Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari» - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari»

Купить

« LIDER SHAXSIDA NOTIQLIK QOBILIYATI VA UNI
TAKOMILLASHTIRISHNING PSIXOLOGIK
MEXANIZMLARI »

MUNDARIJA:
KIRISH
I.Bob. Lider shaxsi hamda notiqlik qobiliyati muammosi va uni o‘rganishning ilmiy-nazariy talqini.
1.1 Lider shaxsida notiqlik qobiliyati muammosining psixologiya va tilshunoslik sohalarida o‘rganilishi.
1.2 Lider, nutq, notiqlik mahoratining tilshunoslik, fiziologik va psixologik tavsifi.
I bob bo‘yicha xulosalar
II.Bob. Lider shaxsida notiqlik qobiliyati komponentlari va ularga ta’sir etuvchi omillar.
2.1 Ko‘pchilik oldida so‘zlashdan qo‘rqish. Jur’atlilik va ishonchning nutqdagi ahamiyati.
2.2 Lider shaxsida nutqning muvaffaqiyatli chiqish shartlari. Notiqning psixologik tasviri.
II bob bo‘yicha xulosalar
III.Bob. Liderlarda notiqlik qobiliyatini takomillashtirishning shart-sharoitlari.
3.1 . Talabalarda liderlik va notiqlik mahoratini aniqlash usullari
3.2 Talabalarda liderlik va notiqlik mahoratini aniqlashda empirik yondashuvni amalga oshirishning shart-
sharoitlari.
III bob bo‘yicha xulosalar

Mavzuning dolzarbligi: Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning
“2017-2021-yillar - Harakatlar strategiyasi” dasturi, “ 2022-2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
to‘g‘risida”gi farmoni, shuningdek qator qaror va farmonlari
mamlakatimiz o‘g‘il-qizlarini har jihatdan himoyalash, ularga ta’lim va
tarbiya berish, hayotga ijtimoiy moslashuvi va jamiyatda o‘z o‘rnini
topishiga yaqindan ko‘maklashishda muhim omil bo‘lmoqda.
Hozirgi kunda zamonaviy liderlarga bo‘lgan ehtiyoj oshib bormoqda.
Ammo yosh liderlarimizda notiqlik qobiliyatining yetishmasligi
natijasida bir qator qiyinchiliklar yuzaga kelmoqda.
Jadallik bilan rivojlanib borayotgan bugungi texnologiyalar
davrida notiqlikning o‘rni beqiyos. Jahon miqyosida mafkuraviy kurash
ketayotgan bir paytda bu jarayonga javoban kuchli bilim va ma’rifat
orqali javob bera olish, notiqlik mahorati orqali fikr yetkazish san’atini
egallashni davrning o‘zi talab qilib turibdi. Barcha sohada, yo‘nalishda
butun jamoani oldinga boshlash, vatanparvarlik hissini uyg‘otish va
insondagi ayrim illatlarni yo‘qotishda notiqlikning samarasi bebahodir.
Shu sababdan mavzu dolzab sanalmoqda.

Muammoning o‘rgani lganlik darajasi : Liderlik masalasi har bir zamonda
ham o‘z o‘rniga ega bo‘lgan va bir qancha mulohazalarga boy masala
hisoblanadi. Bu sohada nemis olimlari G.Gibsh, M.Forverg, rus olimlari
V.D.Parigin, L.N.Umanskiy, M.Yu.Jukov va boshqalarning ishlari ayniqsa
diqqatga sazovordir 1940 yilda amerikalik K.Berd 79 sifatdan iborat bo’lgan
liderlik qirralari ro’yxatini tuzdi. Abu Nasr Forobiy “Fozil odamlar shahri”,
Alisher Navoiy Mukammal asarlar to‘plami, Kaykovus. “Qobusnoma” asarlarida
lider shaxsida qanday xislatlar mujassam bo‘lishligi va u qanday vazifalarni
bajarishliklari ko‘rsatib berilgan.
Bugungi kunga kelib ham o‘z ta'sir kuchiga ega liderlik bir qancha tadqiqotlar
olib borilmoqda. Xususan mustaqillik sharoitida liderlik masalasini o‘rganishga
olimlar o‘z e'tiborini qaratmoqdalar. Bekmurodov M. O‘zbek mentaliteti,
Komilov N. Komil inson to‘g‘risida to‘rt risola, Mahmudov I. Boshqaruv
psixologiyasi, Omonov B. Siyosiy yetakchining notiqlik mahorati, Razzoqov Sh.
Rahbarlik san'ati, Raximova D., Bekmurodov M. Liderlik va tashkilot
madaniyati. Xolbekov A.J. Boshqaruv sotsiologiyasi, Xuseynov B.M. O‘zbekiston
Respublikasi Yoshlar ittifoqi a'zolarida zamonaviy liderlik qobiliyatlarini
shakllantirish, kabi mutaxasislarning liderlik haqidagi kitoblari asos bo‘ladi .
Nutq qobiliyati masalalari bo‘yicha izlanishlar qadimdan mavjud. Yunon
olimlaridan Aristotel, Demosfen, Sitsiron, Kvintiliy kabilar o‘z asarlarida nutq
mahorati haqida qimmatli ma’lumotlarni qoldiradi.
R.Jumaniyozov, B.Husanov, V.G‘ulomov, R.Qo‘ng‘urov, E.Begmatov, Y. Tojiyev,
T.Qudratov, G.Apresyan, S.Aserenseva, I.Golub, S.Ivanovalar nutq madaniyati,
nutq qobiliyati masalalarini o‘rganishgan.
Lekin lider shaxsi va notiqlik qobiliyatini birgalikda o‘rganish darajasi kam
ekan.

TADQIQOT:
Tadqiqot ni ng maqsadi:
Yetakchilarda liderlik
qobiliyati bilan
birgalikda notiqlik
mahoratini ham
takomillshtirish va
tavsiyalar ishlab chiqish Tadqiqot oby ek t i :
Lider shaxsida
notiqlik qobiliyatini
yuzaga chiqaruvchi
psixologik aspektlar Tadqiqot predmet i : Lider
shaxsida notiqlik qobiliyati va
uni takomillashtirishning
psixologik mexanizmlarining
mazmuni, shakl, metod va
vositalari

TADQIQOTN IN G VAZIFALARI:
 Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari ga oid
adabiyotlar bilan tanishish
Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari muammosini
aniqlash
Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari bugungi kundagi
axvolini aniqlash ;
Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari omil va
mezonlarini aniqlash
Tajriba-sinov ishlarini tashkil etish ;
Tadqiqot natijalarini miqdoriy va sifat jihatdan taxlil qilish ;
Xulosa va tavsiyalar ishlab chiqish ;

Tadqiqot natijalarini amaliyoti va tadbiqi. Tadqiqot
natijasida olingan ma’lumotlardan umumiy o‘rta ta’lim
maktablari o‘quvchilari, oliy ta’lim muassasalari talabalari,
o‘zlarida notiqlik qobiliyatini rivojlantirmoqchi bo‘lgan
shaxslar foydalanishlari mumkin.

Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
-
Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning
psixologik mexanizmlarining nazariy-amaliy holati o‘rganilganligi.
-
Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning
psixologik mexanizmlari bo‘yicha yo‘l-yo‘riq va tavsiyalar ishlab
chiqilganlgi
-
Tavsiyalar tadbiq etilgan holda tajriba sinov ishlari olib borilganligi
hamda natijalar aniqlanganligi.

Dissertatsiyaning tuzilishi: Kirish, uch bob, 6 ta paragraf,
xulosa va tavsiyalar hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan
iborat.

I BOB. LIDER SHAXSI HAMDA NOTIQLIK QOBILIYATI MUAMMOSI VA
UNI O‘RGANISHNING ILMIY-NAZARIY TALQINI
Notiqlik muammolari zamonaviy Bern, D.Boren, P.Valeri, R.Daft, A.Piz,
P.Soper va boshqalar kabi zamonaviy xorijiy mualliflarning asarlarida o‘z aksini
topgan. Ijodiy jarayon, fikrlash va nutq mexanizmlari taniqli rus olimlari:
V.M.Bekterev, L.S.Vigotskiy, I.P.Pavlova va boshqalarning asarlarida ochib
berilgan. Notiqlik qobiliyati nazariyasi, amaliyoti va psixologiyasining
rivojlanishida, ko‘pchilik oldida, nutq paytida hamsuhbatlar va tinglovchilar bilan
o‘zaro munosabatlarning o‘ziga xosliklarini aks ettiruvchi Adamov E.A.,
Aleksandrov D.N, Aminev I.I, Kuznetsova T.I., Mixalskaya A.K., Nikolskaya S.,
Daletskiy Ch. kabi mualliflarning asarlarida kuzatish mumkin.
O‘zbekistonda notiqlik san’ati bo‘yicha olib borilgan ilmiy izlanishlar, asosan,
tilshunoslik sohasi nuqtayi nazaridan amalga oshirilgan, tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan,
Xo‘jayeva L. (“Notiqlik san’ati”), Jalolov H. (“Notiqlik san’ati”) , Inomxo‘jayev S.
(“Notiqlik san’ati asoslari”), O‘rinboyev B. va SoliyevA. (“Notiqlik – mahorat”),
Bekmirzayev N. (“Notiqlik san’ati asoslari”) Jumaniyozov R. (“Nutqiy mahurat”) kabi
olimlarning tadqiqotlarida notiqlik san’ati umumiy tarzda, ma’lum bir darajada o‘rganilgan.

II B OB. LIDER SHAXSIDA NOTIQLIK QOBILIYATI KOMPONENTLARI
VA ULARGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Nega ko‘pgina kishilar jamoat oldida so‘zlaganda katta
qo‘rquvni his qilishadi?
Qo‘rquv tananing himoya reaksiyasi hisoblanadi. Differensial
hissiyotlar nazariyasiga ko‘ra qo‘rquv – bu qat’iy belgilangan
somatik va psixologik tarkibiy qismlarga ega bo‘lgan tug‘ma,
genetik jihatdan berilgan asosiy inson tuyg‘usi: o‘ziga xos
fiziologik alomatlar va o‘ziga xos sub’ektiv hislar.
Bolalikdagi qo‘rquvlar
Tinglovchilarning tanqididan qo‘rqish ...
Diksiyadagi muammolar ...
Me’yoridan ortiq uyatchanlik ...
Asab (ruhiyat) bilan bog‘liq kasalliklar ...

Notiqning muvaffaqiyatini ta’minlaydgan alohida shartlar
Minbarga chiqquncha
ham, minbarda turganda
ham ma’ruza bilan
yashash kerak.
Notiqning o‘zini tuta
bilishi. Materialni bilishgina
emas, balki egallab
olingan bo‘lishi kerak.
Auditoriyani
boshqarishni o‘z qo‘liga
ola bilish. Vaqtni suiste’mol
qilmaslik.Nutqni egallash —
notiqning nutqi, so'zni
tanlay bilishi, jumla
tuzishda so‘zlardan to‘g‘ri
foydalanishi, obraz yarata
olishi, istioradan foydalana
olishi, esda qoladigan
o‘xshatishlar topa bilishi
g‘oyatda muhim.

Muloqotchanlikning umumiy darajasini aniqlash so‘rovnomasi
natijalari
2021-yil may Eksperiment guruhidan olingan dastlabki va 2022-yil
mart oyida takroran olingan metodikalar natijasi: 101-102 (201-202)
guruhlar
2021 2022 2021 2022
Muloqot ga k iri shuv chan 9 15 18 30
Ko‘p gapiradi, bo‘la r-
bo‘lmasga aral ashadi 3 2 6 4
Muoma la me’y orida 16 19 32 38
Muloqot ga qiy naladi 17 11 34 22
Yol g‘izlik ni y oqt i radi 5 3 10 6
J a mi: 50 50 100 100
nafar nafar foiz foizIII.Bob. Liderlarda notiqlik qobiliyatini
takomillashtirishning shart-sharoitlari

Muloqot chanlik ning
umumiy darajalari Talabalarning so‘rov noma
sav ollariga bergan jav oblarini
umumiy foizlardagi
k o‘rsat k ichlari :
19 balldan – 24 ballgacha
ma’lum darajada
muloqot chanlik – muomala
me’y orida 38 %
14 balldan – 13 ballgacha
y et arlicha muloqot chan –
muloqot ga k irishuv chan 30 %
4 balldan – 18 ballgacha
muloqot chanlik juda
me’y oridan ort iq – k o‘p
gapiradi 4 %
30 balldan – 32 ballgacha –
muloqot chanlik darajasi ancha
past – muloqot ga qiy naladi 22 %
25 balldan – 29 ballgacha –
y olg‘izlik ni y oqt iradi 6 % Jadvaldan ma’lum bo‘lib turibdiki,
dastlabki tajriba-sinov o‘tkaziliganidan
so‘ng, repondentlarimiz bilan notiqlik
qobiliyatini takomillashtirishga qaratilgan
dasturimiz yordamida keyingi qayta olingan
tajriba-sinovda yaxshi natijalarga erishdik.
Biz ishlab chiqqan dastur o‘zining ijobiy
samarasini berdi. Muloqotchanlik me’yorida
bo‘lgan talabalar 38% ni, muloqotga
kirishuvchan talablar 30 % ni, ko‘p
gapiradigan talabalar 4 % ni, yolg‘izlikni
yoqtiruvchi talabalar 6 % ni tashkil qildi.

Sotsiologiya yo‘nalishi 107-B (207) guruh (nazorat guruhi)
2021 2022 2021
2022
Muloqot ga k irishuv chan 4 5 16 20
Ko‘p gapira di, bo‘la r-bo‘lma sga
aralasha di 3 3 12 12
Muomala me’y orida 8 8 32 32
Muloqot ga qiy naladi 7 6 28 24
Yolg‘izlik ni y oqt iradi 3 3 12 12
J ami: 25 25 100 100
nafar nafar foiz foiz
Nazorat guruhidagi respondentlarimizda deyarli
o ‘ zgarish yo ‘ q . Sababi ular nazorat guruhi bo ‘ lganligi
uchun ular bilan notiqlik qobiliyatini
takomillashtirishga qaratilgan dastur bo ‘ yicha treninglar
olib bormagandik .

XULOSA
Yosh yetakchilar tengdoshlari orasida ajralib turadigan yorqin xislatlarga ega shaxslardir. Ular tengdoshlarini o‘ziga
jalb qilibgina qolmasdan, balki o‘zidan katta yoshdagilar bilan ham juda tez til topisha oladi. Bunday lider o‘z
tengdoshlariga nisbatan ko‘proq ma’lumotga ega bo‘ladi, bu esa ularga muhim masalalarni hal etish imkonini beradi.
Bunday vaqtda liderlarimizga notiqlik mahoratini egallaganliklari qo‘l keladi. Lider lik haqida gapirilganda, u yoki bu
shaxsning alohida, boshqalarda bo‘lmagan o‘ziga xos xususiyatlari nazarda tutiladi. Kishi o‘zida « liderlik » sifatlarini
shakllantirib, « sardor »ga aylanishi mumkin. Haqiqiy liderda yuqori hissiy aql, motivatsiyaning yuqori darajasi,
o‘ziga bo‘lgan ishonch va optimizm, maqsad, qat’iyatlilik, moslashuvchanlik, tashkilotchilik, qo‘llab-
quvvatlash, ishonch, faollik, bilimdonlik, kirishimlilik, zehnlilik, qunt-matonatlilik, dadillik, mehnatkashlik,
kuzatuvchanlik, tartiblilik, mustaqillik, mas’uliyatlilik kabi fazilatlar zarur bo‘ladi.
Ko‘pchilik oldida muvaffaqiyatli nutq so‘zlash uchun ta’sirchan nutq, iboralarni qurish va ularni amalga oshirish
jarayonida nutq matnida mantiqiy ketma-ketligi bo‘yicha joylashtirish, nutq oxirida tinglovchilar savollar bergan
taqdirda javob berib, munozarali holat yuzaga kelganda bahslashish qobiliyati, o‘zini tutish, etiket qoidalarini bilishi
kabi ko‘nikmalar kerak.
Notiq (so‘zlovchi) va ko‘pchilik orasidagi muloqot muayyan mavzu bo‘yicha ma’lumot almashish, bilim berishdir.
Muloqotning vositalari ikkita bo‘lib, ular nutqiy (verbal) va nutqiy bo‘lmagan (noverbal) vositalarga bo‘linadi. Har
ikkalasidan o‘rinli foydalanish notiq uchun keng imkoniyatlar eshigini ochadi. Ular bir-birini boyitadi, to‘ldiradi,
asoslaydi va izohlaydi.
Eksperiment va nazorat guruhlaridan olingan so‘rovnoma, test, metodikalar tahlili shuni ko‘rsatdiki, eksperiment
guruhida biz tomondan ishlab chiqilgan notiqlikni rivojlantirishga qaratilgan dastur o‘zining ijobiy natijasini berdi.

E’TIBORINGIZ UCHUN TASHAKKUR!

Lider shaxsida notiqlik qobiliyati va uni takomillashtirishning psixologik mexanizmlari»

Купить