Kompyuterlarga xizmat ko‘rsatuvchi dastular va ular bilan ishlash - Informatika va AT - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	443.9KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Informatika va AT

Kompyuterlarga xizmat ko‘rsatuvchi dastular va ular bilan ishlash

Sotib olish

KOMPYUTERLARGA XIZMAT KO’RSATUVCHI DASTULAR
VA ULAR BILAN ISHLASH
Reja:
 1. Arxivga olish dasturlari
 2. Disklarga xizmat ko’rsatuvchi dasturlar
 3. Antivirus dasturlar.

Arxivga olish dasturlari
Kompyuterda amaliy dasturlar bilan ishlash jarayonida, faqatgina bu dasturlarni
boshqarishni bilish bilan cheklanib qolmaslik lozim. Kompyuterdagi haqiqiy
holat va undagi amaliy ishlar foydalanuvchidan yanada chuqurroq bilim talab
etadi, ya’ni axborotlarning bir butunligani saqlay bilish, ularni har xil kutilmagan
harakatlardan himoya qilish, kompyuterdagi ruy beradigan buzilishlardan saqlash,
virus tarqatuvchi dasturlar ta’siridan va foydalanuvchi o’zining yo’l qo’yadigan
xatolaridan saqlay bilishi lozim.
 Axborotlarni siqib yozishdan maqsad ularning diskda ixcham joylashishini
axborotlarning kompyuter tarmoqlari orqali uzatilish vaqtini va bahosini
kamaytirishni ta’minla щ dir. Bundan tashqari fayllar guruhini bir faylga
qadoqlash, arxivlash axborotlarni bir kompyuterdan ikkinchisiga uzatishni,
saqlashni engillashtiradi va sarflanadigan vaqtni qisqartiradi. SHu bilan
birgalikda ma’lumotlarni har xil ruxsatsiz foydalanishlardan va turli viruslardan
himoya qiladi.
 Fayllarning siqilish darajasi K koeffitsient bilan xarakterlanadi va v
o siqilgan fayl
hajmining V
i siqilmoqchi bo’lgan fayl hajmiga nisbatan foizdagi ifodasi orqali
aniqlanadi. K= V
o •100%/V
i

 SHunday arxivator fayllar mavjudki, ular yaratgan arxiv fayllar o’zlarini o’zlari
arxiv fayldan chiqaradi. Bunday fayllar o’zini o’zi arxivdan chiqaruvchi faylar
deb ataladi. O’zini o’zi arxivdan chiqaruvchi fayllar MS DOS sistemasida *.exe
kengaytma fayl ko’rinishida saqlanadi. Arxivator dasturlar ichidan EXPAND
arxivator dasturi MS DOS va WINDOWS muhitlarida fayllarni arxivga olish va
chiqarish uchun ishlatiladi.
 Arxivator dasturlarning asosiy turlari. Hozirgi kunda ish ulchamlari va vazifalari
bilan farqlanuvchi bir necha xil arxivator fayllar mavjud. Ular ichidan eng ko’p
ishlatiladigan dasturlar bilan tanishib o’tamiz. ARJ, PKPAK, LHA, ICE, HYPER, ZIP,
RAK, EXPAND va Rossiyada yaratilgan AIN, RAR dasturlari.
 Odatda fayllarni arxivga olish va undan chiqarish bitta dastur orqali amalga
oshiriladi. Lekin ayrim hollarda arxivga olish bir dastur orqali, arxivdan chiqarish esa
boshqa bir amalga oshiriladi. Masalan: PKZIP dasturi fayllarni arxivga olsa, PKUNZIP
dasturi esa xuddi shu fayllarni arxivdan chiqaradi.
Diskga xizmat ko’rsatuvchi dasturlar
 Hozirgi paytda kompyuterlarda axborotlarni uzatuvchi va saqlovchi bo’lib asosan
magnit disklar xizmat qiladi. Kompyuter ishlashi jarayonida tezkor xotira
qurilmasi va magnit disklar o’rtasida uzluksiz axborot almashish yuz beradi.
Disklarning qanchalik sifatli tayyorlanishiga qaramasdan ko’pincha
axborotlarning disklardan o’qilmaslik holatlari, fayllar sistemasida ishlash
jarayonida xatoliklar ruy berishi, diskda bush joylarning kamayishi yoki
disklarning to’lib qolishi kuzatiladi. Ko’pincha yo’l quyilgan xatoliklar tufayli
ayrim zaruriy fayllar uchib ketadi.
 Diskdagi bu ishdan chiqishlar quyidagi sabablar tufayli yuzaga keladi.
 - diskning fizik nuqsonlaridan,

 - diskning magnit sirti ifloslanishidai,
 - kompyuterni qoidaga zid elektr manbaidan o’zilishidan,
 - disketalarni diskovoddan operatsiyani yakunlamasdan sugurib olishdan,
 - virus dasturlari ta’siridan.
 Kompyuterda ishlash jarayonida, xatoliklar yoki tasodifan qimmatli bo’lgan
ma’lumotlarni uchirib yuborish holatlari uchraydi. Ularni quyidagi dasturlar
orqali qayta tiklash mumkin. Undelete - MS DOS tarkibidagi dastur, Unerase -
Norton utilitlaru tarkibiga kiruvchi servis dastur. Ishdan chiqqan fayl va disklarni
qayta tiklash.
 Magnit disklarni ishlatish jarayonida fizik va mantiqiy nuqsonlar tufayli paydo
bo ’ lgan xatoliklarga duch kelamiz . Bu xatoliklar natijasida fayllar disk va
disketlarda yaxshi o’qilmasligi va kuchirilmasligi mumkin. Fizik nuqsonlar
asosan elektromagnit maydonlari ta’sirida yoki magnit disk qoplamalari eskirishi
hamda mexanik buzilishlar natijasida yuzaga keladi. Fizik nuqsonlarning ta’sirida
diskning ayrim sektor va klasterlari yaroqsiz holga kelishi mumkin.

 Agarda qaysidir fayllar yaroqsiz sektorlarda joylashgan bo’lsa, ularni qayta
tiklash amalda mumkin emas. Diskning mantiqiy nuqsonlari diskning sistemali
maydonidagi buzilishlarga bog’liq bo’lib, yuklovchi sektorda joylashgan FAT
fayllar uchib ketgan bo’lishi mumkin. Bu ishdan chiqishlar elekt manbaidan
tartibga zid ravishda uzi щ dan, xato ishlovchi dasturlarning osilib qolishidan
(zavisanie), kompyuter virus dasturlari ta’siridan bo’lishi mumkin. Ishdan
chiqqan fayllarni qayta tiklash uchun maxsus dasturlar CHKDSK, SCANDISK,
NDD ishlatiladi.
 NDD - dasturi ishdan chiqqan disklarni avtomatik ravishda tekshirib, qayta
tiklaydi. Diskni tekshirish - diskning holatini har tomonlama tahlil qilib, undagi
mantiqiy nuqsonlarni topishdir. NDD dasturi ndd . exe fayli orqali ishga tushiriladi.
Virus va antiviruslar
Kompyuter viruslarining paydo bo’lishi va tarqalishining asosiy sabablaridan biri inson
psixologiyasi ya’ni insonlarning tu ban (xasadguylik, ko’ra olmaslik, pastkashlik)
harakatlari bo’lsa, ikkinchi tomondan bo’lar tomonidan yaratilgan viruslardan
himoyalanish vositalarining imkoniyatlarining chegaralanganligidadir.
Kasallangan disk-bu ishga tushirish sektorida virus programma joylashib olgan diskdir.
Kasallangan programma - ichiga virus programma joylashib olgan programmadir.
Viruslar bir necha xil bo’ladi.

 Viruslarni aniqlovchi va ulardan himoya qiluvchi dasturlar. Viruslarni aniqlash,
ularni yo’qotish va ulardan himoyalanish uchun bir necha xil maxsus dasturlar

yaratilgan. Bunday dasturlar antivirus dasturlar deb ataladi. Antivirus
dasturlarning quyidagi turlari mavjud.
 - detektor dasturlar
 - doktor dasturlar
 - tekshiruvchi(revieor) dasturlar
 - tozalovchi (filtr) dasturlar
 - Kasallangan fayllardan vaqtincha foydalanishni ta ’ minlovchi ( vaktsina )
dasturlar
Quyidagi antivirus dasturlari ko’p qo’llaniladi
 ESET NOD 32

 Kasperskiy
 Awast
 Smart Security
 DrWeb
 McAfee
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Kompyuterlarga xizmat ko‘rsatuvchi dastular va ular bilan ishlash

Sotib olish