Kvant sonlar - Алгебра - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	459.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Алгебра

Kvant sonlar

Купить

Mavzu: Kvant sonlar  REJA:  KIRISH: Kvant sonlar va ularning turlarini o’rganish  1) Atom elektron tuzilishi va kvant sonlar  2) Bosh kvant son,Orbital kvant son,Magnit kvant son va Spin kvant son  3) Kvant sonlarda qo’llaniladigan nazariyalar  XULOSA

 Kvant sonlar — atom yadrosi, atom, molekulalar va boshqa kvant sistemalar, shuningdek, elementar zarralar, gipotetik zarralar, kvarklar va glyuonlarning energetik holatlari va fizik xossalarini ifodalovchi butun yoki yarim butun sonlar. Kvant sonlar tushunchasi fizikaga dastlab atom spektrini o rganishda kiritilgan. ʻ Atomdagi bog langan elektronlarning holatlari 4 kvant ʻ sonlar bilan ifodalanadi; elektronning yadrodan o rtacha ʻ uzoqligini ifodalaydigan bosh kvant sonlar; elektronni yadro atrofida aylantiruvchi harakat miqdori momentini ifodalaydigan orbital kvant sonlar ; tashqi magnit maydoni mavjud bo lganda elektron orbitalarining ʻ mumkin bo lgan yo nalishlarini aniqlaydigan magnit kvant ʻ ʻ sonlar;elektronning xususiy harakat miqdori momentini ifodalaydigan spin kvant sonlar his

Kvant sonlar  1)Bosh kvant son  2)Orbital kvant son  3)Magnit kvant son  4)Spin kvant son

Atomdagi elektronning holati kvant sonlari to’plami bilan aniqlanadi  Bosh kvant son n (n=1,2,3)  Orbital kvant son l (l=0,1,2,.,n-1  Magnit kvant son m (m=-l,...-1,0,+1,..,+l) Spin kvant son ms (ms=+1/2,-1/2)

BOSH KVANT SONLAR  Bosh kvant son –elektronning energiyasini, uning yadrodan uzoqlik darajasini, ya’ni elektron harakat qilib turgan qavatni xarakterlaydi.  1913-yilda N.Bor fanga kiritgan.  n harfi bilan belgilanadi  Bosh kvant son birdan boshlab barcha butun sonlarga (n=1,2,3...) ega bo’lishi mumkin.

ORBITAL KVANT SONLAR l = 0 – s-orbital l = 1 – p-orbital l = 2 – d-orbital l = 3 – f-orbital l = 4 – g- orbital Atomdagi elektronning burchak momentining kattaligini aniqlaydiOrbital kvant son-atom orbitalining shaklini ko’rsatadi. U 0 dan to n-1 ga qadar bo’lgan barcha butun sonlar [l=0,1,2…(n-1)]ga ega bo’la oladi. 1916-yil A.Zammerfold fanga kiritgan

МAGNIT KVANT SONLAR  MAGNIT KVANT SON–atom orbitalining tashqi magnit yoki elektr maydonlarga nisbatan holatini belgilaydi. l = 1 l = 2 Magnit kvant son orbital kvant songa bog’liq holda o’zgaradi;uning qiymati +l dan –l gacha bo’lib,0 ga ham teng bo’ladi. Shunga ko’ra, magnit maydonda asosiy kvant soni n bo’lgan daraja 2l + 1 pastki darajalarga bo’linadi – Zeeman effekti

SPIN KVANT SON (SPIN) Spin kvant son-Elektronning xususiy mexanik harakat miqdori momentini tavsiflaydi.1926-yil D.Ulenbe к ,S.Gaudsmit fanga kiritgan Ms- harfi bilan belgilanadi. Uning son qiymatlari +1/2 va -1/2 bo’lishi mumkin.

 Elektronning spin momenti quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: Ms=√ s(s+1)h/2п Bu yerda: s=1/2  Spinning Z o’qiga bo’lgan proyeksiyasi: Sz=Ms(h/2п) Bu yerda:Ms—zarrachaning spin kvant soni. Uning qiymati ±1/2*h/2п

 Musbat yoki manfiy spin son qiymati spinning harakat yo’nalishiga bog’lik. Spin tufayli ayni qobiqchaga joylashishi mumkin bo’lgan elektronlarning maksimal soni orbitallarning sonidan 2 marta ko’p bo’ladi.

 Kvant sonlarda bitta prinsip va ikkita qoida bor:  Pauli Prinsipi;  Klechkovskiy Qoidasi;  Hund Qoidasi.

Atomdagi elektronlarning holatlar bo’yicha taqsimlanishi  Atomdagi bir xil bosh kvant soni n bo’lgan elektronlar to’plamiga elektron qobiq (qatlam) deyiladi.  Berilgan bosh kvant soni bilan aniqlangan holatlardagi elektronlarning maksimal soni quyidagicha aniqlanadi: Qobiqlarning har birida elektronlar berilgan l ga mos keladigan pastki qavatlar bo’ylab taqsimlanadi

Atomda elektronlarning tarqalishi Bosh kvant son Qobiq xarakteri Qobiqagi elektronning maksimal soni Orbital kvant son Qobiqlar Qobiqdagi elektronning maksimal soni

PAULI PRINSIPI Pauli prinsipi – bitta atomda to’rtala kvant soni bir xil bo’lgan ikkita elektroni bo’lishi mumkin emas,uchala kvant soni bir xil bo’lishi mumkin lekin oxirgi kvant soni bilan farq qiladi. n, l, m, m s . Z(n, l, m, m s ) =0 yoki 1 Agar ikki ta elektroni spini bir yo’nalishda bo’lsa ular parallel (↑↑) spinli,qarama qarshi holda bo’lsa ular antiparallel (↑↓) spinli bo’ladi.

Pauli prinsipiga binoan bitta orbitalda ko’pi bilan ikkita elektron joylashadi. Orbitalda yagona elektron bo’lsa yarim to’lgan pog’onacha deb ataladi. ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ Har bir orbitalda 2 ta juft qarama qarshi spinli elektron joylashgan bo’lsa,to’lgan pog’onacha orbitallar deb ataladi ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓

Klechkovskiy Qoidasi  Pog’onachalarda elektronlarini to’lib borish tartibini Klechkovskiy qoidasi asosida aniqlanadi.  Elektron orbitallarning elektronlar bilan to’lib borish tartibi bosh va orbital kvant sonlar yig’indisi bilan aniqlanadi.

Klechkovskiyning ikkita qoidasi bor. 1)Elektron pog’onachalarning elektronlar bilan to’lib borish tartibi bosh va orbital kvant sonlar yig’indisi qiymati ortib borishi tartibida bo’ladi.  2) Agar bosh va orbital kvant sonlarning yig’indisi teng bo’lsa,bosh kvant soni ortib borishi tartibida joylashtiriladi.

HUND QOIDASI  Hund qoidasi – atomda elektron spinlari yig’indisi maksimal qiymatga ega bo’lganda atom elektron afzalli.  Orbitallarda elektronlar joylashishini Pauli prinsipi,elektronlarni qobiqchalarda joylashishini Klechkovskiy qoidasi,orbitallrda elektronlarning to’lib borish tartibini Hund qoidasi orqali tushuntiriladi.

Masalan; 2p4 ↑↓ ↑↓ holatdan ko’ra ↑↓ ↑ ↑ bu holat afzalroq. S orbitaldan d orbitalga elektron ko’chish kuzatiladi. Davriy sistemada d elementlardan 10 tasida s dan d ga elektron ko’chishi kuzatiladi.  Cr, Cu, Nb, Mo, Ru, Rh, Ag,Pt,Au

Shulardan1 ta elektron ko’chishi 9 ta elementda Cr, Cu, Nb, Mo, Ru, Rh, Ag, Pt, Au kuzatiladi. 2 ta elektron ko’chishi bitta elementda Pd da kuzatiladi 10 tasidan ikkitasida 1 elektron ko’chganda yarim to’ladi –Cr va Mo 4 tasida to’la to’lgan bo’ladi––Cu, Pd, Ag, Au  Qolgan elementlarda chala to’lish kuzatiladi.

Купить