Maktabgacha ta’lim tashkilotini tashkil etish va uni boshqarish - Дошкольное и начальное образование - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	863.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Дошкольное и начальное образование

Maktabgacha ta’lim tashkilotini tashkil etish va uni boshqarish

Купить

O ‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
O’ZBEKISTON-FINLANDIYA PEDAGOGIKA INSTITUTI
JISMONIY MADANIYAT , SPORT VA MAKTABGACHA
TA’LIM FAKULTETI
KURS ISHI
MAVZU: MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTINI TASHKIL ETISH
VA UNI BOSHQARISH
Bajardi: _____________________
Ilmiy rahbar:_____________________
Samarqand – 20 24
1

MUNDARIJA
KIRISH…………………………………………………………………………….3
I BOB. MAKTABGACHA TA‘LIM TASHKILOTI…………………….……..5
1.1. Maktabgacha ta‘lim faoliyatini tashkil etish va uning metodologiyasi……..…5
1.2. Maktabgacha ta’lim tashkilotida metodika va ta’lim-tarbiya jarayonlarini
tashkil etish……….8
1.3. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida metodik ishlarga rahbarlik qilish……….11
2- BOB . M AKTABGACHA TA ' LIM TIZIMINING SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING
ZAMONAVIY YO ' NALISHLARI ………………………………………………….
…..15
2.1 Maktabgacha ta'lim muassasalarida ta'limni boshqarishning innovatsion
shakllari…………………………………………………………………………...15
2.2 Maktabgacha ta'limning yangi standartini joriy etish xavfi va ularni
minimallashtirish shartlari……………………………………………………..….25
2.3 Maktabgacha ta'lim tizimida monitoringni tashkil etish uning samaradorligini
oshirish sharti sifatida……………………………………………………………..30
XULOSA………………………………………………………………………....35
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI………………………….36
2

Kirish
O‘zbekiston Respublikasi huquqiy demokratikjamiyat qurish yo‘lidan borar
ekan, o‘z fuqarolarining, ayniqsa, yangi jamiyat barpo etishga bel bog‘lagan, o‘sib
kelayotgan yosh avlodning barkamol bo’lib voyaga yetishiga alohida e’tibor
qaratmoqda. Barkamol shaxs tarbiyasini tashkil etish barcha davrlarda ham
ijtimoiy jamiyatning muhim talabi va asosiy maqsadi bo‘lib kelgan. Tabiiyki,
hozirgi ta’lim islohotlari sharoitida ham barkamol shaxs tarbiyasi muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Jamiyat rivojining hozirgi bosqichida yuz berayotgan ijtimoiy-
iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy o‘zgarishlar ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, uni
o‘tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlardan to‘la xalos etish,
rivojlangan demokratik davlatlar darajasida, yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga
javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlash hamda ta’limtarbiya jarayonini
takomillashtirish orqali samaradorlikni oshirishni taqozo etmoqda.
Mavzuning dolzarbligi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida ta’lim-
tarbiyani tarbiyachi pedagoglar amalga oshiradi. Har bir ota-ona o'z farzandining
bilimdon, yuksak mahoratli, odobli pedagog-tarbiyachi qo’lida ta’lim-tarbiya
olishini xohlaydi. Jamiyat talabi darajasidagi tarbiyachi-pedagoglarni yetishtirish
pedagogika oliy ta’lim muassasalarining “Maktabgacha ta’lim” yo‘nalishi
zimmasiga tushadi. Mutaxassislik fani bo’lgan Maktabgacha pedagogika fanining
nazariy asoslari, ta’lim-tarbiya berishning tartib-qoidalari O‘rta Osiyo va jahon
ma’rifatparvar, mutafakkir olimlarning asarlariga suyangan holda komil insonni
tarbiyalashga asoslanadi. “Maktabgacha pedagogika” fani orqali talabalar ilk
yoshdan yetti yoshgacha bo’lgan bolalarni oilada va maktabgacha ta’lim
muassasalarida ta’lim-tarbiya ishlari mazmuni, uslublari, uni tashkil etish shakllari
va bolalarni maktabga tavyorlashning samarali usullarini bilib oladilar.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarda uzluksiz ta’lim tizimining birinchi
bosqichi, maktabgacha ta’lim Davlat jamoat tizimining asosiy bo‘g‘ini,
jamiyatning eng muhim ijtimoiy bo‘limidir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari
maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni tarbiyalash va rivojlantirishda, ularni
maktabga tayyorlashda yetakchi rol o‘ynaydi.
3

Kurs ishining ob'ekti – O’zbekisondagi maktabgacha ta'lim tizimidagi
boshqaruv modeli.
Kurs ishining predmeti maktabgacha ta'lim tizimida boshqaruv jarayonini
tashkil etish tamoyillari, usullari va shakllaridan iborat .
Kurs ishining maqsadi maktabgacha ta’lim tizimini rivojlantirishni
boshqarishning an’anaviy va ilg‘or tajribalarini o‘rganish va ushbu tizim
samaradorligini oshirish yo‘nalishlarini aniqlashdan iborat.
Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar izchil hal qilinishi
kutilmoqda:
maktabgacha ta’lim tizimida boshqaruvning nazariy asoslarini o‘rganish;
zamonaviy maktabgacha ta’lim tizimining asosiy muammolarini hal etishda
menejmentning rolini va maktabgacha ta’limni boshqarish sohasidagi davlat
siyosati tamoyillarini ko‘rib chiqish;
maktabgacha ta'limni boshqarishning an'anaviy shakllarini o'rganish;
maktabgacha ta’lim muassasalarida ta’limni boshqarishning innovatsion
shakllarini aniqlash;
maktabgacha ta'limning yangi standartini joriy etish xavfi va ularni
minimallashtirish shartlarini ko'rib chiqish;
maktabgacha ta’lim tizimidagi monitoring uning samaradorligini oshirish
sharti ekanligini isbotlash.
Kurs ishining usullari - tadqiqotni o'tkazishda ilmiy bilish, tizimli va
statistik tahlil usullaridan foydalanilgan.
Kurs ishi strukturasini tavsiflash - ish kirish, ikki bob, xulosa va
foydalanilgan manbalar ro'yxatidan iborat. Ishning asosiy qismi ikki bob va 6
paragrafdan iborat bo'lib, ular tadqiqot natijalarini izchil aks ettiradi. Ilovalar
tadqiqot natijalarining ob'ektiv tasdiqlanishini ta'minlaydi.
4

I BOB. MAKTABGACHA TA‘LIM TASHKILOTI
1.1. Maktabgacha ta’lim faoliyatini tashkil etish va uning
metodologiyasi
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari oila va jamiyatning bolalarga g‘amxo‘rlik
qilish, milliy hamda mintaqa xususiyatlarini hisobga olgan holda bolalarni har
tomonlama barkamol qilib tarbiyalash va rivojlantirishga bo‘lgan ehtiyojni
qondirish maqsadida tashkil etiladi. Muassasalar mustaqil ravishda, o‘z tashabbusi
bilano‘z faoliyatiga taalluqli, agar ular qonunchilikka va pedagogik prinsip-larga
mone’lik qilmasa har qanday qaror qabul qilishga haqlidir. Maktabgacha ta’lim
tashkilotlari tarbiyaviy-ta’limiy ishlar sifati, bolalar va otaonalar huquqiga jamiyat
hamda Davlat manfaatlariga rioya qilish uchun mas’uldir. Muassasalarning mehnat
jamoasi xalqchillik asosida o‘z-o‘zini boshqarish prinsipiga muvofiq jamiyat
faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan masalalarni hal qiladi. Maktabgacha ta'lim
muassasalarining asosiy tiplari quyidagi-lardan iborat: yaslilar; yasli-bog’chalar; g)
bog’chalar; maktab-bog’chalar.
Maktabgacha ta'lim tashkilotlar kimga bo’ysunishidan qat’iy nazar xalq
deputatlari mahalliy kengashi ro’yxatidan o’tkaziladi. Maktabgacha talim
muassasasi ro’yxatdan o’tkazilgach, unga tartib raqami beriladi va u yuridik shaxs
huquqiga ega bo’ladi. Maktabgacha ta'lim tashkilotlarini qaytadan tuzish (qo’shish,
olish, birlashtirish, ajratish, bo’linish, qayta tashkil etish) xalq ta'limi bo’limlari,
korxona, muassasa, tashkilot tavsiyasiga ko’ra xalq de-putatlari mahalliy
kcngashlari qarori asosida amalga oshiriladi. U bog’cha mehnat jamoasi va xalq
ta'limi kengashi bilan kelishilgan bo’lishi lozim. Maktabgacha ta'lim muassasasi
turlicha: tipiga, tuzilishiga qarab shtat birliklarini, xodimlar oylik maoshlarini tas-
diqlaydi. Ota-onalar qo’mitasining asosiy vazifalari bolalar bog’chasi Nizomida
ko’rsatilib berilgan. Maktabgacha ta'lim tashkilotlari o’zbekiston Respublikasi
Xalq ta'limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan ko’p variantli tax-miniy dasturlardan
birini tanlash huquqiga ega.
Maktabgacha ta'lim tashkilotlar tarbiyaviy ta'lim muassasasi bo’lib, ijtimoiy
va-zifalar bilan bir qatorda konsepsiya, nizom hamda dasturga muvofiq malakali
5

tarbiya va ta'lim berishni ta'minlaydi. Maktabgacha ta'lim tashkilotlar o’z dasturi
va mctodikasini islilab chiqish hamda amaliy faoliyatida qo’IIash huquqiga ega.
Ularning tasdiqlangan tartibio’zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi
tomonidan bclgilanadi. Maktabgacha ta'lim muassasasi tarbiyachisi bolalarni
tarbiyalash vao’qitish bo’yicha qo’llanmalarni hamda metodikani erkin tanlash
huquqiga ega. Maxsus ahamiyatga molik maktabgacha ta'lim tashkilotlarini tashkil
qilish va rivojlantirishda nuqsoni bo’lgan bolalar uchun yangi tipdagi,
yo’nalishdagi maktabgacha ta'lim muassasalarini tuzish respublika xalq la'limini
boshqarish va sog’liqni saqlash organlari tomonidan belgilanadi. Maxsus
ahamiyatga molik maktabgacha ta'lim muassasalarida ish xususiyati, ularga qabul
qilish qoidalari, bolalarga ta'lim berish va ularni tarbiyalashni tashkil qilish tartibi
o’zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi hamda o’zbekiston Respublikasi
Sog’liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan tegishli yo’riqnomalar bilan
aniqlanadi. Mudira maktabgacha ta'lim tashkilotlarning tashkilotchisi, rahbari,
malakali pedagog, uning faoliyati maktabgacha ta'lim yoshidagi bolalarni komil
inson qilib tarbiyalash vazifalarini to’la-qonli hal etishga qaratilgan. U bolalar
muassasalaridagi ta'lim-tarbiyaviy, pedagogik va gigiyenik talablar muvofiq
ravishda amalga oshirilishi uchun zarur shart-sharoitlami ta'minlaydi.o’z jamoasida
ishchanlik, maqsadga qaratilgan inoqlik vaziyatini yaratadi. Ularga umumiy
rahbarlik qiladi. Mudirao’z ishida davlatimiz va Xalq ta'limi vazirligi tomonidan
qabul qilingan qaror, qonunlarga amal qiladi vao’z ustida ijodiy ravishda ishlashni
amalga oshiradi. Yuksak onglilik va siyosiy yetuklik, prinsiplilik,o’ziga va qo’l
ostidagilarga talabchanlik, mudiraga qo’yiladigan asosiy talablardir. Jamoadagi
o’zaro to’g’ri munosabatlar, har bir xodimning mehnat va ishlab chiqarish
intizomiga rioya qilishini nazorat qiladi.
Rahbarlik mavqeyi mudirani o’z g’oyaviy, ma'naviy-ma'rifiy, siyosiy-
huquqiy saviyasini va mutaxassislik mahoratini doimo ongli ravishda oshirishga,
pedagogik bilimlarni, bolalarga ta'lim-tarbiya berish nazariyasi va amaliyotini
puxta egallashiga, hozirgi bosqichda maktabgacha ta'lim oldida turgan vazifalami
bilishga, o’z bilimlaridan faoliyatida foydalanishga majbur etadi. U dastur,
6

metodik, instruktiv me'yoriy hujjatlarni puxta bilishi va amalqilishi kerak. U
pedagogik jarayonning mohiyatini chuqur bilishi, kamchiliklami darhol bartaraf
qilish choralarini ko’rishi lozim. Maktabgacha ta'lim tashkilotlar mudirasi xalq
ta'limini bosh-qarish bo’limlari tomonidan oliy ma'lumotga va 5 yildan kam
bo’lmagan ish stajiga ega shaxslardan tayinlanadi. Maktabgacha ta'lim
tashkilotlarda kadrlarni tanlash, joyjoyiga qo’yish, tar-biyalash bo’yicha ishni
mehnat jamoasi, maktabgacha ta'lim muas-sasasi kengashining faol ishtirokida
amalga oshiradi. Maktabgacha ta'lim muassasasi rahbarlari kadrlarning kasb
mahoratini, umu-miy ta'lim mahoratini va madaniy darajasini muntazamo’stirib
borishiga g’amxo’rlik qiladi, xodimlar malakasini hisobga olgan holda va
maktabgacha ta'lim muassasasi manfaatlaridan kelib chiqib, ularni tartibli vao’z
vaqtida joydan-joyga ko’chirib turili-shini ta'minlaydi.
Maktabgacha ta'lim tashkilotlarda kadrlar rezervini shakllantirib, ular bilan
doimiy ish olib boradi. Mudira bolalar bog’chasining butun faoliyatiga, bolalar
bog’chasini obodonlashtirish, ko’kalam-zorlashtirish ishlariga rahbarlik qiladi.
Smeta bo’yicha xarajatlarni to’g’ri taqsimlash, muassasani oziq-ovqat mahsulotlari
bilan ta'minlash tartibini to’g’ri tashkil etish, bog’chani rejadagi bolalar bilan
to’ldirish, ta'lim-tarbiya dasturining bajarilishi uchunjavobgar, yozgi
sog’lomlashtirish ishlari, pedagogik va xizmat ko’rsatuvchi xodimlarning bilimi,
ishga nisbatan munosabati, ularning mala-kasini oshirish ishlari bo’yicha bosh
rahbardir. Mudira bolalar hayotini saqlash, muhofaza qilish uchun bolalar
muassasasida to’g’ri kun tartibi, shart-sharoit yaratadi. Sanitariya va gigiyena
qoidalarining bajarilishini nazorat qiladi, yong’inga qarshi tadbirlaro’tkazadi.
Qishga vitaminga boy oziq-ovqat mahsulotlarini g’amlaydi.
Bog’cha xodimlarinio’z vaqtida oylik maosh bilan ta'minlaydi. Ish
yuritishni qattiq riazorat qiladi. Faol xodimlarni rag’batlantiradi. Bolalar
bog’chasidao’tkaziladigan joriy va kapital ta'mirga bosh rahbardir. Xo’jalik mudiri,
ombor mudiri, kir yuvuvchi, bog’bon, duradgor, farrosh, qorovul, elektrik,
santexnik, haydovchi bilan yakkama-yakka suhbato’tkazadi. Ularning ishlari
7

ustidan qat'iy nazorat tashkil etadi. Tashkliy-pedagogik jarayonlarga quyidagilar
kiradi:
1) bayram ertaliklarinio’tkazish va rahbarlik;
2) ochiq tadbirlarni tashkil etish va rahbarlik qilish, ochiq tadbirlar va
pedagogik jarayonlarni jamoa bo’lib kuzatish va tahlil qilish. Masalan, ochiq
mashg’ulot, sayrlarni kuzatish;
3) xalq ta'limi bo’limlari tomonidan berilgan topshiriq asosida tajtiyachi va
bolalarni ko’rik-tanlovlarga qatnashtirish, yil tarbiya-chisi, san'at bayrami, sport
bayramlarinio’tkazish.
1. 2. Maktabgacha ta’lim tashkilotida metodika va ta’lim-tarbiya
jarayonlarini tashkil etish
Mudiraning talim-tarbiyaviy jarayonlarga rahbarligi quyidagilarda namoyon
bo’ladi: a) har bir guruhda ta'lim-tarbiyaviy reja asosidagi ishlarni kuzatish va
tahlil qilish, tarbiyachining ish hujjatlarinio’rganish va tahlil qilish: guruhning
ta'limtarbiyaviy ish rejasi, tashxis daftari, bular o’tkazilgan ishlarning hisobotidir.
b) guruhning jihozlanishini nazorat qilish, bunda guruhlarga qarab burchaklar soni
takomillashib boradi Mudira kvartalda bir marta umumiy ota-onalar majlisini
tashkil etadi. Majlisni ota-onalar qo’mitasining raisi olib boradi yoki yordam
beradi. Mudira 1 haftada 3 marta ota-onalarni qabul qiladi. Bunda ota-onalar
tomonidan ba'zi bir muammo, kamchiliklar, bolalar tarbiyasiga oid muammolar hal
etiladi. Mudiraning jamoatchilik va mahalla qo’mitasi bilan ish usul-lari quyidagi
tarzda amalga oshiriladi:
1. Ota-onalar va jamoatchilik uchun anjumanlaro’tkazish.
2. Ota-onalar universitetlari tashkil qilish. Unda oila markazidan vakil, yetuk
olimlar, xalq ta'limi bo’limi xodimlari va barcha ota-onalar ishtirok etadilar.
Ota-onalar universitetining asosiy maqsadi oila va bolalar tarbiyasi
masalalarinio’rganish va kamchiliklarni, muammolarni hal etishdan iborat. Mudira
maktab bilan aloqao’r-natib 1 yilga mo’ljallangan rcja asosida ish ko’radi. Bunda
bog’-chaning asosiy vazifalari, maktab tomonidan amalga oshirila-digan tadbiriy
8

choralar, bolani maktab ta'limiga tayyorlash, lotin alifbosinio’rgatish ishlari amalga
oshiriladi.
Bunda mudira va maktab direktorining vazifalari belgilanadi. Mudiraning
ma'muriy xo’jalik faoliyati bu reja asosida konting bo’yicha bolalarnijoylashtirish,
«Uchinchi ming yillikning bolasi»dasturining bajarilishi ustidan nazorat qilish,
maktabgacha ta'lim tizimida belgilangan xarajatlarnio’z vaqtida joy-joyiga qo’yib
ish-latishni tashkil etish, bolalami ovqatlantirishni to’g’ri tashkil etish, yozgi
sog’lomlashtirish mavsumlarini tashkil etish, xizmat qiluvchi xodimlarni to’g’ri
joylashtirish va ishlash malakalarini oshirish, mehnatni ilmiy asosda tashkil
etishdan iborat. Mudira bog’chani kerakli texnikaviy va xo’jalik materiallari bilan
muntazam ravishda ta'minlab turishi, binoni jihozlar bilan (qattiq va yumshoq
inventarlar) jihozlashi, binonio’z vaqtida ta'mirlashi vao’quv-ko’rgazmali qurollar
bilan to’ldirib borishi, turli yosh guruhi uchun dasturiy-mctodik hujjatlarda tavsiya
etilgan (ularni fiziologik, aqliy, axloqiy, mehnat, estetik tarbiyalash maqsadida)
bolalar badiiy adabiyoti va pedagogik adabiyotlar bilan ta'minlashi, bolalar
maydonchasi va yer uchastkasini to’g’ri, rejali jihozlashi, kadrlarni joylashtirishda
ulami bolalar bilan ishlash stajiga qarab, xodimlarning individual xususiyatlarini
hisobga olishi, shifokor bilan birgalikda tibbiy ishlarini nazorat qilishi va bolalarni
tizimli tibbiy ko’rikdano’tkazishi kerak.
Maktabgacha ta'lim muassasasining mudirasi amaldagi qonunchilik
doirasida maktabgacha ta'lim muassasasi pedagogik xodimlari va ma'muriyatini
ularning kasbkor va mansab faoliyat-lariga asossiz aralashuvga chek qo’yuvchi
zarur choralar ko’radi, maktabgacha ta'lim muassasasi jamoasiga nisbatan
ma'muriy-buyruqbozlik urinishlariga, uning mustaqilligini cheklovchi buyruqlarga
chek qo’yadi, shu masalalar bo’yicha tegishli organlarga murojaat qiladi. Mudira
ishonch qog’ozisiz maktabgacha ta'lim muassasasi no-midan harakat qiladi, barcha
shirkat va jamoat korxonalari, muas-sasalarva tashkilotlarda uning manfaatini
himoya qiladi, kreditlar tarqatadi; shartnomalartuzadi, ishonch qog’ozlarini beradi,
bank-larda hisob va boshqa schyotlarini ochadi, u maktabgacha ta'lim muassasasi
uchun zarur bo’lgan jihozlar va boshqa moddiy resurslarni xohlagan
9

korxonalardan, tashkilotlardan, shirkatlardan va ayrim shaxslardan naqd pulga yoki
pulo’tkazish yo’li bilan ijaraga olish va buyurtma berish huquqiga ega.
Mudira maktabgacha ta'lim tashkilotlari huquqi doirasida buyruq chiqaradi,
ko’rsatma beradi. Bu buyruq va ko’rsatmalar mak-tabgacha ta'lim muassasasining
barcha xodimlari uchun majbu-riydir. Tarbiyachi-metodist, katta meditsina
hamshirasi, xo’jalik mudiriningo’z huquqlari doirasida bergan ko’rsatmalari barcha
xodimlar uchun majburiydir. Maktabgacha ta'lim tashkilotning shaxsiy tarkibi
quyida-gilardan iborat: ma'muriy guruh (mudira, tarbiyachi-metodist, xo’jalik
mudiri, katta meditsina hamshirasi), pedagogika, meditsina xizmati ko’rsatish
tarmoqlari xodimlari.
Maktabgacha ta'lim muassasasi ma'muriyati har bir tarkibiy birlikka tegishli
moddiy re-surslarni biriktiradi. Mehnat jamoasi vakolatini amalga oshirishning
asosiy shakli umumiy yig’ilishidir. Maktabgacha ta'lim tashkilot umumiy
yig’ilishi:
-maktabgacha ta'lim muassasalari to’g’risida Nizom asosidao’zining har bir
Ustavini (Ustav deyiladi) ko’rib chiqadi va qabul qiladi;
-maktabgacha ta'lim tashkilotlar kengashini tuzish zaruriyatini aniqlaydi,
kengash tarkibini va uning raisini saylaydi;
-yillik va istiqbol rejalarini muhokama qiladi ya tasdiqlaydi, uning bajarilishi
haqida ma'muriyat hisobotini eshitadi, pedagogik va xizmat ko’rsatish mehnatining
samaradorligini oshirish yoilarini belgilaydi;
-jamoa shartnomasini muhokama qiladi va kasaba uyushmasi qo’mitasiga
taqdim etadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari kadrlarining lavozimi huquqlari va
majburiyatlari, ularning boshqaruv vakolatlari va vazifalario’z-bekiston
Respublikasining qonun hujjatlari, tegishli me'yoriy huj-jatlar, ta’lim muassasasi
Nizomi bilan belgilanadi. Maktabgacha ta’lim muassasasi mudirasi xalq ta’limi
boshqaruv organlari tomonidan oliy maiumotga ega va besh yildan kam bo’l-
magan pedagogik stajga ega bo’lgan shaxslardan tayinlanadi. Maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida kadrlarni tanlash, joy-joyiga qo’yish, tarbiyalash bo’yicha ishni
10

ma'muriyat, mehnat jamoasi, maktabgacha ta’lim muassasasi kengashining faol
ishtirokida amalga oshiradi. Kadrlarni tanlash chog’ida maktabgacha ta’lim
muassasasi rahbario’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar
Mahkamasining 1991-yil 3-avgustdagi 205-sonli qaroriga, maktab-gacha ta'lim
muassasasi Ustaviga amal qiladi. Bunda da'vogarlarning shaxsiy sifatlari va
tanlagan sohaga moyilliklari inobatga olinadi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari
ma'muriyati jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikdao’z-o’zini boshqaruv asosida
bolalarni tarbiyalashda yuksak natijalarga erishishga qodir boigan turg’un mehnat
jamoasini shakllantiradi; kadrlarni pedagogik va xizmat ko’rsatish mehnati
samaradorligini oshirish ruhida tarbiyalaydi,o’z jamoasi, tanlagan kasbi uchun
faxrlanish hissini shakllantiradi.
1.3. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida metodik ishlarga rahbarlik qilish
Pedagogik kengash jamoa pedagoglari fikrini ifodalovchi, bolalar bilan olib
boriladigan ta’lim-tarbiyaviy masalalami kollegial ko‘rib chiqadigan doimiy
ishlovchi organ, metodik mahorat maktabi va ilg‘or tajriba minbaridir.
Maktabgacha muassasa mudiri pedagogik kengash raisi hisoblanadi. Pedagogik
kengashga bolalar bilan olib boriladigan ta’lim tarbiyaviy ishlar darajasini oshirish,
ularni hal qilish yo‘llarini izlash, muassasa ish tajribasiga pedagogika fanining
yutuqlari va ilg‘or pedagoglar tajribasini joriy qilish, tarbiyachilaming pedagoglik
mahoratini oshirish, ularning ijodiy faolligini rivojlantirish kabi masalalar
kiritiladi.
 Pedagogik kengash Xalq ta’limi vazirligi, xalq ta’limi bo‘limlarining
maktabgacha ta’lim bo‘yicha buyruq, instruksiya, nizom va boshqa
me’yoriy hujjatlarini;
 maktabgacha muassasaning yillik ish rejasini;
 bolalar sog‘lig‘ini mustahkamlash tadbirlarini;
 har bir yosh guruhi bo‘yicha «Maktabgacha ta’lim muassasasida
ta’lim-tarbiya dasturi»ning sifatli bajarilishi jarayonini;
 ish tajribasiga joriy qilish maqsadida tarbiyachilaming ilg‘or
tajribalarini;
11

 maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim va tarbiya berish ning dolzarb
masalalarini, tarbiyachilaming nazariy va metodik tayyorgarliklarini
oshirish va maktabgacha muassasa faoliyatining boshqa masalalarini
muhokama qiladi.
Pedagogik kengash kun tartibini belgilashda barcha qatnashchilami
qiziqtiruvchi mavzulaming kengligini, dolzarbligini ta’minlash zarur. Faqat
shundagina pedagogik kengashda ish muhiti hukm suradi, masalalar muhokamasi
sermahsul va faol bo‘ladi. Pedagogik kengash tarkibiga katta tarbiyachi,
tarbiyachilar, musiqa rahbari, maktabgacha muassasaga xizmat ko‘rsatuvchi
shifokor, katta hamshira, kasaba uyushmasi qo‘mitasining raisi, otaonalar
qo‘mitasining raisi kiradi. Kengash yig‘ilishiga jamoat tashkilotlarining vakillari,
maktablar o‘qituvchilari, maktabgacha muassasada tarbiyalanuvchilaming ota-
onalari taklif etilishi mumkin.
Pedagoglar pedagogik kengash tomonidan tasdiqlangan va maktabgacha
muassasaning yillik ish rejasiga kiritilgan masalalar bo‘yicha ishlaydilar.
Pedagogik kengash ishining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan pedagoglar jamoasi
muhokamasiga qo‘yilgan masala qanchalik savodli va jiddiy tayyorlanganligiga
bog‘liq bo‘ladi. Pedagogik kengashning yig‘ilishi ikki oyda bir marta chaqiriladi,
zaruriyat tug'ilganda navbatdan tashqari yig‘ilish chaqirilishi mumkin.
Muhokamaga ko‘pi bilan 2-3 masala qo‘yiladi, pedagogik kengash ishdan
tashqari vaqtda o‘tkaziladi. Pedagogik kengash qarorining loyihasini ma’ruzachi
(bolalar bog‘chasining mudirasi yoki katta tarbiyachi) oldindan tayyorlaydi.
Seminarlar pedagoglaming nazariy, metodik bilimlarini, mutaxassislik, malakasini
oshirishning keng tarqalgan shakli bo‘lib, o‘qituvchilar malakasini oshirish instituti
va metodik kabinetlar tomonidan amalga oshiriladi. Seminarlaming asosiy maqsadi
alohida metodika bo‘yicha tarbiyachilaming bilimlarini chuqurlashtirish va tarbiya
bo‘yicha dolzarb masalalarini hal etishdir.
Seminar o‘quv tematika rejasi bir yilga mo‘ljallangan bo‘lib, shahar,
tumanda seminar oyda 1-2 marta ishdan ajralmagan holda viloyat va respublikada
esa 5-12 kunda ishdan ajralgan holda tashkil etiladi. Seminarlar ish sifatini
12

yaxshilash maqsadida ilmiy tekshirish instituti tomonidan o‘quv tematika rejalari,
seminar dasturi ishlab chiqilgan. Seminar o‘quv tematika mavzusini katta
tarbiyachi va mudira tarbiyachilar bilan birgalikda tanlaydi, pedagogik kengash uni
tasdiqlaydi, bu yillik rejada aks etadi, so‘ngra metodist faol tarbiyachilar bilan
birgalikda seminar ishining aniq rejasini ishlab chiqadi. Seminar ishida ayrim bir
mavzu yildan yilga takrorlanmasligi kerak. Bu seminar qatnashchilarining
qiziqishlarini pasaytiradi. Har bir seminarda quruq nazariyachilikka yo‘l qo‘ymay,
o‘rganilayotgan materialni hayot bilan bog‘lash kerak. Seminar rejasi metod
kabinetga ilib qo‘yiladi. Seminar mavzulari taxminan shunday bo‘lishi mumkin:
1. Ilk yosh va kichik yoshdagi bolalar psixofiziologik xususiyatlari
(seminami pediatr vrach yoki psixolog olib boradi).
2. Turli faoliyat turlarida bolalarga individual yondashish.
3. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalami vatanparvarlik va
baynalmilalchilik ruhida tarbiyalash.
4. Tarbiyachining bolalar bilan o‘zaro munosabatlari va h.k. Seminar
mashg‘ulotlari tarbiyachining amaliy malakalarini o‘stimvchi ish shakli bo‘lib,
bunda: bolalar loy, applikatsiya, qurish-yasash, badiiy o'qish, ashula aytish, raqsga
tushish va boshqa ishlami amalga oshiradilar.
Ular mutaxassis yordamida amaliy jihatdan saviyalarini o‘stirib boradilar.
Seminar mashg‘ulotlariga mudira, katta tarbiyachi yoki tajribali tarbiyachi
rahbarlik qiladi. Seminar mashg‘uloti maxsus daftarga qayd qilib boriladi.
Tarbiyachilaming bilimlarini boyitish maqsadida yangi metodik va pedagogik
adabiyotlar, sohaga oid jurnaldagi maqolalar o‘rganilib, muhokama qilinadi.
Maktabgacha ta’lim xodimlarning dunyoqarashlarini kengaytirish maqsadida esa
shahar va tumanning diqqatga sazovor yodkorliklariga o‘quv ekskursiyalari tashkil
etiladi. Bir yilda 3-4 marta o‘quv ekskursiyalar tashkil etiladi. Muzeylarga
ekskursiya tashkil etilsa yanada yaxshi, chunki bundan olingan taassurotlar
pedagoglar bilimini yanada kengaytiradi. Vaziyat tug‘ilganda metodist tomonidan
yakkama-yakka maslahatlar o‘tkaziladi. Uzoq joylardagi xodimlarga yozma
13

ravishda beriladi. Jamoa maslahati bir oyda bir marta o‘tkazilib, oylik rejada aks
etadi.
Tumandagi tarbiyachilami oldindan ogohlantiriladi, o‘tkazish muddatini
belgilab tuman shart-sharoitidan kelib chiqilgan holda o‘tkaziladi.
Tarbiyachilaming g‘oyaviy-siyosiy, ma’naviyma’rifiy va ishlash malakalarini
o‘stirish uchun turli mavzular bo‘yicha ma’ruzalar o‘tkaziladi. Bular siyosiy yoki
pedagogik mavzularda bo‘lishi mumkin. Maktabgacha ta’lim xodimlarining o‘z
ustida ishlashlari g‘oyaviy-siyosiy saviyalarini oshirib borishdagi keng tarqalgan
usuldir. Metodik ishlami jamoa ish shakli bilan birgalikda olib borilsa, bilim
manbayi boyib boradi. Yillik rejada maktabgacha ta’lim bo‘yicha ayrim nazariy
masalalami, maktabgacha ta’lim dasturini, dasturiy-metodik materiallami o‘rganish
rejalashtiriladi. O‘z ustida ishlashda faqatgina o‘rganiladigan mavzular emas, balki
undagi asosiy savollar, masalalar o‘rganiladi adabiyotlar ko‘rsatiladi. Mudira
kasaba uyushmasi raisi bilan birgalikda tarbiyachilar bilan o‘z ustilarida ishlashni
qanday tashkil etishi yuzasidan suhbatlashishi, yordam ko‘rsatishi shart. Bu
tadbirlaming tizimli, aniq reja asosida olib borilishi goyat muhimdir.
Tashkiliy-pedagogik vazifalami amalga oshirishda jamoa uchun shart-
sharoit, kerakli materiallar, bajaruvchi javobgar shaxslar, ularni hisobga olib borish
o‘quv yilining boshida belgilanadi, buni mudira doimo nazorat qilib boradi.
Umumiy ota-onalar majlisida bolalar muassasasining butun ishi muhokama
qilinadi, tegishli chora-tadbirlar ko‘riladi. Ota-onalar majlisiga rais qilib ota-onalar
qo‘mitasining raisi belgilanadi. Bolalar muassasalarida tashkil etiladigan ochiq
eshiklar kuni g‘oyat ahamiyatlidir. Bunda bog‘chaning butun faoUyati ota-onalar
tomonidan kuzatiladi, yo‘l qo‘yilayotgan kamchiliklar joyida hal etiladi. Bolalar
muassasasining barcha xodimlari bunga tayyorgarlik ko‘radilar. Bola tarbiyasida
qiynalgan ota-onalar uchun yakkama-yakka suhbatlar tashkil qilinadi, bunda guruh
tarbiyachisi va bog‘cha mudirasi masalalami ilmiy asoslangan holga hal etmog‘i
lozim. Maslahatlar qisqa, aniq shaklda olib boriladi, ayniqsa, guruhlarda
«ko‘chirma papka»lardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Maktabgacha ta’lim
muassasalarida ota-onalarga yaqindan yordam berishda kutubxona tashkil etish
14

ahamiyatlidir. Bola tarbiyasiga oid kitoblar ota-onalarga katta yordam beradi,
kitoblar bog‘cha mudirasi, metodist va tarbiyachilar tomonidan tanlanadi.
Adabiyotlar ro‘yxati hisobot tarzida olib boriladi. Pedagogik tashviqot ishlaridan
eng qulayi ota-onalar burchagidir. Bu ota-onalarga bola tarbiyasiga hamda
muassasa ishiga ijodiy yondashishga yordam beradi.
Maktabgacha ta’lim muassasasining hujjatlari. Bolalar bog‘- chasining
Nizomiga muvofiq maktabgacha ta’lim muassasasida muayyan hujjatlar olib
borilishi kerak. Buyruqlar daftari bolalar bog‘chasiga tartib raqami berilgandan
keyin rasmiylashtiriladi. Uning hamma sahifalari raqamlanadi, oxirida uning necha
varaqligi ko‘rsatiladi. 165 Bolalami hisobga olish daftari (DP-2-shakli) bolalar va
otaonalar haqidagi ma’lumotlami, bolalaming uy manzili, bog‘chaga kelgan va
undan (butunlay) ketgan sanalami o‘z ichiga oladi. Har bir guruhda bolalaming har
kungi davomati (bog‘chaga kelishi) hisobga olinadi (DP-3-shakli).
Shuningdek, xodimlarning, bolalaming shaxsiy hujjatlari; tibbiy kartalari;
xodimlarning ish jadvali, ularning ish vaqtini hisobga olish tabeli; maktabgacha
tarbiya muassasasiga yo‘l-yo‘riq beradigan, uni tekshiradigan va nazorat qiladigan
kishilarning mulohaza va takliflarini yozish daftari; sanitariya jumali; pedagogika,
ishlab chiqarish yig‘ilishlari va otaonalar majlislarining bayonnomalari; inventar
va oziq-ovqat mahsulotlarini hisobga olish daftari; muassasaning yillik, oylik ish
rejasi va boshqalar olib boriladi.
15

II BOB . M AKTABGACHA TA ' LIM TIZIMINING SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING
ZAMONAVIY YO ' NALISHLARI
2.1 M AKTABGACHA TA ' LIM MUASSASALARIDA TA ' LIMNI BOSHQARISHNING
INNOVATSION SHAKLLARI
Innovatsion uslubiy ish - kasbiy pedagogik faoliyatning yangi
(innovatsion) usullarini yaratish yoki rivojlantirishga qaratilgan kasbiy pedagogik
faoliyatning bir qismi.
O'ziga xos xususiyatlar:
- ta'lim muassasasining rivojlanish rejimida ishlashini ta'minlash;
- maktabgacha yoshdagi bolaning shaxsiy rivojlanishini, uning o'zini
o'zi ochishini ta'minlaydigan uslubiy ish mazmunini tanlash;
- o'qituvchilarning innovatsion fakt va hodisalardan xabardor bo'lishini
ta'minlash va ularni tekshirishni tashkil etish;
- innovatsion faoliyat yo'nalishlarida maktabgacha ta'lim mazmunini
rivojlantirish nuqtai nazaridan qo'shimcha ta'lim xizmatlarini ko'rsatish;
- pedagoglarning innovatsion izlanish va tadqiqot faoliyatining
uzluksizligini ta’minlash;
- har bir o'qituvchiga uning kasbiy malakasiga qarab individual va
tabaqalashtirilgan yondashuvlarni ta'minlash;
- o'qituvchilarni bolaning shaxsiy rivojlanishiga samarali ta'sir
ko'rsatishni ta'minlaydigan kasbiy pedagogik faoliyat usullari bilan jihozlash.
muassasasida innovatsion metodik ishlarning samaradorligini oshirish uchun
pedagogik shart-sharoitlarni yaratish zaruriy shartdir.
Kerakli pedagogik shartlar to'plamiga quyidagilar kiradi:
16

- maktabgacha ta'limning innovatsion mazmunini tanlash va
ekspertizadan o'tkazish (baholash);
- maktabgacha ta'lim muassasalari o'qituvchilarining kasbiy
kompetentsiyasini oshirish uchun faollashtiradigan uslubiy ishning samarali
shakllarini loyihalash;
- o'qituvchilar tomonidan innovatsion dasturlar va texnologiyalarni
o'zlashtirish va rivojlantirishga, kasbiy pedagogik faoliyatning yangi usullarini
ishlab chiqishga qaratilgan uslubiy ish shakllarini standartlashtirish.
Birinchi shart - o'qituvchilarni eng yangi psixologik-pedagogik adabiyotlar,
zamonaviy o'quv dasturlari va pedagogik texnologiyalar haqida zarur ma'lumotlar
bilan ta'minlash; ta'lim mazmuni sohasida - o'zgaruvchan ta'lim dasturlarini amalga
oshirish uchun shart-sharoitlar yaratish, maktabgacha ta'limning yangi mazmunini
joriy etishni uslubiy va ilmiy-uslubiy ta'minlash. Maktabgacha ta'limning
zamonaviy amaliyoti bolalar bilan ishlashda salbiy innovatsiyalardan
foydalanishdan himoyalanmagan. Bunday negativlikning mohiyati nimada?
Bolalarning bilim darajasini oshirish maqsadida o‘qituvchilar ba’zan amaliy
ishlarda boshlang‘ich sinf mazmuni, metod va usullaridan foydalanadilar.
Maktabgacha yoshdagi bolalar ba'zan birinchi sinf o'quvchilariga qaraganda
ko'proq narsani bilishadi. Ammo bunday ta'lim bolalarning tartibga solinadigan
faoliyati blokini kuchaytirishga, kognitiv faoliyat uchun vaqtni ko'paytirishga
asoslanadi. Natijada, bolalar kamroq o'ynaydi va jismoniy faoliyatni tashkil qilish
uchun SanPiN talablari buziladi. Shunday qilib, ta'lim va sog'liqni saqlash
o'rtasidagi tenglik tamoyili buziladi. Shu munosabat bilan o'qituvchilarni
innovatsiyalarning bolalarning psixologik va somatik salomatligiga ta'sirini
baholash, ularni amaliyotga tatbiq etish uchun faqat ijobiy yangiliklarni tanlashga
o'rgatish kerak . Shu bois “Maktabgacha ta’limning innovatsion mazmunini tanlash
va ekspertizadan o‘tkazish (baholash)” sharti innovatsion uslubiy ishlar
mazmunida o‘ta muhim ahamiyatga ega. Buning uchun rahbarlar pedagogik
zallardan foydalanib, mavjud innovatsion ishlanmalar arsenalini muhokama
17

qilishlari mumkin, bu boradagi davra suhbatlari. maktabgacha ta'lim bo'limlari
uchun o'zgaruvchan dasturlar va uslubiy tavsiyalar mazmunida salomatlikni
saqlashni tahlil qilish.
Maktabgacha tarbiyachilarning innovatsion uslubiy ishlarda faol ishtirokini
ta'minlash uchun uning samarali shakllarini loyihalash zarur. Bu innovatsion
uslubiy ishlar samaradorligining ikkinchi shartidir . S.G tomonidan taklif
qilingan tasnifga ko'ra. Molchanov, uslubiy ish shakllari quyidagilarga bo'linadi:
- reproduktiv (seminarlar, ilmiy va amaliy seminarlar, pedagogik
seminarlar, mahorat darslari, treninglar);
- reproduktiv-evristik (pedagogik o'qishlar, ilmiy-amaliy
konferentsiyalar);
- evristik (muammo va muammoli-loyihali seminarlar, tashkiliy va faol
o'yinlar);
- evristik-mahsulli (pedagogik g'oyalar festivali, kasbiy mahorat tanlovi,
metodik ishlanma tanlovlari);
- samarali (ilmiy konferentsiyalar, nazariy seminarlar, ijodiy guruhlarda
ishtirok etish).
Innovatsion faoliyat sharoitida eng samaralisi uslubiy ishning evristik-
mahsuldor va samarali shakllari hisoblanadi.
Uslubiy ish samaradorligini oshirishning uchinchi sharti - o'qituvchilar
tomonidan innovatsion dasturlar va texnologiyalarni o'zlashtirish va
rivojlantirishga, kasbiy pedagogik faoliyatning yangi usullarini ishlab chiqishga
qaratilgan uslubiy ish shakllarini standartlashtirish . Bu qanday shart? Zamonaviy
maktabgacha ta'lim muassasasida innovatsiyalarni rivojlantirish va ularning
mazmuni o'qituvchilarning maxsus yaratilgan innovatsion bo'linmalari: ijodiy
guruhlar, metodik birlashmalar tomonidan amalga oshiriladi. Bunday innovatsion
18

tuzilmalar faoliyati normativ-huquqiy bazaga asoslanadi. Normativ-huquqiy
bazaga quyidagilar kiradi: u yoki bu tarkibiy bo'linmani yaratish to'g'risidagi
buyruq, innovatsion tarkibiy bo'linma to'g'risidagi nizom, joriy davr uchun ish
rejasi, o'qituvchilar tomonidan yaratilgan uslubiy mahsulotlar bo'yicha ekspert
xulosalari (o'quv qo'llanmalarining tashqi va ichki sharhlari, muallifning
dasturlari). Ta’lim muassasasi doirasidagi mahsulotlarni ekspertizadan baholash
maxsus tuzilgan ekspert kengashi tomonidan amalga oshiriladi.
Shunday qilib, maktabgacha ta'lim muassasasida innovatsion uslubiy ishning
samarali va samarali tuzilmasini tashkil etish muammosi juda dolzarbdir.
Innovatsion uslubiy ishlarning samaradorligini ta'minlash uchun bir qator shartlarni
amalga oshirish kerak: maktabgacha ta'limning innovatsion mazmunini tanlash va
ekspertizadan o'tkazish (baholash); maktabgacha ta'lim muassasalari
o'qituvchilarining kasbiy kompetentsiyasini oshirish uchun faollashtiradigan
uslubiy ishning samarali shakllarini loyihalash; o'qituvchilar tomonidan
innovatsion dasturlar va texnologiyalarni o'zlashtirish va rivojlantirishga, kasbiy
pedagogik faoliyatning yangi usullarini ishlab chiqishga qaratilgan uslubiy ish
shakllarini standartlashtirish.
2.1-jadval - Zamonaviy ta'lim texnologiyalari tasnifi
Ta'lim
texnologiyalari Erishilgan natijalar
Muammoli ta'lim O'quv faoliyatida
muammoli vaziyatlarni
yaratish va ularni hal qilish
uchun o'quvchilarning faol
mustaqil faoliyatini tashkil
etish, buning natijasida
bilim, qobiliyat,
ko'nikmalarning ijodiy
o'zlashtirilishi yuzaga
19

keladi, aqliy qobiliyatlar
rivojlanadi.
Ko'p bosqichli
trening O'qituvchi zaiflarga
yordam berish, kuchlilarga
e'tibor berish imkoniyatiga
ega bo'lib, kuchli
o'quvchilarning ta'limda
tezroq va chuqurroq olg'a
borish istagi amalga
oshadi. Kuchli talabalar o'z
qobiliyatlari bilan
tasdiqlanadi, zaif talabalar
akademik muvaffaqiyatga
erishish imkoniyatiga ega
bo'ladilar va o'rganish
uchun motivatsiya darajasi
oshadi.
Loyiha asosida
o'qitish usullari Ushbu usuldan
foydalangan holda ishlash
talabalarning individual
ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishga, kasbiy va
ijtimoiy o'zini o'zi
belgilashga ongliroq
yondashishga imkon
beradi.
O'qitishda tadqiqot
usullari Bu talabalarga mustaqil
ravishda o'z bilimlarini
to'ldirish, o'rganilayotgan
muammoni chuqur
o'rganish va uni hal qilish
yo'llarini taklif qilish
imkoniyatini beradi, bu
dunyoqarashni
shakllantirishda muhim
ahamiyatga ega. Bu har bir
talabaning individual
20

rivojlanish traektoriyasini
aniqlash uchun muhimdir.
O'qitishda o'yin
usullaridan
foydalanish
texnologiyasi: rolli
o'yin, biznes va
boshqa turdagi o'quv
o'yinlari O'z dunyoqarashini
kengaytirish, kognitiv
faollikni rivojlantirish,
amaliy faoliyatda zarur
bo'lgan muayyan ko'nikma
va qobiliyatlarni
rivojlantirish, umumiy
ta'lim ko'nikmalarini
rivojlantirish.
Hamkorlikda
o'rganish (jamoa,
guruh ishi) Hamkorlik kattalar va
bolalarning birgalikdagi
rivojlanish faoliyati g'oyasi
sifatida talqin
etiladi.Individual
yondashuvning mohiyati
o'quv predmetidan emas,
balki boladan mavzuga
o'tish, bolada mavjud
bo'lgan imkoniyatlardan
foydalanish, shaxsning
psixologik-pedagogik
diagnostikasini qo'llash.
Axborot
kommunikatsiya
texnologiyalari Ta'lim mazmunini
o'zgartirish va cheksiz
boyitish,
integratsiyalashgan
kurslardan foydalanish,
INTERNETga kirish.
Salomatlikni
tejaydigan
texnologiyalar Ushbu texnologiyalardan
foydalanish dars davomida
har xil turdagi vazifalarni
teng ravishda taqsimlash,
aqliy faoliyatni jismoniy
21

daqiqalar bilan
almashtirish, murakkab
o'quv materialini taqdim
etish vaqtini aniqlash,
mustaqil ishlash uchun
vaqt ajratish va TSRni
me'yoriy ravishda qo'llash
imkonini beradi, bu ijobiy
natija beradi. o'rganishga
olib keladi.
Innovatsion
baholash tizimi
"portfel" Ijtimoiy o'zini o'zi
belgilashni pedagogik
qo'llab-quvvatlash vositasi
sifatida o'quvchilar
yutuqlarining
shaxsiylashtirilgan hisobini
shakllantirish, individual
shaxsning rivojlanish
traektoriyasini aniqlash.
Axborot texnologiyalari deganda axborotni qabul qilish, uzatish, o'zgartirish,
kodlash va tahlil qilish uchun mo'ljallangan barcha texnologiyalar tushuniladi.
Kompyuter texnologiyalari - bu kompyuterlar yordamida axborotni saqlash,
uzatish, qayta ishlash, himoya qilish va ko'paytirish uchun javob beradigan axborot
texnologiyalarining bir qismi.
Maktabgacha ta'lim muassasalari direktorlari va o'qituvchilarining axborot
va kompyuter texnologiyalaridan foydalanishga tayyorligini baholash uchun siz
anketalar, suhbatlar, kuzatishlar va kompyuter testlaridan foydalanishingiz
mumkin. Amalda yuqoridagi usullarni quyidagi texnikalar yordamida amalga
oshirish tavsiya etiladi:
22

- o'qituvchilarning axborot texnologiyalarini o'rganish va o'z faoliyatida
foydalanishga bo'lgan ta'lim va kognitiv motivatsiya darajasini aniqlash uchun
yozma so'rov (so'rovnoma) o'tkazish metodikasi;
- AKT texnologiyalaridan foydalanish bo'yicha aniq amaliy bilim va
ko'nikmalarni aniqlash uchun kompyuter testlari metodologiyasi;
- maktabgacha ta'lim muassasalarining pedagogik jarayonida axborot
texnologiyalaridan foydalanish bo'yicha pedagoglar bilan suhbatlar o'tkazish
metodikasi ;
- maktabgacha ta'lim muassasalariga qatnaydigan maktabgacha
yoshdagi bolalar bilan ishlashda axborot va kompyuter texnologiyalaridan
foydalanishni kuzatish metodikasi.
Maktabgacha ta'lim muassasalarida ta'lim sohasida ular asosida
shakllantiriladigan axborot maydoni, birinchidan, ta'lim sohasidagi boshqaruv
xodimlari uchun mo'ljallangan avtomatlashtirilgan ish o'rinlarini shakllantirishdir.
Bunday joylar ta’lim muassasasini boshqarishda quyidagi bir qator muammolarni
hal qilish imkonini beradi .
ta’lim jarayonini tashkil etish manfaatlarida ta’lim muassasasi xodimlari va
bolalarning yagona ma’lumotlar bazalarini yaratish hamda ichki
foydalanuvchilarni uslubiy ta’minlash; hududiy ijtimoiy ahamiyatga ega
muammolarni hal qilish manfaatlaridan tashqari tashqi foydalanuvchilar;
shuningdek, yagona axborot-kommunikatsiya ta lim tuzilmasini yaratish doirasidaʼ
muvofiqlashtirish va o zaro hamkorlik qilish uchun;
ʻ
barcha asosiy foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlarini qondirishga qodir
yagona virtual axborot makonini yaratish: ta'lim organlari mutaxassislari, ta'lim
muassasasi xodimlari: tizim ma'muri, tajriba-sinov ishlari bo'yicha boshliq
o'rinbosari, katta o'qituvchi, pedagogik psixolog, logoped va boshqalar;
23

turli darajadagi ta'lim jarayonini sifatli va rang-barang tahlil qilish, ta'lim
sifati bo'yicha ichki monitoringni optimallashtirish va har bir o'quvchi va bolalar
bog'chasi o'qituvchisi uchun yutuqlar portfelini yaratish;
o'quv jarayonida kompyuter texnologiyalaridan foydalanishni boshqarish;
elektron hujjat aylanishiga o‘tishni ta’minlash.
Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda kompyuter o'yinlarini
maqsadlariga ko'ra quyidagi turlarga bo'lish mumkin: bolalarga ma'lum
ko'nikmalarni o'rgatadigan kognitiv o'yinlar (masalan, "Baba Yaga hisoblashni
o'rganadi"), nutq kamchiliklarini tuzatishga yordam beradigan tuzatish o'yinlari
(masalan, nutq terapevtlari uchun "Yo'lbarslar uchun o'yinlar") va ta'lim. Bola
kompyuter bilan ishlaganda, birinchi navbatda, SanPiN standartlariga qat'iy rioya
qilish kerak. Ikkinchidan, bolaning o'yin bilan o'zaro munosabati quyidagi
bosqichlarga bo'linishi kerak: [14, C .11]
interfeys bilan tanishish va u bilan ishlashni o'rgatish;
o'yin jarayonining o'zi (o'qituvchi bilan qo'llab-quvvatlash va o'zaro
munosabat darajasi didaktik vazifalar va darslarni o'tkazish usullari bilan
belgilanadi);
o'yin natijalarini muhokama qilish.
Ota-onalar (qonuniy vakillar) va o'qituvchilar o'rtasidagi yuzma-yuz va
yozishmalar bir nechta xizmatlardan foydalangan holda amalga oshirilishi
mumkin.
Shaxsiy maslahatlar uchun Internet-telefoniya vositalari;
bildirishnomalar va xabarlarni yuborish uchun elektron pochta (siz SMS-
xabarlardan ham foydalanishingiz mumkin, ammo bu qimmatroq va kamroq
ma'lumot uzatish imkonini beradi);
24

maktabgacha ta'lim tashkilotining veb-sayti - veb-saytda forum, mehmonlar
kitobi o'tkazilishi, savol-javoblar xizmati tashkil etilishi mumkin;
ijtimoiy tarmoqlar veb-saytga qaraganda ko'proq tezkor va mobil aloqa
usulidir;
bir vaqtning o'zida bir nechta ota-onalar yoki bir nechta mutaxassislar bilan
maslahatlashish uchun veb-seminar platformasi.
Mutaxassislar bilan masofaviy maslahatlashuvlar o'tkazish uchun har ikki
tomon ham yetarlicha kompyuter ko'nikmalariga ega bo'lishi kerak (albatta,
Internetga kirish imkoniyati mavjud). Onlayn maslahat berish vaqt oralig'i
jihatidan qulaydir. Biroq, barcha mutaxassislar, ayniqsa psixologlar Internet-
maslahatdan foydalanishga tayyor emaslar, chunki oddiy muloqot paytida olingan
signallarning bir qismi ko'pincha yo'qoladi.
2.2 M AKTABGACHA TA ' LIMNING YANGI STANDARTINI JORIY ETISH XAVFI VA
ULARNI MINIMALLASHTIRISH SHARTLARI
Ushbu standart maktabgacha ta'lim darajasi bo'yicha kelishilgan ijtimoiy-
madaniy va jamoat-hukumat talablarini aks ettiradi, deb ishoniladi. Biroq, bu
taxminlar monitoringi natijalari taqdim etilmagan. Albatta, siz ularni Internetda
maktabgacha ta'lim standartini ishlab chiqish jarayonini tavsiflashda topishingiz
mumkin va ular bir-biridan qanchalik farq qilishiga hayron bo'lishingiz mumkin.
Bundan tashqari, standartda ular izchil tarzda taqdim etilgani ma'lum bo'ldi.
Kutishlarning izchilligi ta'lim xizmatlari iste'molchilari, mijozlari va
provayderlari nuqtai nazarida muvofiqlikni ta'minlashi kerak. Bunda -
maktabgacha yoshdagi bolalarning ota-onalari (qonuniy vakillari), o'qituvchilar va
maktabgacha ta'lim tashkilotlari rahbarlari. Shuning uchun, tabiiyki, ularning
25

munosabatlari qanday tartibga solinadi, degan savol tug'iladi. Garchi standart
bunday muammolarni hal qilmasligi kerak. Bu uning funktsiyalari emas.
Hujjatda “Standartni tartibga solish predmeti ta lim faoliyati bilanʼ
shug ullanuvchi tashkilotlar (bundan buyon matnda) maktabgacha ta limning
ʻ ʼ
asosiy ta lim dasturini (keyingi o rinlarda Dastur deb yuritiladi) amalga oshirish
ʼ ʻ
jarayonida vujudga keladigan ta lim sohasidagi munosabatlar hisoblanadi.
ʼ
Tashkilotlar sifatida), yakka tartibdagi tadbirkorlar yoki ota-onalar (qonuniy
vakillar).
Ko'rib chiqilayotgan munosabatlar maktabgacha ta'lim bo'yicha Federal
davlat ta'lim standarti bilan tartibga solinishi mumkin emas, chunki huquqiy
munosabatlar toifasiga kiradi va Ustav, shartnomalar, ichki mehnat qoidalari va
boshqalardan farqli o'laroq, ta'lim dasturi bilan tartibga solinmaydi. Demak,
dastlab tartibga solish predmeti tartibga solish mexanizmlariga mos kelmaydi.
Birinchi oqibat hatto xavf emas, balki paradoksal haqiqatdir. Agar biz bolani
va maktabgacha ta'lim guruhini bunday huquqiy munosabatlarning ishtirokchisi
deb tan olsak va buni qilish kerak bo'ladi, chunki ular ushbu jarayonning
sub'ektlari bo'lsa, ular bolalar bog'chasining ta'lim dasturini ishlab chiqishda
ishtirok etishlari kerak. va uning muhokamasi. Hech bo'lmaganda dasturning
asosiy qoidalari bilan tanishish uchun. Albatta, bu kulgili ko'rinadi.
Qiziqarli xavf shundan iboratki, ota-onalarning (qonuniy vakillarning)
bolalar bog'chasining ta'lim dasturini amalga oshirishdagi ishtiroki ota-onalar
(qonuniy vakillar) bilan tuzilgan shartnomalar matniga va ta'minlash to'g'risidagi
nizomga kiritilishi kerak. qo'shimcha ta'lim xizmatlari. Bundan tashqari, huquqiy
nuqtai nazardan ularning o'quv jarayonining maqsad va vazifalari va dasturning
o'zi haqidagi g'oyalari ularning kutganlari bilan uyg'unligini qanday ta'minlash
haqida o'ylash kerak bo'ladi va bundan ham qiyini, rejalashtirilgan va haqiqatda
olingan natijalar bilan. Masalan, bu taxminlar va munosabatlar o'quvchilarning ota-
onalari (qonuniy vakillari) dastlab xohlagan narsadan farq qiladigan vaziyatda.
26

Buning uchun Maktabgacha ta’lim tashkilotida ta’lim sifatining ichki monitoringi
tizimi to‘g‘risidagi nizomni ishlab chiqish zarur bo‘ladi.
Maktabgacha ta’lim standartini amalga oshirishni murakkablashtiradigan
navbatdagi muhim jihat – ta’lim dasturiga qo‘yiladigan talablardir. Boshqaruv
hujjati sifatida bolalar bog'chasi uchun o'quv dasturi mavjud bo'lib, u oilalar,
o'quvchilar va xodimlar kontingentini, tashkilotning o'ziga xos xususiyatlarini
hisobga olgan holda bolalar bog'chasi jamoasi tomonidan ishlab chiqilgan va uning
asosida taxminiy umumiy ta'lim dasturi mavjud. qaysi bolalar bog'chalari buni
qiladi. Ikkinchisi, birinchisidan farqli o'laroq, maktabgacha ta'limning asosiy
mazmunini va ta'lim jarayonini tashkil etish usullari va shakllariga qo'yiladigan
talablarni belgilaydi.
Matn birinchisi haqida aniq gapiradi va ikkinchisi uchun talablar
tavsiflanadi. Bu shuni anglatadiki, boshqaruv vazifalari boshqaruvchi bo'lmagan
mexanizmlar asosida hal qilinadi, shuning uchun "maqsadni belgilash -
rejalashtirish - tashkil etish - nazorat - natijalarni baholash - tuzatish - maqsadlarni
belgilashning yangi bosqichi" boshqaruv tsikli buziladi. Ushbu tsiklni amalga
oshirish uchun tavsiflangan mexanizmlar, ta'lim dasturini amalga oshirish shartlari,
mazmuni va natijalariga qo'yiladigan talablarning o'zlari ushbu tsiklni amalga
oshirish uchun shartlardir, lekin boshqaruv mexanizmlari emas. Ikkinchisini
maxsus ishlab chiqish kerak bo'ladi.
"Dasturni ishlab chiqishda maktabgacha ta'lim tashkiloti bolalarning
Tashkilotda bo'lish muddatini, Tashkilotning ish tartibini hal etilayotgan pedagogik
ish vazifalari hajmiga muvofiq belgilaydi. Tashkilot maktabgacha ta'lim
muassasalari uchun turli dasturlarni ishlab chiqishi va amalga oshirishi mumkin.
bolalarning kun davomida bo'lish muddati har xil bo'lgan ta'lim guruhlari (keyingi
o'rinlarda guruh deb ataladi), shu jumladan bolalar uchun qisqa muddatli qolish
guruhlari, to'liq va uzoq kunlik guruhlar, tunu-kun bo'lish guruhlari va guruhlar
uchun ikki oylikdan sakkiz yoshgacha bo‘lgan turli yoshdagi bolalar, shu
jumladan, aralash yoshdagi guruhlar”, — deyiladi hujjatda. Bu shuni anglatadiki,
27

maktabgacha ta'lim muassasalari vazifalarni muvofiqlashtirishni, ya'ni maqsadli
komponent va rejimni, ya'ni tizimning tashkiliy komponentini standartni amalga
oshirish mexanizmlari sifatida taklif qiladilar. Kontent, faoliyat va resurs
komponentlari o'chib ketadi. Bu ta'lim standartini amalga oshirishdagi xavflardan
biridir. Ushbu muammoni hal qilish varianti sifatida, shaharda tuman metodik
xizmatlarining qisqarish tendentsiyasini hisobga olgan holda, maktabgacha ta'lim
muassasalarida ta'lim xizmatlari va ta'lim dasturlari marketingi va auditi
funktsiyalarini bajarishi mumkin bo'lgan maxsus tashkil etilgan metodik xizmatni
nomlashimiz mumkin. .
Yana bir jiddiy xavf shundaki, o'quv jarayoni va o'quv dasturini boshqarish
vazifalari pedagogik optimallashtirish va qisqartirish sharoitida hal qilinadi.
Haqiqatan ham, standartda aytilishicha, bolalar bog'chasi namunaviy dastur va
maktabgacha ta'lim uchun Federal davlat ta'lim standarti asosida ta'lim dasturini
ishlab chiqadi. Ayni paytda namunaviy dasturlar mavjud emas va bolalar
bog'chasining ta'lim dasturini standartga muvofiqlashtirishga moratoriy hali e'lon
qilinmagan. Bu shuni anglatadiki, bolalar bog'chasi o'zi topadigan barcha
dasturlarning imkoniyatlarini birlashtirgan holda standart asosida butun ta'lim va
tarbiya dasturini ishlab chiqadi. Shunda olimlar va tadqiqotchilar, metodistlarning
mehnati ma’nosiz bo‘lib qoladi. Maktabgacha ta'lim standartini ishlab chiqishda
maktabgacha pedagogika va psixologiyaning asosiy g'oyalarini, bolalar
rivojlanishining yoshga bog'liq xususiyatlarini, haqiqiy va proksimal rivojlanish
zonasini shakllantirish xususiyatlarini, rivojlanish va ta'lim tamoyillarini hisobga
olishning hojati yo'q. ta'lim va boshqalar. Bola rivojlanishining umumiy
psixologik-pedagogik tamoyillari va u bilan pedagogik muloqotni tavsiflovchi
standartning parchalariga murojaat qilish kifoya. Ta'lim berish va o'qitish shart
emas. Rivojlanish uchun etarli.
Biroq, standart tovushdagi bolani rivojlantirish vazifalari tizimni
rivojlantirish vazifalariga o'xshaydi va natijalar tizim darajasida baholanishi kerak.
Bu shuni anglatadiki, bolalar bog'chasi tizimning bir qismi sifatida
28

rivojlanayotganligini isbotlashi kerak: rivojlantiruvchi fan-o'yin muhiti yaratiladi,
o'qituvchilarning kasbiy kompetentsiyalari darajasi oshiriladi, kompleks dasturlar
amalga oshiriladi, ularning maktab va maktab bilan uzviyligi. bitiruvchilarning
muvaffaqiyati ta'minlanadi, ijtimoiy va ijtimoiy muhitning boshqa tarkibiy qismlari
bilan aloqalar shakllanadi, tashkilot reytingi oshadi. Biroq, ushbu rivojlanish
bo'yicha barcha ko'rsatmalar dasturni amalga oshirish natijalarida ko'rsatilmagan
va bu butun qiyinchilik.
Maktabgacha ta'lim standartida dasturni amalga oshirish natijalariga
qo'yiladigan talablar belgilanishiga qaramay, matnga ko'ra, monitoring endi
dasturning bir qismi emas. To'g'ri, bu erda standartning birinchi va ikkinchi
loyihalariga nisbatan ijobiy o'zgarishlar mavjud. Nihoyat, pedagogik va psixologik
diagnostika ajratildi va o'z pedagogik faoliyatini to'g'rilash uchun o'quvchilarning
rivojlanish natijalarini baholash mumkin emasligi haqidagi qat'iy bayonotlar olib
tashlandi.
"Pedagogik diagnostika (monitoring) natijalaridan faqat ta'lim
muammolarini hal qilish uchun foydalanish mumkin:
ta'limni individuallashtirish, shu jumladan bolani qo'llab-quvvatlash, uning
ta'lim yo'nalishini qurish yoki uning rivojlanish xususiyatlarini kasbiy tuzatish;
bolalar guruhi bilan ishlashni optimallashtirish.
Buni faqat ijobiy baholash mumkin. Biroq, "taroziga" ham "salbiy
tomonlari" bor. Standartda aytilishicha, "yuqoridagi barcha xususiyatlar
boshlang'ich umumiy ta'limning keyingi bosqichiga o'tish, umumiy ta'lim
tashkilotidagi yashash sharoitlariga va ta'lim faoliyati talablariga muvaffaqiyatli
moslashish uchun zarur shartlardir". Ma'lum bo'lishicha, psixolog shaxsning
integrativ fazilatlarini shakllantirishni nazorat qilib, ularning maqsadli
ko'rsatmalarga muvofiqligi uchun javobgar emas, chunki u bolalarning
rivojlanishini baholaydi, lekin o'qituvchi javobgardir, chunki ko'rsatmalar "o'zini
tahlil qilish uchun talablar". kasbiy faoliyat» va ta'lim jarayonini amalga oshirish
29

bilan bog'liq. Biz olgan narsa - bu muvaffaqiyatli ijtimoiylashuv jarayonini har
tomonlama qo'llab-quvvatlash emas, balki "do'stona olov".
Bu nimaga olib kelishi mumkin? Ta'lim dasturini amalga oshirish jarayonini
nazorat qilish qobiliyatini yo'qotish. Maqsad va vazifalar bor, ammo natija
bo'lmasligi kerak. Shu bilan birga, standart maktabgacha ta'lim sifatini baholash va
o'qituvchilarni attestatsiyadan o'tkazish uchun foydalanish mumkinligi va
ishlatilishi kerakligi aniq ko'rsatilgan. Bu shuni anglatadiki, natijalar hali ham
tavsiflanishi va hisoblanishi kerak. Bundan tashqari, ular o'qituvchilarning ish haqi
va bolalar bog'chalarini moliyalashtirishga ta'sir qiladi.
Ushbu xavf quyidagi fakt bilan kuchayadi. "Dasturni o'zlashtirish
natijalariga standart talablari maktabgacha ta'limning maqsadli ko'rsatkichlari
shaklida taqdim etilgan bo'lib, ular maktabgacha ta'limni tugatish bosqichida
bolaning mumkin bo'lgan yutuqlarining yosh xususiyatlarini aks ettiradi." Faqat
bolalarning muvaffaqiyati - bu standart tavsif oxirida paydo bo'ladigan yangi
atama. Maqsadlar va natijalar darajasida u dastlab belgilanmagan. Bu ta'lim
jarayoni samaradorligini ikki tomonlama baholashga olib kelishi mumkin. Alohida,
sertifikatlashtirish uchun uni amalga oshirish shartlari, mazmuni, pedagogik
hamkorlikning shakllari va usullari baholanadi. Alohida-alohida, bolaning
yutuqlari, matnga ko'ra, mualliflar shaxsiy va psixologik rivojlanishdan farq
qilmaydi. Bunday nozikliklarni faqat o'qituvchilar tushunmaydi: ta'lim bunga yo'l
qo'ymaydi. Shuning uchun ular bolalarning ta'lim sohasidagi yutuqlarini, ularning
ko'nikma va malakalarini baholaydilar. Hamma narsa normal holatga qaytadi.
Ammo standart mualliflari maktabgacha pedagogika va maktabgacha ta'limni
boshqarish asoslariga kirib, uni yanada takomillashtirish imkoniyatiga ega
bo'ladilar.
2.3 M AKTABGACHA TA ' LIM TIZIMIDA MONITORINGNI TASHKIL ETISH UNING
SAMARADORLIGINI OSHIRISH SHARTI SIFATIDA
30

“Monitoring” atamasi lotincha “monitor” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib,
atrof-muhit va texnogen tizimlarning holatini kuzatish va hokazo degan ma’noni
bildiradi.U dastlab ekologiyada (N.F.Reymer va boshqalar) qo‘llanilgan, keyin esa
iqtisodiyot va sotsiologiyada qo‘llanila boshlangan. (I .V. Bestujev-Lada va
boshqalar), tibbiyot (A.V. Tolstyx), psixologiya va pedagogika. U keng ma'noga
ega bo'ldi: monitoringning eng umumiy talqini "jarayonning istalgan natijaga
muvofiqligini aniqlash yoki inson faoliyati bilan bog'liq holda atrof-muhit holatini
baholash va prognoz qilish uchun doimiy kuzatish" deb ta'riflanishi mumkin. ”.
Ta’lim muassasalarida ta’lim sifatining ichki monitoringi deganda ta’lim
jarayonini amalga oshirish sifati, uning resurslar bilan ta’minlanishi va natijalarini
tizimli tahlil qilish asosida ta’lim muassasasi boshqaruvini axborot bilan
ta’minlash bilan bog‘liq faoliyat tushuniladi.
Ta'lim sifatining ichki monitoringi quyidagi vazifalarni hal qilishga
qaratilgan:
ta’lim jarayoni sifati va ta’lim natijalarini oshirishga qaratilgan asosli va o‘z
vaqtida boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun ta’lim muassasasida ta’lim
tizimining holatini tizimli monitoring qilish va tahlil qilish;
ta'lim natijalarini rejalashtirish bosqichida ham, ta'limning tegishli sifatiga
erishishda o'quv jarayoni samaradorligini baholash bosqichida ham ta'lim sifati
to'g'risidagi ma'lumotlarning to'liq emasligi va noaniqligi ta'sirini maksimal
darajada bartaraf etish .
Ta lim sifati monitoringi quyidagi uchta yo nalish bo yicha amalgaʼ ʻ ʻ
oshiriladi, ular qatoriga sanab o tilgan monitoring ob yektlari kiradi:
ʻ ʼ
- ta'lim natijalari sifati;
- o'quv jarayonini amalga oshirish sifati;
- o'quv jarayonini ta'minlovchi shart-sharoitlar sifati.
31

Maktabgacha ta'lim muassasasidagi monitoring tuzilmasi quyidagi
elementlarning kombinatsiyasi sifatida taqdim etilishi mumkin:
monitoring sub'ektlari;
monitoring faoliyati;
monitoring ko'rsatkichlari to'plami;
faoliyatni monitoring qilish vositalari va vositalari.
Buning uchun monitoring sub'ektlari o'zlarining sub'ektiv pozitsiyasini
amalga oshirishga imkon beradigan asosiy tamoyillarga rioya qilishlari kerak.
Shunday qilib, P.I. Tretyakov ta'lim monitoringining quyidagi asosiy
tamoyillarini asoslaydi: maqsadlilik; ilmiy xarakter; me'yoriylik; yaxlitlik va
uzluksizlik; optimallik; samaradorlik va samaradorlik; qobiliyat va ikki
tomonlama.
E.I. Terzioglo ushbu ro'yxatni uzluksizlik, ta'limning maqsadga muvofiqligi,
diagnostika va prognostik yo'nalish tamoyillari bilan to'ldiradi. Agar ta'lim
monitoringining barcha sanab o'tilgan tamoyillarini tizimlashtirsak, quyidagi
rasmga ega bo'lamiz.
Fokus - monitoring faoliyatining maqsadning umumiy strategik yo'nalishiga
muvofiqligi.
Ilmiy - monitoring pedagogika fanining so'nggi yutuqlari va ilg'or tajribaga
asoslangan bo'lib, zamonaviy boshqaruv nazariyasi ta'lim jarayonining ilmiy
asoslangan xususiyatlariga asoslangan, ularni baholashga kundalik yondashuvni
istisno qiladigan, asosiy talablarga mos keladigan kuzatuvni shunday tashkil
etishni anglatadi. psixologik-pedagogik bilim va pedagogik ob'ektlar va hodisalarni
boshqarish qonuniyatlari.
Normativlik normativ hujjatlar bo'yicha monitoringni tashkil etish va amalga
oshirish uchun asosdir.
32

Butunlik va uzluksizlik - monitoring ob'ektlarini uning barcha tarkibiy
qismlarining o'zaro bog'liqligida hisobga olish kerak.
Optimallik - monitoring ob'ektlari tegishli texnologiyadan foydalanishni
talab qiladi.
Samaradorlik va samaradorlik - monitoring tadqiqoti jarayonida
qo'llaniladigan protseduralar tizimi tizimni yangi sifat holatiga o'tkazishga yordam
berishi kerak.
Kompetentsiya - monitoring olib boradigan mutaxassislar ob'ektni o'rganish
va uni tartibga solish va tuzatish vositalarini bilishlari kerak.
Ikkilik - o'rganilayotgan ob'ektning barqaror rivojlanishini o'rnatish uchun
ob'ektni diversifikatsiya (xilma-xillikni oshirish) yoki yaqinlashuv (xilma-xillikni
saqlash) nuqtai nazaridan o'rganish.
Uzluksizlik printsipi monitoringni yaxlit, dinamik rivojlanayotgan, o'z-o'zini
tartibga solmaydigan tizim sifatida qarashni anglatadi, unda nafaqat miqdoriy,
balki sifat jihatidan ham tashqi tarkibiy va funktsional o'zgarishlar sodir bo'ladi.
Pedagogik monitoring bir sifatdan ikkinchisiga o'tish momentlarini aniqlashi,
ta'lim jarayonidagi mos tendentsiyalarni moslashtirishi, saqlab turishi yoki
zaiflashtirishi kerak.
Ta'limning maqsadga muvofiqligi tamoyili - pedagogik monitoring o'z-
o'zidan maqsad emas, balki chuqur o'rganish vositasi va ta'lim jarayonini
pedagogik boshqarishning ishonchli vositasi sifatida ishlaydi. Usullar, usullar va
pedagogik monitoringdan foydalanishda bolaning va ta'lim jarayonining boshqa
ishtirokchilarining manfaatlariga, qadr-qimmatiga va shaxsiy huquqlariga biron bir
darajada zarar etkazadigan texnologiyalardan foydalanish mumkin emas.
Ta'lim jarayonini kuzatish, diagnostika qilish, prognozlash va boshqarish
jarayonlarining yaxlitligi, uzluksizligi printsipi.
33

Maktabgacha ta'lim muassasasida monitoringning maqsadi maktabgacha
ta'lim muassasasining ta'lim jarayonining samaradorligini aniqlashdan iborat bo'lib,
bu bolaning shaxsida ijobiy o'zgarishlarga yordam beradi, ya'ni. bolalarda 7
yoshgacha bo'lgan ta'lim yo'nalishlari majmuasini va umuman, asosiy umumiy
ta'lim dasturini o'zlashtirish natijasida egallashi kerak bo'lgan integrativ fazilatlarni
shakllantirish dinamikasini o'rganish.
Shu munosabat bilan quyidagi monitoring ob'ektlarini aniqlash mumkin:
o'quvchi shaxsining integrativ fazilatlari o'quv jarayoni samaradorligining
asosiy ko'rsatkichidir;
inson ongi va faoliyatining birligida ifodalangan o'qituvchining kasbiy
pozitsiyasi;
o'quv jarayonining samaradorligini ta'minlaydigan tashkiliy sharoitlar
(moddiy-texnikaviy jihozlar, xodimlar bilan ta'minlash);
malakali mutaxassislar bilan ta'minlash;
mavzuni rivojlantirish muhiti;
ta'lim jarayonini dasturiy va uslubiy ta'minlash.
Shu bilan birga, tadqiqotchilar maktabgacha ta'lim muassasasida
monitoringni muvaffaqiyatli tashkil etish va o'tkazish imkonini beradigan bir qator
shartlarni aniqladilar: (A ilova).
maktabgacha ta'lim muassasasining etarli darajada tashkiliy madaniyati ,
jamoaning o'zini o'zi munosib baholash qobiliyati, kasbiy faoliyat va pedagogik
o'zini o'zi boshqarishning prognozli o'zini o'zi tahlil qilish qobiliyati;
monitoring xizmati a'zolari o'rtasida vakolatlarni taqsimlash;
axborot oqimlarini shakllantirish;
axborotni buzilishdan himoya qilish;
olingan ma'lumotlarni o'z vaqtida qayta ishlash;
olingan axborotni tahlil qilishning konstruktiv xarakteri;
monitoring natijalarini e'lon qilish.
34

Xulosa
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari rahbarlari kadrlarning kasb mahoratini,
umumiy ta’lim mahoratini, umumiy ta’lim va madaniy darajasini muntazamo’stirib
borishga g’amxo’rlik qiladi; xodimlar malakasini hisobga olgan holda va
maktabgacha ta’lim muassasasi manfaatlaridan kelib chiqib, ularni tartibli vao’z
vaqtidajoydan-joyga ko’chirib turilishini ta'minlaydi. Bu maqsadlar uchun
ma'muriyat ruhiy-pedagogiko’qitishning huquqiy va iqtisodiy uyg’unlanishini
ta'minlaydi; xodimlar malakasini oshirishga bevosita mak-tabgacha ta’lim
muassasasida shart-sharoit yaratadi, murabbiylik harakatini rivojlantiradi;
mamlakatda va chet ellarda pedagogik va boshqa fanlar erishgan yutuqlar haqida
axborot beradi.
Ma'muriyat jamoat tashkilotlari bilan birgalikda maktabgacha ta’lim
muassasalari xodimlarini attestatsiyadano’tkazish uchun optimal shartsharoitlami
ta'minlaydi, ulargao’z vaqtida zarur metodik yordam ko’rsatadi. Maktabgacha
ta’lim muassasa-sida kadrlar zaxirasi shakllantirilib, ular bilan ish olib boriladi.
Ta’limtarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirish maqsadida, umumiy yig’ilish
qarori bilan, maktabgacha ta’lim muassasasida yangi pedagogik texnologiyalarni
amalda qo’llash ishlari amalga oshiriladi.
35

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. A.A. Abdullayev. System of information and communication technologies in the
education. Science and world International scientific journal 2 (№ 5), 19-21 2.
Abdulkhayevich, A. A. (2020). Challenges, Cluster and Professional Support of
Today's Early Educators' through Literacy and Language that Creates a Sense
about the Concept of Early Education. International Journal of Word Art, (2).
3. Abdullayev, A. A. (2020). System of information and communication
technologies in the education. Science and World, 5(81), 19-21.
4. Abdullayev, A. A. (2020). Cluster method in the development of critical
thinking technology in the lessons in primary school. Science and World, 5(81),
16-19.
5. Abdullayev, A. A. (2020). Development of professional skill of teachers in the
higher education institutions. TDPU ilmiy axborotlari, 10, 191-194.
6. Abdullayeva, M. (2020). Bo'lajak tarbiyachilarning qobiliyatini rivojlantiruvchi
asosiy omil. Zamonaviy fan va talim-tarbiya: muammo, yechim, natija, 1, 112-114.
7. Sh. Shodmonova. Maktabgacha pedagogika. Т ., «Fan va texnologiyalar», 2005.
8. Pedagogika fanidan izohli lug‘at. (Tuzuvchilar: J. Hasanboyev, X. To‘- raqulov,
O. Hasanboyeva, N. Usmonov). Т ., «Fan va texnologiyalar», 2009.
9. «Barkamol avlod yili» davlat dasturi. Т ., « 0 ‘zbekiston», 2010.
10. Oilada barkamol avlod tarbiyasi. (O. Hasanboyeva tahriri ostida). Т ., «Fan va
texnologiyalar», 2010.
11. O. Hasanboyeva. Barkamol avlod ma’naviyati. Т ., « O‘zbekiston», 2010.
12. «Bolajon» tayanch dasturi. Т ., 2010.
13. A. Holiqov. Pedagogik mahorat. Т ., «Iqtisod — Moliya», 2010.
Internet saytlari
14. hnp://wwwdetskiysad. ru/ped.
15. hnp://wwwdetskiysad. ru/ped/dp.064. himl
36

Maktabgacha ta’lim tashkilotini tashkil etish va uni boshqarish

Купить

Похожие документы
Bolalar tarbiya jamoasi - yagona pedagogik jarayonning asosiy shakli
Bolalar bog‘chasida psixologik-ijtimoiy va reabilitatsion yordamning ijtimoiy pedagogik xizmati
Bolalar folklorining o‘ziga xos jihatlari (xajm, sujet chizig‘i, janrlar)
Hikoya qilib berish turlari va metodlari. O‘yinchoq va predmetlarga qarab hikoya qilishga o‘rgatish. Bolalarni rasmga qarab hikoya tuzishga o‘rgatish. Maktabgacha yoshdagi bolalarning nutqini o‘stirishda bolalar adabiy
Ijtimoiy pedagogik faoliyatning bolalarning moslashuv ko‘nikmalarini shakllantirishdagi o‘rni