringizga yozing. Turli xil variantlarga ega bo’lgan kengash talabalariga qo’ng’iroq qiling. 45 x 6 \u003d 270 rubl, 45 + 45 + 45 + 45 + 45 + 45 \u003d 270 rubl. Sizningcha, buvim uchun juda ko’p mayda narsalarni yig’ish qiyin bo’lganmi? Xo’sh, G. Osterning muammolari sizga qanday yoqdi? U qanday adabiy asbobdan foydalanishni yaxshi ko’radi? Bu jumboqlarni o’zingiz topa olasizmi? Mana uy vazifasi. O’ylab ko’ring, rasmli qog’ozga (A4) qo’shningiz uchun bunday jumboqlarni o’ylab ko’ring. Shart yozing. Keyin ertaga bizda o’zimizning ajoyib muammoli kitobimiz bo’ladi. Endi siz nima bilan o’lchashingiz mumkinligini bilasiz va oilangizga hududlarni o’lchashga yordam berishingiz mumkin. Dars tugadi. Eksperimentning shakllantiruvchi bosqichining xulosasi: maktabdan keyin haftada bir marta bolalar bilan mashg’ulotlar o’tkazildi. Mashg’ulotlar davomida bolalar o’qituvchining yordami bilan vazifalarni hal qilishga harakat qilishdi, dastlab ular mustaqillikni ko’rsatishdan qo’rqishdi, ular ba’zi mashqlarni hal qilishning o’z versiyasini taklif qila olmadilar. Bizning ishimiz davomida bolalar ko’proq mustaqillikni namoyon qila boshladilar, xato qilishdan qo’rqmadilar va qiziqarli echimlarni taklif qildilar. 23$

Xulosa
Zamonamizning eng muhim vazifalaridan biri har bir bolaning
rivojlanishidir. Shaxsning aqliy, axloqiy, hissiy rivojlanishiga ko’maklashish,
uning ijodiy imkoniyatlarini, individual qobiliyatlarini ochib berishga harakat
qilish - bu har bir o’qituvchining vazifasidir.
Matematik ta’limning eng muhim vazifasi o’quvchilarni umumiy fikrlash
usullari, fazoviy tasavvurlarni qurollantirish, topshiriqning mazmunini tushunish
qobiliyatini rivojlantirish, mantiqiy fikr yuritish, algoritmik fikrlash ko’nikmalarini
o’rganishdir. Aynan matematika iroda, mehnatsevarlik, qiyinchiliklarni engishda
matonat, maqsadga erishishda matonatni tarbiyalash uchun qulay imkoniyatlar
yaratadi.
Matematik ta’limning asosiy maqsadi real dunyo hodisalarini matematik
ongli ravishda o’rganish qobiliyatini rivojlantirishdan iborat bo’lishi kerak.
1-4-sinflarda geometrik materialni o’rganishning asosiy vazifalari bolalarda
aniq va to’g’ri geometrik tasvirlarni yaratish, fazoviy tasavvurlarni rivojlantirish,
ularni katta hayotiy amaliy ahamiyatga ega bo’lgan chizish va o’lchash
24

ko’nikmalari bilan qurollantirish va shu orqali o’quvchilarni tizimli ravishda
muvaffaqiyatli o’rganishga tayyorlashdan iborat. geometriya kursi.
Geometrik tasvirlarni shakllantirish aqliy tarbiya, politexnika ta’limining
muhim bo’limi bo’lib, insonning barcha bilish faoliyatida katta ahamiyatga ega.
Kichik maktab o’quvchilarida geometrik tasvirlarni va umumlashtirish
qobiliyatini rivojlantirish vazifasi ularni atrof-muhitdagi geometrik tasvirlarni
ko’rish, ularning xususiyatlarini ajratib ko’rsatish, raqamlarni loyihalash,
o’zgartirish va birlashtirish, ularni chizmada tasvirlash, o’lchovlarni bajarishga
o’rgatishdir. zarur.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytishimiz mumkinki, bu mavzu hozirda
dolzarbdir, chunki. yosh o’quvchining zamonaviy shaxsiyatini rivojlantirishning
asosiy omillaridan biri bu bolaning o’zining kognitiv, ijodiy faoliyatidir.
Tadqiqot ob’ekti geometrik materialni o’rganishda matematik qobiliyatlarni
rivojlantirish jarayoni edi.
Tadqiqot predmeti matematik qobiliyatlarni rivojlantiruvchi topshiriqlar va
mashqlar tizimidir.
Natijada, biz o’z oldimizga quyidagi maqsadlarni qo’ydik: kichik yoshdagi
o’quvchilarning matematik qobiliyatlarini rivojlantirish uchun topshiriq va
mashqlar tizimidan foydalanish imkoniyatlarini o’rganish; geometrik
tushunchalarni shakllantirishning samarali usullarini ochib berish.
Maqsadlarga muvofiq biz quyidagi vazifalarni belgilab oldik: ushbu
mavzu bo’yicha psixologik-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish; geometrik
tushunchalarni shakllantirish usullari va geometrik shakllarni yasash usullarini
o’rganish; geometrik materialni o’rganishda matematik qobiliyatlarni rivojlantirish
uchun mashqlar tizimini ishlab chiqish.
Yuqoridagilarga asoslanib, biz quyidagi gipotezani ilgari suramiz:
geometrik materialni o’rganishda aqliy faollikni oshirish uchun rivojlanayotgan
texnika va mashqlardan foydalanish matematik qobiliyatlarni rivojlantirishga
yordam beradi; taqqoslash, hisoblash va qurish ko’nikmalari.
25

Geometrik materialni o’rganishda kichik yoshdagi o’quvchilarning aqliy
faoliyatini faollashtiruvchi topshiriq va mashqlardan foydalanish matematik
qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiladi, deyishga asos beradi ; ko’pburchaklar
perimetri va maydonini hisoblash malakasini oshirish ; geometrik figuralarni
yasash malakasi.
Boshlang’ich sinf o’qituvchilari uchun tavsiyalar :
- kichik yoshdagi o’quvchilarni geometriya elementlari bilan tanishtirishda
ularning maktabgacha ta’lim tajribasidan maksimal darajada foydalanish;
- 1-sinfdan boshlab matematika o’qitishda nafaqat geometrik figuralarning
elementar yasashlari, ba’zi geometrik figuralarni boshqalardan yasash, balki
figuralar va jismlarning fazodagi nisbiy o’rnini o’rganishga oid vazifalarni ham
kiritish kerak. , geometrik jismlarning joylashuvi va shakllarini o’zgartirish, eng
oddiy geometrik jismlarning supurishlarini qurish.
Boshlang’ich sinf o’quvchilarini geometrik tushunchalar bilan tanishtirishda
bolalarning mavjud g’oyalariga tayanish, ularning geometrik shakllar va jismlar
haqidagi bilimlarini boyitish va kengaytirish kerak. Davomiylik tamoyilini hisobga
olish bolalarga geometriya elementlarini o’rgatish ularning geometrik tafakkur
rivojlanishining tabiiy yo’nalishiga mos kelishiga olib keladi.
Xulosa:
geometrik g’oyalar va umumlashtirish qobiliyatini rivojlantirish vazifasi ularni
atrof-muhitdagi geometrik tasvirlarni ko’rish, ularning xususiyatlarini ajratib
ko’rsatish, shakllarni loyihalash, o’zgartirish va birlashtirish, ularni chizmada
tasvirlash va kerak bo’lganda o’lchovlarni bajarishga o’rgatishdir.
Amaliy xarakterdagi o’quv vazifalari universal bilim va ko’nikmalardan
foydalanish qobiliyatini shakllantirish, atrofdagi dunyo muammolarini o’rganishga
qiziqishni rivojlantirish vositasi va shartidir.
Amaliy vazifalarni o’quv faoliyatiga kiritish sizga olingan bilim va ko’nikmalarni
amaliy faoliyatda va kundalik hayotda atrofdagi makonga yo’naltirish uchun
ishlatish imkonini beradi; ob’ektlarni turli mezonlar bo’yicha taqqoslash va
tartiblash;
26

Kundalik hayotiy vaziyatlar bilan bog’liq muammolarni hal qilish; ob’ektlarning
o’lchamini "ko’z bilan" baholash; mustaqil dizayn faoliyati.
27

Adabiyotlar ro’yxati
1. Bantova M.A. Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasi: Maktab
o’quvchilari uchun darslik. alohida ped. maxsus maktablar № 2001 / Nashr. M.A.
Bantova, M.A. Beltyukov - 3-nashr, Rev.-M.: Ma’rifat, 1984 yil.
2. Volkova S.I. 1-sinfda matematika darslarida bolalarning kognitiv qobiliyatlarini
rivojlantirish: to’rt yillik o’qituvchi uchun qo’llanma. erta maktab - M.: Ma’rifat,
1994 yil.
3. Grudenov Ya.I. Matematika o`qitish metodikasining psixologik-didaktik
asoslari. - M .: Pedagogika, 1987 yil.
4. Istomina N.B. Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasi. M.:
Akademiya, 2001 yil.
5. Istomina N.B. Boshlang’ich sinflarda matematika darslarida o’quvchilarni
faollashtirish: o’qituvchi uchun qo’llanma. - M.: Ma’rifat, 1985 yil.
6. Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasi. Xususiy metodologiya
savollari: darslik. nafaqa. - M.: Ma’rifat, 1986 yil.
7. Moro M.I., Bantova M.A., Beltyukova G.V. 1 sinf uchun darslik. Boshlang’ich
maktab soat 2 da - M .: Ta’lim 20 11.
8. Moro M.I., Bantova M.A., Beltyukova G.V. 2 hujayra uchun darslik.
Boshlang’ich maktab soat 2 da - M .: Ta’lim 2010 .
9. Moro M.I., Bantova M.A., Beltyukova G.V. 3 hujayra uchun darslik.
Boshlang’ich maktab soat 2 da - M .: Ta’lim 2009 .
10. Moro M.I., Bantova M.A., Beltyukova G.V. 4 hujayra uchun darslik.
Boshlang’ich maktab soat 2 da - M .: Ta’lim 2008 .
11. Moro M.I. Boshlang’ich sinflarda matematikani o’qitish vositalari: o’qituvchi
uchun qo’llanma. - M.: Ma’rifat, 1981 yil.
12. O’rta maktabda matematika o’qitish metodikasi bo’yicha amaliy mashg’ulot.
Ed. Mishina V.I. - M.: Ma’rifat, 1993 yil.
28

Sotib olish

Dokument ma'lumotlari

Sotuvchi

Ko’pyoqlar va uning xossalari

O'xshash dokumentlar